لگبط ایچریكلرنڭ چوجقلر أوزرندەکی ایتکیسی طارتیشیلییور: ایشته مراق ایدیلنلر..
لگبط ایچریكلرنڭ چوجقلر أوزرندەکی ایتکیسی طارتیشیلییور: ایشته مراق ایدیلنلر..
صوسیال مدیه آلغوریتمەلرنڭ چوجقلرڭ قارشیلاشدیغی ایچریكلرڭ بلیرلنمسینده گیدرەك داها فضله رول أوستلەنلنمسی ایسە ابوینلرڭ چوجقلرنڭ دیژیتال دنیایله ایلیشکیسنی تعقیب ایتمەسنی زورلاشطیرییور.
لگبط و جنسیت کیملگنە ایلیشکین دیژیتال ایچریكلرڭ چوجقلر أوزرندەکی اولاسی ایتکیلرنی آه مخابرنە دگرلندیرن مرمره أونیورسیتەسی ایلتیشیم فاکولتەسی بیلیشیم آنا بیلیم دالی أوگرتیم أویەسی پروف. در. شوق ایشیقلی، گچمشدە ابوینلرڭ چوجقلرڭ ایزلەدیگی اکرانی قونترول ایدرك قارشیلاشدقلری ایچریكلری داها قولای تعقیب ایدەبیلدیگینی آنجق دیژیتاللەشمەیله برلکدە انفورماسیون آقیشینین و بوڭا باغلی ریسكلرڭ آرتدیغنی بلیرتدی.
آلغوریتمەلرڭ چوجقلرڭ ایلگی دویدیغی، قونوشدوغی و آرادیغی قونولرە ایلیشکین ویریلەری قوللانارق ایچریك صوندیغنی آڭلاتان ایشیقلی، چوجقلرڭ جنسیت کیملگی و روللرنە ایلیشکین یاشلرنە اویغون شکلدە بیلگیلەنلندیریلمسینده صاقینجە اولمادیغنی، اصل مسئلەنڭ “بیلگیلندیرمه” ایلە “یوڭلندیرمه” آراسندەکی آیریم اولدیغنی افاده ایتدی.
ایشیقلی، “لگبط قاوراملری و جنسیت قاوراملرییله ایلگیلی چوجقلرڭ ارکن یاشده بو قدر چوق ایچریگە معروض قالمسی، چشیتلی دگیشیكلكلرە یول آچاجق. بو قونترولڭ بر قسمنی شو آندە آلغوریتمەلر أوستلنییور. چوجقلر کندیندن أوڭجەکی نسللرڭ یاشامادیغی طرزده بر جنسیت کیملگی قریزنە معروض قالابیلیرلر حتی قالییورلر. چونکه چوق فضله ایچریگە معروض قالییورلر. أکوصیستمده یبانجی عنصرلر، آننه بابالرنڭ صاحب اولمادیغی شیلر وار. ارکن یاشده معروض قالمانڭ برطاقیم ریسكلری وار. چوجقلرده ارکن کیملكلەنلندیرمە، ارکن جنسیت کیملگی ایدینمه سورجنە صوقابیلیر. بو یوزدن ابوینلرڭ بونی تعقیب ایتمەلری گرکیر. سادەجە جنسیدڭ ارکن کیملكلەنلندیرمە سورجنە گیرمسی، چوجوغی هنوز حاضر اولمادیغی بر قونودە ذهنسال و پسیقولوژیك بر گریلیمە صوقابیلیر. قادین و ارکك روللری شکلندەکی گلەنكسال جنسیت آیریمینی چوجغڭ ذهننده طارتیشملی حاله گتیرەبیلیر.”
“قرارلرنی لگبطدن یانه پوزیتیف بر آیریمجیلق اولەرق قوللانلانمالری گرکدیگی مساژی ویریلییور”
چوجقلرڭ فرقلی دونملرده فرقلی شیلر دوشونەبیلەجەگینی و یڭی شیلر دڭەیەبیلەجگینی بلیرتن ایشیقلی، جنسیت کیملگینی کشف ایتمە سورجندە اینترنت، صوسیال مدیه یا دە تکنولوژی دستکلی دیگر قناللردن تك یوڭلی انفورماسیون گلمسنڭ چوجوغی تك بر آلانە قایدیرابیلەجگینی سویلەدی.
ایشیقلی، شونلری قید ایتدی:
“أوزللکله باتی، آمەریقە قایناقلی دیژیتال پلاتفورملرده لگبط قونوسندە پوزیتیف بر آیریمجیلق، بر صپونسورلق یا دە أوڭە چیقارتمه اولدیغنی چوق نت گورەبیلییوروز. بو نتفلیکسله باشلەمشدی اما شیمدى اهولیوود فیلملری و دیگر سینامه سکتورینڭ تومنده گورەبیلییوروز. هپسنده لگبط ایلە ایلگیلی بر مساژ وار. حالبوکه اڭ یایغین اولان طوپلومده انسانلرڭ سادەجە یوزدە ٣،٥ی لگبتلی أویەلر. فقط صانکە بو اڭ تمل صورونمش و اڭ أوڭجەلکلی انسان حقیایمش گبی أوڭە چیقارتیب چوجقلرڭ هنوز یتیشکین اولمادن بو قونودە بر ترجیح یاپمالری یاخود دە قرارلرنی لگبطدن یانه پوزیتیف بر آیریمجیلق اولەرق قوللانلانمالری گرکدیگی مساژی ویریلییور.”
