اسرائیلدەكی ارکن سچیم یاریسی غزّەدە آتش کسڭ گلەجگنی بلیرسزلەشتیردی
اسرائیلدەكی ارکن سچیم یاریسی غزّەدە آتش کسڭ گلەجگنی بلیرسزلەشتیردی
بو سناریولر آراسندە، ٢٠٢٢ صوڭندن بو یانه گوروده اولان بیڭیەمڭ نتاڭیەخی حکومتنڭ آردندن یڭی حکومت قورمه سورجییله مشغول اولناجغی ایچون آتش کس سورجنڭ ایلرلەمسی قونوسندە طیقانیقلقڭ ٢٠٢٧نڭ ایلك آیلرنە قدر سورمەسی یر آلییور.
آیریجە قاسم آیندەکی قونغره آرا سچیملرنڭ آردندن عبد باشقانی طونالد ترمپ یوڭتیمنڭ، تل عاویوڭ قاتی طوتومنی دفعەلرجە وورغولایان ارابولجولرڭ باصقیسی التنده، کلیدلەنلنمەیی قدمەلی اولەرق چوزمسی ایچون اسرائیلە مداخله ایتمه اولاسیلغی دگرلندیریلییور.
أوڭجەکی ایکی سناریونڭ صوڭوچلری نه اولورسە اولسین ارابولجولرڭ، تل عاویوڭ گریلیمی طیرماندیرمسنی و شو آندە یوزولچومونون یاقلاشیق یوزدە ٧٠نی قونترول التنده طوتدوغی غزّەیی تماما اشغال ایتمەسنی أوڭلمە چابالری دوام ایدییور.
بو سناریولرە گورە ارابولجولر، عبددەكی سچیملر تماملانلانانە، باشده ایران اولمق أوزرە بولگەدەکی دیگر گریلیم دوسیەلری چوزومە قاووشطورولانە و اسرائیل حکومتی قورولانە قدر انسانی یاردیملری آرتیرمق ایچون دە چالیشاجاك.
سرت قیش قوشوللری غزّەیی ایتکیسی آلتینە آلمەیە باشلهركن، فلسطین صوسیال قالقینمه باقانلغی طرفندن آغستوس اورتەسندە یاپیلان آچیقلامه دە، غزّە شریدڭدەكی فلسطینلیلرڭ یوزدە ٩٠ندن فضلەسنڭ ییپرانمش چادیرلرده، صیغینمه مرکزلرنده ویا اسرائیل طرفندن ییقیلان أولرڭ انقاض آراسندە یاشادیغنە دقّت چکیلدی.
اسرائیل اوردوسی طرفندن غزّە شریدینڭ گونیندە یرندن ایدیلن فلسطینلیلر، ٣ اکیمدە، قیش گلمدن أوڭجە چادیر، غدا و طبی مالزمه تأمین ایدیلمەسنی طلب ایدرك پروتستو گوستریلری دوزنلەدی.
غزّە شریدنده یورورلگە گیرن آتش کس آڭلاشمەسنڭ ایلك ییلی، اسرائیل اوردوسنڭ احلاللرنڭ سورمەسی و ایکنجی آشامەیە گچیشڭ اقصامسییله گریدە قالیرقن، آفدە معروض قالان فلسطین بولگەسی انسانی طورومڭ کوتولەشمسینه یول آچمەسیندن قورقولان چتین قیش شرطلرنە حاضرلانییور.
آڭلاشمەنڭ یورورلگە گیرمسنڭ أوزرندن بر ییل گچمسینه رغمًا اسرائیل اوردوسی بومباردیمانلری سوردورارك، حیات قورتاریجی انسانی یاردیملرڭ گیریشینی قیصیطلایاراك و ایکنجی آشامەیە گچمەیی ردتارك یوکوملولكلرندن قاچینمایە دوام ادهركن، حمس ایسە اسیرلری سربست بیراقاراك ایلك آشامەدەكی یوکوملیلکلرینی یرینه گتیردی.
آتش کسڭ یورورلگە گیرمسیندن بو یانه اسرائیل صالدیریلرندە ١٤٤٥ فلسطینلی حیاتنی غائب ایتدی، ٥ بیڭ ٧٢ فلسطینلی یارەلاندی. اسرائیل، یاقلاشیق ٢،١٥ میلیونی یرندن ایدیلمش طوپلام ٢،٤ میلیون فلسطینلینڭ فلاکت قوشوللرنده یاشادیغی غزّە شریدنە مطابق قالینان مقداردەكی انسانی یاردیملرڭ گیریشینی انگللەمەیی سوردیرویور.
سوز قونوسی آڭلاشمه، اسرائیلڭ عبد دستگیلە باشلاتدیغی، چوغونلغی قادین و چوجق اولمق أوزرە ٧٤ بیکدن فضله کیشینڭ أولومنە، ١٧٥ بیکدن فضله کیشینڭ یارەلانلانمسینه و آلت یاپنڭ یوزدە ٩٠انین تخریب اولمەسنە یول آچان صالدیریلرڭ آردندن یاپیلدی.
“کوتو ایلە داها کوتو آراسندە سچیم”
توم بو یاشانانلاره رغمًا فلسطین و اسرائیل اوزمانی آقادەمیسین طارق فهمی، اسرائیل سچیملرندن صوڭرە آڭلاشمەنڭ بر ایومه قازاناجاغینی دوشونمییور.
