تورکیەنڭ یڭی آنایاسا گوندمی
تورکیەنڭ یڭی آنایاسا گوندمی
***
أولکەمز، ٢ بیڭ ٢٠٠ ییلی آسان قدیم دولت گلەنگییله اشسز بر میراثە صاحبدر. مدنیدمزنڭ بزە میراث بیراقدیغی بیلگه و قدرتلی مکتسباتلردن إستفاده ایدرك آتدیغمز تاریخی آدیملرله گوجمزنه گوچ قاطاراك جمهوریدمزنڭ ایکنجی یوزییلینده اههدهفلهریمایز قرارلیلقلە یوروییورز.
جومحورباشقانلغی حکومت سیستمنە گچیش ایلە ترورسز تورکیه سورجی بو قرارلیلقڭ اڭ أونملی آدیملری آراسیندهدر. گلنن آشامەدە ایسە یڭی آنایاسا تورکیه جمهوریتی ایچون آرتیق قاچینیلمزدر.
بو طوغریلتیده أولکه لیدرمز و جمهور باشقانیمز رجب طیّب ارطوغانڭ پرسپکتیفییله حیاتە گچن تورکیه یوز ییلی ویزیونمزنڭ اڭ بویوك هدفلرندن بری، یڭی بر آنایاسایی أولکەمزە قازاندیرماقطیر. دونم آرتیق تورکیه یوز ییلیدر، وقت آرتیق یڭی آنایاسا وقتیدر. تورکیه یوز ییلینڭ و استقرارڭ لوقوموتیفی حالنه گلن جمهور اتّفاقی شبهەسیز بونی دە باشاراجقدر.
البتە یڭی آنایاسا تورکیەنڭ اولاغان گوندمی اولەرق هر زمان گونجل بر قونودر. تورکیه بویوك ملت مجلسنڭ (تبمم) ٢٨. دونمنده یڭی آنایاسانڭ یاپیلمه احتمالی دە مجلسمزنڭ دگرلەنلندیرەجگی بر خصوصدر. بو احتمال اصلا طیشلانماز. بوڭا مقابل گرك زمان یونتیمی کرکسه یڭی آنایاسا سورجندە اولغونلاشطیریلمسی گرکن قونولرە ایلیشکین فکر چالیشمه احتیاج تبممنڭ ٢٩. دونمنده یڭی آنایاسانڭ یاپیلمەسنی داها گرچکجی بر هدفە دونوشتورییور. طبیعی کە نهائی قرار دموقراتیك سیاسی لیدرلكڭ و مجلسمزنڭدر.
یامەلی بوغچە: ١٩٨٢ آنایاساسی
أولکەمزن آنایاسا یاپمە و دگیشدیرمه سورچلرنده گوچلی بر بیریکیمی و پراتیگی وار. بونڭله برلکدە بوگون، ضربه أورونی اولان ١٩٨٢ آنایاساسی، توم دگیشیكلكلرە رغمًا أولکەمزە لایق سیویل، دموقراتیك، أوزگورلکجی و قاپساجی بر آنایاسا اولمه نیتهلیغیندن حالا چوق اوزاقدهدر.
١٩٨٢ آنایاصاصینڭ یورورلكده ١٥٤ مادەسی وار. بونلرڭ ١٠٣انون ٥٨اندە هیچ دگیشیکلك اولمدی، ٤٥اندە تالی دگیشیکلکلر یاپیلدی. یعنی جاری آنایاسانڭ أوچدە ایکیسی آرادن گچن ٤٤ ییله رغمًا ضربه أورونی اولمه أوزللگینی سوردیرویور. ایلك درت مادەنڭ اساسلری (دواملیلق ایلکەسی دخیل) قوروناجاغیندان، یوروتمه و یورورلك مادەلری دە چیقنجە گریدە قالان ٩٧ مادەنڭ گوزدن گچیریلمسی، بعضلرلرینده اساسلی دگیشیکلکلر یاپیلمسی، بر قسمنڭ گونجللەنلنمسی، بر قسمنڭ قالدیریلمسی تمل بر احتیاجدر. دگیشیکلك یاپیلمش ٥١ مادەده ایسە البتە گلیشدیرمه و ینیلەمە احتیاج سوز قونوسیدر.
حال بویلیکن “ایلك درت ماده خارج ١٩٨٢ آنایاصاصینڭ نرەدەیسە بتون مادەلری تماما دگیشدی یڭی آنایاسا هدفی گركسیزدر” گوروشی تام بر بوش ازبر و حتی قصدلی بر چارپیطمادیر.
١٩٨٢ ضربه آنایاصاصینڭ اولوشدیردیغی وصایدیجی یاپیلرە هر دفعەسینده طور دیین، توم انگللرە رغمًا ترورسز تورکیه سورجی ایلە باریشی و قرداشلگی بەنیمسەین بو اصیل و قهرمان میلهتیمایز یامەلی بوغچەدن بتر اولان آنایاسا هیچ بر شکلدە یاقیشمییور. أونمله بلیرتالم کە یڭی آنایاسا سادەجە بر احتیاج دگل، عین زماندە بر زورونلیلقدر.
ملی بر گورو اولەرق یڭی آنایاسا
جمهوریدمزنی یڭی و سیویل آنایاسا ایلە تاجلانلاندیرمق هپمزڭ وظیفەسیدر. بو هیچ کیمسەنڭ شخصی قونوسی دگل، هپمزڭ ملی مسئلەسیدر.
أوزللکله صوڭ چیرك یوز ییلدە آتیلان آدیملرله، هر گچن گون داها سیویل و دموقراتیك یوڭدە کلیشن، قورومسال قپاسیتەسنی گوچلەنلندیرن، یرلی و ملی صاوونمه صنایع حملەلرییله کرهسال بر گوچ حالنه گلن بر تورکیه وار.
ملت مرکزە آلان، خلغمزنڭ باریش و قرداشلك اقلیمینی قورویوپ گوچلەنلندیرن ترورسز تورکیه سورجنڭ منزلنە وارمق أوزرە اولدیغی بوگونلرده یڭی آنایاسانڭ تمللری محقق آطیلاجاقطیر.
بیلنملیدر کە ٢٠٢٣ روحنە صاحب و ٢٠٥٣ و ٢٠٧١ ویزیونلرنە اویغون اولەرق حاضرلانلاناجق یڭی آنایاساده ملی قورتولوش و باغیمسزلق مجادلەمزنڭ و آنایاسال بریکیممزنڭ قزانیملری اولەرق تورك ملت، تورك وطنداشلغی، رسمی دل و تك زورونلی اگیتیم دیلی اولەرق تورکجە، جمهوریت، أونیتر یاپی، لائیکلك، دموقراتیك حقوق دولت قرمزی چیزگیلردر. بو قونولردە استثمار سیاست یوروتولمسینه، سورجە گولگه دوشورمك مقصدلی بیلینچلی چارپیتمالر یاپیلمسینه اصلا مساعده ایدیلمز. بو خصوصلرده فرقلی بر دوزنلەمە طارتیشمسی ذاتًا قبول ایدیلەمز.
آیریجە، دموقراسنڭ بریکیملری و جومحورباشقانلغی حکومت سیستمی ایسە قورونمسی گرکن قیمتلردر. خلقڭ، سیستمڭ أیشلەییشیندەکی ارادەسنی گوچلندیرمش اولان ایتکیلی ایکی اوی حقی و یوزدە ٥٠+١ قورالی حلقه رغمًا دگیشتیریلمەز. خلق دە ارادەسنی ضعیفلاتاجق بو تیپ قارشی حملەلرە گچیت ویرمز.