بیلیم و تکنولوژیدەكی گلیشمەلرڭ دە جنسیت، عائله و طوپلومسال ایلیشکیلر أوزرندەکی ایتکیسینه دگینن ایشیقلی، گن مقاصلامه و سنتەتیك بییولوژی گبی تکنولوژیلرڭ خیزله گلیشدیگینی، بو گلیشمەلرله چوجغڭ جنسیدنڭ و بعض گنەتیك أوزللكلرنڭ طوغومدن أوڭجە بلیرلنەبیلیر حاله گلدیگنی آڭلاتدی.
ایشیقلی، “شو آنكی طوپلوممزنڭ، اخلاغڭ، مدنیدمزنڭ تومی هر نقطەدە جنسیتله ایلگیلی نورملر، قوراللر، یاسالر، قریترلر و قاوراملر ایچرییور. سز جینسییتسیزلشمه گبی یا دە چوقلو جنسیتلر گبی یاخود دە آقیشقان جنسیتلر گبی بتون بونلری ایچنە آلاجق تاصاریم ببك گبی بر تکنولوژیك ترنده گیررسەڭز، بو تکنولوژیك ترند ایچندە سزڭ گلەنكسال یاشام طرزڭزندن، اخلاغڭزندن، ادبیاتڭزندن، بیلیم و اینانچلرڭزندن گری یە بر شیئ قالمز. بوڭا قرار ویرمك زورندەیز.” دگرلندیرمەسندە بولوندی.
ابوینلرڭ چوجقلرنڭ دیژیتال اورتامدە قارشیلاشدیغی ایچریكلردن خبردار اولمسی و اولرله آقتیف ایلتیشیم قورمسی گرکدیگنی بلیرتن ایشیقلی، بو سورچله ابوینلرڭ تك باشنە باشه چیقمایاجغینی، بویوك تکنولوژی شرکتلری، بیلیمسال فون قورولوشلری و بیلیم پولیتیقەلرییله اش گودوم ایچندە حرکت ایدیلمسی گرکدیگنی بلیرتدی.
قایناق: آه
LGBT içeriklerinin çocuklar üzerindeki etkisi tartışılıyor: İşte merak edilenler..
Sosyal medya algoritmalarının çocukların karşılaştığı içeriklerin belirlenmesinde giderek daha fazla rol üstlenmesi ise ebeveynlerin çocuklarının dijital dünyayla ilişkisini takip etmesini zorlaştırıyor.
LGBT ve cinsiyet kimliğine ilişkin dijital içeriklerin çocuklar üzerindeki olası etkilerini AA muhabirine değerlendiren Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Bilişim Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şevki Işıklı, geçmişte ebeveynlerin çocukların izlediği ekranı kontrol ederek karşılaştıkları içerikleri daha kolay takip edebildiğini ancak dijitalleşmeyle birlikte enformasyon akışının ve buna bağlı risklerin arttığını belirtti.
Algoritmaların çocukların ilgi duyduğu, konuştuğu ve aradığı konulara ilişkin verileri kullanarak içerik sunduğunu anlatan Işıklı, çocukların cinsiyet kimliği ve rollerine ilişkin yaşlarına uygun şekilde bilgilendirilmesinde sakınca olmadığını, asıl meselenin “bilgilendirme” ile “yönlendirme” arasındaki ayrım olduğunu ifade etti.
Işıklı, “LGBT kavramları ve cinsiyet kavramlarıyla ilgili çocukların erken yaşta bu kadar çok içeriğe maruz kalması, çeşitli değişikliklere yol açacak. Bu kontrolün bir kısmını şu anda algoritmalar üstleniyor. Çocuklar kendinden önceki nesillerin yaşamadığı tarzda bir cinsiyet kimliği krizine maruz kalabilirler hatta kalıyorlar. Çünkü çok fazla içeriğe maruz kalıyorlar. Ekosistemde yabancı unsurlar, anne babalarının sahip olmadığı şeyler var. Erken yaşta maruz kalmanın birtakım riskleri var. Çocuklarda erken kimliklendirme, erken cinsiyet kimliği edinme sürecine sokabilir. Bu yüzden ebeveynlerin bunu takip etmeleri gerekir. Sadece cinsiyetin erken kimliklendirme sürecine girmesi, çocuğu henüz hazır olmadığı bir konuda zihinsel ve psikolojik bir gerilime sokabilir. Kadın ve erkek rolleri şeklindeki geleneksel cinsiyet ayrımını çocuğun zihninde tartışmalı hale getirebilir.”