آه مخابرنە قونوشان فهمی، “(قونغره) آرا سچیملرندن صوڭرە عبدنڭ مداخل اولمسی و أوزل تمثیلجیلر ستوه ویتکوفف ایلە ژارد قوصحنرڭ گوندەریلمەسی سناریوسی اورتایه چیقمادیغی سورجە بو طوروم دگیشمز. اسرائیل حکومتنڭ قورولماصینی بکلەمە سناریوسی ایچندە قلعه و بو دە اڭ آز ٣ آی سورەجكدر.” دگرلندیرمەسندە بولوندی.
حکومت قورمایی صاغلایاجق بر چوغونلق بولونماقصیزین، قامو اویی یوقلامالری بوگونە قدر یهودی مخالفت بلوغونون، غزّەدە صاواش صوچلری ایشلەدیگی صوچلەمسییله اولوسلر آراس جزا محکمەسی طرفندن حقّندە طوتوقلامه امیری چیقاریلان نتاڭیەخینڭ لیدرلگندەکی قامبڭ أوڭندە اولدیغنی گوسترییور.
فهمی شونلری قید ایتدی:
“اسرائیل سچیملرنڭ، ایستر نتاڭیەخی ایستر اونڭ آلترناتیفی (یاصحار پارتیسی لیدری و اسکی گنل قورمای باشقانی) گادی أیسنکوط اولسین، ‘کوتو ایلە داها کوتو’ آراسندە گچەجەگینی عنمامز گرکییور. طولاییسیله، طرفلردن هر هانگی برینڭ تك باشنە ویا اتفاق حالنده حکومت قورمایی باشاراماماصی طورومندە ٣ آی ویا داها فضله بر ایرتەلەمە گورەجەگیز. هرکسی قاپسایان بر اولوسال برلك حکومدییله قارشی قارشییه قلعه کە بو دە بر فلج حکومدیدر و آڭلاشمەنڭ سیر ایچون دە اڭ کوتوسی اولاجقدر.”
فهمییە گورە أوچنجی سناریو، مصر، تورکیه و قطار گبی ارابولجو أولکەلرڭ، اسرائیلڭ ایچ سیاسدڭدەكی گلیشمەلرە گورە حرکت ایدرك چابالرینی سوردیرمسنی أیچەرییور.
فهمی دگرلەنلندیرمسنی شویله سوردیردی:
“ارابولجولر، عبدنڭ غزّە قونوسنی نهائی بر چوزومە قاووشطورمادن گچیشدیرەجگینی؛ اصل أوڭجەلگینی ایسە ایران ایلە روسیە-اوقراینه صاواشنە ویرەجگنی گورەجکلردیر.”
سچیم آتموسفرینڭ قیزیشمسی فلسطینلیلرڭ علیەنده
مصر طیش ایلیشکیلر قونسیی أویەسی و اسرائیل اوزمانی آقادەمیسین احمد فؤاد انور ایسە اسرائیلدە سچیم آتموسفرینڭ قیزیشدیغینی، بونڭ فلسطینلیلرڭ علیەنە اولدیغی دگرلندیرمەسندە بولوندی.
انور، شو آن اورتامڭ صیجاق اولدیغنی آنجق سچیمدن صوڭرە حکومتڭ قورولمسی عقبنده آتموسفرڭ یوموشایابیلەجگینی انگوردی.
بو سچیملرڭ آردندن صومیت بر یوموشامانڭ ایکی سناریودن برییله گرچكلەشەبیلەجگینی أوڭ گورن انور، بونلرڭ نتاڭیەخینڭ گادی أیسنکوط قارشیسنده سچیمی غائب ایتمسی ویا نتاڭیەخینڭ آشیری صاغجی اولوسال گوگنلك باقانی أیطامار بن-گویرڭ دە آرالرندە بولوندیغی صاغجی متفقلرندن واز گچمك زورندە قالاجاغی بر اولوسال برلك حکومتنڭ قورولمسی اولدیغنی بلیرتدی.
عبد یوڭتیمنڭ قاسم آیندەکی سچیملر أوڭجەسندە بولگەدە تانسییونی دوشورمەیە چالیشمسنڭ اورتامی یوموشاتمایە یوڭلیك ویریلر اولدیغنی قید ایدن انور، بوڭا قارشیلق نتاڭیەخینڭ سچیملردەكی قونومینی گوچلندیرمك آماجیلە گریلیمی طیرماندیرمایە چالیشدگڭی دە اکلەدی.
بو قاپسامدە ترمپڭ گچن ایلول آیندە برلشمش ملتلر (بم) گنل قورولنڭ ٨١. اوتوروم طوپلانتیلری مارژنده نیو یوركی زیارت ایدن نتاڭیەخی ایلە گوروشمەدیگینی خاطرلاتان انور، “عبددەكی آرا سچیملردن صوڭرە اسرائیلڭ آشیریلقلرنی دیزگینلەمك آماجیلە اولوسلر آراس طوپلومڭ و عبدنڭ قوئوردینەلی باصقی و دگرلەنلندیرمەلرنڭ آرتمسی بکلنییور.” دیدی.
ارابولجولرڭ چابالرنڭ صوڭلانلانمایاجغینی أوڭ گورن انور، غزّەدە طورومڭ قونترولدن چیقمەسنی أوڭلەمك ایچون أوڭجەلگڭ عبد طرفندن یاپیلاجق باصقیلرە اوداقلانلاناجغینی بلیرتدی.
انور، أوزللکله اسرائیلڭ زورلا یرندن ایتمه و غزّەیی تماما اشغال ایتمه پلانلرینی آچیقجە و تکرار تکرار گوندمە گتیرمسی نه دنیله فرقلی سناریولرڭ حالا ماصادە اولدیغنی افاده ایتدی.