آنایاسا طوغریدن اجرائی صوڭوچ طوغوران بر دوزنلەمە دگل اساسا بر گوگنجەلر سیستمیدر. أولکەمزن گلەجگی اولان چوجقلرمزنه و گنچلرمزنه بو تأمیناتی صونمق مطلق بورجمزدر. وورغولانملیدر کە چاغه اویغون حق و أوزگورلكلر چرچوەسندە داها گڭیش گوگنجەلر صاغلایان، تمل دگرلری تخریب ایدن حقوق آڭلاییشلرنە و نولیبەرال صالدیرغانلقلرە قارشی تدبیرلر آلان، ملی پرسپکتیفە صاحب بر آنایاسا ملّتمزڭ اڭ أونملی احتیاجیدر. أوته یاندن، دموقراسی بایراغینی داها دە ایلرییە طاشییاجاك یڭی آنایاساده “سربستلك فتیشیزمی” طوزاغنە ایسە اصلا دوشولمەمەلیدیر.
یڭی آنایاسا ایلە برلکدە تبمم أیچتوزوگونون، سیاسی پارتیلر قانونینڭ و سچیم قانونلرنڭ یڭیلەنلنمسی احتیاج دە آچیقدر. توم بو قونولردە حقوق پولیتیقەلری قورولی اولەرق أوزریمزنه دوشن هر تورلی فکر دستگی ویرمەیە دوام ایدەجگمزنی بلیرتمك ایسترم.
طوپلومسال برلگمزنڭ اڭ گوچلی شکلدە تجلی ایتدیگی بوگونلرده یاپیلان چالیشمەلرڭ آیری بر أونمی اولدیغنی وورغولامق گرکیر. بوگون تورکیەنڭ هر بر فردنڭ کندینی اصلی عنصری اولەرق صایدیغی قاپساجی بر آنایاسایە یوڭلیك اولەرق حقوق پولیتیقەسی اولوشدیرمه چالیشمەلرینە قاتقی صونمق هرکسڭ حقیدر و عین زماندە ملی بر گورویدر.
تورکیەنڭ بویوك یورویوشی
دنیاده گورونورده دخى بر قورال و قوروم رفەرانصینین قالمادیغی بو دونمدە قبا گوچ و قورالصیزلق قاوطیك کرهسال یاپییە اگەمن اولدی. بو قوشوللرده یڭی آنایاسا ایلە گلیشتیریلەجك گوچلی و داها طوغری قورال سیستمی تورکیەیە حقوق ایچندە و حقوق دستگیلە یوکسلمك ایچون برچوق فرصت صاغلایاجقدر. أوزجەسی تورکیه بویوك یورویوشه باشلییور. یڭی آنایاسا بو بویوك یورویوشون ایتیجی گوجی اولاجقدر.
امڭز کە تورك ملدنڭ توم عنصرلری، تورکیه طوپلومنڭ توم کسیملری، تورکیه خلقنڭ توم کومەلری یڭی آنایاسا یاپمە حقّنی اصلی قوروجی اراده یتکیسییله قوللانارق هدفە اولاشاجقدر. و ینه گورونن او کە تمثیلی قوروجی اراده اولان تبمم اڭ گچ ٢٩. دونمدە یڭی آنایاسایی یاپدیغنده، زورونلی اولەرق باشوورولاجاك خلق اویلامسینده چوق یوکسك بر اوی اورانییله یڭی آنایاسا قبول ایدیلەجكدر.
[محمد اجوم، جمهورباشقانی باشدانیشمانی و جومحورباشقانلغی حقوق پولیتیقەلری قورولی باشقان وکیلیدر.]
*مقالەلردەكی فکرلر یازارنە آیتتیر و آناطولی آژانسنڭ أدیتوریال پولیتیقەسنی یانسیتمایابیلیر.
قایناق: آه
Türkiye'nin yeni anayasa gündemi
***
Ülkemiz, 2 bin 200 yılı aşan kadim devlet geleneğiyle eşsiz bir mirasa sahiptir. Medeniyetimizin bize miras bıraktığı bilge ve kudretli müktesebattan istifade ederek attığımız tarihi adımlarla gücümüze güç katarak Cumhuriyet’imizin ikinci yüzyılında hedeflerimize kararlılıkla yürüyoruz.
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçiş ile Terörsüz Türkiye süreci bu kararlılığın en önemli adımları arasındadır. Gelinen aşamada ise yeni anayasa Türkiye Cumhuriyeti için artık kaçınılmazdır.
Bu doğrultuda ülke liderimiz ve Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan’ın perspektifiyle hayata geçen Türkiye Yüzyılı vizyonumuzun en büyük hedeflerinden biri, yeni bir anayasayı ülkemize kazandırmaktır. Dönem artık Türkiye Yüzyılı’dır, vakit artık yeni anayasa vaktidir. Türkiye Yüzyılı’nın ve istikrarın lokomotifi haline gelen Cumhur İttifakı şüphesiz bunu da başaracaktır.
Elbette yeni anayasa Türkiye’nin olağan gündemi olarak her zaman güncel bir konudur. Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) 28. döneminde yeni anayasanın yapılma ihtimali de Meclisimizin değerlendireceği bir husustur. Bu ihtimal asla dışlanamaz. Buna mukabil gerek zaman yönetimi gerekse yeni anayasa sürecinde olgunlaştırılması gereken konulara ilişkin fikri çalışma ihtiyacı TBMM’nin 29. döneminde yeni anayasanın yapılmasını daha gerçekçi bir hedefe dönüştürüyor. Tabii ki nihai karar demokratik siyasi liderliğin ve Meclisimizindir.
Yamalı bohça: 1982 Anayasası
Ülkemizin anayasa yapma ve değiştirme süreçlerinde güçlü bir birikimi ve pratiği var. Bununla birlikte bugün, darbe ürünü olan 1982 Anayasası, tüm değişikliklere rağmen ülkemize layık sivil, demokratik, özgürlükçü ve kapsayıcı bir anayasa olma niteliğinden halen çok uzaktadır.
1982 Anayasası’nın yürürlükte 154 maddesi var. Bunların 103’ünün 58’inde hiç değişiklik olmadı, 45’inde tali değişiklikler yapıldı. Yani cari anayasanın üçte ikisi aradan geçen 44 yıla rağmen darbe ürünü olma özelliğini sürdürüyor. İlk dört maddenin esasları (devamlılık ilkesi dahil) korunacağından, yürütme ve yürürlük maddeleri de çıkınca geride kalan 97 maddenin gözden geçirilmesi, bazılarında esaslı değişiklikler yapılması, bir kısmının güncellenmesi, bir kısmının kaldırılması temel bir ihtiyaçtır. Değişiklik yapılmış 51 maddede ise elbette geliştirme ve yenileme ihtiyacı söz konusudur.
Hal böyleyken “ilk dört madde hariç 1982 Anayasası’nın neredeyse bütün maddeleri tamamen değişti yeni anayasa hedefi gereksizdir” görüşü tam bir boş ezber ve hatta kasıtlı bir çarpıtmadır.
1982 darbe Anayasası’nın oluşturduğu vesayetçi yapılara her defasında dur diyen, tüm engellere rağmen Terörsüz Türkiye süreci ile barışı ve kardeşliği benimseyen bu asil ve kahraman milletimize yamalı bohçadan beter olan anayasa hiçbir şekilde yakışmıyor. Önemle belirtelim ki yeni anayasa sadece bir ihtiyaç değil, aynı zamanda bir zorunluluktur.