“Kararlarını LGBT’den yana pozitif bir ayrımcılık olarak kullanmaları gerektiği mesajı veriliyor”
Çocukların farklı dönemlerde farklı şeyler düşünebileceğini ve yeni şeyler deneyebileceğini belirten Işıklı, cinsiyet kimliğini keşfetme sürecinde internet, sosyal medya ya da teknoloji destekli diğer kanallardan tek yönlü enformasyon gelmesinin çocuğu tek bir alana kaydırabileceğini söyledi.
Işıklı, şunları kaydetti:
“Özellikle Batı, Amerika kaynaklı dijital platformlarda LGBT konusunda pozitif bir ayrımcılık, bir sponsorluk ya da öne çıkartma olduğunu çok net görebiliyoruz. Bu Netflix’le başlamıştı ama şimdi Hollywood filmleri ve diğer sinema sektörünün tümünde görebiliyoruz. Hepsinde LGBT ile ilgili bir mesaj var. Halbuki en yaygın olan toplumda insanların sadece yüzde 3,5’i LGBT’li üyeler. Fakat sanki bu en temel sorunmuş ve en öncelikli insan hakkıymış gibi öne çıkartıp çocukların henüz yetişkin olmadan bu konuda bir tercih yapmaları yahut da kararlarını LGBT’den yana pozitif bir ayrımcılık olarak kullanmaları gerektiği mesajı veriliyor.”
Bilim ve teknolojideki gelişmelerin de cinsiyet, aile ve toplumsal ilişkiler üzerindeki etkisine değinen Işıklı, gen makaslama ve sentetik biyoloji gibi teknolojilerin hızla geliştiğini, bu gelişmelerle çocuğun cinsiyetinin ve bazı genetik özelliklerinin doğumdan önce belirlenebilir hale geldiğini anlattı.
Işıklı, “Şu anki toplumumuzun, ahlakın, medeniyetimizin tümü her noktada cinsiyetle ilgili normlar, kurallar, yasalar, kriterler ve kavramlar içeriyor. Siz cinsiyetsizleşme gibi ya da çoklu cinsiyetler gibi yahut da akışkan cinsiyetler gibi bütün bunları içine alacak tasarım bebek gibi bir teknolojik trende girerseniz, bu teknolojik trend içinde sizin geleneksel yaşam tarzınızdan, ahlakınızdan, edebiyatınızdan, bilim ve inançlarınızdan geriye bir şey kalmaz. Buna karar vermek zorundayız.” değerlendirmesinde bulundu.
Ebeveynlerin çocuklarının dijital ortamda karşılaştığı içeriklerden haberdar olması ve onlarla aktif iletişim kurması gerektiğini belirten Işıklı, bu süreçle ebeveynlerin tek başına başa çıkamayacağını, büyük teknoloji şirketleri, bilimsel fon kuruluşları ve bilim politikalarıyla eş güdüm içinde hareket edilmesi gerektiğini belirtti.
Kaynak: AA
لگبط ایچریكلرنڭ چوجقلر أوزرندەکی ایتکیسی طارتیشیلییور: ایشته مراق ایدیلنلر..
دیژیتاللەشمەیله داها گورونور حاله گلن لگبط و جنسیت کیملگی طارتیشمالری، چوجقلرڭ کیملك گلیشیمنڭ یانی صیرە عائله ایچندەکی قادین و ارکك روللری، آننەلك، بابالق و اقربالق ایلیشکیلری أوزرندەکی اولاسی ایتکیلرییله دە گوندمە گلییور.صوسیال مدیه آلغوریتمەلرنڭ چوجقلرڭ قارشیلاشدیغی ایچریكلرڭ بلیرلنمسینده گیدرەك داها فضله رول أوستلەنلنمسی ایسە ابوینلرڭ چوجقلرنڭ دیژیتال دنیایله ایلیشکیسنی تعقیب ایتمەسنی زورلاشطیرییور.
لگبط و جنسیت کیملگنە ایلیشکین دیژیتال ایچریكلرڭ چوجقلر أوزرندەکی اولاسی ایتکیلرنی آه مخابرنە دگرلندیرن مرمره أونیورسیتەسی ایلتیشیم فاکولتەسی بیلیشیم آنا بیلیم دالی أوگرتیم أویەسی پروف. در. شوق ایشیقلی، گچمشدە ابوینلرڭ چوجقلرڭ ایزلەدیگی اکرانی قونترول ایدرك قارشیلاشدقلری ایچریكلری داها قولای تعقیب ایدەبیلدیگینی آنجق دیژیتاللەشمەیله برلکدە انفورماسیون آقیشینین و بوڭا باغلی ریسكلرڭ آرتدیغنی بلیرتدی.
