استانبول اقونومی فورومنده یاپای ذکا و کرهسال اقونومی پانلی دوزنلندی
استانبول اقونومی فورومنده یاپای ذکا و کرهسال اقونومی پانلی دوزنلندی
طجمب طرفندن استانبول فینانس مرکزنده دوزنلنن و دنیانڭ درت بر یانندن مرکز بانقەسی باشقانلری ایلە أوست دوزی پولیتیقه یاپیجیلری بر آرایە گتیرن استانبول اقونومی فورومنده “یاپای ذکا و کرهسال اقونومی: فرصتلر و ریسكلر” پانلی دوزنلندی.
پانلڭ مودەراطورلوگونو یاپان طجمب باشقان یاردیمجیسی قاراحان، کرهسال اقونومینڭ صوڭ ١٠ ییلدە چشیتلی شوقلرڭ یانی صیرە، اقونومیلر ایچون بر “خیز صینیری” اولەرق دە طانیملانلانابیلەجك پوتانسییل بویومەدەكی سورکلی بر دوشوشله قارشی قارشییه قالدیغنی سویلەدی.
بو نقطەدە چشیتلی پولیتیقەلرله بو دوشوشون ترسنه چویریلیب چویریلمەیەجگی صوروسنڭ گوندمە گلدیگنە اشارت ایدن قاراحان، “کرهسال أولچكده خیز قازانان یاپای ذکا سورجییله برلکدە، بو تکنولوژنڭ پوتانسییل بیومه أوزرندەکی ایتکیسی گیدرەك داها فضله صورغولانیر حاله گلدی، بو طوروم دە طوغال اولەرق پاره پولیتیقەسی و مرکز بانقەلرییله ایلیشکیلەنلندیریلییور.” دییه قونوشدی.
قاراحان، یاپای ذکانڭ پاره پولیتیقەسنی چشیتلی قناللر آراجیلغیله اتکیلەمسنڭ محتمل اولدیغنی، آنجق گرچك ایتکیلری گورمك ایچون براز زمانە احتیاج دویدقلرنی افاده ایتدی.
یاپای ذکانڭ اقونومیلر ایچون ستراتژیك بر آراج اولدیغنی دیلە گتیرن قاراحان، “بو دڭلی بویوك أولچكلی یڭیلكلر نادرا گرچكلەشیر. بونڭله برلکدە، سوز قونوسی یڭیلكلر برابرنده أونملی زورلقلری دە گتیریر.” دگرلندیرمەسندە بولوندی.
“مرکز بانقەجیلغنده یاپای ذکانڭ آوانتاژلرندن فائدهلانیللانیلملی”
خدیجە قاراحان، مرکز بانقەلرنڭ پاره پولیتیقەسی قونوسندە چشیتلی زورلقلر بکلەمسی گرکدیگنی، آنجق عین زماندە مرکز بانقەجیلغنده یاپای ذکانڭ آوانتاژلرندن دە فائدهلانیللانیلمسی گرکدیگنی آڭلاتدی.
طجمب بنیەسندە یاپای ذکایە یوڭلیك بر قومیسیون بولوندیغنی دیلە گتیرن قاراحان، بانقەدەكی چشیتلی پروژەلرڭ بو قومیسیون لیدرلگنده یوروتولدوغینی قید ایتدی.
قاراحان، “مرکز بانقەلری اولەرق فینانس آلانندە صوروملی یاپای ذکا ستاندارتلرنڭ بلیرلنمەسینده أوڭجی رول اویناملی و یاپای ذکا سیستملرینڭ قامو یارارنە خدمت ایتمەسنی صاغلاملیز.” دیدی.
طجمب باشقان یاردیمیجیصی قاراحان، یاپای ذکانڭ چوق خیزلی گلیشدیگینی و دوزنلەییجی چرچوەلرڭ بو حذا آیاق اویدیرمقدە زورلانلانابیلەجگینی بلیرتدی.
“حسّاس ویری شتعلرنڭ قورونمسی أونملی”
مرکز بانقەلرنڭ ویریلرندن حانەهالقی آنکت یانیتلرنە قدر حسّاس ویری شتعلرنڭ قورونماصینین أونمنە اشارت ایدن قاراحان، حسّاس ویریلەری ریسگە آتمادن یاپای ذکانڭ قوللانیلمسی و بو قونودە بر دنگه صاغلانمسی گرکدیگنی وورغولادی.
قاراحان، أودمە أکوصیستملەرینین گوگنیلیرلگی و گوگنلگنڭ صوڭ درجە قریتیك اولدیغنە دقّدی چکەرك، بو آلاندەکی بر صوڭرەکی آدیمڭ یاپای ذکا آراجیلغیله أودمەلر اولاجغنی سویلەدی.
یاپای ذکا آژانلرنڭ دەورەدیلن یتکییله بر أودمەیی پلانلاییپ باشلەتابیلەجگی بر دونمە گیریلدیگینه دقّدی چکن قاراحان، بو طورومڭ بعض فرصتلر یارەتاجغی گبی برابرنده زورلقلری دە گتیرەجەگینی دیلە گتیردی.
“بانقەلر سبر تهدیدلرە قارشی حاضرلقلرنی خذلاندیرملی”
حونگ قونگ پاره اوتوریتەسی باشقانی أددیه یوه دە قیصه وعدەدە یاپای ذکانڭ قونژونقطورل بیومه أوزرندە اولوملی بر ایتکیسی اولاجغنی، آنجق اوزون وعدەلی یاپیسال ایتکیلرنڭ بلیرسزلكینی قورودوغینی بلیرتدی.
آسیەدە أورتیلن الکترونیك أورونلرڭ تجاردندن أونملی أولچودە فائدهلانلاندقلرنە اشارت ایدن یوه، یاپای ذکا پاتلامسییله اخراجات رقملرنڭ یوکسلدیگینی آڭلاتدی.
یوه، اوطوماسیونڭ اوزون وعدەدە ویریملیلگی و بویومەیی آرطیراجاغینی آنجق اقونومیلرڭ بوندن نه قدر قزانچ صاغلایاجاغینین یاپای ذکایە حاضرلق دوزینە باغلی اولاجغنی وورغولادی.
مادالیونڭ دیگر یوزنده دە ایش گوجونڭ اقامەسی قونوسنڭ بولوندوغنە اشارت ایدن یوه، ایش گوجونڭ پییاسەدن طیشلانلانمسنڭ طلب و توکتیم أوزرندە ایتکیلری اولاجغنی قید ایتدی.
یوه، صورونڭ چوزومی ایچون مالیه، اگیتیم و استخدام پولیتیقەلرنڭ داها قوئوردینەلی چالیشمسی گركدیگنڭ آلتینی چیزدی.
حونگ قونگداقی بانقەلرڭ چوغنڭ أورتکن یاپای ذکایی تست ایتدیگڭی بلیرتن یوه، بو خیزلی آداپتاسیونڭ سبر صالدیری و أوچنجی طرف خدمت صاغلاییجیلاره باغیملیلق ریسكلرنی دە برابرنده گتیردیگنە دقّدی چکدی.
یوه، سیستملر نه قدر گلیشیرسه گلیشسین نهائی دڭتیم و صوروملیلغڭ انسانده قالمسی گرکدیگنی وورغولایارق، گلەجك دونمدە اوطونوم قرارلر آلابیلن و سبر گوگنلك دیوارلرنی تهدید أدەبیلەجك تکنولوژیلرە قارشی دە بانقەلرڭ حاضرلقلرنی خیزلانلاندیرمسی گرکدیگنی بلیرتدی.
”یاپای ذکا سوز قونوسی اولدیغندە مرکز بانقەجیلغنده بویوك بر اشیكده یز”
بوسنه هرسك مرکز بانقەسی باشقانی ژاصمینه سلیموویج ایسە مرکز بانقەجیلغنده یاپای ذکانڭ قوللانیمنە ایلیشکین اڭ أونملی صورولردن برینڭ، یاپای ذکایی قوللانلانمانڭ می، یوقسە اوڭی طوغری و زماننده عنمامانڭ می داها بویوك بر ریسك اولدیغنی سویلەدی.
سلیموویج، “کسین اولان تك شیئ، یاپای ذکا سوز قونوسی اولدیغندە مرکز بانقەجیلغنده بویوك بر اشیكده اولدوغمزدر.” دیدی.
یاپای ذکانڭ فائدەلری و ریسكلرنڭ آیری آیری اله آلینمایاجغینی بلیرتن سلیموویج، فائدەلرنڭ چوق صاییدە یاپیلاندیریلممش ویرییی یوکسك خیزده أیشلەیەبیلمه یتەنەگیندن قایناقلانلاندیغینی، بونڭله برلکدە یاپای ذکانڭ حالوسیناصیون صورونی یاشادیغینی و یرلشیك أونیارگیلار باریندیردیغینی افاده ایتدی.
