کرهسال غزتەجیلر قونسیی: “مسلگینی اونورییله یاپان توم غزتەجیلرڭ یانڭنده یز”
کرهسال غزتەجیلر قونسیی: “مسلگینی اونورییله یاپان توم غزتەجیلرڭ یانڭنده یز”
قگك، آچیقلامەسندە، “هر تورلی زورلغە و اکونومیك باصقییە رغمًا اورنسال باصین مسلك ایلکەلرندن أودون ویرمدن، مسلگینی اونورییله اجرا ایدن توم غزتەجیلرڭ یانڭنده یز” افادەلرینە یر ویردی.
“کرهسال غزتەجیلر قونسیی (قگك) اولەرق، غزتەجیلكڭ اتیك دگرلرنڭ گوزاردی ایدیلدیگی بو سورچدە، مسلگمزنڭ صایغینلقینی، گوگنیلیرلكینی و قامو اویینڭ طوغری خبر آلمه حقّنی قورومه صوروملیلغمزله آشاغیدەكی تمل ایلکەلری خاطرلاتمایی بر کز داها قورومسال بر گورو اولەرق اددەدییورز” وورغوسییله یاپیلان یازیلی آچیقلامه دە شو افادەلر قوللانیلدی:
١) چیقار چاتیشمسی و تجاری فعالیت صینیرلری
غزتەجیلك؛ قامو یارارنە خدمت ایدن و هر شیدن أوڭجە ‘خبر قایناقلری ایلە غزتەجیلر’ و ‘غزتەجیلر ایلە قامو اویی، یعنی اوقورلر و ایزلەجیلر’ آراسندە یوکسك گوگن اساسنە طایانان صایغین بر مسلكدر. سوز قونوسی یوکسك گوگنڭ مرکزندە یر آلان ایتکنلردن اڭ أونملیسی ‘غزتەجیلك، مسافه مسلگیدر. غزتەجی، گرك خبر قایناقلری کرکسه قامو اویی ایلە آراسنە مسافه قویارق یوکسك گوگنی اولوشطوریر’ پرنسیبیدر.
آنجق صوڭ دونمدە، أولکەمزن أوڭدە گلن غزتەجیلك مجرالرنده ‘غزتەجیلك’ یاپدیغی ادعاسیدەكی کیمی اسملرڭ، مدیه ایش قولی طیشندەکی آلانلردە تجاری اورتاقلقلر، شرکت یوڭتیجیلكلری ویا سرمایه ایلیشکیلری ایچندە بولونمسی؛ ‘خبرڭ طرفسزلغنە’ و ‘مسلگمزنڭ اونورنە و باغیمسزلغنە گولگه دوشورمكدەدر. خبرجیلك فعالیت ایلە تجاری چیقارلر هیچ بر قوشولده و هیچ بر آشامەدە یان یانه گتیریلمەز.
٢) مسلکی عنوانڭ قورونمسی و أوزمانللیك
طوپلومسال آلانده، سپورده، صنعتده ویا تجارتده قزانیلان حقلی باشاریلار و آلین تری قوشقوسز صایغییە دگردر. آنجق تلەویزیون اکرانلرنده ویا دیژیتال مجرالرده سادەجە یورومجیلق، پروغرامجیلق ویا شوومنلك یاپمق، کیشیلری طوغریدن ‘غزتەجی’ قلعمامقدەدر. غزتەجیلك؛ أوزگون بر مسلکی اگیتیم، دڭەییم، اوزون سورەلی بر ساحە امگی، اورنسال اتیك ایلکەلر و آغیر طوپلومسال صوروملیلقلر گركتیرن باغیمسز بر اوزمانلق آلانیدر.
بو نقطەدە، ‘غزتەجیلك’ ایلە ‘سوزجیلك’ فعالیتلرینڭ بربرندن آیریلمسی گرکمکدەدر. غزتەجی، أوزنده قامو یاراری بولونان قونو یا دە قونولری آراشطیریر و صوڭوجە اولاشدقدن صوڭرە قامو اویی بیلگیلەنلندیرمسی یاپار. صوڭ دونمدە ینه ‘غزتەجیلك’ فعالیت آدی التنده کیمی اسملرڭ، ‘تجاری چیقار’ و ‘مقام-موقع صاحبلگی’ چرچوەسندە غزتەجیلك یرینه کیمی کیشی، غروپ و اولوشوملرڭ سوزجیلكینی یاپدقلری گورولمکتەدیر. بو یاقلاشیم، مسلك اونوری و اتیگی قاپسامندە ‘قبول ایدیلەمز’ بر طورومدر.
یاپیلان فعالیدڭ گازەتەجیلیکله اوزاقدن ویا یاقیندن ایلگیسی اولمایب، ینه مدیه ایش قولی چاتیسی آلتندەکی ‘خلقله ایلیشکیلر’ چالیشمسی ایچندە دگرلەنلندیریلمسی گرکن سورچلردر.