آلغوریتمەلرڭ چوجقلرڭ ایلگی دویدیغی، قونوشدوغی و آرادیغی قونولرە ایلیشکین ویریلەری قوللانارق ایچریك صوندیغنی آڭلاتان ایشیقلی، چوجقلرڭ جنسیت کیملگی و روللرنە ایلیشکین یاشلرنە اویغون شکلدە بیلگیلەنلندیریلمسینده صاقینجە اولمادیغنی، اصل مسئلەنڭ “بیلگیلندیرمه” ایلە “یوڭلندیرمه” آراسندەکی آیریم اولدیغنی افاده ایتدی.
ایشیقلی، “لگبط قاوراملری و جنسیت قاوراملرییله ایلگیلی چوجقلرڭ ارکن یاشده بو قدر چوق ایچریگە معروض قالمسی، چشیتلی دگیشیكلكلرە یول آچاجق. بو قونترولڭ بر قسمنی شو آندە آلغوریتمەلر أوستلنییور. چوجقلر کندیندن أوڭجەکی نسللرڭ یاشامادیغی طرزده بر جنسیت کیملگی قریزنە معروض قالابیلیرلر حتی قالییورلر. چونکه چوق فضله ایچریگە معروض قالییورلر. أکوصیستمده یبانجی عنصرلر، آننه بابالرنڭ صاحب اولمادیغی شیلر وار. ارکن یاشده معروض قالمانڭ برطاقیم ریسكلری وار. چوجقلرده ارکن کیملكلەنلندیرمە، ارکن جنسیت کیملگی ایدینمه سورجنە صوقابیلیر. بو یوزدن ابوینلرڭ بونی تعقیب ایتمەلری گرکیر. سادەجە جنسیدڭ ارکن کیملكلەنلندیرمە سورجنە گیرمسی، چوجوغی هنوز حاضر اولمادیغی بر قونودە ذهنسال و پسیقولوژیك بر گریلیمە صوقابیلیر. قادین و ارکك روللری شکلندەکی گلەنكسال جنسیت آیریمینی چوجغڭ ذهننده طارتیشملی حاله گتیرەبیلیر.”
“قرارلرنی لگبطدن یانه پوزیتیف بر آیریمجیلق اولەرق قوللانلانمالری گرکدیگی مساژی ویریلییور”
چوجقلرڭ فرقلی دونملرده فرقلی شیلر دوشونەبیلەجەگینی و یڭی شیلر دڭەیەبیلەجگینی بلیرتن ایشیقلی، جنسیت کیملگینی کشف ایتمە سورجندە اینترنت، صوسیال مدیه یا دە تکنولوژی دستکلی دیگر قناللردن تك یوڭلی انفورماسیون گلمسنڭ چوجوغی تك بر آلانە قایدیرابیلەجگینی سویلەدی.
ایشیقلی، شونلری قید ایتدی:
“أوزللکله باتی، آمەریقە قایناقلی دیژیتال پلاتفورملرده لگبط قونوسندە پوزیتیف بر آیریمجیلق، بر صپونسورلق یا دە أوڭە چیقارتمه اولدیغنی چوق نت گورەبیلییوروز. بو نتفلیکسله باشلەمشدی اما شیمدى اهولیوود فیلملری و دیگر سینامه سکتورینڭ تومنده گورەبیلییوروز. هپسنده لگبط ایلە ایلگیلی بر مساژ وار. حالبوکه اڭ یایغین اولان طوپلومده انسانلرڭ سادەجە یوزدە ٣،٥ی لگبتلی أویەلر. فقط صانکە بو اڭ تمل صورونمش و اڭ أوڭجەلکلی انسان حقیایمش گبی أوڭە چیقارتیب چوجقلرڭ هنوز یتیشکین اولمادن بو قونودە بر ترجیح یاپمالری یاخود دە قرارلرنی لگبطدن یانه پوزیتیف بر آیریمجیلق اولەرق قوللانلانمالری گرکدیگی مساژی ویریلییور.”
بیلیم و تکنولوژیدەكی گلیشمەلرڭ دە جنسیت، عائله و طوپلومسال ایلیشکیلر أوزرندەکی ایتکیسینه دگینن ایشیقلی، گن مقاصلامه و سنتەتیك بییولوژی گبی تکنولوژیلرڭ خیزله گلیشدیگینی، بو گلیشمەلرله چوجغڭ جنسیدنڭ و بعض گنەتیك أوزللكلرنڭ طوغومدن أوڭجە بلیرلنەبیلیر حاله گلدیگنی آڭلاتدی.
ایشیقلی، “شو آنكی طوپلوممزنڭ، اخلاغڭ، مدنیدمزنڭ تومی هر نقطەدە جنسیتله ایلگیلی نورملر، قوراللر، یاسالر، قریترلر و قاوراملر ایچرییور. سز جینسییتسیزلشمه گبی یا دە چوقلو جنسیتلر گبی یاخود دە آقیشقان جنسیتلر گبی بتون بونلری ایچنە آلاجق تاصاریم ببك گبی بر تکنولوژیك ترنده گیررسەڭز، بو تکنولوژیك ترند ایچندە سزڭ گلەنكسال یاشام طرزڭزندن، اخلاغڭزندن، ادبیاتڭزندن، بیلیم و اینانچلرڭزندن گری یە بر شیئ قالمز. بوڭا قرار ویرمك زورندەیز.” دگرلندیرمەسندە بولوندی.