کوکلی بر دگیشیم یاشانمایاجاك
اسرائیل اوزمانی فلسطینلی نذار نززال، “غزّە آتش کس آڭلاشمەسنڭ، عبدنڭ فلسطینلیلری آلداتمسنڭ و اسرائیلڭ قصدلی و سورکلی اوزلاشماز طوتومنڭ” بدلینی أوددیگینی سویلەدی.
نززال، “اسرائیلدەكی سچیملرڭ آردندن سیاسی آقتورلرڭ دگیشمسی، غزّە مسئلەسینده گوگنلك و انسانی بویوطلردن یاقلاشیم بیچیمینی یڭیدن شکللندیرەبیلیر آنجق کوکلی بر دگیشیم یاشانماز.” یورومینی یاپدی.
یڭی قورولاجق اسرائیل حکومتنڭ همن دگیشیم یاراتمسنی بکلەمەدیگینی سویلەین نززال، حکومتڭ أوڭجەلکلە کندی پوزیسیونینی نتلەشتیرمك ایچون چالیشاجاغینی دیلە گتیردی.
یڭی اسرائیل حکومتنڭ مالی و سیاسی آچیدن چالیشمەلر یاپمسی گرکدیگنی قید ایدن نززال، بو نەدنلە حکومتڭ آطاجاغی صومیت آدیملرڭ ویا یڭی ستراتژیك پولیتیقەلرنڭ ایتکیسنڭ آنجق برقاچ آی صوڭرە بلیرگینلەشەبیلەجگینی افاده ایتدی.
موجود سیاسدیجیلرڭ اقتدارده قالمسنڭ طورومی داها دە کوتولەشتیرەجگی اویاریسندە بولونان نززال، بونلرڭ تمل هدفنڭ غزّەدەكی فلسطینلیلری یرندن ایتمك اولدیغنی وورغولادی.
قایناق: آه
İsrail'deki erken seçim yarışı Gazze'de ateşkesin geleceğini belirsizleştirdi
Bu senaryolar arasında, 2022 sonundan bu yana görevde olan Binyamin Netanyahu hükümetinin ardından yeni hükümet kurma süreciyle meşgul olunacağı için ateşkes sürecinin ilerlemesi konusunda tıkanıklığın 2027’nin ilk aylarına kadar sürmesi yer alıyor.
Ayrıca kasım ayındaki Kongre ara seçimlerinin ardından ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin, Tel Aviv’in katı tutumunu defalarca vurgulayan arabulucuların baskısı altında, kilitlenmeyi kademeli olarak çözmesi için İsrail’e müdahale etme olasılığı değerlendiriliyor.
Önceki iki senaryonun sonuçları ne olursa olsun arabulucuların, Tel Aviv’in gerilimi tırmandırmasını ve şu anda yüzölçümünün yaklaşık yüzde 70’ini kontrol altında tuttuğu Gazze’yi tamamen işgal etmesini önleme çabaları devam ediyor.
Bu senaryolara göre arabulucular, ABD’deki seçimler tamamlanana, başta İran olmak üzere bölgedeki diğer gerilim dosyaları çözüme kavuşturulana ve İsrail hükümeti kurulana kadar insani yardımları artırmak için de çalışacak.
Sert kış koşulları Gazze’yi etkisi altına almaya başlarken, Filistin Sosyal Kalkınma Bakanlığı tarafından ağustos ortasında yapılan açıklamada, Gazze Şeridi’ndeki Filistinlilerin yüzde 90’ından fazlasının yıpranmış çadırlarda, sığınma merkezlerinde veya İsrail tarafından yıkılan evlerin enkazı arasında yaşadığına dikkat çekildi.
İsrail ordusu tarafından Gazze Şeridi’nin güneyinde yerinden edilen Filistinliler, 3 Ekim’de, kış gelmeden önce çadır, gıda ve tıbbi malzeme temin edilmesini talep ederek protesto gösterileri düzenledi.
Gazze Şeridi’nde yürürlüğe giren ateşkes anlaşmasının ilk yılı, İsrail ordusunun ihlallerinin sürmesi ve ikinci aşamaya geçişin aksamasıyla geride kalırken, afete maruz kalan Filistin bölgesi insani durumun kötüleşmesine yol açmasından korkulan çetin kış şartlarına hazırlanıyor.
Anlaşmanın yürürlüğe girmesinin üzerinden bir yıl geçmesine rağmen İsrail ordusu bombardımanları sürdürerek, hayat kurtarıcı insani yardımların girişini kısıtlayarak ve ikinci aşamaya geçmeyi reddederek yükümlülüklerinden kaçınmaya devam ederken, Hamas ise esirleri serbest bırakarak ilk aşamadaki yükümlülüklerini yerine getirdi.
Ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana İsrail saldırılarında 1445 Filistinli hayatını kaybetti, 5 bin 72 Filistinli yaralandı. İsrail, yaklaşık 2,15 milyonu yerinden edilmiş toplam 2,4 milyon Filistinlinin felaket koşullarında yaşadığı Gazze Şeridi’ne mutabık kalınan miktardaki insani yardımların girişini engellemeyi sürdürüyor.
Söz konusu anlaşma, İsrail’in ABD desteğiyle başlattığı, çoğunluğu kadın ve çocuk olmak üzere 74 binden fazla kişinin ölümüne, 175 binden fazla kişinin yaralanmasına ve altyapının yüzde 90’ının tahrip olmasına yol açan saldırıların ardından yapıldı.
“Kötü ile daha kötü arasında seçim”
Tüm bu yaşananlara rağmen Filistin ve İsrail uzmanı akademisyen Tarık Fehmi, İsrail seçimlerinden sonra anlaşmanın bir ivme kazanacağını düşünmüyor.