٣) عنوانڭ آراچصاللاشطیریلماصینه قارشی اویاری
غزتەجیلك عنواننڭ خلقله ایلیشکیلر، دانیشمانلق، لوبیجیلك، پولیتیك آماچ ویا تجارت ارباب گبی قاوراملرله ایچ ایچە گچیریلمەیە چالیشیلمسی، مسلکی بر اروزیونە یول آچمقدەدر. مسلگڭ اصلی گوروی، توم چیقار اوداقلرندن باغیمسز بر شکلدە سادەجە حقیقت قامو اویینا اقطاردر. غزتەجی، أورتدیگی خبر ایلە کندی تجاری آژاندەسی آراسندە اڭ کوچك بر شبهه دخى یاراتمكله یوکوملودر.
غزتەجی عین زماندە اگەمن گوچلرڭ یانندە دگل؛ مغدورڭ و حقلینڭ یانندە یر آلارق، قامو اویینڭ یاقیندە ایلگیلندیرن عدالت، حقوق و حق اولغولرنڭ صاغلانلانمسینه قاتقی ویرملیدر. مسلگمزنڭ تمل پرنسیپلرندن بریسى دە بودر.
کرهسال غزتەجیلر قونسیی (قگك) اولەرق؛ هر تورلی زورلغە و اکونومیك باصقییە رغمًا اورنسال باصین مسلك ایلکەلرندن أودون ویرمدن، مسلگینی اونورییله اجرا ایدن توم غزتەجیلرڭ یانڭنده یز. قونسیمز، بو ایلکەلرڭ احلالنە یوڭلیك گلیشمەلری یاقیندن تعقیب ایتمەیە و أویەلرندن مسلکی اتیك قوراللرنە تام اویوم گوسترمەلرنی بکلەمەیە دوام ایدەجکدر. مسلگمزنڭ اعتبارینی زەدەلەیەجك، اوڭی تجاری آراجلرە قیلیف یاپاجق هر تورلی گیریشیمڭ قارشیسنده ایلکلی دوروشوموزو قرارلیلقلە سوردیرەجگمزنی قامو اویینا صایغییله دویوریرز.”
Küresel Gazeteciler Konseyi: “Mesleğini onuruyla yapan tüm gazetecilerin yanındayız”
KGK, açıklamasında, “Her türlü zorluğa ve ekonomik baskıya rağmen evrensel basın meslek ilkelerinden ödün vermeden, mesleğini onuruyla icra eden tüm gazetecilerin yanındayız” ifadelerine yer verdi.
“Küresel Gazeteciler Konseyi (KGK) olarak, gazeteciliğin etik değerlerinin gözardı edildiği bu süreçte, mesleğimizin saygınlığını, güvenilirliğini ve kamuoyunun doğru haber alma hakkını koruma sorumluluğumuzla aşağıdaki temel ilkeleri hatırlatmayı bir kez daha kurumsal bir görev olarak addediyoruz” vurgusuyla yapılan yazılı açıklamada şu ifadeler kullanıldı:
1) Çıkar çatışması ve ticari faaliyet sınırları
Gazetecilik; kamu yararına hizmet eden ve her şeyden önce ‘haber kaynakları ile gazeteciler’ ve ‘gazeteciler ile kamuoyu, yani okurlar ve izleyiciler’ arasında yüksek güven esasına dayanan saygın bir meslektir. Söz konusu yüksek güvenin merkezinde yer alan etkenlerden en önemlisi ‘gazetecilik, mesafe mesleğidir. Gazeteci, gerek haber kaynakları gerekse kamuoyu ile arasına mesafe koyarak yüksek güveni oluşturur’ prensibidir.
Ancak son dönemde, ülkemizin önde gelen gazetecilik mecralarında ‘gazetecilik’ yaptığı iddiasındaki kimi isimlerin, medya iş kolu dışındaki alanlarda ticari ortaklıklar, şirket yöneticilikleri veya sermaye ilişkileri içinde bulunması; ‘haberin tarafsızlığına’ ve ‘mesleğimizin onuruna ve bağımsızlığına gölge düşürmektedir. Habercilik faaliyeti ile ticari çıkarlar hiçbir koşulda ve hiçbir aşamada yan yana getirilemez.
2) Mesleki ünvanın korunması ve uzmanllık
Toplumsal alanda, sporda, sanatta veya ticarette kazanılan haklı başarılar ve alın teri kuşkusuz saygıya değerdir. Ancak televizyon ekranlarında veya dijital mecralarda sadece yorumculuk, programcılık veya şovmenlik yapmak, kişileri doğrudan ‘gazeteci’ kılmamaktadır. Gazetecilik; özgün bir mesleki eğitim, deneyim, uzun süreli bir saha emeği, evrensel etik ilkeler ve ağır toplumsal sorumluluklar gerektiren bağımsız bir uzmanlık alanıdır.