سلیموویج، یاپای ذکانڭ قوللانیللانیلابیلەجگی اڭ أونملی آلانلردن برینڭ اکونومیك آنالیز اولدیغنی، أودمە سیستملری و دڭتیمده ایسە قورال طبانلی سیستملرڭ تثبیت أدەمەدیگی آنومالیلرڭ بلیرلنمەسینه یاردیمجی اولابیلهجگنی دیلە گتیردی.
بوسنه هرسك مرکز بانقەسینده ٢٠٢٥ڭ صوڭندە فرقلی بریملردن چالیشانلارین یر آلدیغی چوق دیسیپلینلی بر یاپای ذکا اکیبی اولوشطورولدوغینی آقتاران سلیموویج، گلەنكسال أکونومتریك مودللرڭ یرینه یاپای ذکانڭ گچیریلمەسیندن زیاده بر تور هیبریت یاقلاشیم بلیرلەدكلرنی قید ایتدی.
یاپای ذکانڭ چیقتیسنی آنالیز ایتدکلرینی، قلاسیك یوڭتملرله الده ایدیلن صوڭوچلرله قیاسلەدقلرنی و بویلەجە آرادەكی فرق تثبیت أدەبیلدیکلەرینی بلیرتن سلیموویج، “نهایدنده یاپای ذکا، بزم یرمزنی آلمق، بزم ایهریمایز دوشونمك، بزم ایهریمایز قرارلر ویرمك ایچون دگل، گرکلی اینجەلەمەلری یاپمامزنه و بر قرارە وارمق ایستەدیگمزنده داها دەرینلەمسینه آنالیز اهتمهمایز یاردیمجی اولمق ایچون وار.” دییه قونوشدی.
أوزبکستان مرکز بانقەسیندن یاپای ذکا دستکلی “جبو-گپط” پلاتفورمی
أوزبکستان جمهوریتی مرکز بانقەسی باشقان یاردیمجیسی نودیربك آجحیلوو دە یاپای ذکانڭ اکونومیك آقتورلرڭ فعالیت گوستردیگی گنل اورتامی فیئات دگیشیكلكلرنڭ داها خیزلی یاپیلابیلمەسینی صاغلایاجق شکلدە دونوشتوردوغینی سویلەدی.
بویوك شرکتلر و فینانسال تکنولوژی فیرمەلرنڭ اکونومیك پولیتیقەلردەكی دگیشیكلكلرە و بویوك شوقلرە داها دویارلی حاله گلدیگنی آقتاران آجحیلوو، یاپای ذکا طبانلی آنالیتیك مودللرڭ بو آقتورلرڭ دگیشیملرە ویردکلری تپکیلری و فییاطلاما طاورانیشلرنی گلیشدیردیگینی بلیرتدی.
آجحیلوو، یاپای ذکا آلانندەکی یاتیریملرڭ قیصه وعدەدە طلب قایناقلی اولەرق فیئاتلر أوزرندە ایتکیسی اولابیلهجگنی، آنجق ویریملیلك أوزرندەکی ایتکیسنڭ هنوز تام اولەرق بیلنمەدیگینی افاده ایتدی.
مرکز بانقەلرنڭ بو دگیشیملرە حاضرلقلی اولمسی گرکدیگنی وورغولایان آجحیلوو، أوزبکستان مرکز بانقەسنڭ یاپای ذکا آلانندەکی چالیشمەلرینی آڭلاتدی.
آجحیلوو، بانقەنڭ حسابلامه قپاسیتەسی و آلت یاپی صونوجیلرنە یاتیریم یاپدیغنی و “جبو-گپط” پلاتفورمینی گلیشدیردیگینی بلیرتدی.
سوز قونوسی پلاتفورمڭ پاره پولیتیقەسی آراشدیرمەلرنده ویری طوپلامه ایلە آنالیز سورچلرنە یاردیمجی اولدیغنی آقتاران آجحیلوو، بانقەنڭ ١٥٠ سنتەتیك آژانی بولوندیغنی، بو آژانلری چشیتلی ویریلرله بەسلەدكلرنی، بونلرڭ ویری شتعلرنی و موجود توم قایناقلردن گلن خبر آقیشینی اوقووب أیشلەیەبیلدیگینی و هر آی انفلاسیون بکلنتیلرنە دائر تخمینلر صنعدقلرنی افاده ایتدی.
آجحیلوو، آیریجە أولکەدە ١٤ بولگەنڭ هر بری ایچون بولگهسال یاپای ذکا آژانلری گلیشدیرمك أوزرە چالیشمەلر یوروتدكلرنی آقتاردی.
قایناق: آه
İstanbul Ekonomi Forumu'nda yapay zeka ve küresel ekonomi paneli düzenlendi
TCMB tarafından İstanbul Finans Merkezi’nde düzenlenen ve dünyanın dört bir yanından merkez bankası başkanları ile üst düzey politika yapıcıları bir araya getiren İstanbul Ekonomi Forumu’nda “Yapay Zeka ve Küresel Ekonomi: Fırsatlar ve Riskler” paneli düzenlendi.
Panelin moderatörlüğünü yapan TCMB Başkan Yardımcısı Karahan, küresel ekonominin son 10 yılda çeşitli şokların yanı sıra, ekonomiler için bir “hız sınırı” olarak da tanımlanabilecek potansiyel büyümedeki sürekli bir düşüşle karşı karşıya kaldığını söyledi.
Bu noktada çeşitli politikalarla bu düşüşün tersine çevrilip çevrilemeyeceği sorusunun gündeme geldiğine işaret eden Karahan, “Küresel ölçekte hız kazanan yapay zeka süreciyle birlikte, bu teknolojinin potansiyel büyüme üzerindeki etkisi giderek daha fazla sorgulanır hale geldi, bu durum da doğal olarak para politikası ve merkez bankalarıyla ilişkilendiriliyor.” diye konuştu.
Karahan, yapay zekanın para politikasını çeşitli kanallar aracılığıyla etkilemesinin muhtemel olduğunu, ancak gerçek etkileri görmek için biraz zamana ihtiyaç duyduklarını ifade etti.
Yapay zekanın ekonomiler için stratejik bir araç olduğunu dile getiren Karahan, “Bu denli büyük ölçekli yenilikler nadiren gerçekleşir. Bununla birlikte, söz konusu yenilikler beraberinde önemli zorlukları da getirir.” değerlendirmesinde bulundu.
“Merkez bankacılığında yapay zekanın avantajlarından faydalanılmalı”
Hatice Karahan, merkez bankalarının para politikası konusunda çeşitli zorluklar beklemesi gerektiğini, ancak aynı zamanda merkez bankacılığında yapay zekanın avantajlarından da faydalanılması gerektiğini anlattı.
TCMB bünyesinde yapay zekaya yönelik bir komisyon bulunduğunu dile getiren Karahan, bankadaki çeşitli projelerin bu komisyon liderliğinde yürütüldüğünü kaydetti.
Karahan, “Merkez bankaları olarak finans alanında sorumlu yapay zeka standartlarının belirlenmesinde öncü rol oynamalı ve yapay zeka sistemlerinin kamu yararına hizmet etmesini sağlamalıyız.” dedi.
TCMB Başkan Yardımıcısı Karahan, yapay zekanın çok hızlı geliştiğini ve düzenleyici çerçevelerin bu hıza ayak uydurmakta zorlanabileceğini belirtti.
“Hassas veri setlerinin korunması önemli”
Merkez bankalarının verilerinden hanehalkı anket yanıtlarına kadar hassas veri setlerinin korunmasının önemine işaret eden Karahan, hassas verileri riske atmadan yapay zekanın kullanılması ve bu konuda bir denge sağlanması gerektiğini vurguladı.
Karahan, ödeme ekosistemlerinin güvenilirliği ve güvenliğinin son derece kritik olduğuna dikkati çekerek, bu alandaki bir sonraki adımın yapay zeka aracılığıyla ödemeler olacağını söyledi.
Yapay zeka ajanlarının devredilen yetkiyle bir ödemeyi planlayıp başlatabileceği bir döneme girildiğine dikkati çeken Karahan, bu durumun bazı fırsatlar yaratacağı gibi beraberinde zorlukları da getireceğini dile getirdi.
“Bankalar siber tehditlere karşı hazırlıklarını hızlandırmalı”
Hong Kong Para Otoritesi Başkanı Eddie Yue de kısa vadede yapay zekanın konjonktürel büyüme üzerinde olumlu bir etkisi olacağını, ancak uzun vadeli yapısal etkilerinin belirsizliğini koruduğunu belirtti.