AA muhabirine konuşan Fehmi, “(Kongre) ara seçimlerinden sonra ABD’nin müdahil olması ve özel temsilciler Steve Witkoff ile Jared Kushner’ın gönderilmesi senaryosu ortaya çıkmadığı sürece bu durum değişmez. İsrail hükümetinin kurulmasını bekleme senaryosu içinde kalacağız ve bu da en az 3 ay sürecektir.” değerlendirmesinde bulundu.
Hükümet kurmayı sağlayacak bir çoğunluk bulunmaksızın, kamuoyu yoklamaları bugüne kadar Yahudi muhalefet bloğunun, Gazze’de savaş suçları işlediği suçlamasıyla Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından hakkında tutuklama emri çıkarılan Netanyahu’nun liderliğindeki kampın önünde olduğunu gösteriyor.
Fehmi şunları kaydetti:
“İsrail seçimlerinin, ister Netanyahu ister onun alternatifi (Yashar Partisi lideri ve eski Genelkurmay Başkanı) Gadi Eisenkot olsun, ‘kötü ile daha kötü’ arasında geçeceğini anlamamız gerekiyor. Dolayısıyla, taraflardan herhangi birinin tek başına veya ittifak halinde hükümet kurmayı başaramaması durumunda 3 ay veya daha fazla bir erteleme göreceğiz. Herkesi kapsayan bir ulusal birlik hükümetiyle karşı karşıya kalacağız ki bu da bir felç hükümetidir ve anlaşmanın seyri için de en kötüsü olacaktır.”
Fehmi’ye göre üçüncü senaryo, Mısır, Türkiye ve Katar gibi arabulucu ülkelerin, İsrail’in iç siyasetindeki gelişmelere göre hareket ederek çabalarını sürdürmesini içeriyor.
Fehmi değerlendirmesini şöyle sürdürdü:
“Arabulucular, ABD’nin Gazze konusunu nihai bir çözüme kavuşturmadan geçiştireceğini; asıl önceliğini ise İran ile Rusya-Ukrayna savaşına vereceğini göreceklerdir.”
Seçim atmosferinin kızışması Filistinlilerin aleyhinde
Mısır Dış İlişkiler Konseyi üyesi ve İsrail uzmanı akademisyen Ahmed Fuad Enver ise İsrail’de seçim atmosferinin kızıştığını, bunun Filistinlilerin aleyhine olduğu değerlendirmesinde bulundu.
Enver, şu an ortamın sıcak olduğunu ancak seçimden sonra hükümetin kurulması akabinde atmosferin yumuşayabileceğini öngördü.
Bu seçimlerin ardından somut bir yumuşamanın iki senaryodan biriyle gerçekleşebileceğini öngören Enver, bunların Netanyahu’nun Gadi Eisenkot karşısında seçimi kaybetmesi veya Netanyahu’nun aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir’in de aralarında bulunduğu sağcı müttefiklerinden vazgeçmek zorunda kalacağı bir ulusal birlik hükümetinin kurulması olduğunu belirtti.
ABD yönetiminin kasım ayındaki seçimler öncesinde bölgede tansiyonu düşürmeye çalışmasının ortamı yumuşatmaya yönelik veriler olduğunu kaydeden Enver, buna karşılık Netanyahu’nun seçimlerdeki konumunu güçlendirmek amacıyla gerilimi tırmandırmaya çalıştığını da ekledi.
Bu kapsamda Trump’ın geçen eylül ayında Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulunun 81. oturum toplantıları marjında New York’u ziyaret eden Netanyahu ile görüşmediğini hatırlatan Enver, “ABD’deki ara seçimlerden sonra İsrail’in aşırılıklarını dizginlemek amacıyla uluslararası toplumun ve ABD’nin koordineli baskı ve değerlendirmelerinin artması bekleniyor.” dedi.
Arabulucuların çabalarının sonlanmayacağını öngören Enver, Gazze’de durumun kontrolden çıkmasını önlemek için önceliğin ABD tarafından yapılacak baskılara odaklanacağını belirtti.
Enver, özellikle İsrail’in zorla yerinden etme ve Gazze’yi tamamen işgal etme planlarını açıkça ve tekrar tekrar gündeme getirmesi nedeniyle farklı senaryoların hâlâ masada olduğunu ifade etti.
Köklü bir değişim yaşanmayacak
İsrail uzmanı Filistinli Nizar Nezzal, “Gazze ateşkes anlaşmasının, ABD’nin Filistinlileri aldatmasının ve İsrail’in kasıtlı ve sürekli uzlaşmaz tutumunun” bedelini ödediğini söyledi.
Nezzal, “İsrail’deki seçimlerin ardından siyasi aktörlerin değişmesi, Gazze meselesinde güvenlik ve insani boyutlardan yaklaşım biçimini yeniden şekillendirebilir ancak köklü bir değişim yaşanmaz.” yorumunu yaptı.
Yeni kurulacak İsrail hükümetinin hemen değişim yaratmasını beklemediğini söyleyen Nezzal, hükümetin öncelikle kendi pozisyonunu netleştirmek için çalışacağını dile getirdi.
Yeni İsrail hükümetinin mali ve siyasi açıdan çalışmalar yapması gerektiğini kaydeden Nezzal, bu nedenle hükümetin atacağı somut adımların veya yeni stratejik politikalarının etkisinin ancak birkaç ay sonra belirginleşebileceğini ifade etti.
Mevcut siyasetçilerin iktidarda kalmasının durumu daha da kötüleştireceği uyarısında bulunan Nezzal, bunların temel hedefinin Gazze’deki Filistinlileri yerinden etmek olduğunu vurguladı.