Bu noktada, ‘gazetecilik’ ile ‘sözcülük’ faaliyetlerinin birbirinden ayrılması gerekmektedir. Gazeteci, özünde kamu yararı bulunan konu ya da konuları araştırır ve sonuca ulaştıktan sonra kamuoyu bilgilendirmesi yapar. Son dönemde yine ‘gazetecilik’ faaliyeti adı altında kimi isimlerin, ‘ticari çıkar’ ve ‘makam-mevki sahipliği’ çerçevesinde gazetecilik yerine kimi kişi, grup ve oluşumların sözcülüğünü yaptıkları görülmektedir. Bu yaklaşım, meslek onuru ve etiği kapsamında ‘kabul edilemez’ bir durumdur.
Yapılan faaliyetin gazetecilikle uzaktan veya yakından ilgisi olmayıp, yine medya iş kolu çatısı altındaki ‘halkla ilişkiler’ çalışması içinde değerlendirilmesi gereken süreçlerdir.
3) Ünvanın araçsallaştırılmasına karşı uyarı
Gazetecilik unvanının halkla ilişkiler, danışmanlık, lobicilik, politik amaç veya ticaret erbabı gibi kavramlarla iç içe geçirilmeye çalışılması, mesleki bir erozyona yol açmaktadır. Mesleğin asli görevi, tüm çıkar odaklarından bağımsız bir şekilde sadece hakikati kamuoyuna aktarmaktır. Gazeteci, ürettiği haber ile kendi ticari ajandası arasında en küçük bir şüphe dahi yaratmamakla yükümlüdür.
Gazeteci aynı zamanda egemen güçlerin yanında değil; mağdurun ve haklının yanında yer alarak, kamuoyunun yakında ilgilendiren adalet, hukuk ve hak olgularının sağlanmasına katkı vermelidir. Mesleğimizin temel prensiplerinden birisi de budur.
Küresel Gazeteciler Konseyi (KGK) olarak; her türlü zorluğa ve ekonomik baskıya rağmen evrensel basın meslek ilkelerinden ödün vermeden, mesleğini onuruyla icra eden tüm gazetecilerin yanındayız. Konseyimiz, bu ilkelerin ihlaline yönelik gelişmeleri yakından takip etmeye ve üyelerinden mesleki etik kurallarına tam uyum göstermelerini beklemeye devam edecektir. Mesleğimizin itibarını zedeleyecek, onu ticari araçlara kılıf yapacak her türlü girişimin karşısında ilkeli duruşumuzu kararlılıkla sürdüreceğimizi kamuoyuna saygıyla duyururuz.”
کرهسال غزتەجیلر قونسیی: “مسلگینی اونورییله یاپان توم غزتەجیلرڭ یانڭنده یز”
٨٨ أولکه و ٨١ ایلدە تمثیلجیلری بولونان کرهسال غزتەجیلر قونسیی (قگك) یوڭتیم قورولی، صوڭ گونلردە دولتڭ یارغی ارگانلارنجە یوروتولن عدلی صوروشدیرمالر چرچوەسندە غزتەجیلك و مدیه ایش قولنده اورتایه چیقان گلیشمەلر و قامو اویینا یانسییان طارتیشمالر؛ غزتەجیلك مسلگنڭ اجراسی، تجاری چیقار ایلیشکیلری و مسلکی عنوانلرڭ قوللانیمی قونولرنی یڭیدن گوندمە گتیردی.قگك، آچیقلامەسندە، “هر تورلی زورلغە و اکونومیك باصقییە رغمًا اورنسال باصین مسلك ایلکەلرندن أودون ویرمدن، مسلگینی اونورییله اجرا ایدن توم غزتەجیلرڭ یانڭنده یز” افادەلرینە یر ویردی.
“کرهسال غزتەجیلر قونسیی (قگك) اولەرق، غزتەجیلكڭ اتیك دگرلرنڭ گوزاردی ایدیلدیگی بو سورچدە، مسلگمزنڭ صایغینلقینی، گوگنیلیرلكینی و قامو اویینڭ طوغری خبر آلمه حقّنی قورومه صوروملیلغمزله آشاغیدەكی تمل ایلکەلری خاطرلاتمایی بر کز داها قورومسال بر گورو اولەرق اددەدییورز” وورغوسییله یاپیلان یازیلی آچیقلامه دە شو افادەلر قوللانیلدی:
١) چیقار چاتیشمسی و تجاری فعالیت صینیرلری
غزتەجیلك؛ قامو یارارنە خدمت ایدن و هر شیدن أوڭجە ‘خبر قایناقلری ایلە غزتەجیلر’ و ‘غزتەجیلر ایلە قامو اویی، یعنی اوقورلر و ایزلەجیلر’ آراسندە یوکسك گوگن اساسنە طایانان صایغین بر مسلكدر. سوز قونوسی یوکسك گوگنڭ مرکزندە یر آلان ایتکنلردن اڭ أونملیسی ‘غزتەجیلك، مسافه مسلگیدر. غزتەجی، گرك خبر قایناقلری کرکسه قامو اویی ایلە آراسنە مسافه قویارق یوکسك گوگنی اولوشطوریر’ پرنسیبیدر.