Asya’da üretilen elektronik ürünlerin ticaretinden önemli ölçüde faydalandıklarına işaret eden Yue, yapay zeka patlamasıyla ihracat rakamlarının yükseldiğini anlattı.
Yue, otomasyonun uzun vadede verimliliği ve büyümeyi artıracağını ancak ekonomilerin bundan ne kadar kazanç sağlayacağının yapay zekaya hazırlık düzeyine bağlı olacağını vurguladı.
Madalyonun diğer yüzünde de iş gücünün ikamesi konusunun bulunduğuna işaret eden Yue, iş gücünün piyasadan dışlanmasının talep ve tüketim üzerinde etkileri olacağını kaydetti.
Yue, sorunun çözümü için maliye, eğitim ve istihdam politikalarının daha koordineli çalışması gerektiğinin altını çizdi.
Hong Kong’daki bankaların çoğunun üretken yapay zekayı test ettiğini belirten Yue, bu hızlı adaptasyonun siber saldırı ve üçüncü taraf hizmet sağlayıcılara bağımlılık risklerini de beraberinde getirdiğine dikkati çekti.
Yue, sistemler ne kadar gelişirse gelişsin nihai denetim ve sorumluluğun insanda kalması gerektiğini vurgulayarak, gelecek dönemde otonom kararlar alabilen ve siber güvenlik duvarlarını tehdit edebilecek teknolojilere karşı da bankaların hazırlıklarını hızlandırması gerektiğini belirtti.
”Yapay zeka söz konusu olduğunda merkez bankacılığında büyük bir eşikteyiz”
Bosna Hersek Merkez Bankası Başkanı Jasmina Selimovic ise merkez bankacılığında yapay zekanın kullanımına ilişkin en önemli sorulardan birinin, yapay zekayı kullanmanın mı, yoksa onu doğru ve zamanında anlamamanın mı daha büyük bir risk olduğunu söyledi.
Selimovic, “Kesin olan tek şey, yapay zeka söz konusu olduğunda merkez bankacılığında büyük bir eşikte olduğumuzdur.” dedi.
Yapay zekanın faydaları ve risklerinin ayrı ayrı ele alınamayacağını belirten Selimovic, faydalarının çok sayıda yapılandırılmamış veriyi yüksek hızda işleyebilme yeteneğinden kaynaklandığını, bununla birlikte yapay zekanın halüsinasyon sorunu yaşadığını ve yerleşik önyargılar barındırdığını ifade etti.
Selimovic, yapay zekanın kullanılabileceği en önemli alanlardan birinin ekonomik analiz olduğunu, ödeme sistemleri ve denetimde ise kural tabanlı sistemlerin tespit edemediği anomalilerin belirlenmesine yardımcı olabileceğini dile getirdi.
Bosna Hersek Merkez Bankasında 2025’in sonunda farklı birimlerden çalışanların yer aldığı çok disiplinli bir yapay zeka ekibi oluşturulduğunu aktaran Selimovic, geleneksel ekonometrik modellerin yerine yapay zekanın geçirilmesinden ziyade bir tür hibrit yaklaşım belirlediklerini kaydetti.
Yapay zekanın çıktısını analiz ettiklerini, klasik yöntemlerle elde edilen sonuçlarla kıyasladıklarını ve böylece aradaki farkı tespit edebildiklerini belirten Selimovic, “Nihayetinde yapay zeka, bizim yerimizi almak, bizim yerimize düşünmek, bizim yerimize kararlar vermek için değil, gerekli incelemeleri yapmamıza ve bir karara varmak istediğimizde daha derinlemesine analiz etmemize yardımcı olmak için var.” diye konuştu.
Özbekistan Merkez Bankasından yapay zeka destekli “CBU-GPT” platformu
Özbekistan Cumhuriyeti Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Nodirbek Achilov da yapay zekanın ekonomik aktörlerin faaliyet gösterdiği genel ortamı fiyat değişikliklerinin daha hızlı yapılabilmesini sağlayacak şekilde dönüştürdüğünü söyledi.
Büyük şirketler ve finansal teknoloji firmalarının ekonomik politikalardaki değişikliklere ve büyük şoklara daha duyarlı hale geldiğini aktaran Achilov, yapay zeka tabanlı analitik modellerin bu aktörlerin değişimlere verdikleri tepkileri ve fiyatlama davranışlarını geliştirdiğini belirtti.
Achilov, yapay zeka alanındaki yatırımların kısa vadede talep kaynaklı olarak fiyatlar üzerinde etkisi olabileceğini, ancak verimlilik üzerindeki etkisinin henüz tam olarak bilinmediğini ifade etti.
Merkez bankalarının bu değişimlere hazırlıklı olması gerektiğini vurgulayan Achilov, Özbekistan Merkez Bankasının yapay zeka alanındaki çalışmalarını anlattı.
Achilov, bankanın hesaplama kapasitesi ve altyapı sunucularına yatırım yaptığını ve “CBU-GPT” platformunu geliştirdiğini belirtti.
Söz konusu platformun para politikası araştırmalarında veri toplama ile analiz süreçlerine yardımcı olduğunu aktaran Achilov, bankanın 150 sentetik ajanı bulunduğunu, bu ajanları çeşitli verilerle beslediklerini, bunların veri setlerini ve mevcut tüm kaynaklardan gelen haber akışını okuyup işleyebildiğini ve her ay enflasyon beklentilerine dair tahminler sunduklarını ifade etti.
Achilov, ayrıca ülkede 14 bölgenin her biri için bölgesel yapay zeka ajanları geliştirmek üzere çalışmalar yürüttüklerini aktardı.
Kaynak: AA
استانبول اقونومی فورومنده یاپای ذکا و کرهسال اقونومی پانلی دوزنلندی
تورکیه جمهوریت مرکز بانقەسی (طجمب) باشقان یاردیمجیسی خدیجە قاراحان، مرکز بانقەلرنڭ فینانس آلانندە صوروملی یاپای ذکا ستاندارتلرنی بلیرلەمەده أوڭجی اولمسی و یاپای ذکا سیستملرینڭ قامو یارارنە خدمت ایتمەسنی صاغلامەسی گرکدیگنی سویلەدی.طجمب طرفندن استانبول فینانس مرکزنده دوزنلنن و دنیانڭ درت بر یانندن مرکز بانقەسی باشقانلری ایلە أوست دوزی پولیتیقه یاپیجیلری بر آرایە گتیرن استانبول اقونومی فورومنده “یاپای ذکا و کرهسال اقونومی: فرصتلر و ریسكلر” پانلی دوزنلندی.
پانلڭ مودەراطورلوگونو یاپان طجمب باشقان یاردیمجیسی قاراحان، کرهسال اقونومینڭ صوڭ ١٠ ییلدە چشیتلی شوقلرڭ یانی صیرە، اقونومیلر ایچون بر “خیز صینیری” اولەرق دە طانیملانلانابیلەجك پوتانسییل بویومەدەكی سورکلی بر دوشوشله قارشی قارشییه قالدیغنی سویلەدی.
بو نقطەدە چشیتلی پولیتیقەلرله بو دوشوشون ترسنه چویریلیب چویریلمەیەجگی صوروسنڭ گوندمە گلدیگنە اشارت ایدن قاراحان، “کرهسال أولچكده خیز قازانان یاپای ذکا سورجییله برلکدە، بو تکنولوژنڭ پوتانسییل بیومه أوزرندەکی ایتکیسی گیدرەك داها فضله صورغولانیر حاله گلدی، بو طوروم دە طوغال اولەرق پاره پولیتیقەسی و مرکز بانقەلرییله ایلیشکیلەنلندیریلییور.” دییه قونوشدی.
قاراحان، یاپای ذکانڭ پاره پولیتیقەسنی چشیتلی قناللر آراجیلغیله اتکیلەمسنڭ محتمل اولدیغنی، آنجق گرچك ایتکیلری گورمك ایچون براز زمانە احتیاج دویدقلرنی افاده ایتدی.
یاپای ذکانڭ اقونومیلر ایچون ستراتژیك بر آراج اولدیغنی دیلە گتیرن قاراحان، “بو دڭلی بویوك أولچكلی یڭیلكلر نادرا گرچكلەشیر. بونڭله برلکدە، سوز قونوسی یڭیلكلر برابرنده أونملی زورلقلری دە گتیریر.” دگرلندیرمەسندە بولوندی.
“مرکز بانقەجیلغنده یاپای ذکانڭ آوانتاژلرندن فائدهلانیللانیلملی”
خدیجە قاراحان، مرکز بانقەلرنڭ پاره پولیتیقەسی قونوسندە چشیتلی زورلقلر بکلەمسی گرکدیگنی، آنجق عین زماندە مرکز بانقەجیلغنده یاپای ذکانڭ آوانتاژلرندن دە فائدهلانیللانیلمسی گرکدیگنی آڭلاتدی.