Kaynak: AA
اسرائیلدەكی ارکن سچیم یاریسی غزّەدە آتش کسڭ گلەجگنی بلیرسزلەشتیردی
آتش کس آڭلاشمەسنڭ ایلك ییلی، اسرائیلدە ٢٧ اکیمدە یاپیلمسی پلانلانان گنل سچیملرله عین دونمە دنك گلیركن، اوزمانلر آڭلاشمەنڭ گلەجگنە ایلیشکین محتمل سناریولری آەیە دگرلندیردی.بو سناریولر آراسندە، ٢٠٢٢ صوڭندن بو یانه گوروده اولان بیڭیەمڭ نتاڭیەخی حکومتنڭ آردندن یڭی حکومت قورمه سورجییله مشغول اولناجغی ایچون آتش کس سورجنڭ ایلرلەمسی قونوسندە طیقانیقلقڭ ٢٠٢٧نڭ ایلك آیلرنە قدر سورمەسی یر آلییور.
آیریجە قاسم آیندەکی قونغره آرا سچیملرنڭ آردندن عبد باشقانی طونالد ترمپ یوڭتیمنڭ، تل عاویوڭ قاتی طوتومنی دفعەلرجە وورغولایان ارابولجولرڭ باصقیسی التنده، کلیدلەنلنمەیی قدمەلی اولەرق چوزمسی ایچون اسرائیلە مداخله ایتمه اولاسیلغی دگرلندیریلییور.
أوڭجەکی ایکی سناریونڭ صوڭوچلری نه اولورسە اولسین ارابولجولرڭ، تل عاویوڭ گریلیمی طیرماندیرمسنی و شو آندە یوزولچومونون یاقلاشیق یوزدە ٧٠نی قونترول التنده طوتدوغی غزّەیی تماما اشغال ایتمەسنی أوڭلمە چابالری دوام ایدییور.
بو سناریولرە گورە ارابولجولر، عبددەكی سچیملر تماملانلانانە، باشده ایران اولمق أوزرە بولگەدەکی دیگر گریلیم دوسیەلری چوزومە قاووشطورولانە و اسرائیل حکومتی قورولانە قدر انسانی یاردیملری آرتیرمق ایچون دە چالیشاجاك.
سرت قیش قوشوللری غزّەیی ایتکیسی آلتینە آلمەیە باشلهركن، فلسطین صوسیال قالقینمه باقانلغی طرفندن آغستوس اورتەسندە یاپیلان آچیقلامه دە، غزّە شریدڭدەكی فلسطینلیلرڭ یوزدە ٩٠ندن فضلەسنڭ ییپرانمش چادیرلرده، صیغینمه مرکزلرنده ویا اسرائیل طرفندن ییقیلان أولرڭ انقاض آراسندە یاشادیغنە دقّت چکیلدی.
اسرائیل اوردوسی طرفندن غزّە شریدینڭ گونیندە یرندن ایدیلن فلسطینلیلر، ٣ اکیمدە، قیش گلمدن أوڭجە چادیر، غدا و طبی مالزمه تأمین ایدیلمەسنی طلب ایدرك پروتستو گوستریلری دوزنلەدی.
غزّە شریدنده یورورلگە گیرن آتش کس آڭلاشمەسنڭ ایلك ییلی، اسرائیل اوردوسنڭ احلاللرنڭ سورمەسی و ایکنجی آشامەیە گچیشڭ اقصامسییله گریدە قالیرقن، آفدە معروض قالان فلسطین بولگەسی انسانی طورومڭ کوتولەشمسینه یول آچمەسیندن قورقولان چتین قیش شرطلرنە حاضرلانییور.
آڭلاشمەنڭ یورورلگە گیرمسنڭ أوزرندن بر ییل گچمسینه رغمًا اسرائیل اوردوسی بومباردیمانلری سوردورارك، حیات قورتاریجی انسانی یاردیملرڭ گیریشینی قیصیطلایاراك و ایکنجی آشامەیە گچمەیی ردتارك یوکوملولكلرندن قاچینمایە دوام ادهركن، حمس ایسە اسیرلری سربست بیراقاراك ایلك آشامەدەكی یوکوملیلکلرینی یرینه گتیردی.
آتش کسڭ یورورلگە گیرمسیندن بو یانه اسرائیل صالدیریلرندە ١٤٤٥ فلسطینلی حیاتنی غائب ایتدی، ٥ بیڭ ٧٢ فلسطینلی یارەلاندی. اسرائیل، یاقلاشیق ٢،١٥ میلیونی یرندن ایدیلمش طوپلام ٢،٤ میلیون فلسطینلینڭ فلاکت قوشوللرنده یاشادیغی غزّە شریدنە مطابق قالینان مقداردەكی انسانی یاردیملرڭ گیریشینی انگللەمەیی سوردیرویور.
سوز قونوسی آڭلاشمه، اسرائیلڭ عبد دستگیلە باشلاتدیغی، چوغونلغی قادین و چوجق اولمق أوزرە ٧٤ بیکدن فضله کیشینڭ أولومنە، ١٧٥ بیکدن فضله کیشینڭ یارەلانلانمسینه و آلت یاپنڭ یوزدە ٩٠انین تخریب اولمەسنە یول آچان صالدیریلرڭ آردندن یاپیلدی.
“کوتو ایلە داها کوتو آراسندە سچیم”
توم بو یاشانانلاره رغمًا فلسطین و اسرائیل اوزمانی آقادەمیسین طارق فهمی، اسرائیل سچیملرندن صوڭرە آڭلاشمەنڭ بر ایومه قازاناجاغینی دوشونمییور.