آنجق صوڭ دونمدە، أولکەمزن أوڭدە گلن غزتەجیلك مجرالرنده ‘غزتەجیلك’ یاپدیغی ادعاسیدەكی کیمی اسملرڭ، مدیه ایش قولی طیشندەکی آلانلردە تجاری اورتاقلقلر، شرکت یوڭتیجیلكلری ویا سرمایه ایلیشکیلری ایچندە بولونمسی؛ ‘خبرڭ طرفسزلغنە’ و ‘مسلگمزنڭ اونورنە و باغیمسزلغنە گولگه دوشورمكدەدر. خبرجیلك فعالیت ایلە تجاری چیقارلر هیچ بر قوشولده و هیچ بر آشامەدە یان یانه گتیریلمەز.
٢) مسلکی عنوانڭ قورونمسی و أوزمانللیك
طوپلومسال آلانده، سپورده، صنعتده ویا تجارتده قزانیلان حقلی باشاریلار و آلین تری قوشقوسز صایغییە دگردر. آنجق تلەویزیون اکرانلرنده ویا دیژیتال مجرالرده سادەجە یورومجیلق، پروغرامجیلق ویا شوومنلك یاپمق، کیشیلری طوغریدن ‘غزتەجی’ قلعمامقدەدر. غزتەجیلك؛ أوزگون بر مسلکی اگیتیم، دڭەییم، اوزون سورەلی بر ساحە امگی، اورنسال اتیك ایلکەلر و آغیر طوپلومسال صوروملیلقلر گركتیرن باغیمسز بر اوزمانلق آلانیدر.
بو نقطەدە، ‘غزتەجیلك’ ایلە ‘سوزجیلك’ فعالیتلرینڭ بربرندن آیریلمسی گرکمکدەدر. غزتەجی، أوزنده قامو یاراری بولونان قونو یا دە قونولری آراشطیریر و صوڭوجە اولاشدقدن صوڭرە قامو اویی بیلگیلەنلندیرمسی یاپار. صوڭ دونمدە ینه ‘غزتەجیلك’ فعالیت آدی التنده کیمی اسملرڭ، ‘تجاری چیقار’ و ‘مقام-موقع صاحبلگی’ چرچوەسندە غزتەجیلك یرینه کیمی کیشی، غروپ و اولوشوملرڭ سوزجیلكینی یاپدقلری گورولمکتەدیر. بو یاقلاشیم، مسلك اونوری و اتیگی قاپسامندە ‘قبول ایدیلەمز’ بر طورومدر.
یاپیلان فعالیدڭ گازەتەجیلیکله اوزاقدن ویا یاقیندن ایلگیسی اولمایب، ینه مدیه ایش قولی چاتیسی آلتندەکی ‘خلقله ایلیشکیلر’ چالیشمسی ایچندە دگرلەنلندیریلمسی گرکن سورچلردر.
٣) عنوانڭ آراچصاللاشطیریلماصینه قارشی اویاری
غزتەجیلك عنواننڭ خلقله ایلیشکیلر، دانیشمانلق، لوبیجیلك، پولیتیك آماچ ویا تجارت ارباب گبی قاوراملرله ایچ ایچە گچیریلمەیە چالیشیلمسی، مسلکی بر اروزیونە یول آچمقدەدر. مسلگڭ اصلی گوروی، توم چیقار اوداقلرندن باغیمسز بر شکلدە سادەجە حقیقت قامو اویینا اقطاردر. غزتەجی، أورتدیگی خبر ایلە کندی تجاری آژاندەسی آراسندە اڭ کوچك بر شبهه دخى یاراتمكله یوکوملودر.
غزتەجی عین زماندە اگەمن گوچلرڭ یانندە دگل؛ مغدورڭ و حقلینڭ یانندە یر آلارق، قامو اویینڭ یاقیندە ایلگیلندیرن عدالت، حقوق و حق اولغولرنڭ صاغلانلانمسینه قاتقی ویرملیدر. مسلگمزنڭ تمل پرنسیپلرندن بریسى دە بودر.
کرهسال غزتەجیلر قونسیی (قگك) اولەرق؛ هر تورلی زورلغە و اکونومیك باصقییە رغمًا اورنسال باصین مسلك ایلکەلرندن أودون ویرمدن، مسلگینی اونورییله اجرا ایدن توم غزتەجیلرڭ یانڭنده یز. قونسیمز، بو ایلکەلرڭ احلالنە یوڭلیك گلیشمەلری یاقیندن تعقیب ایتمەیە و أویەلرندن مسلکی اتیك قوراللرنە تام اویوم گوسترمەلرنی بکلەمەیە دوام ایدەجکدر. مسلگمزنڭ اعتبارینی زەدەلەیەجك، اوڭی تجاری آراجلرە قیلیف یاپاجق هر تورلی گیریشیمڭ قارشیسنده ایلکلی دوروشوموزو قرارلیلقلە سوردیرەجگمزنی قامو اویینا صایغییله دویوریرز.”