Milli bir görev olarak yeni anayasa
Cumhuriyetimizi yeni ve sivil anayasa ile taçlandırmak hepimizin vazifesidir. Bu hiç kimsenin şahsi konusu değil, hepimizin milli meselesidir.
Özellikle son çeyrek yüzyılda atılan adımlarla, her geçen gün daha sivil ve demokratik yönde gelişen, kurumsal kapasitesini güçlendiren, yerli ve milli savunma sanayi hamleleriyle küresel bir güç haline gelen bir Türkiye var.
Milleti merkeze alan, halkımızın barış ve kardeşlik iklimini koruyup güçlendiren Terörsüz Türkiye sürecinin menziline varmak üzere olduğu bugünlerde yeni anayasanın temelleri muhakkak atılacaktır.
Bilinmelidir ki 2023 ruhuna sahip ve 2053 ve 2071 vizyonlarına uygun olarak hazırlanacak yeni anayasada milli kurtuluş ve bağımsızlık mücadelemizin ve anayasal birikimimizin kazanımları olarak Türk milleti, Türk vatandaşlığı, resmi dil ve tek zorunlu eğitim dili olarak Türkçe, cumhuriyet, üniter yapı, laiklik, demokratik hukuk devleti kırmızı çizgilerdir. Bu konularda istismar siyaseti yürütülmesine, sürece gölge düşürmek maksatlı bilinçli çarpıtmalar yapılmasına asla müsaade edilmez. Bu hususlarda farklı bir düzenleme tartışması zaten kabul edilemez.
Ayrıca, demokrasinin birikimleri ve Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ise korunması gereken kıymetlerdir. Halkın, sistemin işleyişindeki iradesini güçlendirmiş olan etkili iki oy hakkı ve yüzde 50+1 kuralı halka rağmen değiştirilemez. Halk da iradesini zayıflatacak bu tip karşı hamlelere geçit vermez.
Anayasa doğrudan icrai sonuç doğuran bir düzenleme değil esasen bir güvenceler sistemidir. Ülkemizin geleceği olan çocuklarımıza ve gençlerimize bu teminatı sunmak mutlak borcumuzdur. Vurgulanmalıdır ki çağa uygun hak ve özgürlükler çerçevesinde daha geniş güvenceler sağlayan, temel değerleri tahrip eden hukuk anlayışlarına ve neoliberal saldırganlıklara karşı tedbirler alan, milli perspektife sahip bir anayasa milletimizin en önemli ihtiyacıdır. Öte yandan, demokrasi bayrağını daha da ileriye taşıyacak yeni anayasada “serbestlik fetişizmi” tuzağına ise asla düşülmemelidir.
Yeni anayasa ile birlikte TBMM İçtüzüğünün, Siyasi Partiler Kanunu’nun ve seçim kanunlarının yenilenmesi ihtiyacı da açıktır. Tüm bu konularda Hukuk Politikaları Kurulu olarak üzerimize düşen her türlü fikri desteği vermeye devam edeceğimizi belirtmek isterim.
Toplumsal birliğimizin en güçlü şekilde tecelli ettiği bugünlerde yapılan çalışmaların ayrı bir önemi olduğunu vurgulamak gerekir. Bugün Türkiye’nin her bir ferdinin kendini asli unsuru olarak saydığı kapsayıcı bir anayasaya yönelik olarak hukuk politikası oluşturma çalışmalarına katkı sunmak herkesin hakkıdır ve aynı zamanda milli bir görevidir.
Türkiye’nin büyük yürüyüşü
Dünyada görünürde dahi bir kural ve kurum referansının kalmadığı bu dönemde kaba güç ve kuralsızlık kaotik küresel yapıya egemen oldu. Bu koşullarda yeni anayasa ile geliştirilecek güçlü ve daha doğru kural sistemi Türkiye’ye hukuk içinde ve hukuk desteğiyle yükselmek için birçok fırsat sağlayacaktır. Özcesi Türkiye büyük yürüyüşe başlıyor. Yeni anayasa bu büyük yürüyüşün itici gücü olacaktır.
Eminiz ki Türk milletinin tüm unsurları, Türkiye toplumunun tüm kesimleri, Türkiye halkının tüm kümeleri yeni anayasa yapma hakkını asli kurucu irade yetkisiyle kullanarak hedefe ulaşacaktır. Ve yine görünen o ki temsili kurucu irade olan TBMM en geç 29. dönemde yeni anayasayı yaptığında, zorunlu olarak başvurulacak halk oylamasında çok yüksek bir oy oranıyla yeni anayasa kabul edilecektir.
[Mehmet Uçum, Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekilidir.]
*Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.
Kaynak: AA
تورکیەنڭ یڭی آنایاسا گوندمی
جمهورباشقانی باشدانیشمانی و جومحورباشقانلغی حقوق پولیتیقەلری قورولی باشقان وکیلی محمد اجوم، تورکیەنڭ یڭی آنایاسا گوندمینی، آنایاسا احتیاجینی و آتیلمسی گرکن آدیملری آه آنالیز ایچون قلمە آلدی.***
أولکەمز، ٢ بیڭ ٢٠٠ ییلی آسان قدیم دولت گلەنگییله اشسز بر میراثە صاحبدر. مدنیدمزنڭ بزە میراث بیراقدیغی بیلگه و قدرتلی مکتسباتلردن إستفاده ایدرك آتدیغمز تاریخی آدیملرله گوجمزنه گوچ قاطاراك جمهوریدمزنڭ ایکنجی یوزییلینده اههدهفلهریمایز قرارلیلقلە یوروییورز.
جومحورباشقانلغی حکومت سیستمنە گچیش ایلە ترورسز تورکیه سورجی بو قرارلیلقڭ اڭ أونملی آدیملری آراسیندهدر. گلنن آشامەدە ایسە یڭی آنایاسا تورکیه جمهوریتی ایچون آرتیق قاچینیلمزدر.
بو طوغریلتیده أولکه لیدرمز و جمهور باشقانیمز رجب طیّب ارطوغانڭ پرسپکتیفییله حیاتە گچن تورکیه یوز ییلی ویزیونمزنڭ اڭ بویوك هدفلرندن بری، یڭی بر آنایاسایی أولکەمزە قازاندیرماقطیر. دونم آرتیق تورکیه یوز ییلیدر، وقت آرتیق یڭی آنایاسا وقتیدر. تورکیه یوز ییلینڭ و استقرارڭ لوقوموتیفی حالنه گلن جمهور اتّفاقی شبهەسیز بونی دە باشاراجقدر.
البتە یڭی آنایاسا تورکیەنڭ اولاغان گوندمی اولەرق هر زمان گونجل بر قونودر. تورکیه بویوك ملت مجلسنڭ (تبمم) ٢٨. دونمنده یڭی آنایاسانڭ یاپیلمه احتمالی دە مجلسمزنڭ دگرلەنلندیرەجگی بر خصوصدر. بو احتمال اصلا طیشلانماز. بوڭا مقابل گرك زمان یونتیمی کرکسه یڭی آنایاسا سورجندە اولغونلاشطیریلمسی گرکن قونولرە ایلیشکین فکر چالیشمه احتیاج تبممنڭ ٢٩. دونمنده یڭی آنایاسانڭ یاپیلمەسنی داها گرچکجی بر هدفە دونوشتورییور. طبیعی کە نهائی قرار دموقراتیك سیاسی لیدرلكڭ و مجلسمزنڭدر.