آه مخابرنە قونوشان فهمی، “(قونغره) آرا سچیملرندن صوڭرە عبدنڭ مداخل اولمسی و أوزل تمثیلجیلر ستوه ویتکوفف ایلە ژارد قوصحنرڭ گوندەریلمەسی سناریوسی اورتایه چیقمادیغی سورجە بو طوروم دگیشمز. اسرائیل حکومتنڭ قورولماصینی بکلەمە سناریوسی ایچندە قلعه و بو دە اڭ آز ٣ آی سورەجكدر.” دگرلندیرمەسندە بولوندی.
حکومت قورمایی صاغلایاجق بر چوغونلق بولونماقصیزین، قامو اویی یوقلامالری بوگونە قدر یهودی مخالفت بلوغونون، غزّەدە صاواش صوچلری ایشلەدیگی صوچلەمسییله اولوسلر آراس جزا محکمەسی طرفندن حقّندە طوتوقلامه امیری چیقاریلان نتاڭیەخینڭ لیدرلگندەکی قامبڭ أوڭندە اولدیغنی گوسترییور.
فهمی شونلری قید ایتدی:
“اسرائیل سچیملرنڭ، ایستر نتاڭیەخی ایستر اونڭ آلترناتیفی (یاصحار پارتیسی لیدری و اسکی گنل قورمای باشقانی) گادی أیسنکوط اولسین، ‘کوتو ایلە داها کوتو’ آراسندە گچەجەگینی عنمامز گرکییور. طولاییسیله، طرفلردن هر هانگی برینڭ تك باشنە ویا اتفاق حالنده حکومت قورمایی باشاراماماصی طورومندە ٣ آی ویا داها فضله بر ایرتەلەمە گورەجەگیز. هرکسی قاپسایان بر اولوسال برلك حکومدییله قارشی قارشییه قلعه کە بو دە بر فلج حکومدیدر و آڭلاشمەنڭ سیر ایچون دە اڭ کوتوسی اولاجقدر.”
فهمییە گورە أوچنجی سناریو، مصر، تورکیه و قطار گبی ارابولجو أولکەلرڭ، اسرائیلڭ ایچ سیاسدڭدەكی گلیشمەلرە گورە حرکت ایدرك چابالرینی سوردیرمسنی أیچەرییور.
فهمی دگرلەنلندیرمسنی شویله سوردیردی:
“ارابولجولر، عبدنڭ غزّە قونوسنی نهائی بر چوزومە قاووشطورمادن گچیشدیرەجگینی؛ اصل أوڭجەلگینی ایسە ایران ایلە روسیە-اوقراینه صاواشنە ویرەجگنی گورەجکلردیر.”
سچیم آتموسفرینڭ قیزیشمسی فلسطینلیلرڭ علیەنده
مصر طیش ایلیشکیلر قونسیی أویەسی و اسرائیل اوزمانی آقادەمیسین احمد فؤاد انور ایسە اسرائیلدە سچیم آتموسفرینڭ قیزیشدیغینی، بونڭ فلسطینلیلرڭ علیەنە اولدیغی دگرلندیرمەسندە بولوندی.
انور، شو آن اورتامڭ صیجاق اولدیغنی آنجق سچیمدن صوڭرە حکومتڭ قورولمسی عقبنده آتموسفرڭ یوموشایابیلەجگینی انگوردی.
بو سچیملرڭ آردندن صومیت بر یوموشامانڭ ایکی سناریودن برییله گرچكلەشەبیلەجگینی أوڭ گورن انور، بونلرڭ نتاڭیەخینڭ گادی أیسنکوط قارشیسنده سچیمی غائب ایتمسی ویا نتاڭیەخینڭ آشیری صاغجی اولوسال گوگنلك باقانی أیطامار بن-گویرڭ دە آرالرندە بولوندیغی صاغجی متفقلرندن واز گچمك زورندە قالاجاغی بر اولوسال برلك حکومتنڭ قورولمسی اولدیغنی بلیرتدی.
عبد یوڭتیمنڭ قاسم آیندەکی سچیملر أوڭجەسندە بولگەدە تانسییونی دوشورمەیە چالیشمسنڭ اورتامی یوموشاتمایە یوڭلیك ویریلر اولدیغنی قید ایدن انور، بوڭا قارشیلق نتاڭیەخینڭ سچیملردەكی قونومینی گوچلندیرمك آماجیلە گریلیمی طیرماندیرمایە چالیشدگڭی دە اکلەدی.
بو قاپسامدە ترمپڭ گچن ایلول آیندە برلشمش ملتلر (بم) گنل قورولنڭ ٨١. اوتوروم طوپلانتیلری مارژنده نیو یوركی زیارت ایدن نتاڭیەخی ایلە گوروشمەدیگینی خاطرلاتان انور، “عبددەكی آرا سچیملردن صوڭرە اسرائیلڭ آشیریلقلرنی دیزگینلەمك آماجیلە اولوسلر آراس طوپلومڭ و عبدنڭ قوئوردینەلی باصقی و دگرلەنلندیرمەلرنڭ آرتمسی بکلنییور.” دیدی.
ارابولجولرڭ چابالرنڭ صوڭلانلانمایاجغینی أوڭ گورن انور، غزّەدە طورومڭ قونترولدن چیقمەسنی أوڭلەمك ایچون أوڭجەلگڭ عبد طرفندن یاپیلاجق باصقیلرە اوداقلانلاناجغینی بلیرتدی.