Küresel Gazeteciler Konseyi: “Mesleğini onuruyla yapan tüm gazetecilerin yanındayız”
88 ülke ve 81 ilde temsilcileri bulunan Küresel Gazeteciler Konseyi (KGK) Yönetim Kurulu, son günlerde devletin yargı organlarınca yürütülen adli soruşturmalar çerçevesinde gazetecilik ve medya iş kolunda ortaya çıkan gelişmeler ve kamuoyuna yansıyan tartışmalar; gazetecilik mesleğinin icrası, ticari çıkar ilişkileri ve mesleki ünvanların kullanımı konularını yeniden gündeme getirdi.KGK, açıklamasında, “Her türlü zorluğa ve ekonomik baskıya rağmen evrensel basın meslek ilkelerinden ödün vermeden, mesleğini onuruyla icra eden tüm gazetecilerin yanındayız” ifadelerine yer verdi.
“Küresel Gazeteciler Konseyi (KGK) olarak, gazeteciliğin etik değerlerinin gözardı edildiği bu süreçte, mesleğimizin saygınlığını, güvenilirliğini ve kamuoyunun doğru haber alma hakkını koruma sorumluluğumuzla aşağıdaki temel ilkeleri hatırlatmayı bir kez daha kurumsal bir görev olarak addediyoruz” vurgusuyla yapılan yazılı açıklamada şu ifadeler kullanıldı:
1) Çıkar çatışması ve ticari faaliyet sınırları
Gazetecilik; kamu yararına hizmet eden ve her şeyden önce ‘haber kaynakları ile gazeteciler’ ve ‘gazeteciler ile kamuoyu, yani okurlar ve izleyiciler’ arasında yüksek güven esasına dayanan saygın bir meslektir. Söz konusu yüksek güvenin merkezinde yer alan etkenlerden en önemlisi ‘gazetecilik, mesafe mesleğidir. Gazeteci, gerek haber kaynakları gerekse kamuoyu ile arasına mesafe koyarak yüksek güveni oluşturur’ prensibidir.
Ancak son dönemde, ülkemizin önde gelen gazetecilik mecralarında ‘gazetecilik’ yaptığı iddiasındaki kimi isimlerin, medya iş kolu dışındaki alanlarda ticari ortaklıklar, şirket yöneticilikleri veya sermaye ilişkileri içinde bulunması; ‘haberin tarafsızlığına’ ve ‘mesleğimizin onuruna ve bağımsızlığına gölge düşürmektedir. Habercilik faaliyeti ile ticari çıkarlar hiçbir koşulda ve hiçbir aşamada yan yana getirilemez.
2) Mesleki ünvanın korunması ve uzmanllık
Toplumsal alanda, sporda, sanatta veya ticarette kazanılan haklı başarılar ve alın teri kuşkusuz saygıya değerdir. Ancak televizyon ekranlarında veya dijital mecralarda sadece yorumculuk, programcılık veya şovmenlik yapmak, kişileri doğrudan ‘gazeteci’ kılmamaktadır. Gazetecilik; özgün bir mesleki eğitim, deneyim, uzun süreli bir saha emeği, evrensel etik ilkeler ve ağır toplumsal sorumluluklar gerektiren bağımsız bir uzmanlık alanıdır.
Bu noktada, ‘gazetecilik’ ile ‘sözcülük’ faaliyetlerinin birbirinden ayrılması gerekmektedir. Gazeteci, özünde kamu yararı bulunan konu ya da konuları araştırır ve sonuca ulaştıktan sonra kamuoyu bilgilendirmesi yapar. Son dönemde yine ‘gazetecilik’ faaliyeti adı altında kimi isimlerin, ‘ticari çıkar’ ve ‘makam-mevki sahipliği’ çerçevesinde gazetecilik yerine kimi kişi, grup ve oluşumların sözcülüğünü yaptıkları görülmektedir. Bu yaklaşım, meslek onuru ve etiği kapsamında ‘kabul edilemez’ bir durumdur.
Yapılan faaliyetin gazetecilikle uzaktan veya yakından ilgisi olmayıp, yine medya iş kolu çatısı altındaki ‘halkla ilişkiler’ çalışması içinde değerlendirilmesi gereken süreçlerdir.