یامەلی بوغچە: ١٩٨٢ آنایاساسی
أولکەمزن آنایاسا یاپمە و دگیشدیرمه سورچلرنده گوچلی بر بیریکیمی و پراتیگی وار. بونڭله برلکدە بوگون، ضربه أورونی اولان ١٩٨٢ آنایاساسی، توم دگیشیكلكلرە رغمًا أولکەمزە لایق سیویل، دموقراتیك، أوزگورلکجی و قاپساجی بر آنایاسا اولمه نیتهلیغیندن حالا چوق اوزاقدهدر.
١٩٨٢ آنایاصاصینڭ یورورلكده ١٥٤ مادەسی وار. بونلرڭ ١٠٣انون ٥٨اندە هیچ دگیشیکلك اولمدی، ٤٥اندە تالی دگیشیکلکلر یاپیلدی. یعنی جاری آنایاسانڭ أوچدە ایکیسی آرادن گچن ٤٤ ییله رغمًا ضربه أورونی اولمه أوزللگینی سوردیرویور. ایلك درت مادەنڭ اساسلری (دواملیلق ایلکەسی دخیل) قوروناجاغیندان، یوروتمه و یورورلك مادەلری دە چیقنجە گریدە قالان ٩٧ مادەنڭ گوزدن گچیریلمسی، بعضلرلرینده اساسلی دگیشیکلکلر یاپیلمسی، بر قسمنڭ گونجللەنلنمسی، بر قسمنڭ قالدیریلمسی تمل بر احتیاجدر. دگیشیکلك یاپیلمش ٥١ مادەده ایسە البتە گلیشدیرمه و ینیلەمە احتیاج سوز قونوسیدر.
حال بویلیکن “ایلك درت ماده خارج ١٩٨٢ آنایاصاصینڭ نرەدەیسە بتون مادەلری تماما دگیشدی یڭی آنایاسا هدفی گركسیزدر” گوروشی تام بر بوش ازبر و حتی قصدلی بر چارپیطمادیر.
١٩٨٢ ضربه آنایاصاصینڭ اولوشدیردیغی وصایدیجی یاپیلرە هر دفعەسینده طور دیین، توم انگللرە رغمًا ترورسز تورکیه سورجی ایلە باریشی و قرداشلگی بەنیمسەین بو اصیل و قهرمان میلهتیمایز یامەلی بوغچەدن بتر اولان آنایاسا هیچ بر شکلدە یاقیشمییور. أونمله بلیرتالم کە یڭی آنایاسا سادەجە بر احتیاج دگل، عین زماندە بر زورونلیلقدر.
ملی بر گورو اولەرق یڭی آنایاسا
جمهوریدمزنی یڭی و سیویل آنایاسا ایلە تاجلانلاندیرمق هپمزڭ وظیفەسیدر. بو هیچ کیمسەنڭ شخصی قونوسی دگل، هپمزڭ ملی مسئلەسیدر.
أوزللکله صوڭ چیرك یوز ییلدە آتیلان آدیملرله، هر گچن گون داها سیویل و دموقراتیك یوڭدە کلیشن، قورومسال قپاسیتەسنی گوچلەنلندیرن، یرلی و ملی صاوونمه صنایع حملەلرییله کرهسال بر گوچ حالنه گلن بر تورکیه وار.
ملت مرکزە آلان، خلغمزنڭ باریش و قرداشلك اقلیمینی قورویوپ گوچلەنلندیرن ترورسز تورکیه سورجنڭ منزلنە وارمق أوزرە اولدیغی بوگونلرده یڭی آنایاسانڭ تمللری محقق آطیلاجاقطیر.
بیلنملیدر کە ٢٠٢٣ روحنە صاحب و ٢٠٥٣ و ٢٠٧١ ویزیونلرنە اویغون اولەرق حاضرلانلاناجق یڭی آنایاساده ملی قورتولوش و باغیمسزلق مجادلەمزنڭ و آنایاسال بریکیممزنڭ قزانیملری اولەرق تورك ملت، تورك وطنداشلغی، رسمی دل و تك زورونلی اگیتیم دیلی اولەرق تورکجە، جمهوریت، أونیتر یاپی، لائیکلك، دموقراتیك حقوق دولت قرمزی چیزگیلردر. بو قونولردە استثمار سیاست یوروتولمسینه، سورجە گولگه دوشورمك مقصدلی بیلینچلی چارپیتمالر یاپیلمسینه اصلا مساعده ایدیلمز. بو خصوصلرده فرقلی بر دوزنلەمە طارتیشمسی ذاتًا قبول ایدیلەمز.
آیریجە، دموقراسنڭ بریکیملری و جومحورباشقانلغی حکومت سیستمی ایسە قورونمسی گرکن قیمتلردر. خلقڭ، سیستمڭ أیشلەییشیندەکی ارادەسنی گوچلندیرمش اولان ایتکیلی ایکی اوی حقی و یوزدە ٥٠+١ قورالی حلقه رغمًا دگیشتیریلمەز. خلق دە ارادەسنی ضعیفلاتاجق بو تیپ قارشی حملەلرە گچیت ویرمز.
آنایاسا طوغریدن اجرائی صوڭوچ طوغوران بر دوزنلەمە دگل اساسا بر گوگنجەلر سیستمیدر. أولکەمزن گلەجگی اولان چوجقلرمزنه و گنچلرمزنه بو تأمیناتی صونمق مطلق بورجمزدر. وورغولانملیدر کە چاغه اویغون حق و أوزگورلكلر چرچوەسندە داها گڭیش گوگنجەلر صاغلایان، تمل دگرلری تخریب ایدن حقوق آڭلاییشلرنە و نولیبەرال صالدیرغانلقلرە قارشی تدبیرلر آلان، ملی پرسپکتیفە صاحب بر آنایاسا ملّتمزڭ اڭ أونملی احتیاجیدر. أوته یاندن، دموقراسی بایراغینی داها دە ایلرییە طاشییاجاك یڭی آنایاساده “سربستلك فتیشیزمی” طوزاغنە ایسە اصلا دوشولمەمەلیدیر.
یڭی آنایاسا ایلە برلکدە تبمم أیچتوزوگونون، سیاسی پارتیلر قانونینڭ و سچیم قانونلرنڭ یڭیلەنلنمسی احتیاج دە آچیقدر. توم بو قونولردە حقوق پولیتیقەلری قورولی اولەرق أوزریمزنه دوشن هر تورلی فکر دستگی ویرمەیە دوام ایدەجگمزنی بلیرتمك ایسترم.
طوپلومسال برلگمزنڭ اڭ گوچلی شکلدە تجلی ایتدیگی بوگونلرده یاپیلان چالیشمەلرڭ آیری بر أونمی اولدیغنی وورغولامق گرکیر. بوگون تورکیەنڭ هر بر فردنڭ کندینی اصلی عنصری اولەرق صایدیغی قاپساجی بر آنایاسایە یوڭلیك اولەرق حقوق پولیتیقەسی اولوشدیرمه چالیشمەلرینە قاتقی صونمق هرکسڭ حقیدر و عین زماندە ملی بر گورویدر.
تورکیەنڭ بویوك یورویوشی
دنیاده گورونورده دخى بر قورال و قوروم رفەرانصینین قالمادیغی بو دونمدە قبا گوچ و قورالصیزلق قاوطیك کرهسال یاپییە اگەمن اولدی. بو قوشوللرده یڭی آنایاسا ایلە گلیشتیریلەجك گوچلی و داها طوغری قورال سیستمی تورکیەیە حقوق ایچندە و حقوق دستگیلە یوکسلمك ایچون برچوق فرصت صاغلایاجقدر. أوزجەسی تورکیه بویوك یورویوشه باشلییور. یڭی آنایاسا بو بویوك یورویوشون ایتیجی گوجی اولاجقدر.