ابوینلرڭ چوجقلرنڭ دیژیتال اورتامدە قارشیلاشدیغی ایچریكلردن خبردار اولمسی و اولرله آقتیف ایلتیشیم قورمسی گرکدیگنی بلیرتن ایشیقلی، بو سورچله ابوینلرڭ تك باشنە باشه چیقمایاجغینی، بویوك تکنولوژی شرکتلری، بیلیمسال فون قورولوشلری و بیلیم پولیتیقەلرییله اش گودوم ایچندە حرکت ایدیلمسی گرکدیگنی بلیرتدی.
قایناق: آه
LGBT içeriklerinin çocuklar üzerindeki etkisi tartışılıyor: İşte merak edilenler..
Dijitalleşmeyle daha görünür hale gelen LGBT ve cinsiyet kimliği tartışmaları, çocukların kimlik gelişiminin yanı sıra aile içindeki kadın ve erkek rolleri, annelik, babalık ve akrabalık ilişkileri üzerindeki olası etkileriyle de gündeme geliyor.Sosyal medya algoritmalarının çocukların karşılaştığı içeriklerin belirlenmesinde giderek daha fazla rol üstlenmesi ise ebeveynlerin çocuklarının dijital dünyayla ilişkisini takip etmesini zorlaştırıyor.
LGBT ve cinsiyet kimliğine ilişkin dijital içeriklerin çocuklar üzerindeki olası etkilerini AA muhabirine değerlendiren Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Bilişim Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şevki Işıklı, geçmişte ebeveynlerin çocukların izlediği ekranı kontrol ederek karşılaştıkları içerikleri daha kolay takip edebildiğini ancak dijitalleşmeyle birlikte enformasyon akışının ve buna bağlı risklerin arttığını belirtti.
Algoritmaların çocukların ilgi duyduğu, konuştuğu ve aradığı konulara ilişkin verileri kullanarak içerik sunduğunu anlatan Işıklı, çocukların cinsiyet kimliği ve rollerine ilişkin yaşlarına uygun şekilde bilgilendirilmesinde sakınca olmadığını, asıl meselenin “bilgilendirme” ile “yönlendirme” arasındaki ayrım olduğunu ifade etti.
Işıklı, “LGBT kavramları ve cinsiyet kavramlarıyla ilgili çocukların erken yaşta bu kadar çok içeriğe maruz kalması, çeşitli değişikliklere yol açacak. Bu kontrolün bir kısmını şu anda algoritmalar üstleniyor. Çocuklar kendinden önceki nesillerin yaşamadığı tarzda bir cinsiyet kimliği krizine maruz kalabilirler hatta kalıyorlar. Çünkü çok fazla içeriğe maruz kalıyorlar. Ekosistemde yabancı unsurlar, anne babalarının sahip olmadığı şeyler var. Erken yaşta maruz kalmanın birtakım riskleri var. Çocuklarda erken kimliklendirme, erken cinsiyet kimliği edinme sürecine sokabilir. Bu yüzden ebeveynlerin bunu takip etmeleri gerekir. Sadece cinsiyetin erken kimliklendirme sürecine girmesi, çocuğu henüz hazır olmadığı bir konuda zihinsel ve psikolojik bir gerilime sokabilir. Kadın ve erkek rolleri şeklindeki geleneksel cinsiyet ayrımını çocuğun zihninde tartışmalı hale getirebilir.”
“Kararlarını LGBT’den yana pozitif bir ayrımcılık olarak kullanmaları gerektiği mesajı veriliyor”
Çocukların farklı dönemlerde farklı şeyler düşünebileceğini ve yeni şeyler deneyebileceğini belirten Işıklı, cinsiyet kimliğini keşfetme sürecinde internet, sosyal medya ya da teknoloji destekli diğer kanallardan tek yönlü enformasyon gelmesinin çocuğu tek bir alana kaydırabileceğini söyledi.
Işıklı, şunları kaydetti:
“Özellikle Batı, Amerika kaynaklı dijital platformlarda LGBT konusunda pozitif bir ayrımcılık, bir sponsorluk ya da öne çıkartma olduğunu çok net görebiliyoruz. Bu Netflix’le başlamıştı ama şimdi Hollywood filmleri ve diğer sinema sektörünün tümünde görebiliyoruz. Hepsinde LGBT ile ilgili bir mesaj var. Halbuki en yaygın olan toplumda insanların sadece yüzde 3,5’i LGBT’li üyeler. Fakat sanki bu en temel sorunmuş ve en öncelikli insan hakkıymış gibi öne çıkartıp çocukların henüz yetişkin olmadan bu konuda bir tercih yapmaları yahut da kararlarını LGBT’den yana pozitif bir ayrımcılık olarak kullanmaları gerektiği mesajı veriliyor.”