3) Ünvanın araçsallaştırılmasına karşı uyarı
Gazetecilik unvanının halkla ilişkiler, danışmanlık, lobicilik, politik amaç veya ticaret erbabı gibi kavramlarla iç içe geçirilmeye çalışılması, mesleki bir erozyona yol açmaktadır. Mesleğin asli görevi, tüm çıkar odaklarından bağımsız bir şekilde sadece hakikati kamuoyuna aktarmaktır. Gazeteci, ürettiği haber ile kendi ticari ajandası arasında en küçük bir şüphe dahi yaratmamakla yükümlüdür.
Gazeteci aynı zamanda egemen güçlerin yanında değil; mağdurun ve haklının yanında yer alarak, kamuoyunun yakında ilgilendiren adalet, hukuk ve hak olgularının sağlanmasına katkı vermelidir. Mesleğimizin temel prensiplerinden birisi de budur.
Küresel Gazeteciler Konseyi (KGK) olarak; her türlü zorluğa ve ekonomik baskıya rağmen evrensel basın meslek ilkelerinden ödün vermeden, mesleğini onuruyla icra eden tüm gazetecilerin yanındayız. Konseyimiz, bu ilkelerin ihlaline yönelik gelişmeleri yakından takip etmeye ve üyelerinden mesleki etik kurallarına tam uyum göstermelerini beklemeye devam edecektir. Mesleğimizin itibarını zedeleyecek, onu ticari araçlara kılıf yapacak her türlü girişimin karşısında ilkeli duruşumuzu kararlılıkla sürdüreceğimizi kamuoyuna saygıyla duyururuz.”
📚 Metinde Geçen Kelimelerin Lugatçesi
٨٨ أولکه و ٨١ ایلدە تمثیلجیلری بولونان کرهسال غزتەجیلر قونسیی (قگك) یوڭتیم قورولی، صوڭ گونلردە دولتڭ یارغی ارگانلارنجە یوروتولن عدلی صوروشدیرمالر چرچوەسندە غزتەجیلك و مدیه ایش قولنده اورتایه چیقان گلیشمەلر و قامو اویینا یانسییان طارتیشمالر؛ غزتەجیلك مسلگنڭ اجراسی، تجاری چیقار ایلیشکیلری و مسلکی عنوانلرڭ قوللانیمی قونولرنی یڭیدن گوندمە گتیردی.
قگك، آچیقلامەسندە، “هر تورلی زورلغە و اکونومیك باصقییە رغمًا اورنسال باصین مسلك ایلکەلرندن أودون ویرمدن، مسلگینی اونورییله اجرا ایدن توم غزتەجیلرڭ یانڭنده یز” افادەلرینە یر ویردی.
“کرهسال غزتەجیلر قونسیی (قگك) اولەرق، غزتەجیلكڭ اتیك دگرلرنڭ گوزاردی ایدیلدیگی بو سورچدە، مسلگمزنڭ صایغینلقینی، گوگنیلیرلكینی و قامو اویینڭ طوغری خبر آلمه حقّنی قورومه صوروملیلغمزله آشاغیدەكی تمل ایلکەلری خاطرلاتمایی بر کز داها قورومسال بر گورو اولەرق اددەدییورز” وورغوسییله یاپیلان یازیلی آچیقلامه دە شو افادەلر قوللانیلدی:
١) چیقار چاتیشمسی و تجاری فعالیت صینیرلری
غزتەجیلك؛ قامو یارارنە خدمت ایدن و هر شیدن أوڭجە ‘خبر قایناقلری ایلە غزتەجیلر’ و ‘غزتەجیلر ایلە قامو اویی، یعنی اوقورلر و ایزلەجیلر’ آراسندە یوکسك گوگن اساسنە طایانان صایغین بر مسلكدر. سوز قونوسی یوکسك گوگنڭ مرکزندە یر آلان ایتکنلردن اڭ أونملیسی ‘غزتەجیلك، مسافه مسلگیدر. غزتەجی، گرك خبر قایناقلری کرکسه قامو اویی ایلە آراسنە مسافه قویارق یوکسك گوگنی اولوشطوریر’ پرنسیبیدر.
آنجق صوڭ دونمدە، أولکەمزن أوڭدە گلن غزتەجیلك مجرالرنده ‘غزتەجیلك’ یاپدیغی ادعاسیدەكی کیمی اسملرڭ، مدیه ایش قولی طیشندەکی آلانلردە تجاری اورتاقلقلر، شرکت یوڭتیجیلكلری ویا سرمایه ایلیشکیلری ایچندە بولونمسی؛ ‘خبرڭ طرفسزلغنە’ و ‘مسلگمزنڭ اونورنە و باغیمسزلغنە گولگه دوشورمكدەدر. خبرجیلك فعالیت ایلە تجاری چیقارلر هیچ بر قوشولده و هیچ بر آشامەدە یان یانه گتیریلمەز.