طجمب بنیەسندە یاپای ذکایە یوڭلیك بر قومیسیون بولوندیغنی دیلە گتیرن قاراحان، بانقەدەكی چشیتلی پروژەلرڭ بو قومیسیون لیدرلگنده یوروتولدوغینی قید ایتدی.
قاراحان، “مرکز بانقەلری اولەرق فینانس آلانندە صوروملی یاپای ذکا ستاندارتلرنڭ بلیرلنمەسینده أوڭجی رول اویناملی و یاپای ذکا سیستملرینڭ قامو یارارنە خدمت ایتمەسنی صاغلاملیز.” دیدی.
طجمب باشقان یاردیمیجیصی قاراحان، یاپای ذکانڭ چوق خیزلی گلیشدیگینی و دوزنلەییجی چرچوەلرڭ بو حذا آیاق اویدیرمقدە زورلانلانابیلەجگینی بلیرتدی.
“حسّاس ویری شتعلرنڭ قورونمسی أونملی”
مرکز بانقەلرنڭ ویریلرندن حانەهالقی آنکت یانیتلرنە قدر حسّاس ویری شتعلرنڭ قورونماصینین أونمنە اشارت ایدن قاراحان، حسّاس ویریلەری ریسگە آتمادن یاپای ذکانڭ قوللانیلمسی و بو قونودە بر دنگه صاغلانمسی گرکدیگنی وورغولادی.
قاراحان، أودمە أکوصیستملەرینین گوگنیلیرلگی و گوگنلگنڭ صوڭ درجە قریتیك اولدیغنە دقّدی چکەرك، بو آلاندەکی بر صوڭرەکی آدیمڭ یاپای ذکا آراجیلغیله أودمەلر اولاجغنی سویلەدی.
یاپای ذکا آژانلرنڭ دەورەدیلن یتکییله بر أودمەیی پلانلاییپ باشلەتابیلەجگی بر دونمە گیریلدیگینه دقّدی چکن قاراحان، بو طورومڭ بعض فرصتلر یارەتاجغی گبی برابرنده زورلقلری دە گتیرەجەگینی دیلە گتیردی.
“بانقەلر سبر تهدیدلرە قارشی حاضرلقلرنی خذلاندیرملی”
حونگ قونگ پاره اوتوریتەسی باشقانی أددیه یوه دە قیصه وعدەدە یاپای ذکانڭ قونژونقطورل بیومه أوزرندە اولوملی بر ایتکیسی اولاجغنی، آنجق اوزون وعدەلی یاپیسال ایتکیلرنڭ بلیرسزلكینی قورودوغینی بلیرتدی.
آسیەدە أورتیلن الکترونیك أورونلرڭ تجاردندن أونملی أولچودە فائدهلانلاندقلرنە اشارت ایدن یوه، یاپای ذکا پاتلامسییله اخراجات رقملرنڭ یوکسلدیگینی آڭلاتدی.
یوه، اوطوماسیونڭ اوزون وعدەدە ویریملیلگی و بویومەیی آرطیراجاغینی آنجق اقونومیلرڭ بوندن نه قدر قزانچ صاغلایاجاغینین یاپای ذکایە حاضرلق دوزینە باغلی اولاجغنی وورغولادی.
مادالیونڭ دیگر یوزنده دە ایش گوجونڭ اقامەسی قونوسنڭ بولوندوغنە اشارت ایدن یوه، ایش گوجونڭ پییاسەدن طیشلانلانمسنڭ طلب و توکتیم أوزرندە ایتکیلری اولاجغنی قید ایتدی.
یوه، صورونڭ چوزومی ایچون مالیه، اگیتیم و استخدام پولیتیقەلرنڭ داها قوئوردینەلی چالیشمسی گركدیگنڭ آلتینی چیزدی.
حونگ قونگداقی بانقەلرڭ چوغنڭ أورتکن یاپای ذکایی تست ایتدیگڭی بلیرتن یوه، بو خیزلی آداپتاسیونڭ سبر صالدیری و أوچنجی طرف خدمت صاغلاییجیلاره باغیملیلق ریسكلرنی دە برابرنده گتیردیگنە دقّدی چکدی.
یوه، سیستملر نه قدر گلیشیرسه گلیشسین نهائی دڭتیم و صوروملیلغڭ انسانده قالمسی گرکدیگنی وورغولایارق، گلەجك دونمدە اوطونوم قرارلر آلابیلن و سبر گوگنلك دیوارلرنی تهدید أدەبیلەجك تکنولوژیلرە قارشی دە بانقەلرڭ حاضرلقلرنی خیزلانلاندیرمسی گرکدیگنی بلیرتدی.
”یاپای ذکا سوز قونوسی اولدیغندە مرکز بانقەجیلغنده بویوك بر اشیكده یز”
بوسنه هرسك مرکز بانقەسی باشقانی ژاصمینه سلیموویج ایسە مرکز بانقەجیلغنده یاپای ذکانڭ قوللانیمنە ایلیشکین اڭ أونملی صورولردن برینڭ، یاپای ذکایی قوللانلانمانڭ می، یوقسە اوڭی طوغری و زماننده عنمامانڭ می داها بویوك بر ریسك اولدیغنی سویلەدی.
سلیموویج، “کسین اولان تك شیئ، یاپای ذکا سوز قونوسی اولدیغندە مرکز بانقەجیلغنده بویوك بر اشیكده اولدوغمزدر.” دیدی.
یاپای ذکانڭ فائدەلری و ریسكلرنڭ آیری آیری اله آلینمایاجغینی بلیرتن سلیموویج، فائدەلرنڭ چوق صاییدە یاپیلاندیریلممش ویرییی یوکسك خیزده أیشلەیەبیلمه یتەنەگیندن قایناقلانلاندیغینی، بونڭله برلکدە یاپای ذکانڭ حالوسیناصیون صورونی یاشادیغینی و یرلشیك أونیارگیلار باریندیردیغینی افاده ایتدی.
سلیموویج، یاپای ذکانڭ قوللانیللانیلابیلەجگی اڭ أونملی آلانلردن برینڭ اکونومیك آنالیز اولدیغنی، أودمە سیستملری و دڭتیمده ایسە قورال طبانلی سیستملرڭ تثبیت أدەمەدیگی آنومالیلرڭ بلیرلنمەسینه یاردیمجی اولابیلهجگنی دیلە گتیردی.
بوسنه هرسك مرکز بانقەسینده ٢٠٢٥ڭ صوڭندە فرقلی بریملردن چالیشانلارین یر آلدیغی چوق دیسیپلینلی بر یاپای ذکا اکیبی اولوشطورولدوغینی آقتاران سلیموویج، گلەنكسال أکونومتریك مودللرڭ یرینه یاپای ذکانڭ گچیریلمەسیندن زیاده بر تور هیبریت یاقلاشیم بلیرلەدكلرنی قید ایتدی.
یاپای ذکانڭ چیقتیسنی آنالیز ایتدکلرینی، قلاسیك یوڭتملرله الده ایدیلن صوڭوچلرله قیاسلەدقلرنی و بویلەجە آرادەكی فرق تثبیت أدەبیلدیکلەرینی بلیرتن سلیموویج، “نهایدنده یاپای ذکا، بزم یرمزنی آلمق، بزم ایهریمایز دوشونمك، بزم ایهریمایز قرارلر ویرمك ایچون دگل، گرکلی اینجەلەمەلری یاپمامزنه و بر قرارە وارمق ایستەدیگمزنده داها دەرینلەمسینه آنالیز اهتمهمایز یاردیمجی اولمق ایچون وار.” دییه قونوشدی.
أوزبکستان مرکز بانقەسیندن یاپای ذکا دستکلی “جبو-گپط” پلاتفورمی
أوزبکستان جمهوریتی مرکز بانقەسی باشقان یاردیمجیسی نودیربك آجحیلوو دە یاپای ذکانڭ اکونومیك آقتورلرڭ فعالیت گوستردیگی گنل اورتامی فیئات دگیشیكلكلرنڭ داها خیزلی یاپیلابیلمەسینی صاغلایاجق شکلدە دونوشتوردوغینی سویلەدی.
بویوك شرکتلر و فینانسال تکنولوژی فیرمەلرنڭ اکونومیك پولیتیقەلردەكی دگیشیكلكلرە و بویوك شوقلرە داها دویارلی حاله گلدیگنی آقتاران آجحیلوو، یاپای ذکا طبانلی آنالیتیك مودللرڭ بو آقتورلرڭ دگیشیملرە ویردکلری تپکیلری و فییاطلاما طاورانیشلرنی گلیشدیردیگینی بلیرتدی.
