مرجاطور أولچگنڭ یاراتدیغی آلان چارپیقلقلرنە اعتراض – Mercator ölçeğinin yarattığı alan çarpıklıklarına itiraz

Mercator ölçeğinin yarattığı alan çarpıklıklarına itiraz

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, dünya haritalarında kıtaların ve ülkelerin büyüklüklerinin daha gerçeğe yakın gösterilmesi yönünde tarihi bir adım attı.

BM Genel Kurulu 4 Eylül’de, özellikle Afrika’nın geleneksel haritalarda olduğundan daha küçük görünmesine yol açan harita projeksiyonlarına karşı daha doğru ölçeklendirilmiş haritaların kullanımını destekleyen bir metni kabul etti.

Tartışmanın merkezinde, özellikle dünya genelinde yaygın biçimde kullanılan Mercator projeksiyonu bulunuyor.

Bu sistem, küresel navigasyon açısından tarihsel olarak büyük önem taşısa da kutuplara yaklaştıkça kara parçalarını olduğundan çok daha büyük gösteriyor.

Haritaya bakıldığında Avrupa, Kuzey Amerika ve Grönland devasa görünürken Afrika’nın gerçek yüzölçümüyle ilgili algı ciddi biçimde bozuluyor.

Afrika ne kadar büyük?

Afrika’nın haritalarda küçük görünmesinin en çarpıcı örneklerinden biri, kıtanın başka bölgelerle karşılaştırılması. Afrika’nın yüzölçümü yaklaşık 30,3 milyon kilometrekare.

Bu, ABD, Hindistan ve Batı Avrupa’nın önemli bölümünün aynı anda düşünülebileceği kadar büyük bir alan anlamına geliyor. Buna rağmen Mercator projeksiyonunda Afrika, özellikle Avrupa ve Kuzey Amerika’nın yanında olduğundan daha küçük algılanıyor. Bunun nedeni siyasi bir sınır çizimi değil, matematiksel bir problem.

Küresel bir yüzeyi düz bir kâğıda aktarmak mümkün olmadığı için haritacılar farklı projeksiyon yöntemleri kullanıyor. Bir özelliği koruyan projeksiyon başka bir özelliği bozabiliyor. Mercator da özellikle şekilleri ve yönleri korumaya odaklanırken alanların büyüklüğünde ciddi sapmalara yol açıyor. Bu nedenle Grönland haritada Afrika’ya yakın büyüklükte görünürken gerçekte Afrika’nın yüzölçümü Grönland’ın yaklaşık 14 katı.

Grönland Afrika kadar

Harita tartışmasının en ünlü örneği Grönland. Mercator haritasında Grönland neredeyse Afrika büyüklüğünde görünür. Gerçekte ise Grönland’ın yüzölçümü yaklaşık 2,2 milyon kilometrekare, Afrika’nınki ise 30 milyon kilometrekarenin üzerinde.

Aynı sorun Kanada ve Rusya gibi kuzeyde bulunan geniş ülkelerde de görülüyor. Kutuplara yaklaştıkça projeksiyonun yarattığı büyütme etkisi artıyor. Bu nedenle haritanın üst ve alt bölümlerindeki ülkeler gerçekte olduklarından çok daha büyük görünebiliyor.

Bu durum haritayı “yanlış” yapmıyor. Çünkü Mercator belirli bir amaç için tasarlanmıştı. Sorun, bu haritanın dünyanın gerçek yüzölçümü dağılımını göstermek için kullanılması halinde ortaya çıkıyor.

BM’nin haritası tartışılıyor

Birleşmiş Milletler’in güncel dünya haritası da sınırların ve isimlerin siyasi anlamlarının harita üzerinde otomatik olarak bir egemenlik kabulü anlamına gelmediğine dikkat çekiyor.

BM’nin Temmuz 2026 tarihli resmi dünya haritasında da bazı sınırların nihai olarak belirlenmediği ve bazı bölgelerde egemenlik ihtilaflarının bulunduğu açıkça belirtiliyor.

Haritaların nasıl çizildiği uzun zamandır coğrafyacılar, tarihçiler ve siyaset bilimciler arasında tartışılıyor. Özellikle Mercator projeksiyonuna yönelik eleştirilerin bir bölümü, haritanın Avrupa’yı merkezde ve olduğundan daha büyük göstermesinin tarihsel güç ilişkileriyle bağlantılı olduğu görüşüne dayanıyor.