٢) مسلکی عنوانڭ قورونمسی و أوزمانللیك
طوپلومسال آلانده، سپورده، صنعتده ویا تجارتده قزانیلان حقلی باشاریلار و آلین تری قوشقوسز صایغییە دگردر. آنجق تلەویزیون اکرانلرنده ویا دیژیتال مجرالرده سادەجە یورومجیلق، پروغرامجیلق ویا شوومنلك یاپمق، کیشیلری طوغریدن ‘غزتەجی’ قلعمامقدەدر. غزتەجیلك؛ أوزگون بر مسلکی اگیتیم، دڭەییم، اوزون سورەلی بر ساحە امگی، اورنسال اتیك ایلکەلر و آغیر طوپلومسال صوروملیلقلر گركتیرن باغیمسز بر اوزمانلق آلانیدر.
بو نقطەدە، ‘غزتەجیلك’ ایلە ‘سوزجیلك’ فعالیتلرینڭ بربرندن آیریلمسی گرکمکدەدر. غزتەجی، أوزنده قامو یاراری بولونان قونو یا دە قونولری آراشطیریر و صوڭوجە اولاشدقدن صوڭرە قامو اویی بیلگیلەنلندیرمسی یاپار. صوڭ دونمدە ینه ‘غزتەجیلك’ فعالیت آدی التنده کیمی اسملرڭ، ‘تجاری چیقار’ و ‘مقام-موقع صاحبلگی’ چرچوەسندە غزتەجیلك یرینه کیمی کیشی، غروپ و اولوشوملرڭ سوزجیلكینی یاپدقلری گورولمکتەدیر. بو یاقلاشیم، مسلك اونوری و اتیگی قاپسامندە ‘قبول ایدیلەمز’ بر طورومدر.
یاپیلان فعالیدڭ گازەتەجیلیکله اوزاقدن ویا یاقیندن ایلگیسی اولمایب، ینه مدیه ایش قولی چاتیسی آلتندەکی ‘خلقله ایلیشکیلر’ چالیشمسی ایچندە دگرلەنلندیریلمسی گرکن سورچلردر.
٣) عنوانڭ آراچصاللاشطیریلماصینه قارشی اویاری
غزتەجیلك عنواننڭ خلقله ایلیشکیلر، دانیشمانلق، لوبیجیلك، پولیتیك آماچ ویا تجارت ارباب گبی قاوراملرله ایچ ایچە گچیریلمەیە چالیشیلمسی، مسلکی بر اروزیونە یول آچمقدەدر. مسلگڭ اصلی گوروی، توم چیقار اوداقلرندن باغیمسز بر شکلدە سادەجە حقیقت قامو اویینا اقطاردر. غزتەجی، أورتدیگی خبر ایلە کندی تجاری آژاندەسی آراسندە اڭ کوچك بر شبهه دخى یاراتمكله یوکوملودر.
غزتەجی عین زماندە اگەمن گوچلرڭ یانندە دگل؛ مغدورڭ و حقلینڭ یانندە یر آلارق، قامو اویینڭ یاقیندە ایلگیلندیرن عدالت، حقوق و حق اولغولرنڭ صاغلانلانمسینه قاتقی ویرملیدر. مسلگمزنڭ تمل پرنسیپلرندن بریسى دە بودر.
کرهسال غزتەجیلر قونسیی (قگك) اولەرق؛ هر تورلی زورلغە و اکونومیك باصقییە رغمًا اورنسال باصین مسلك ایلکەلرندن أودون ویرمدن، مسلگینی اونورییله اجرا ایدن توم غزتەجیلرڭ یانڭنده یز. قونسیمز، بو ایلکەلرڭ احلالنە یوڭلیك گلیشمەلری یاقیندن تعقیب ایتمەیە و أویەلرندن مسلکی اتیك قوراللرنە تام اویوم گوسترمەلرنی بکلەمەیە دوام ایدەجکدر. مسلگمزنڭ اعتبارینی زەدەلەیەجك، اوڭی تجاری آراجلرە قیلیف یاپاجق هر تورلی گیریشیمڭ قارشیسنده ایلکلی دوروشوموزو قرارلیلقلە سوردیرەجگمزنی قامو اویینا صایغییله دویوریرز.”
88 ülke ve 81 ilde temsilcileri bulunan Küresel Gazeteciler Konseyi (KGK) Yönetim Kurulu, son günlerde devletin yargı organlarınca yürütülen adli soruşturmalar çerçevesinde gazetecilik ve medya iş kolunda ortaya çıkan gelişmeler ve kamuoyuna yansıyan tartışmalar; gazetecilik mesleğinin icrası, ticari çıkar ilişkileri ve mesleki ünvanların kullanımı konularını yeniden gündeme getirdi.
KGK, açıklamasında, “Her türlü zorluğa ve ekonomik baskıya rağmen evrensel basın meslek ilkelerinden ödün vermeden, mesleğini onuruyla icra eden tüm gazetecilerin yanındayız” ifadelerine yer verdi.