آجحیلوو، یاپای ذکا آلانندەکی یاتیریملرڭ قیصه وعدەدە طلب قایناقلی اولەرق فیئاتلر أوزرندە ایتکیسی اولابیلهجگنی، آنجق ویریملیلك أوزرندەکی ایتکیسنڭ هنوز تام اولەرق بیلنمەدیگینی افاده ایتدی.
مرکز بانقەلرنڭ بو دگیشیملرە حاضرلقلی اولمسی گرکدیگنی وورغولایان آجحیلوو، أوزبکستان مرکز بانقەسنڭ یاپای ذکا آلانندەکی چالیشمەلرینی آڭلاتدی.
آجحیلوو، بانقەنڭ حسابلامه قپاسیتەسی و آلت یاپی صونوجیلرنە یاتیریم یاپدیغنی و “جبو-گپط” پلاتفورمینی گلیشدیردیگینی بلیرتدی.
سوز قونوسی پلاتفورمڭ پاره پولیتیقەسی آراشدیرمەلرنده ویری طوپلامه ایلە آنالیز سورچلرنە یاردیمجی اولدیغنی آقتاران آجحیلوو، بانقەنڭ ١٥٠ سنتەتیك آژانی بولوندیغنی، بو آژانلری چشیتلی ویریلرله بەسلەدكلرنی، بونلرڭ ویری شتعلرنی و موجود توم قایناقلردن گلن خبر آقیشینی اوقووب أیشلەیەبیلدیگینی و هر آی انفلاسیون بکلنتیلرنە دائر تخمینلر صنعدقلرنی افاده ایتدی.
آجحیلوو، آیریجە أولکەدە ١٤ بولگەنڭ هر بری ایچون بولگهسال یاپای ذکا آژانلری گلیشدیرمك أوزرە چالیشمەلر یوروتدكلرنی آقتاردی.
قایناق: آه
İstanbul Ekonomi Forumu'nda yapay zeka ve küresel ekonomi paneli düzenlendi
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkan Yardımcısı Hatice Karahan, merkez bankalarının finans alanında sorumlu yapay zeka standartlarını belirlemede öncü olması ve yapay zeka sistemlerinin kamu yararına hizmet etmesini sağlaması gerektiğini söyledi.TCMB tarafından İstanbul Finans Merkezi’nde düzenlenen ve dünyanın dört bir yanından merkez bankası başkanları ile üst düzey politika yapıcıları bir araya getiren İstanbul Ekonomi Forumu’nda “Yapay Zeka ve Küresel Ekonomi: Fırsatlar ve Riskler” paneli düzenlendi.
Panelin moderatörlüğünü yapan TCMB Başkan Yardımcısı Karahan, küresel ekonominin son 10 yılda çeşitli şokların yanı sıra, ekonomiler için bir “hız sınırı” olarak da tanımlanabilecek potansiyel büyümedeki sürekli bir düşüşle karşı karşıya kaldığını söyledi.
Bu noktada çeşitli politikalarla bu düşüşün tersine çevrilip çevrilemeyeceği sorusunun gündeme geldiğine işaret eden Karahan, “Küresel ölçekte hız kazanan yapay zeka süreciyle birlikte, bu teknolojinin potansiyel büyüme üzerindeki etkisi giderek daha fazla sorgulanır hale geldi, bu durum da doğal olarak para politikası ve merkez bankalarıyla ilişkilendiriliyor.” diye konuştu.
Karahan, yapay zekanın para politikasını çeşitli kanallar aracılığıyla etkilemesinin muhtemel olduğunu, ancak gerçek etkileri görmek için biraz zamana ihtiyaç duyduklarını ifade etti.
Yapay zekanın ekonomiler için stratejik bir araç olduğunu dile getiren Karahan, “Bu denli büyük ölçekli yenilikler nadiren gerçekleşir. Bununla birlikte, söz konusu yenilikler beraberinde önemli zorlukları da getirir.” değerlendirmesinde bulundu.
“Merkez bankacılığında yapay zekanın avantajlarından faydalanılmalı”
Hatice Karahan, merkez bankalarının para politikası konusunda çeşitli zorluklar beklemesi gerektiğini, ancak aynı zamanda merkez bankacılığında yapay zekanın avantajlarından da faydalanılması gerektiğini anlattı.
TCMB bünyesinde yapay zekaya yönelik bir komisyon bulunduğunu dile getiren Karahan, bankadaki çeşitli projelerin bu komisyon liderliğinde yürütüldüğünü kaydetti.
Karahan, “Merkez bankaları olarak finans alanında sorumlu yapay zeka standartlarının belirlenmesinde öncü rol oynamalı ve yapay zeka sistemlerinin kamu yararına hizmet etmesini sağlamalıyız.” dedi.
TCMB Başkan Yardımıcısı Karahan, yapay zekanın çok hızlı geliştiğini ve düzenleyici çerçevelerin bu hıza ayak uydurmakta zorlanabileceğini belirtti.
“Hassas veri setlerinin korunması önemli”
Merkez bankalarının verilerinden hanehalkı anket yanıtlarına kadar hassas veri setlerinin korunmasının önemine işaret eden Karahan, hassas verileri riske atmadan yapay zekanın kullanılması ve bu konuda bir denge sağlanması gerektiğini vurguladı.
Karahan, ödeme ekosistemlerinin güvenilirliği ve güvenliğinin son derece kritik olduğuna dikkati çekerek, bu alandaki bir sonraki adımın yapay zeka aracılığıyla ödemeler olacağını söyledi.
Yapay zeka ajanlarının devredilen yetkiyle bir ödemeyi planlayıp başlatabileceği bir döneme girildiğine dikkati çeken Karahan, bu durumun bazı fırsatlar yaratacağı gibi beraberinde zorlukları da getireceğini dile getirdi.
“Bankalar siber tehditlere karşı hazırlıklarını hızlandırmalı”
Hong Kong Para Otoritesi Başkanı Eddie Yue de kısa vadede yapay zekanın konjonktürel büyüme üzerinde olumlu bir etkisi olacağını, ancak uzun vadeli yapısal etkilerinin belirsizliğini koruduğunu belirtti.
Asya’da üretilen elektronik ürünlerin ticaretinden önemli ölçüde faydalandıklarına işaret eden Yue, yapay zeka patlamasıyla ihracat rakamlarının yükseldiğini anlattı.
Yue, otomasyonun uzun vadede verimliliği ve büyümeyi artıracağını ancak ekonomilerin bundan ne kadar kazanç sağlayacağının yapay zekaya hazırlık düzeyine bağlı olacağını vurguladı.
Madalyonun diğer yüzünde de iş gücünün ikamesi konusunun bulunduğuna işaret eden Yue, iş gücünün piyasadan dışlanmasının talep ve tüketim üzerinde etkileri olacağını kaydetti.
Yue, sorunun çözümü için maliye, eğitim ve istihdam politikalarının daha koordineli çalışması gerektiğinin altını çizdi.
Hong Kong’daki bankaların çoğunun üretken yapay zekayı test ettiğini belirten Yue, bu hızlı adaptasyonun siber saldırı ve üçüncü taraf hizmet sağlayıcılara bağımlılık risklerini de beraberinde getirdiğine dikkati çekti.
Yue, sistemler ne kadar gelişirse gelişsin nihai denetim ve sorumluluğun insanda kalması gerektiğini vurgulayarak, gelecek dönemde otonom kararlar alabilen ve siber güvenlik duvarlarını tehdit edebilecek teknolojilere karşı da bankaların hazırlıklarını hızlandırması gerektiğini belirtti.
”Yapay zeka söz konusu olduğunda merkez bankacılığında büyük bir eşikteyiz”
Bosna Hersek Merkez Bankası Başkanı Jasmina Selimovic ise merkez bankacılığında yapay zekanın kullanımına ilişkin en önemli sorulardan birinin, yapay zekayı kullanmanın mı, yoksa onu doğru ve zamanında anlamamanın mı daha büyük bir risk olduğunu söyledi.
Selimovic, “Kesin olan tek şey, yapay zeka söz konusu olduğunda merkez bankacılığında büyük bir eşikte olduğumuzdur.” dedi.
Yapay zekanın faydaları ve risklerinin ayrı ayrı ele alınamayacağını belirten Selimovic, faydalarının çok sayıda yapılandırılmamış veriyi yüksek hızda işleyebilme yeteneğinden kaynaklandığını, bununla birlikte yapay zekanın halüsinasyon sorunu yaşadığını ve yerleşik önyargılar barındırdığını ifade etti.
Selimovic, yapay zekanın kullanılabileceği en önemli alanlardan birinin ekonomik analiz olduğunu, ödeme sistemleri ve denetimde ise kural tabanlı sistemlerin tespit edemediği anomalilerin belirlenmesine yardımcı olabileceğini dile getirdi.