امڭز کە تورك ملدنڭ توم عنصرلری، تورکیه طوپلومنڭ توم کسیملری، تورکیه خلقنڭ توم کومەلری یڭی آنایاسا یاپمە حقّنی اصلی قوروجی اراده یتکیسییله قوللانارق هدفە اولاشاجقدر. و ینه گورونن او کە تمثیلی قوروجی اراده اولان تبمم اڭ گچ ٢٩. دونمدە یڭی آنایاسایی یاپدیغنده، زورونلی اولەرق باشوورولاجاك خلق اویلامسینده چوق یوکسك بر اوی اورانییله یڭی آنایاسا قبول ایدیلەجكدر.
[محمد اجوم، جمهورباشقانی باشدانیشمانی و جومحورباشقانلغی حقوق پولیتیقەلری قورولی باشقان وکیلیدر.]
*مقالەلردەكی فکرلر یازارنە آیتتیر و آناطولی آژانسنڭ أدیتوریال پولیتیقەسنی یانسیتمایابیلیر.
قایناق: آه
Türkiye'nin yeni anayasa gündemi
Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum, Türkiye’nin yeni anayasa gündemini, anayasa ihtiyacını ve atılması gereken adımları AA Analiz için kaleme aldı.***
Ülkemiz, 2 bin 200 yılı aşan kadim devlet geleneğiyle eşsiz bir mirasa sahiptir. Medeniyetimizin bize miras bıraktığı bilge ve kudretli müktesebattan istifade ederek attığımız tarihi adımlarla gücümüze güç katarak Cumhuriyet’imizin ikinci yüzyılında hedeflerimize kararlılıkla yürüyoruz.
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçiş ile Terörsüz Türkiye süreci bu kararlılığın en önemli adımları arasındadır. Gelinen aşamada ise yeni anayasa Türkiye Cumhuriyeti için artık kaçınılmazdır.
Bu doğrultuda ülke liderimiz ve Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan’ın perspektifiyle hayata geçen Türkiye Yüzyılı vizyonumuzun en büyük hedeflerinden biri, yeni bir anayasayı ülkemize kazandırmaktır. Dönem artık Türkiye Yüzyılı’dır, vakit artık yeni anayasa vaktidir. Türkiye Yüzyılı’nın ve istikrarın lokomotifi haline gelen Cumhur İttifakı şüphesiz bunu da başaracaktır.
Elbette yeni anayasa Türkiye’nin olağan gündemi olarak her zaman güncel bir konudur. Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) 28. döneminde yeni anayasanın yapılma ihtimali de Meclisimizin değerlendireceği bir husustur. Bu ihtimal asla dışlanamaz. Buna mukabil gerek zaman yönetimi gerekse yeni anayasa sürecinde olgunlaştırılması gereken konulara ilişkin fikri çalışma ihtiyacı TBMM’nin 29. döneminde yeni anayasanın yapılmasını daha gerçekçi bir hedefe dönüştürüyor. Tabii ki nihai karar demokratik siyasi liderliğin ve Meclisimizindir.
Yamalı bohça: 1982 Anayasası
Ülkemizin anayasa yapma ve değiştirme süreçlerinde güçlü bir birikimi ve pratiği var. Bununla birlikte bugün, darbe ürünü olan 1982 Anayasası, tüm değişikliklere rağmen ülkemize layık sivil, demokratik, özgürlükçü ve kapsayıcı bir anayasa olma niteliğinden halen çok uzaktadır.
1982 Anayasası’nın yürürlükte 154 maddesi var. Bunların 103’ünün 58’inde hiç değişiklik olmadı, 45’inde tali değişiklikler yapıldı. Yani cari anayasanın üçte ikisi aradan geçen 44 yıla rağmen darbe ürünü olma özelliğini sürdürüyor. İlk dört maddenin esasları (devamlılık ilkesi dahil) korunacağından, yürütme ve yürürlük maddeleri de çıkınca geride kalan 97 maddenin gözden geçirilmesi, bazılarında esaslı değişiklikler yapılması, bir kısmının güncellenmesi, bir kısmının kaldırılması temel bir ihtiyaçtır. Değişiklik yapılmış 51 maddede ise elbette geliştirme ve yenileme ihtiyacı söz konusudur.
Hal böyleyken “ilk dört madde hariç 1982 Anayasası’nın neredeyse bütün maddeleri tamamen değişti yeni anayasa hedefi gereksizdir” görüşü tam bir boş ezber ve hatta kasıtlı bir çarpıtmadır.
1982 darbe Anayasası’nın oluşturduğu vesayetçi yapılara her defasında dur diyen, tüm engellere rağmen Terörsüz Türkiye süreci ile barışı ve kardeşliği benimseyen bu asil ve kahraman milletimize yamalı bohçadan beter olan anayasa hiçbir şekilde yakışmıyor. Önemle belirtelim ki yeni anayasa sadece bir ihtiyaç değil, aynı zamanda bir zorunluluktur.
Milli bir görev olarak yeni anayasa
Cumhuriyetimizi yeni ve sivil anayasa ile taçlandırmak hepimizin vazifesidir. Bu hiç kimsenin şahsi konusu değil, hepimizin milli meselesidir.
Özellikle son çeyrek yüzyılda atılan adımlarla, her geçen gün daha sivil ve demokratik yönde gelişen, kurumsal kapasitesini güçlendiren, yerli ve milli savunma sanayi hamleleriyle küresel bir güç haline gelen bir Türkiye var.
Milleti merkeze alan, halkımızın barış ve kardeşlik iklimini koruyup güçlendiren Terörsüz Türkiye sürecinin menziline varmak üzere olduğu bugünlerde yeni anayasanın temelleri muhakkak atılacaktır.
Bilinmelidir ki 2023 ruhuna sahip ve 2053 ve 2071 vizyonlarına uygun olarak hazırlanacak yeni anayasada milli kurtuluş ve bağımsızlık mücadelemizin ve anayasal birikimimizin kazanımları olarak Türk milleti, Türk vatandaşlığı, resmi dil ve tek zorunlu eğitim dili olarak Türkçe, cumhuriyet, üniter yapı, laiklik, demokratik hukuk devleti kırmızı çizgilerdir. Bu konularda istismar siyaseti yürütülmesine, sürece gölge düşürmek maksatlı bilinçli çarpıtmalar yapılmasına asla müsaade edilmez. Bu hususlarda farklı bir düzenleme tartışması zaten kabul edilemez.
Ayrıca, demokrasinin birikimleri ve Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ise korunması gereken kıymetlerdir. Halkın, sistemin işleyişindeki iradesini güçlendirmiş olan etkili iki oy hakkı ve yüzde 50+1 kuralı halka rağmen değiştirilemez. Halk da iradesini zayıflatacak bu tip karşı hamlelere geçit vermez.
Anayasa doğrudan icrai sonuç doğuran bir düzenleme değil esasen bir güvenceler sistemidir. Ülkemizin geleceği olan çocuklarımıza ve gençlerimize bu teminatı sunmak mutlak borcumuzdur. Vurgulanmalıdır ki çağa uygun hak ve özgürlükler çerçevesinde daha geniş güvenceler sağlayan, temel değerleri tahrip eden hukuk anlayışlarına ve neoliberal saldırganlıklara karşı tedbirler alan, milli perspektife sahip bir anayasa milletimizin en önemli ihtiyacıdır. Öte yandan, demokrasi bayrağını daha da ileriye taşıyacak yeni anayasada “serbestlik fetişizmi” tuzağına ise asla düşülmemelidir.