انور، أوزللکله اسرائیلڭ زورلا یرندن ایتمه و غزّەیی تماما اشغال ایتمه پلانلرینی آچیقجە و تکرار تکرار گوندمە گتیرمسی نه دنیله فرقلی سناریولرڭ حالا ماصادە اولدیغنی افاده ایتدی.
کوکلی بر دگیشیم یاشانمایاجاك
اسرائیل اوزمانی فلسطینلی نذار نززال، “غزّە آتش کس آڭلاشمەسنڭ، عبدنڭ فلسطینلیلری آلداتمسنڭ و اسرائیلڭ قصدلی و سورکلی اوزلاشماز طوتومنڭ” بدلینی أوددیگینی سویلەدی.
نززال، “اسرائیلدەكی سچیملرڭ آردندن سیاسی آقتورلرڭ دگیشمسی، غزّە مسئلەسینده گوگنلك و انسانی بویوطلردن یاقلاشیم بیچیمینی یڭیدن شکللندیرەبیلیر آنجق کوکلی بر دگیشیم یاشانماز.” یورومینی یاپدی.
یڭی قورولاجق اسرائیل حکومتنڭ همن دگیشیم یاراتمسنی بکلەمەدیگینی سویلەین نززال، حکومتڭ أوڭجەلکلە کندی پوزیسیونینی نتلەشتیرمك ایچون چالیشاجاغینی دیلە گتیردی.
یڭی اسرائیل حکومتنڭ مالی و سیاسی آچیدن چالیشمەلر یاپمسی گرکدیگنی قید ایدن نززال، بو نەدنلە حکومتڭ آطاجاغی صومیت آدیملرڭ ویا یڭی ستراتژیك پولیتیقەلرنڭ ایتکیسنڭ آنجق برقاچ آی صوڭرە بلیرگینلەشەبیلەجگینی افاده ایتدی.
موجود سیاسدیجیلرڭ اقتدارده قالمسنڭ طورومی داها دە کوتولەشتیرەجگی اویاریسندە بولونان نززال، بونلرڭ تمل هدفنڭ غزّەدەكی فلسطینلیلری یرندن ایتمك اولدیغنی وورغولادی.
قایناق: آه
İsrail'deki erken seçim yarışı Gazze'de ateşkesin geleceğini belirsizleştirdi
Ateşkes anlaşmasının ilk yılı, İsrail’de 27 Ekim’de yapılması planlanan genel seçimlerle aynı döneme denk gelirken, uzmanlar anlaşmanın geleceğine ilişkin muhtemel senaryoları AA’ya değerlendirdi.Bu senaryolar arasında, 2022 sonundan bu yana görevde olan Binyamin Netanyahu hükümetinin ardından yeni hükümet kurma süreciyle meşgul olunacağı için ateşkes sürecinin ilerlemesi konusunda tıkanıklığın 2027’nin ilk aylarına kadar sürmesi yer alıyor.
Ayrıca kasım ayındaki Kongre ara seçimlerinin ardından ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin, Tel Aviv’in katı tutumunu defalarca vurgulayan arabulucuların baskısı altında, kilitlenmeyi kademeli olarak çözmesi için İsrail’e müdahale etme olasılığı değerlendiriliyor.
Önceki iki senaryonun sonuçları ne olursa olsun arabulucuların, Tel Aviv’in gerilimi tırmandırmasını ve şu anda yüzölçümünün yaklaşık yüzde 70’ini kontrol altında tuttuğu Gazze’yi tamamen işgal etmesini önleme çabaları devam ediyor.
Bu senaryolara göre arabulucular, ABD’deki seçimler tamamlanana, başta İran olmak üzere bölgedeki diğer gerilim dosyaları çözüme kavuşturulana ve İsrail hükümeti kurulana kadar insani yardımları artırmak için de çalışacak.
Sert kış koşulları Gazze’yi etkisi altına almaya başlarken, Filistin Sosyal Kalkınma Bakanlığı tarafından ağustos ortasında yapılan açıklamada, Gazze Şeridi’ndeki Filistinlilerin yüzde 90’ından fazlasının yıpranmış çadırlarda, sığınma merkezlerinde veya İsrail tarafından yıkılan evlerin enkazı arasında yaşadığına dikkat çekildi.
İsrail ordusu tarafından Gazze Şeridi’nin güneyinde yerinden edilen Filistinliler, 3 Ekim’de, kış gelmeden önce çadır, gıda ve tıbbi malzeme temin edilmesini talep ederek protesto gösterileri düzenledi.
Gazze Şeridi’nde yürürlüğe giren ateşkes anlaşmasının ilk yılı, İsrail ordusunun ihlallerinin sürmesi ve ikinci aşamaya geçişin aksamasıyla geride kalırken, afete maruz kalan Filistin bölgesi insani durumun kötüleşmesine yol açmasından korkulan çetin kış şartlarına hazırlanıyor.
Anlaşmanın yürürlüğe girmesinin üzerinden bir yıl geçmesine rağmen İsrail ordusu bombardımanları sürdürerek, hayat kurtarıcı insani yardımların girişini kısıtlayarak ve ikinci aşamaya geçmeyi reddederek yükümlülüklerinden kaçınmaya devam ederken, Hamas ise esirleri serbest bırakarak ilk aşamadaki yükümlülüklerini yerine getirdi.
Ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana İsrail saldırılarında 1445 Filistinli hayatını kaybetti, 5 bin 72 Filistinli yaralandı. İsrail, yaklaşık 2,15 milyonu yerinden edilmiş toplam 2,4 milyon Filistinlinin felaket koşullarında yaşadığı Gazze Şeridi’ne mutabık kalınan miktardaki insani yardımların girişini engellemeyi sürdürüyor.