Bosna Hersek Merkez Bankasında 2025’in sonunda farklı birimlerden çalışanların yer aldığı çok disiplinli bir yapay zeka ekibi oluşturulduğunu aktaran Selimovic, geleneksel ekonometrik modellerin yerine yapay zekanın geçirilmesinden ziyade bir tür hibrit yaklaşım belirlediklerini kaydetti.
Yapay zekanın çıktısını analiz ettiklerini, klasik yöntemlerle elde edilen sonuçlarla kıyasladıklarını ve böylece aradaki farkı tespit edebildiklerini belirten Selimovic, “Nihayetinde yapay zeka, bizim yerimizi almak, bizim yerimize düşünmek, bizim yerimize kararlar vermek için değil, gerekli incelemeleri yapmamıza ve bir karara varmak istediğimizde daha derinlemesine analiz etmemize yardımcı olmak için var.” diye konuştu.
Özbekistan Merkez Bankasından yapay zeka destekli “CBU-GPT” platformu
Özbekistan Cumhuriyeti Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Nodirbek Achilov da yapay zekanın ekonomik aktörlerin faaliyet gösterdiği genel ortamı fiyat değişikliklerinin daha hızlı yapılabilmesini sağlayacak şekilde dönüştürdüğünü söyledi.
Büyük şirketler ve finansal teknoloji firmalarının ekonomik politikalardaki değişikliklere ve büyük şoklara daha duyarlı hale geldiğini aktaran Achilov, yapay zeka tabanlı analitik modellerin bu aktörlerin değişimlere verdikleri tepkileri ve fiyatlama davranışlarını geliştirdiğini belirtti.
Achilov, yapay zeka alanındaki yatırımların kısa vadede talep kaynaklı olarak fiyatlar üzerinde etkisi olabileceğini, ancak verimlilik üzerindeki etkisinin henüz tam olarak bilinmediğini ifade etti.
Merkez bankalarının bu değişimlere hazırlıklı olması gerektiğini vurgulayan Achilov, Özbekistan Merkez Bankasının yapay zeka alanındaki çalışmalarını anlattı.
Achilov, bankanın hesaplama kapasitesi ve altyapı sunucularına yatırım yaptığını ve “CBU-GPT” platformunu geliştirdiğini belirtti.
Söz konusu platformun para politikası araştırmalarında veri toplama ile analiz süreçlerine yardımcı olduğunu aktaran Achilov, bankanın 150 sentetik ajanı bulunduğunu, bu ajanları çeşitli verilerle beslediklerini, bunların veri setlerini ve mevcut tüm kaynaklardan gelen haber akışını okuyup işleyebildiğini ve her ay enflasyon beklentilerine dair tahminler sunduklarını ifade etti.
Achilov, ayrıca ülkede 14 bölgenin her biri için bölgesel yapay zeka ajanları geliştirmek üzere çalışmalar yürüttüklerini aktardı.
Kaynak: AA
📚 Metinde Geçen Kelimelerin Lugatçesi
تورکیه جمهوریت مرکز بانقەسی (طجمب) باشقان یاردیمجیسی خدیجە قاراحان، مرکز بانقەلرنڭ فینانس آلانندە صوروملی یاپای ذکا ستاندارتلرنی بلیرلەمەده أوڭجی اولمسی و یاپای ذکا سیستملرینڭ قامو یارارنە خدمت ایتمەسنی صاغلامەسی گرکدیگنی سویلەدی.
طجمب طرفندن استانبول فینانس مرکزنده دوزنلنن و دنیانڭ درت بر یانندن مرکز بانقەسی باشقانلری ایلە أوست دوزی پولیتیقه یاپیجیلری بر آرایە گتیرن استانبول اقونومی فورومنده “یاپای ذکا و کرهسال اقونومی: فرصتلر و ریسكلر” پانلی دوزنلندی.
پانلڭ مودەراطورلوگونو یاپان طجمب باشقان یاردیمجیسی قاراحان، کرهسال اقونومینڭ صوڭ ١٠ ییلدە چشیتلی شوقلرڭ یانی صیرە، اقونومیلر ایچون بر “خیز صینیری” اولەرق دە طانیملانلانابیلەجك پوتانسییل بویومەدەكی سورکلی بر دوشوشله قارشی قارشییه قالدیغنی سویلەدی.
بو نقطەدە چشیتلی پولیتیقەلرله بو دوشوشون ترسنه چویریلیب چویریلمەیەجگی صوروسنڭ گوندمە گلدیگنە اشارت ایدن قاراحان، “کرهسال أولچكده خیز قازانان یاپای ذکا سورجییله برلکدە، بو تکنولوژنڭ پوتانسییل بیومه أوزرندەکی ایتکیسی گیدرەك داها فضله صورغولانیر حاله گلدی، بو طوروم دە طوغال اولەرق پاره پولیتیقەسی و مرکز بانقەلرییله ایلیشکیلەنلندیریلییور.” دییه قونوشدی.
قاراحان، یاپای ذکانڭ پاره پولیتیقەسنی چشیتلی قناللر آراجیلغیله اتکیلەمسنڭ محتمل اولدیغنی، آنجق گرچك ایتکیلری گورمك ایچون براز زمانە احتیاج دویدقلرنی افاده ایتدی.
یاپای ذکانڭ اقونومیلر ایچون ستراتژیك بر آراج اولدیغنی دیلە گتیرن قاراحان، “بو دڭلی بویوك أولچكلی یڭیلكلر نادرا گرچكلەشیر. بونڭله برلکدە، سوز قونوسی یڭیلكلر برابرنده أونملی زورلقلری دە گتیریر.” دگرلندیرمەسندە بولوندی.
“مرکز بانقەجیلغنده یاپای ذکانڭ آوانتاژلرندن فائدهلانیللانیلملی”
خدیجە قاراحان، مرکز بانقەلرنڭ پاره پولیتیقەسی قونوسندە چشیتلی زورلقلر بکلەمسی گرکدیگنی، آنجق عین زماندە مرکز بانقەجیلغنده یاپای ذکانڭ آوانتاژلرندن دە فائدهلانیللانیلمسی گرکدیگنی آڭلاتدی.
طجمب بنیەسندە یاپای ذکایە یوڭلیك بر قومیسیون بولوندیغنی دیلە گتیرن قاراحان، بانقەدەكی چشیتلی پروژەلرڭ بو قومیسیون لیدرلگنده یوروتولدوغینی قید ایتدی.
قاراحان، “مرکز بانقەلری اولەرق فینانس آلانندە صوروملی یاپای ذکا ستاندارتلرنڭ بلیرلنمەسینده أوڭجی رول اویناملی و یاپای ذکا سیستملرینڭ قامو یارارنە خدمت ایتمەسنی صاغلاملیز.” دیدی.
طجمب باشقان یاردیمیجیصی قاراحان، یاپای ذکانڭ چوق خیزلی گلیشدیگینی و دوزنلەییجی چرچوەلرڭ بو حذا آیاق اویدیرمقدە زورلانلانابیلەجگینی بلیرتدی.
“حسّاس ویری شتعلرنڭ قورونمسی أونملی”
مرکز بانقەلرنڭ ویریلرندن حانەهالقی آنکت یانیتلرنە قدر حسّاس ویری شتعلرنڭ قورونماصینین أونمنە اشارت ایدن قاراحان، حسّاس ویریلەری ریسگە آتمادن یاپای ذکانڭ قوللانیلمسی و بو قونودە بر دنگه صاغلانمسی گرکدیگنی وورغولادی.
قاراحان، أودمە أکوصیستملەرینین گوگنیلیرلگی و گوگنلگنڭ صوڭ درجە قریتیك اولدیغنە دقّدی چکەرك، بو آلاندەکی بر صوڭرەکی آدیمڭ یاپای ذکا آراجیلغیله أودمەلر اولاجغنی سویلەدی.
یاپای ذکا آژانلرنڭ دەورەدیلن یتکییله بر أودمەیی پلانلاییپ باشلەتابیلەجگی بر دونمە گیریلدیگینه دقّدی چکن قاراحان، بو طورومڭ بعض فرصتلر یارەتاجغی گبی برابرنده زورلقلری دە گتیرەجەگینی دیلە گتیردی.
“بانقەلر سبر تهدیدلرە قارشی حاضرلقلرنی خذلاندیرملی”
حونگ قونگ پاره اوتوریتەسی باشقانی أددیه یوه دە قیصه وعدەدە یاپای ذکانڭ قونژونقطورل بیومه أوزرندە اولوملی بر ایتکیسی اولاجغنی، آنجق اوزون وعدەلی یاپیسال ایتکیلرنڭ بلیرسزلكینی قورودوغینی بلیرتدی.