Yeni anayasa ile birlikte TBMM İçtüzüğünün, Siyasi Partiler Kanunu’nun ve seçim kanunlarının yenilenmesi ihtiyacı da açıktır. Tüm bu konularda Hukuk Politikaları Kurulu olarak üzerimize düşen her türlü fikri desteği vermeye devam edeceğimizi belirtmek isterim.
Toplumsal birliğimizin en güçlü şekilde tecelli ettiği bugünlerde yapılan çalışmaların ayrı bir önemi olduğunu vurgulamak gerekir. Bugün Türkiye’nin her bir ferdinin kendini asli unsuru olarak saydığı kapsayıcı bir anayasaya yönelik olarak hukuk politikası oluşturma çalışmalarına katkı sunmak herkesin hakkıdır ve aynı zamanda milli bir görevidir.
Türkiye’nin büyük yürüyüşü
Dünyada görünürde dahi bir kural ve kurum referansının kalmadığı bu dönemde kaba güç ve kuralsızlık kaotik küresel yapıya egemen oldu. Bu koşullarda yeni anayasa ile geliştirilecek güçlü ve daha doğru kural sistemi Türkiye’ye hukuk içinde ve hukuk desteğiyle yükselmek için birçok fırsat sağlayacaktır. Özcesi Türkiye büyük yürüyüşe başlıyor. Yeni anayasa bu büyük yürüyüşün itici gücü olacaktır.
Eminiz ki Türk milletinin tüm unsurları, Türkiye toplumunun tüm kesimleri, Türkiye halkının tüm kümeleri yeni anayasa yapma hakkını asli kurucu irade yetkisiyle kullanarak hedefe ulaşacaktır. Ve yine görünen o ki temsili kurucu irade olan TBMM en geç 29. dönemde yeni anayasayı yaptığında, zorunlu olarak başvurulacak halk oylamasında çok yüksek bir oy oranıyla yeni anayasa kabul edilecektir.
[Mehmet Uçum, Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekilidir.]
*Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.
Kaynak: AA
📚 Metinde Geçen Kelimelerin Lugatçesi
جمهورباشقانی باشدانیشمانی و جومحورباشقانلغی حقوق پولیتیقەلری قورولی باشقان وکیلی محمد اجوم، تورکیەنڭ یڭی آنایاسا گوندمینی، آنایاسا احتیاجینی و آتیلمسی گرکن آدیملری آه آنالیز ایچون قلمە آلدی.
***
أولکەمز، ٢ بیڭ ٢٠٠ ییلی آسان قدیم دولت گلەنگییله اشسز بر میراثە صاحبدر. مدنیدمزنڭ بزە میراث بیراقدیغی بیلگه و قدرتلی مکتسباتلردن إستفاده ایدرك آتدیغمز تاریخی آدیملرله گوجمزنه گوچ قاطاراك جمهوریدمزنڭ ایکنجی یوزییلینده اههدهفلهریمایز قرارلیلقلە یوروییورز.
جومحورباشقانلغی حکومت سیستمنە گچیش ایلە ترورسز تورکیه سورجی بو قرارلیلقڭ اڭ أونملی آدیملری آراسیندهدر. گلنن آشامەدە ایسە یڭی آنایاسا تورکیه جمهوریتی ایچون آرتیق قاچینیلمزدر.
بو طوغریلتیده أولکه لیدرمز و جمهور باشقانیمز رجب طیّب ارطوغانڭ پرسپکتیفییله حیاتە گچن تورکیه یوز ییلی ویزیونمزنڭ اڭ بویوك هدفلرندن بری، یڭی بر آنایاسایی أولکەمزە قازاندیرماقطیر. دونم آرتیق تورکیه یوز ییلیدر، وقت آرتیق یڭی آنایاسا وقتیدر. تورکیه یوز ییلینڭ و استقرارڭ لوقوموتیفی حالنه گلن جمهور اتّفاقی شبهەسیز بونی دە باشاراجقدر.
البتە یڭی آنایاسا تورکیەنڭ اولاغان گوندمی اولەرق هر زمان گونجل بر قونودر. تورکیه بویوك ملت مجلسنڭ (تبمم) ٢٨. دونمنده یڭی آنایاسانڭ یاپیلمه احتمالی دە مجلسمزنڭ دگرلەنلندیرەجگی بر خصوصدر. بو احتمال اصلا طیشلانماز. بوڭا مقابل گرك زمان یونتیمی کرکسه یڭی آنایاسا سورجندە اولغونلاشطیریلمسی گرکن قونولرە ایلیشکین فکر چالیشمه احتیاج تبممنڭ ٢٩. دونمنده یڭی آنایاسانڭ یاپیلمەسنی داها گرچکجی بر هدفە دونوشتورییور. طبیعی کە نهائی قرار دموقراتیك سیاسی لیدرلكڭ و مجلسمزنڭدر.
یامەلی بوغچە: ١٩٨٢ آنایاساسی
أولکەمزن آنایاسا یاپمە و دگیشدیرمه سورچلرنده گوچلی بر بیریکیمی و پراتیگی وار. بونڭله برلکدە بوگون، ضربه أورونی اولان ١٩٨٢ آنایاساسی، توم دگیشیكلكلرە رغمًا أولکەمزە لایق سیویل، دموقراتیك، أوزگورلکجی و قاپساجی بر آنایاسا اولمه نیتهلیغیندن حالا چوق اوزاقدهدر.
١٩٨٢ آنایاصاصینڭ یورورلكده ١٥٤ مادەسی وار. بونلرڭ ١٠٣انون ٥٨اندە هیچ دگیشیکلك اولمدی، ٤٥اندە تالی دگیشیکلکلر یاپیلدی. یعنی جاری آنایاسانڭ أوچدە ایکیسی آرادن گچن ٤٤ ییله رغمًا ضربه أورونی اولمه أوزللگینی سوردیرویور. ایلك درت مادەنڭ اساسلری (دواملیلق ایلکەسی دخیل) قوروناجاغیندان، یوروتمه و یورورلك مادەلری دە چیقنجە گریدە قالان ٩٧ مادەنڭ گوزدن گچیریلمسی، بعضلرلرینده اساسلی دگیشیکلکلر یاپیلمسی، بر قسمنڭ گونجللەنلنمسی، بر قسمنڭ قالدیریلمسی تمل بر احتیاجدر. دگیشیکلك یاپیلمش ٥١ مادەده ایسە البتە گلیشدیرمه و ینیلەمە احتیاج سوز قونوسیدر.
حال بویلیکن “ایلك درت ماده خارج ١٩٨٢ آنایاصاصینڭ نرەدەیسە بتون مادەلری تماما دگیشدی یڭی آنایاسا هدفی گركسیزدر” گوروشی تام بر بوش ازبر و حتی قصدلی بر چارپیطمادیر.
١٩٨٢ ضربه آنایاصاصینڭ اولوشدیردیغی وصایدیجی یاپیلرە هر دفعەسینده طور دیین، توم انگللرە رغمًا ترورسز تورکیه سورجی ایلە باریشی و قرداشلگی بەنیمسەین بو اصیل و قهرمان میلهتیمایز یامەلی بوغچەدن بتر اولان آنایاسا هیچ بر شکلدە یاقیشمییور. أونمله بلیرتالم کە یڭی آنایاسا سادەجە بر احتیاج دگل، عین زماندە بر زورونلیلقدر.