Bilim ve teknolojideki gelişmelerin de cinsiyet, aile ve toplumsal ilişkiler üzerindeki etkisine değinen Işıklı, gen makaslama ve sentetik biyoloji gibi teknolojilerin hızla geliştiğini, bu gelişmelerle çocuğun cinsiyetinin ve bazı genetik özelliklerinin doğumdan önce belirlenebilir hale geldiğini anlattı.
Işıklı, “Şu anki toplumumuzun, ahlakın, medeniyetimizin tümü her noktada cinsiyetle ilgili normlar, kurallar, yasalar, kriterler ve kavramlar içeriyor. Siz cinsiyetsizleşme gibi ya da çoklu cinsiyetler gibi yahut da akışkan cinsiyetler gibi bütün bunları içine alacak tasarım bebek gibi bir teknolojik trende girerseniz, bu teknolojik trend içinde sizin geleneksel yaşam tarzınızdan, ahlakınızdan, edebiyatınızdan, bilim ve inançlarınızdan geriye bir şey kalmaz. Buna karar vermek zorundayız.” değerlendirmesinde bulundu.
Ebeveynlerin çocuklarının dijital ortamda karşılaştığı içeriklerden haberdar olması ve onlarla aktif iletişim kurması gerektiğini belirten Işıklı, bu süreçle ebeveynlerin tek başına başa çıkamayacağını, büyük teknoloji şirketleri, bilimsel fon kuruluşları ve bilim politikalarıyla eş güdüm içinde hareket edilmesi gerektiğini belirtti.
Kaynak: AA
📚 Metinde Geçen Kelimelerin Lugatçesi
دیژیتاللەشمەیله داها گورونور حاله گلن لگبط و جنسیت کیملگی طارتیشمالری، چوجقلرڭ کیملك گلیشیمنڭ یانی صیرە عائله ایچندەکی قادین و ارکك روللری، آننەلك، بابالق و اقربالق ایلیشکیلری أوزرندەکی اولاسی ایتکیلرییله دە گوندمە گلییور.
صوسیال مدیه آلغوریتمەلرنڭ چوجقلرڭ قارشیلاشدیغی ایچریكلرڭ بلیرلنمسینده گیدرەك داها فضله رول أوستلەنلنمسی ایسە ابوینلرڭ چوجقلرنڭ دیژیتال دنیایله ایلیشکیسنی تعقیب ایتمەسنی زورلاشطیرییور.
لگبط و جنسیت کیملگنە ایلیشکین دیژیتال ایچریكلرڭ چوجقلر أوزرندەکی اولاسی ایتکیلرنی آه مخابرنە دگرلندیرن مرمره أونیورسیتەسی ایلتیشیم فاکولتەسی بیلیشیم آنا بیلیم دالی أوگرتیم أویەسی پروف. در. شوق ایشیقلی، گچمشدە ابوینلرڭ چوجقلرڭ ایزلەدیگی اکرانی قونترول ایدرك قارشیلاشدقلری ایچریكلری داها قولای تعقیب ایدەبیلدیگینی آنجق دیژیتاللەشمەیله برلکدە انفورماسیون آقیشینین و بوڭا باغلی ریسكلرڭ آرتدیغنی بلیرتدی.
آلغوریتمەلرڭ چوجقلرڭ ایلگی دویدیغی، قونوشدوغی و آرادیغی قونولرە ایلیشکین ویریلەری قوللانارق ایچریك صوندیغنی آڭلاتان ایشیقلی، چوجقلرڭ جنسیت کیملگی و روللرنە ایلیشکین یاشلرنە اویغون شکلدە بیلگیلەنلندیریلمسینده صاقینجە اولمادیغنی، اصل مسئلەنڭ “بیلگیلندیرمه” ایلە “یوڭلندیرمه” آراسندەکی آیریم اولدیغنی افاده ایتدی.
ایشیقلی، “لگبط قاوراملری و جنسیت قاوراملرییله ایلگیلی چوجقلرڭ ارکن یاشده بو قدر چوق ایچریگە معروض قالمسی، چشیتلی دگیشیكلكلرە یول آچاجق. بو قونترولڭ بر قسمنی شو آندە آلغوریتمەلر أوستلنییور. چوجقلر کندیندن أوڭجەکی نسللرڭ یاشامادیغی طرزده بر جنسیت کیملگی قریزنە معروض قالابیلیرلر حتی قالییورلر. چونکه چوق فضله ایچریگە معروض قالییورلر. أکوصیستمده یبانجی عنصرلر، آننه بابالرنڭ صاحب اولمادیغی شیلر وار. ارکن یاشده معروض قالمانڭ برطاقیم ریسكلری وار. چوجقلرده ارکن کیملكلەنلندیرمە، ارکن جنسیت کیملگی ایدینمه سورجنە صوقابیلیر. بو یوزدن ابوینلرڭ بونی تعقیب ایتمەلری گرکیر. سادەجە جنسیدڭ ارکن کیملكلەنلندیرمە سورجنە گیرمسی، چوجوغی هنوز حاضر اولمادیغی بر قونودە ذهنسال و پسیقولوژیك بر گریلیمە صوقابیلیر. قادین و ارکك روللری شکلندەکی گلەنكسال جنسیت آیریمینی چوجغڭ ذهننده طارتیشملی حاله گتیرەبیلیر.”