آسیەدە أورتیلن الکترونیك أورونلرڭ تجاردندن أونملی أولچودە فائدهلانلاندقلرنە اشارت ایدن یوه، یاپای ذکا پاتلامسییله اخراجات رقملرنڭ یوکسلدیگینی آڭلاتدی.
یوه، اوطوماسیونڭ اوزون وعدەدە ویریملیلگی و بویومەیی آرطیراجاغینی آنجق اقونومیلرڭ بوندن نه قدر قزانچ صاغلایاجاغینین یاپای ذکایە حاضرلق دوزینە باغلی اولاجغنی وورغولادی.
مادالیونڭ دیگر یوزنده دە ایش گوجونڭ اقامەسی قونوسنڭ بولوندوغنە اشارت ایدن یوه، ایش گوجونڭ پییاسەدن طیشلانلانمسنڭ طلب و توکتیم أوزرندە ایتکیلری اولاجغنی قید ایتدی.
یوه، صورونڭ چوزومی ایچون مالیه، اگیتیم و استخدام پولیتیقەلرنڭ داها قوئوردینەلی چالیشمسی گركدیگنڭ آلتینی چیزدی.
حونگ قونگداقی بانقەلرڭ چوغنڭ أورتکن یاپای ذکایی تست ایتدیگڭی بلیرتن یوه، بو خیزلی آداپتاسیونڭ سبر صالدیری و أوچنجی طرف خدمت صاغلاییجیلاره باغیملیلق ریسكلرنی دە برابرنده گتیردیگنە دقّدی چکدی.
یوه، سیستملر نه قدر گلیشیرسه گلیشسین نهائی دڭتیم و صوروملیلغڭ انسانده قالمسی گرکدیگنی وورغولایارق، گلەجك دونمدە اوطونوم قرارلر آلابیلن و سبر گوگنلك دیوارلرنی تهدید أدەبیلەجك تکنولوژیلرە قارشی دە بانقەلرڭ حاضرلقلرنی خیزلانلاندیرمسی گرکدیگنی بلیرتدی.
”یاپای ذکا سوز قونوسی اولدیغندە مرکز بانقەجیلغنده بویوك بر اشیكده یز”
بوسنه هرسك مرکز بانقەسی باشقانی ژاصمینه سلیموویج ایسە مرکز بانقەجیلغنده یاپای ذکانڭ قوللانیمنە ایلیشکین اڭ أونملی صورولردن برینڭ، یاپای ذکایی قوللانلانمانڭ می، یوقسە اوڭی طوغری و زماننده عنمامانڭ می داها بویوك بر ریسك اولدیغنی سویلەدی.
سلیموویج، “کسین اولان تك شیئ، یاپای ذکا سوز قونوسی اولدیغندە مرکز بانقەجیلغنده بویوك بر اشیكده اولدوغمزدر.” دیدی.
یاپای ذکانڭ فائدەلری و ریسكلرنڭ آیری آیری اله آلینمایاجغینی بلیرتن سلیموویج، فائدەلرنڭ چوق صاییدە یاپیلاندیریلممش ویرییی یوکسك خیزده أیشلەیەبیلمه یتەنەگیندن قایناقلانلاندیغینی، بونڭله برلکدە یاپای ذکانڭ حالوسیناصیون صورونی یاشادیغینی و یرلشیك أونیارگیلار باریندیردیغینی افاده ایتدی.
سلیموویج، یاپای ذکانڭ قوللانیللانیلابیلەجگی اڭ أونملی آلانلردن برینڭ اکونومیك آنالیز اولدیغنی، أودمە سیستملری و دڭتیمده ایسە قورال طبانلی سیستملرڭ تثبیت أدەمەدیگی آنومالیلرڭ بلیرلنمەسینه یاردیمجی اولابیلهجگنی دیلە گتیردی.
بوسنه هرسك مرکز بانقەسینده ٢٠٢٥ڭ صوڭندە فرقلی بریملردن چالیشانلارین یر آلدیغی چوق دیسیپلینلی بر یاپای ذکا اکیبی اولوشطورولدوغینی آقتاران سلیموویج، گلەنكسال أکونومتریك مودللرڭ یرینه یاپای ذکانڭ گچیریلمەسیندن زیاده بر تور هیبریت یاقلاشیم بلیرلەدكلرنی قید ایتدی.
یاپای ذکانڭ چیقتیسنی آنالیز ایتدکلرینی، قلاسیك یوڭتملرله الده ایدیلن صوڭوچلرله قیاسلەدقلرنی و بویلەجە آرادەكی فرق تثبیت أدەبیلدیکلەرینی بلیرتن سلیموویج، “نهایدنده یاپای ذکا، بزم یرمزنی آلمق، بزم ایهریمایز دوشونمك، بزم ایهریمایز قرارلر ویرمك ایچون دگل، گرکلی اینجەلەمەلری یاپمامزنه و بر قرارە وارمق ایستەدیگمزنده داها دەرینلەمسینه آنالیز اهتمهمایز یاردیمجی اولمق ایچون وار.” دییه قونوشدی.
أوزبکستان مرکز بانقەسیندن یاپای ذکا دستکلی “جبو-گپط” پلاتفورمی
أوزبکستان جمهوریتی مرکز بانقەسی باشقان یاردیمجیسی نودیربك آجحیلوو دە یاپای ذکانڭ اکونومیك آقتورلرڭ فعالیت گوستردیگی گنل اورتامی فیئات دگیشیكلكلرنڭ داها خیزلی یاپیلابیلمەسینی صاغلایاجق شکلدە دونوشتوردوغینی سویلەدی.
بویوك شرکتلر و فینانسال تکنولوژی فیرمەلرنڭ اکونومیك پولیتیقەلردەكی دگیشیكلكلرە و بویوك شوقلرە داها دویارلی حاله گلدیگنی آقتاران آجحیلوو، یاپای ذکا طبانلی آنالیتیك مودللرڭ بو آقتورلرڭ دگیشیملرە ویردکلری تپکیلری و فییاطلاما طاورانیشلرنی گلیشدیردیگینی بلیرتدی.
آجحیلوو، یاپای ذکا آلانندەکی یاتیریملرڭ قیصه وعدەدە طلب قایناقلی اولەرق فیئاتلر أوزرندە ایتکیسی اولابیلهجگنی، آنجق ویریملیلك أوزرندەکی ایتکیسنڭ هنوز تام اولەرق بیلنمەدیگینی افاده ایتدی.
مرکز بانقەلرنڭ بو دگیشیملرە حاضرلقلی اولمسی گرکدیگنی وورغولایان آجحیلوو، أوزبکستان مرکز بانقەسنڭ یاپای ذکا آلانندەکی چالیشمەلرینی آڭلاتدی.
آجحیلوو، بانقەنڭ حسابلامه قپاسیتەسی و آلت یاپی صونوجیلرنە یاتیریم یاپدیغنی و “جبو-گپط” پلاتفورمینی گلیشدیردیگینی بلیرتدی.
سوز قونوسی پلاتفورمڭ پاره پولیتیقەسی آراشدیرمەلرنده ویری طوپلامه ایلە آنالیز سورچلرنە یاردیمجی اولدیغنی آقتاران آجحیلوو، بانقەنڭ ١٥٠ سنتەتیك آژانی بولوندیغنی، بو آژانلری چشیتلی ویریلرله بەسلەدكلرنی، بونلرڭ ویری شتعلرنی و موجود توم قایناقلردن گلن خبر آقیشینی اوقووب أیشلەیەبیلدیگینی و هر آی انفلاسیون بکلنتیلرنە دائر تخمینلر صنعدقلرنی افاده ایتدی.
آجحیلوو، آیریجە أولکەدە ١٤ بولگەنڭ هر بری ایچون بولگهسال یاپای ذکا آژانلری گلیشدیرمك أوزرە چالیشمەلر یوروتدكلرنی آقتاردی.
قایناق: آه
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkan Yardımcısı Hatice Karahan, merkez bankalarının finans alanında sorumlu yapay zeka standartlarını belirlemede öncü olması ve yapay zeka sistemlerinin kamu yararına hizmet etmesini sağlaması gerektiğini söyledi.
TCMB tarafından İstanbul Finans Merkezi’nde düzenlenen ve dünyanın dört bir yanından merkez bankası başkanları ile üst düzey politika yapıcıları bir araya getiren İstanbul Ekonomi Forumu’nda “Yapay Zeka ve Küresel Ekonomi: Fırsatlar ve Riskler” paneli düzenlendi.
Panelin moderatörlüğünü yapan TCMB Başkan Yardımcısı Karahan, küresel ekonominin son 10 yılda çeşitli şokların yanı sıra, ekonomiler için bir “hız sınırı” olarak da tanımlanabilecek potansiyel büyümedeki sürekli bir düşüşle karşı karşıya kaldığını söyledi.