ملی بر گورو اولەرق یڭی آنایاسا
جمهوریدمزنی یڭی و سیویل آنایاسا ایلە تاجلانلاندیرمق هپمزڭ وظیفەسیدر. بو هیچ کیمسەنڭ شخصی قونوسی دگل، هپمزڭ ملی مسئلەسیدر.
أوزللکله صوڭ چیرك یوز ییلدە آتیلان آدیملرله، هر گچن گون داها سیویل و دموقراتیك یوڭدە کلیشن، قورومسال قپاسیتەسنی گوچلەنلندیرن، یرلی و ملی صاوونمه صنایع حملەلرییله کرهسال بر گوچ حالنه گلن بر تورکیه وار.
ملت مرکزە آلان، خلغمزنڭ باریش و قرداشلك اقلیمینی قورویوپ گوچلەنلندیرن ترورسز تورکیه سورجنڭ منزلنە وارمق أوزرە اولدیغی بوگونلرده یڭی آنایاسانڭ تمللری محقق آطیلاجاقطیر.
بیلنملیدر کە ٢٠٢٣ روحنە صاحب و ٢٠٥٣ و ٢٠٧١ ویزیونلرنە اویغون اولەرق حاضرلانلاناجق یڭی آنایاساده ملی قورتولوش و باغیمسزلق مجادلەمزنڭ و آنایاسال بریکیممزنڭ قزانیملری اولەرق تورك ملت، تورك وطنداشلغی، رسمی دل و تك زورونلی اگیتیم دیلی اولەرق تورکجە، جمهوریت، أونیتر یاپی، لائیکلك، دموقراتیك حقوق دولت قرمزی چیزگیلردر. بو قونولردە استثمار سیاست یوروتولمسینه، سورجە گولگه دوشورمك مقصدلی بیلینچلی چارپیتمالر یاپیلمسینه اصلا مساعده ایدیلمز. بو خصوصلرده فرقلی بر دوزنلەمە طارتیشمسی ذاتًا قبول ایدیلەمز.
آیریجە، دموقراسنڭ بریکیملری و جومحورباشقانلغی حکومت سیستمی ایسە قورونمسی گرکن قیمتلردر. خلقڭ، سیستمڭ أیشلەییشیندەکی ارادەسنی گوچلندیرمش اولان ایتکیلی ایکی اوی حقی و یوزدە ٥٠+١ قورالی حلقه رغمًا دگیشتیریلمەز. خلق دە ارادەسنی ضعیفلاتاجق بو تیپ قارشی حملەلرە گچیت ویرمز.
آنایاسا طوغریدن اجرائی صوڭوچ طوغوران بر دوزنلەمە دگل اساسا بر گوگنجەلر سیستمیدر. أولکەمزن گلەجگی اولان چوجقلرمزنه و گنچلرمزنه بو تأمیناتی صونمق مطلق بورجمزدر. وورغولانملیدر کە چاغه اویغون حق و أوزگورلكلر چرچوەسندە داها گڭیش گوگنجەلر صاغلایان، تمل دگرلری تخریب ایدن حقوق آڭلاییشلرنە و نولیبەرال صالدیرغانلقلرە قارشی تدبیرلر آلان، ملی پرسپکتیفە صاحب بر آنایاسا ملّتمزڭ اڭ أونملی احتیاجیدر. أوته یاندن، دموقراسی بایراغینی داها دە ایلرییە طاشییاجاك یڭی آنایاساده “سربستلك فتیشیزمی” طوزاغنە ایسە اصلا دوشولمەمەلیدیر.
یڭی آنایاسا ایلە برلکدە تبمم أیچتوزوگونون، سیاسی پارتیلر قانونینڭ و سچیم قانونلرنڭ یڭیلەنلنمسی احتیاج دە آچیقدر. توم بو قونولردە حقوق پولیتیقەلری قورولی اولەرق أوزریمزنه دوشن هر تورلی فکر دستگی ویرمەیە دوام ایدەجگمزنی بلیرتمك ایسترم.
طوپلومسال برلگمزنڭ اڭ گوچلی شکلدە تجلی ایتدیگی بوگونلرده یاپیلان چالیشمەلرڭ آیری بر أونمی اولدیغنی وورغولامق گرکیر. بوگون تورکیەنڭ هر بر فردنڭ کندینی اصلی عنصری اولەرق صایدیغی قاپساجی بر آنایاسایە یوڭلیك اولەرق حقوق پولیتیقەسی اولوشدیرمه چالیشمەلرینە قاتقی صونمق هرکسڭ حقیدر و عین زماندە ملی بر گورویدر.
تورکیەنڭ بویوك یورویوشی
دنیاده گورونورده دخى بر قورال و قوروم رفەرانصینین قالمادیغی بو دونمدە قبا گوچ و قورالصیزلق قاوطیك کرهسال یاپییە اگەمن اولدی. بو قوشوللرده یڭی آنایاسا ایلە گلیشتیریلەجك گوچلی و داها طوغری قورال سیستمی تورکیەیە حقوق ایچندە و حقوق دستگیلە یوکسلمك ایچون برچوق فرصت صاغلایاجقدر. أوزجەسی تورکیه بویوك یورویوشه باشلییور. یڭی آنایاسا بو بویوك یورویوشون ایتیجی گوجی اولاجقدر.
امڭز کە تورك ملدنڭ توم عنصرلری، تورکیه طوپلومنڭ توم کسیملری، تورکیه خلقنڭ توم کومەلری یڭی آنایاسا یاپمە حقّنی اصلی قوروجی اراده یتکیسییله قوللانارق هدفە اولاشاجقدر. و ینه گورونن او کە تمثیلی قوروجی اراده اولان تبمم اڭ گچ ٢٩. دونمدە یڭی آنایاسایی یاپدیغنده، زورونلی اولەرق باشوورولاجاك خلق اویلامسینده چوق یوکسك بر اوی اورانییله یڭی آنایاسا قبول ایدیلەجكدر.
[محمد اجوم، جمهورباشقانی باشدانیشمانی و جومحورباشقانلغی حقوق پولیتیقەلری قورولی باشقان وکیلیدر.]
*مقالەلردەكی فکرلر یازارنە آیتتیر و آناطولی آژانسنڭ أدیتوریال پولیتیقەسنی یانسیتمایابیلیر.
قایناق: آه
Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum, Türkiye’nin yeni anayasa gündemini, anayasa ihtiyacını ve atılması gereken adımları AA Analiz için kaleme aldı.
***
Ülkemiz, 2 bin 200 yılı aşan kadim devlet geleneğiyle eşsiz bir mirasa sahiptir. Medeniyetimizin bize miras bıraktığı bilge ve kudretli müktesebattan istifade ederek attığımız tarihi adımlarla gücümüze güç katarak Cumhuriyet’imizin ikinci yüzyılında hedeflerimize kararlılıkla yürüyoruz.
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçiş ile Terörsüz Türkiye süreci bu kararlılığın en önemli adımları arasındadır. Gelinen aşamada ise yeni anayasa Türkiye Cumhuriyeti için artık kaçınılmazdır.