“قرارلرنی لگبطدن یانه پوزیتیف بر آیریمجیلق اولەرق قوللانلانمالری گرکدیگی مساژی ویریلییور”
چوجقلرڭ فرقلی دونملرده فرقلی شیلر دوشونەبیلەجەگینی و یڭی شیلر دڭەیەبیلەجگینی بلیرتن ایشیقلی، جنسیت کیملگینی کشف ایتمە سورجندە اینترنت، صوسیال مدیه یا دە تکنولوژی دستکلی دیگر قناللردن تك یوڭلی انفورماسیون گلمسنڭ چوجوغی تك بر آلانە قایدیرابیلەجگینی سویلەدی.
ایشیقلی، شونلری قید ایتدی:
“أوزللکله باتی، آمەریقە قایناقلی دیژیتال پلاتفورملرده لگبط قونوسندە پوزیتیف بر آیریمجیلق، بر صپونسورلق یا دە أوڭە چیقارتمه اولدیغنی چوق نت گورەبیلییوروز. بو نتفلیکسله باشلەمشدی اما شیمدى اهولیوود فیلملری و دیگر سینامه سکتورینڭ تومنده گورەبیلییوروز. هپسنده لگبط ایلە ایلگیلی بر مساژ وار. حالبوکه اڭ یایغین اولان طوپلومده انسانلرڭ سادەجە یوزدە ٣،٥ی لگبتلی أویەلر. فقط صانکە بو اڭ تمل صورونمش و اڭ أوڭجەلکلی انسان حقیایمش گبی أوڭە چیقارتیب چوجقلرڭ هنوز یتیشکین اولمادن بو قونودە بر ترجیح یاپمالری یاخود دە قرارلرنی لگبطدن یانه پوزیتیف بر آیریمجیلق اولەرق قوللانلانمالری گرکدیگی مساژی ویریلییور.”
بیلیم و تکنولوژیدەكی گلیشمەلرڭ دە جنسیت، عائله و طوپلومسال ایلیشکیلر أوزرندەکی ایتکیسینه دگینن ایشیقلی، گن مقاصلامه و سنتەتیك بییولوژی گبی تکنولوژیلرڭ خیزله گلیشدیگینی، بو گلیشمەلرله چوجغڭ جنسیدنڭ و بعض گنەتیك أوزللكلرنڭ طوغومدن أوڭجە بلیرلنەبیلیر حاله گلدیگنی آڭلاتدی.
ایشیقلی، “شو آنكی طوپلوممزنڭ، اخلاغڭ، مدنیدمزنڭ تومی هر نقطەدە جنسیتله ایلگیلی نورملر، قوراللر، یاسالر، قریترلر و قاوراملر ایچرییور. سز جینسییتسیزلشمه گبی یا دە چوقلو جنسیتلر گبی یاخود دە آقیشقان جنسیتلر گبی بتون بونلری ایچنە آلاجق تاصاریم ببك گبی بر تکنولوژیك ترنده گیررسەڭز، بو تکنولوژیك ترند ایچندە سزڭ گلەنكسال یاشام طرزڭزندن، اخلاغڭزندن، ادبیاتڭزندن، بیلیم و اینانچلرڭزندن گری یە بر شیئ قالمز. بوڭا قرار ویرمك زورندەیز.” دگرلندیرمەسندە بولوندی.
ابوینلرڭ چوجقلرنڭ دیژیتال اورتامدە قارشیلاشدیغی ایچریكلردن خبردار اولمسی و اولرله آقتیف ایلتیشیم قورمسی گرکدیگنی بلیرتن ایشیقلی، بو سورچله ابوینلرڭ تك باشنە باشه چیقمایاجغینی، بویوك تکنولوژی شرکتلری، بیلیمسال فون قورولوشلری و بیلیم پولیتیقەلرییله اش گودوم ایچندە حرکت ایدیلمسی گرکدیگنی بلیرتدی.
قایناق: آه
Dijitalleşmeyle daha görünür hale gelen LGBT ve cinsiyet kimliği tartışmaları, çocukların kimlik gelişiminin yanı sıra aile içindeki kadın ve erkek rolleri, annelik, babalık ve akrabalık ilişkileri üzerindeki olası etkileriyle de gündeme geliyor.
Sosyal medya algoritmalarının çocukların karşılaştığı içeriklerin belirlenmesinde giderek daha fazla rol üstlenmesi ise ebeveynlerin çocuklarının dijital dünyayla ilişkisini takip etmesini zorlaştırıyor.