“Küresel Gazeteciler Konseyi (KGK) olarak, gazeteciliğin etik değerlerinin gözardı edildiği bu süreçte, mesleğimizin saygınlığını, güvenilirliğini ve kamuoyunun doğru haber alma hakkını koruma sorumluluğumuzla aşağıdaki temel ilkeleri hatırlatmayı bir kez daha kurumsal bir görev olarak addediyoruz” vurgusuyla yapılan yazılı açıklamada şu ifadeler kullanıldı:
1) Çıkar çatışması ve ticari faaliyet sınırları
Gazetecilik; kamu yararına hizmet eden ve her şeyden önce ‘haber kaynakları ile gazeteciler’ ve ‘gazeteciler ile kamuoyu, yani okurlar ve izleyiciler’ arasında yüksek güven esasına dayanan saygın bir meslektir. Söz konusu yüksek güvenin merkezinde yer alan etkenlerden en önemlisi ‘gazetecilik, mesafe mesleğidir. Gazeteci, gerek haber kaynakları gerekse kamuoyu ile arasına mesafe koyarak yüksek güveni oluşturur’ prensibidir.
Ancak son dönemde, ülkemizin önde gelen gazetecilik mecralarında ‘gazetecilik’ yaptığı iddiasındaki kimi isimlerin, medya iş kolu dışındaki alanlarda ticari ortaklıklar, şirket yöneticilikleri veya sermaye ilişkileri içinde bulunması; ‘haberin tarafsızlığına’ ve ‘mesleğimizin onuruna ve bağımsızlığına gölge düşürmektedir. Habercilik faaliyeti ile ticari çıkarlar hiçbir koşulda ve hiçbir aşamada yan yana getirilemez.
2) Mesleki ünvanın korunması ve uzmanllık
Toplumsal alanda, sporda, sanatta veya ticarette kazanılan haklı başarılar ve alın teri kuşkusuz saygıya değerdir. Ancak televizyon ekranlarında veya dijital mecralarda sadece yorumculuk, programcılık veya şovmenlik yapmak, kişileri doğrudan ‘gazeteci’ kılmamaktadır. Gazetecilik; özgün bir mesleki eğitim, deneyim, uzun süreli bir saha emeği, evrensel etik ilkeler ve ağır toplumsal sorumluluklar gerektiren bağımsız bir uzmanlık alanıdır.
Bu noktada, ‘gazetecilik’ ile ‘sözcülük’ faaliyetlerinin birbirinden ayrılması gerekmektedir. Gazeteci, özünde kamu yararı bulunan konu ya da konuları araştırır ve sonuca ulaştıktan sonra kamuoyu bilgilendirmesi yapar. Son dönemde yine ‘gazetecilik’ faaliyeti adı altında kimi isimlerin, ‘ticari çıkar’ ve ‘makam-mevki sahipliği’ çerçevesinde gazetecilik yerine kimi kişi, grup ve oluşumların sözcülüğünü yaptıkları görülmektedir. Bu yaklaşım, meslek onuru ve etiği kapsamında ‘kabul edilemez’ bir durumdur.
Yapılan faaliyetin gazetecilikle uzaktan veya yakından ilgisi olmayıp, yine medya iş kolu çatısı altındaki ‘halkla ilişkiler’ çalışması içinde değerlendirilmesi gereken süreçlerdir.
3) Ünvanın araçsallaştırılmasına karşı uyarı
Gazetecilik unvanının halkla ilişkiler, danışmanlık, lobicilik, politik amaç veya ticaret erbabı gibi kavramlarla iç içe geçirilmeye çalışılması, mesleki bir erozyona yol açmaktadır. Mesleğin asli görevi, tüm çıkar odaklarından bağımsız bir şekilde sadece hakikati kamuoyuna aktarmaktır. Gazeteci, ürettiği haber ile kendi ticari ajandası arasında en küçük bir şüphe dahi yaratmamakla yükümlüdür.
Gazeteci aynı zamanda egemen güçlerin yanında değil; mağdurun ve haklının yanında yer alarak, kamuoyunun yakında ilgilendiren adalet, hukuk ve hak olgularının sağlanmasına katkı vermelidir. Mesleğimizin temel prensiplerinden birisi de budur.
Küresel Gazeteciler Konseyi (KGK) olarak; her türlü zorluğa ve ekonomik baskıya rağmen evrensel basın meslek ilkelerinden ödün vermeden, mesleğini onuruyla icra eden tüm gazetecilerin yanındayız. Konseyimiz, bu ilkelerin ihlaline yönelik gelişmeleri yakından takip etmeye ve üyelerinden mesleki etik kurallarına tam uyum göstermelerini beklemeye devam edecektir. Mesleğimizin itibarını zedeleyecek, onu ticari araçlara kılıf yapacak her türlü girişimin karşısında ilkeli duruşumuzu kararlılıkla sürdüreceğimizi kamuoyuna saygıyla duyururuz.”
Bir yanıt yazın