Bu noktada çeşitli politikalarla bu düşüşün tersine çevrilip çevrilemeyeceği sorusunun gündeme geldiğine işaret eden Karahan, “Küresel ölçekte hız kazanan yapay zeka süreciyle birlikte, bu teknolojinin potansiyel büyüme üzerindeki etkisi giderek daha fazla sorgulanır hale geldi, bu durum da doğal olarak para politikası ve merkez bankalarıyla ilişkilendiriliyor.” diye konuştu.
Karahan, yapay zekanın para politikasını çeşitli kanallar aracılığıyla etkilemesinin muhtemel olduğunu, ancak gerçek etkileri görmek için biraz zamana ihtiyaç duyduklarını ifade etti.
Yapay zekanın ekonomiler için stratejik bir araç olduğunu dile getiren Karahan, “Bu denli büyük ölçekli yenilikler nadiren gerçekleşir. Bununla birlikte, söz konusu yenilikler beraberinde önemli zorlukları da getirir.” değerlendirmesinde bulundu.
“Merkez bankacılığında yapay zekanın avantajlarından faydalanılmalı”
Hatice Karahan, merkez bankalarının para politikası konusunda çeşitli zorluklar beklemesi gerektiğini, ancak aynı zamanda merkez bankacılığında yapay zekanın avantajlarından da faydalanılması gerektiğini anlattı.
TCMB bünyesinde yapay zekaya yönelik bir komisyon bulunduğunu dile getiren Karahan, bankadaki çeşitli projelerin bu komisyon liderliğinde yürütüldüğünü kaydetti.
Karahan, “Merkez bankaları olarak finans alanında sorumlu yapay zeka standartlarının belirlenmesinde öncü rol oynamalı ve yapay zeka sistemlerinin kamu yararına hizmet etmesini sağlamalıyız.” dedi.
TCMB Başkan Yardımıcısı Karahan, yapay zekanın çok hızlı geliştiğini ve düzenleyici çerçevelerin bu hıza ayak uydurmakta zorlanabileceğini belirtti.
“Hassas veri setlerinin korunması önemli”
Merkez bankalarının verilerinden hanehalkı anket yanıtlarına kadar hassas veri setlerinin korunmasının önemine işaret eden Karahan, hassas verileri riske atmadan yapay zekanın kullanılması ve bu konuda bir denge sağlanması gerektiğini vurguladı.
Karahan, ödeme ekosistemlerinin güvenilirliği ve güvenliğinin son derece kritik olduğuna dikkati çekerek, bu alandaki bir sonraki adımın yapay zeka aracılığıyla ödemeler olacağını söyledi.
Yapay zeka ajanlarının devredilen yetkiyle bir ödemeyi planlayıp başlatabileceği bir döneme girildiğine dikkati çeken Karahan, bu durumun bazı fırsatlar yaratacağı gibi beraberinde zorlukları da getireceğini dile getirdi.
“Bankalar siber tehditlere karşı hazırlıklarını hızlandırmalı”
Hong Kong Para Otoritesi Başkanı Eddie Yue de kısa vadede yapay zekanın konjonktürel büyüme üzerinde olumlu bir etkisi olacağını, ancak uzun vadeli yapısal etkilerinin belirsizliğini koruduğunu belirtti.
Asya’da üretilen elektronik ürünlerin ticaretinden önemli ölçüde faydalandıklarına işaret eden Yue, yapay zeka patlamasıyla ihracat rakamlarının yükseldiğini anlattı.
Yue, otomasyonun uzun vadede verimliliği ve büyümeyi artıracağını ancak ekonomilerin bundan ne kadar kazanç sağlayacağının yapay zekaya hazırlık düzeyine bağlı olacağını vurguladı.
Madalyonun diğer yüzünde de iş gücünün ikamesi konusunun bulunduğuna işaret eden Yue, iş gücünün piyasadan dışlanmasının talep ve tüketim üzerinde etkileri olacağını kaydetti.
Yue, sorunun çözümü için maliye, eğitim ve istihdam politikalarının daha koordineli çalışması gerektiğinin altını çizdi.
Hong Kong’daki bankaların çoğunun üretken yapay zekayı test ettiğini belirten Yue, bu hızlı adaptasyonun siber saldırı ve üçüncü taraf hizmet sağlayıcılara bağımlılık risklerini de beraberinde getirdiğine dikkati çekti.
Yue, sistemler ne kadar gelişirse gelişsin nihai denetim ve sorumluluğun insanda kalması gerektiğini vurgulayarak, gelecek dönemde otonom kararlar alabilen ve siber güvenlik duvarlarını tehdit edebilecek teknolojilere karşı da bankaların hazırlıklarını hızlandırması gerektiğini belirtti.
”Yapay zeka söz konusu olduğunda merkez bankacılığında büyük bir eşikteyiz”
Bosna Hersek Merkez Bankası Başkanı Jasmina Selimovic ise merkez bankacılığında yapay zekanın kullanımına ilişkin en önemli sorulardan birinin, yapay zekayı kullanmanın mı, yoksa onu doğru ve zamanında anlamamanın mı daha büyük bir risk olduğunu söyledi.
Selimovic, “Kesin olan tek şey, yapay zeka söz konusu olduğunda merkez bankacılığında büyük bir eşikte olduğumuzdur.” dedi.
Yapay zekanın faydaları ve risklerinin ayrı ayrı ele alınamayacağını belirten Selimovic, faydalarının çok sayıda yapılandırılmamış veriyi yüksek hızda işleyebilme yeteneğinden kaynaklandığını, bununla birlikte yapay zekanın halüsinasyon sorunu yaşadığını ve yerleşik önyargılar barındırdığını ifade etti.
Selimovic, yapay zekanın kullanılabileceği en önemli alanlardan birinin ekonomik analiz olduğunu, ödeme sistemleri ve denetimde ise kural tabanlı sistemlerin tespit edemediği anomalilerin belirlenmesine yardımcı olabileceğini dile getirdi.
Bosna Hersek Merkez Bankasında 2025’in sonunda farklı birimlerden çalışanların yer aldığı çok disiplinli bir yapay zeka ekibi oluşturulduğunu aktaran Selimovic, geleneksel ekonometrik modellerin yerine yapay zekanın geçirilmesinden ziyade bir tür hibrit yaklaşım belirlediklerini kaydetti.
Yapay zekanın çıktısını analiz ettiklerini, klasik yöntemlerle elde edilen sonuçlarla kıyasladıklarını ve böylece aradaki farkı tespit edebildiklerini belirten Selimovic, “Nihayetinde yapay zeka, bizim yerimizi almak, bizim yerimize düşünmek, bizim yerimize kararlar vermek için değil, gerekli incelemeleri yapmamıza ve bir karara varmak istediğimizde daha derinlemesine analiz etmemize yardımcı olmak için var.” diye konuştu.
Özbekistan Merkez Bankasından yapay zeka destekli “CBU-GPT” platformu
Özbekistan Cumhuriyeti Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Nodirbek Achilov da yapay zekanın ekonomik aktörlerin faaliyet gösterdiği genel ortamı fiyat değişikliklerinin daha hızlı yapılabilmesini sağlayacak şekilde dönüştürdüğünü söyledi.
Büyük şirketler ve finansal teknoloji firmalarının ekonomik politikalardaki değişikliklere ve büyük şoklara daha duyarlı hale geldiğini aktaran Achilov, yapay zeka tabanlı analitik modellerin bu aktörlerin değişimlere verdikleri tepkileri ve fiyatlama davranışlarını geliştirdiğini belirtti.
Achilov, yapay zeka alanındaki yatırımların kısa vadede talep kaynaklı olarak fiyatlar üzerinde etkisi olabileceğini, ancak verimlilik üzerindeki etkisinin henüz tam olarak bilinmediğini ifade etti.
Merkez bankalarının bu değişimlere hazırlıklı olması gerektiğini vurgulayan Achilov, Özbekistan Merkez Bankasının yapay zeka alanındaki çalışmalarını anlattı.
Achilov, bankanın hesaplama kapasitesi ve altyapı sunucularına yatırım yaptığını ve “CBU-GPT” platformunu geliştirdiğini belirtti.
Söz konusu platformun para politikası araştırmalarında veri toplama ile analiz süreçlerine yardımcı olduğunu aktaran Achilov, bankanın 150 sentetik ajanı bulunduğunu, bu ajanları çeşitli verilerle beslediklerini, bunların veri setlerini ve mevcut tüm kaynaklardan gelen haber akışını okuyup işleyebildiğini ve her ay enflasyon beklentilerine dair tahminler sunduklarını ifade etti.
Achilov, ayrıca ülkede 14 bölgenin her biri için bölgesel yapay zeka ajanları geliştirmek üzere çalışmalar yürüttüklerini aktardı.
Kaynak: AA
Bir yanıt yazın