LGBT ve cinsiyet kimliğine ilişkin dijital içeriklerin çocuklar üzerindeki olası etkilerini AA muhabirine değerlendiren Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Bilişim Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şevki Işıklı, geçmişte ebeveynlerin çocukların izlediği ekranı kontrol ederek karşılaştıkları içerikleri daha kolay takip edebildiğini ancak dijitalleşmeyle birlikte enformasyon akışının ve buna bağlı risklerin arttığını belirtti.
Algoritmaların çocukların ilgi duyduğu, konuştuğu ve aradığı konulara ilişkin verileri kullanarak içerik sunduğunu anlatan Işıklı, çocukların cinsiyet kimliği ve rollerine ilişkin yaşlarına uygun şekilde bilgilendirilmesinde sakınca olmadığını, asıl meselenin “bilgilendirme” ile “yönlendirme” arasındaki ayrım olduğunu ifade etti.
Işıklı, “LGBT kavramları ve cinsiyet kavramlarıyla ilgili çocukların erken yaşta bu kadar çok içeriğe maruz kalması, çeşitli değişikliklere yol açacak. Bu kontrolün bir kısmını şu anda algoritmalar üstleniyor. Çocuklar kendinden önceki nesillerin yaşamadığı tarzda bir cinsiyet kimliği krizine maruz kalabilirler hatta kalıyorlar. Çünkü çok fazla içeriğe maruz kalıyorlar. Ekosistemde yabancı unsurlar, anne babalarının sahip olmadığı şeyler var. Erken yaşta maruz kalmanın birtakım riskleri var. Çocuklarda erken kimliklendirme, erken cinsiyet kimliği edinme sürecine sokabilir. Bu yüzden ebeveynlerin bunu takip etmeleri gerekir. Sadece cinsiyetin erken kimliklendirme sürecine girmesi, çocuğu henüz hazır olmadığı bir konuda zihinsel ve psikolojik bir gerilime sokabilir. Kadın ve erkek rolleri şeklindeki geleneksel cinsiyet ayrımını çocuğun zihninde tartışmalı hale getirebilir.”
“Kararlarını LGBT’den yana pozitif bir ayrımcılık olarak kullanmaları gerektiği mesajı veriliyor”
Çocukların farklı dönemlerde farklı şeyler düşünebileceğini ve yeni şeyler deneyebileceğini belirten Işıklı, cinsiyet kimliğini keşfetme sürecinde internet, sosyal medya ya da teknoloji destekli diğer kanallardan tek yönlü enformasyon gelmesinin çocuğu tek bir alana kaydırabileceğini söyledi.
Işıklı, şunları kaydetti:
“Özellikle Batı, Amerika kaynaklı dijital platformlarda LGBT konusunda pozitif bir ayrımcılık, bir sponsorluk ya da öne çıkartma olduğunu çok net görebiliyoruz. Bu Netflix’le başlamıştı ama şimdi Hollywood filmleri ve diğer sinema sektörünün tümünde görebiliyoruz. Hepsinde LGBT ile ilgili bir mesaj var. Halbuki en yaygın olan toplumda insanların sadece yüzde 3,5’i LGBT’li üyeler. Fakat sanki bu en temel sorunmuş ve en öncelikli insan hakkıymış gibi öne çıkartıp çocukların henüz yetişkin olmadan bu konuda bir tercih yapmaları yahut da kararlarını LGBT’den yana pozitif bir ayrımcılık olarak kullanmaları gerektiği mesajı veriliyor.”
Bilim ve teknolojideki gelişmelerin de cinsiyet, aile ve toplumsal ilişkiler üzerindeki etkisine değinen Işıklı, gen makaslama ve sentetik biyoloji gibi teknolojilerin hızla geliştiğini, bu gelişmelerle çocuğun cinsiyetinin ve bazı genetik özelliklerinin doğumdan önce belirlenebilir hale geldiğini anlattı.
Işıklı, “Şu anki toplumumuzun, ahlakın, medeniyetimizin tümü her noktada cinsiyetle ilgili normlar, kurallar, yasalar, kriterler ve kavramlar içeriyor. Siz cinsiyetsizleşme gibi ya da çoklu cinsiyetler gibi yahut da akışkan cinsiyetler gibi bütün bunları içine alacak tasarım bebek gibi bir teknolojik trende girerseniz, bu teknolojik trend içinde sizin geleneksel yaşam tarzınızdan, ahlakınızdan, edebiyatınızdan, bilim ve inançlarınızdan geriye bir şey kalmaz. Buna karar vermek zorundayız.” değerlendirmesinde bulundu.
Ebeveynlerin çocuklarının dijital ortamda karşılaştığı içeriklerden haberdar olması ve onlarla aktif iletişim kurması gerektiğini belirten Işıklı, bu süreçle ebeveynlerin tek başına başa çıkamayacağını, büyük teknoloji şirketleri, bilimsel fon kuruluşları ve bilim politikalarıyla eş güdüm içinde hareket edilmesi gerektiğini belirtti.
Kaynak: AA

Bir yanıt yazın