Bu doğrultuda ülke liderimiz ve Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan’ın perspektifiyle hayata geçen Türkiye Yüzyılı vizyonumuzun en büyük hedeflerinden biri, yeni bir anayasayı ülkemize kazandırmaktır. Dönem artık Türkiye Yüzyılı’dır, vakit artık yeni anayasa vaktidir. Türkiye Yüzyılı’nın ve istikrarın lokomotifi haline gelen Cumhur İttifakı şüphesiz bunu da başaracaktır.
Elbette yeni anayasa Türkiye’nin olağan gündemi olarak her zaman güncel bir konudur. Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) 28. döneminde yeni anayasanın yapılma ihtimali de Meclisimizin değerlendireceği bir husustur. Bu ihtimal asla dışlanamaz. Buna mukabil gerek zaman yönetimi gerekse yeni anayasa sürecinde olgunlaştırılması gereken konulara ilişkin fikri çalışma ihtiyacı TBMM’nin 29. döneminde yeni anayasanın yapılmasını daha gerçekçi bir hedefe dönüştürüyor. Tabii ki nihai karar demokratik siyasi liderliğin ve Meclisimizindir.
Yamalı bohça: 1982 Anayasası
Ülkemizin anayasa yapma ve değiştirme süreçlerinde güçlü bir birikimi ve pratiği var. Bununla birlikte bugün, darbe ürünü olan 1982 Anayasası, tüm değişikliklere rağmen ülkemize layık sivil, demokratik, özgürlükçü ve kapsayıcı bir anayasa olma niteliğinden halen çok uzaktadır.
1982 Anayasası’nın yürürlükte 154 maddesi var. Bunların 103’ünün 58’inde hiç değişiklik olmadı, 45’inde tali değişiklikler yapıldı. Yani cari anayasanın üçte ikisi aradan geçen 44 yıla rağmen darbe ürünü olma özelliğini sürdürüyor. İlk dört maddenin esasları (devamlılık ilkesi dahil) korunacağından, yürütme ve yürürlük maddeleri de çıkınca geride kalan 97 maddenin gözden geçirilmesi, bazılarında esaslı değişiklikler yapılması, bir kısmının güncellenmesi, bir kısmının kaldırılması temel bir ihtiyaçtır. Değişiklik yapılmış 51 maddede ise elbette geliştirme ve yenileme ihtiyacı söz konusudur.
Hal böyleyken “ilk dört madde hariç 1982 Anayasası’nın neredeyse bütün maddeleri tamamen değişti yeni anayasa hedefi gereksizdir” görüşü tam bir boş ezber ve hatta kasıtlı bir çarpıtmadır.
1982 darbe Anayasası’nın oluşturduğu vesayetçi yapılara her defasında dur diyen, tüm engellere rağmen Terörsüz Türkiye süreci ile barışı ve kardeşliği benimseyen bu asil ve kahraman milletimize yamalı bohçadan beter olan anayasa hiçbir şekilde yakışmıyor. Önemle belirtelim ki yeni anayasa sadece bir ihtiyaç değil, aynı zamanda bir zorunluluktur.
Milli bir görev olarak yeni anayasa
Cumhuriyetimizi yeni ve sivil anayasa ile taçlandırmak hepimizin vazifesidir. Bu hiç kimsenin şahsi konusu değil, hepimizin milli meselesidir.
Özellikle son çeyrek yüzyılda atılan adımlarla, her geçen gün daha sivil ve demokratik yönde gelişen, kurumsal kapasitesini güçlendiren, yerli ve milli savunma sanayi hamleleriyle küresel bir güç haline gelen bir Türkiye var.
Milleti merkeze alan, halkımızın barış ve kardeşlik iklimini koruyup güçlendiren Terörsüz Türkiye sürecinin menziline varmak üzere olduğu bugünlerde yeni anayasanın temelleri muhakkak atılacaktır.
Bilinmelidir ki 2023 ruhuna sahip ve 2053 ve 2071 vizyonlarına uygun olarak hazırlanacak yeni anayasada milli kurtuluş ve bağımsızlık mücadelemizin ve anayasal birikimimizin kazanımları olarak Türk milleti, Türk vatandaşlığı, resmi dil ve tek zorunlu eğitim dili olarak Türkçe, cumhuriyet, üniter yapı, laiklik, demokratik hukuk devleti kırmızı çizgilerdir. Bu konularda istismar siyaseti yürütülmesine, sürece gölge düşürmek maksatlı bilinçli çarpıtmalar yapılmasına asla müsaade edilmez. Bu hususlarda farklı bir düzenleme tartışması zaten kabul edilemez.
Ayrıca, demokrasinin birikimleri ve Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ise korunması gereken kıymetlerdir. Halkın, sistemin işleyişindeki iradesini güçlendirmiş olan etkili iki oy hakkı ve yüzde 50+1 kuralı halka rağmen değiştirilemez. Halk da iradesini zayıflatacak bu tip karşı hamlelere geçit vermez.
Anayasa doğrudan icrai sonuç doğuran bir düzenleme değil esasen bir güvenceler sistemidir. Ülkemizin geleceği olan çocuklarımıza ve gençlerimize bu teminatı sunmak mutlak borcumuzdur. Vurgulanmalıdır ki çağa uygun hak ve özgürlükler çerçevesinde daha geniş güvenceler sağlayan, temel değerleri tahrip eden hukuk anlayışlarına ve neoliberal saldırganlıklara karşı tedbirler alan, milli perspektife sahip bir anayasa milletimizin en önemli ihtiyacıdır. Öte yandan, demokrasi bayrağını daha da ileriye taşıyacak yeni anayasada “serbestlik fetişizmi” tuzağına ise asla düşülmemelidir.
Yeni anayasa ile birlikte TBMM İçtüzüğünün, Siyasi Partiler Kanunu’nun ve seçim kanunlarının yenilenmesi ihtiyacı da açıktır. Tüm bu konularda Hukuk Politikaları Kurulu olarak üzerimize düşen her türlü fikri desteği vermeye devam edeceğimizi belirtmek isterim.
Toplumsal birliğimizin en güçlü şekilde tecelli ettiği bugünlerde yapılan çalışmaların ayrı bir önemi olduğunu vurgulamak gerekir. Bugün Türkiye’nin her bir ferdinin kendini asli unsuru olarak saydığı kapsayıcı bir anayasaya yönelik olarak hukuk politikası oluşturma çalışmalarına katkı sunmak herkesin hakkıdır ve aynı zamanda milli bir görevidir.
Türkiye’nin büyük yürüyüşü
Dünyada görünürde dahi bir kural ve kurum referansının kalmadığı bu dönemde kaba güç ve kuralsızlık kaotik küresel yapıya egemen oldu. Bu koşullarda yeni anayasa ile geliştirilecek güçlü ve daha doğru kural sistemi Türkiye’ye hukuk içinde ve hukuk desteğiyle yükselmek için birçok fırsat sağlayacaktır. Özcesi Türkiye büyük yürüyüşe başlıyor. Yeni anayasa bu büyük yürüyüşün itici gücü olacaktır.
Eminiz ki Türk milletinin tüm unsurları, Türkiye toplumunun tüm kesimleri, Türkiye halkının tüm kümeleri yeni anayasa yapma hakkını asli kurucu irade yetkisiyle kullanarak hedefe ulaşacaktır. Ve yine görünen o ki temsili kurucu irade olan TBMM en geç 29. dönemde yeni anayasayı yaptığında, zorunlu olarak başvurulacak halk oylamasında çok yüksek bir oy oranıyla yeni anayasa kabul edilecektir.
[Mehmet Uçum, Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekilidir.]
*Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.
Kaynak: AA
Bir yanıt yazın