Söz konusu anlaşma, İsrail’in ABD desteğiyle başlattığı, çoğunluğu kadın ve çocuk olmak üzere 74 binden fazla kişinin ölümüne, 175 binden fazla kişinin yaralanmasına ve altyapının yüzde 90’ının tahrip olmasına yol açan saldırıların ardından yapıldı.
“Kötü ile daha kötü arasında seçim”
Tüm bu yaşananlara rağmen Filistin ve İsrail uzmanı akademisyen Tarık Fehmi, İsrail seçimlerinden sonra anlaşmanın bir ivme kazanacağını düşünmüyor.
AA muhabirine konuşan Fehmi, “(Kongre) ara seçimlerinden sonra ABD’nin müdahil olması ve özel temsilciler Steve Witkoff ile Jared Kushner’ın gönderilmesi senaryosu ortaya çıkmadığı sürece bu durum değişmez. İsrail hükümetinin kurulmasını bekleme senaryosu içinde kalacağız ve bu da en az 3 ay sürecektir.” değerlendirmesinde bulundu.
Hükümet kurmayı sağlayacak bir çoğunluk bulunmaksızın, kamuoyu yoklamaları bugüne kadar Yahudi muhalefet bloğunun, Gazze’de savaş suçları işlediği suçlamasıyla Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından hakkında tutuklama emri çıkarılan Netanyahu’nun liderliğindeki kampın önünde olduğunu gösteriyor.
Fehmi şunları kaydetti:
“İsrail seçimlerinin, ister Netanyahu ister onun alternatifi (Yashar Partisi lideri ve eski Genelkurmay Başkanı) Gadi Eisenkot olsun, ‘kötü ile daha kötü’ arasında geçeceğini anlamamız gerekiyor. Dolayısıyla, taraflardan herhangi birinin tek başına veya ittifak halinde hükümet kurmayı başaramaması durumunda 3 ay veya daha fazla bir erteleme göreceğiz. Herkesi kapsayan bir ulusal birlik hükümetiyle karşı karşıya kalacağız ki bu da bir felç hükümetidir ve anlaşmanın seyri için de en kötüsü olacaktır.”
Fehmi’ye göre üçüncü senaryo, Mısır, Türkiye ve Katar gibi arabulucu ülkelerin, İsrail’in iç siyasetindeki gelişmelere göre hareket ederek çabalarını sürdürmesini içeriyor.
Fehmi değerlendirmesini şöyle sürdürdü:
“Arabulucular, ABD’nin Gazze konusunu nihai bir çözüme kavuşturmadan geçiştireceğini; asıl önceliğini ise İran ile Rusya-Ukrayna savaşına vereceğini göreceklerdir.”
Seçim atmosferinin kızışması Filistinlilerin aleyhinde
Mısır Dış İlişkiler Konseyi üyesi ve İsrail uzmanı akademisyen Ahmed Fuad Enver ise İsrail’de seçim atmosferinin kızıştığını, bunun Filistinlilerin aleyhine olduğu değerlendirmesinde bulundu.
Enver, şu an ortamın sıcak olduğunu ancak seçimden sonra hükümetin kurulması akabinde atmosferin yumuşayabileceğini öngördü.
Bu seçimlerin ardından somut bir yumuşamanın iki senaryodan biriyle gerçekleşebileceğini öngören Enver, bunların Netanyahu’nun Gadi Eisenkot karşısında seçimi kaybetmesi veya Netanyahu’nun aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir’in de aralarında bulunduğu sağcı müttefiklerinden vazgeçmek zorunda kalacağı bir ulusal birlik hükümetinin kurulması olduğunu belirtti.
ABD yönetiminin kasım ayındaki seçimler öncesinde bölgede tansiyonu düşürmeye çalışmasının ortamı yumuşatmaya yönelik veriler olduğunu kaydeden Enver, buna karşılık Netanyahu’nun seçimlerdeki konumunu güçlendirmek amacıyla gerilimi tırmandırmaya çalıştığını da ekledi.
Bu kapsamda Trump’ın geçen eylül ayında Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulunun 81. oturum toplantıları marjında New York’u ziyaret eden Netanyahu ile görüşmediğini hatırlatan Enver, “ABD’deki ara seçimlerden sonra İsrail’in aşırılıklarını dizginlemek amacıyla uluslararası toplumun ve ABD’nin koordineli baskı ve değerlendirmelerinin artması bekleniyor.” dedi.
Arabulucuların çabalarının sonlanmayacağını öngören Enver, Gazze’de durumun kontrolden çıkmasını önlemek için önceliğin ABD tarafından yapılacak baskılara odaklanacağını belirtti.
Enver, özellikle İsrail’in zorla yerinden etme ve Gazze’yi tamamen işgal etme planlarını açıkça ve tekrar tekrar gündeme getirmesi nedeniyle farklı senaryoların hâlâ masada olduğunu ifade etti.
Köklü bir değişim yaşanmayacak
İsrail uzmanı Filistinli Nizar Nezzal, “Gazze ateşkes anlaşmasının, ABD’nin Filistinlileri aldatmasının ve İsrail’in kasıtlı ve sürekli uzlaşmaz tutumunun” bedelini ödediğini söyledi.
Nezzal, “İsrail’deki seçimlerin ardından siyasi aktörlerin değişmesi, Gazze meselesinde güvenlik ve insani boyutlardan yaklaşım biçimini yeniden şekillendirebilir ancak köklü bir değişim yaşanmaz.” yorumunu yaptı.
Yeni kurulacak İsrail hükümetinin hemen değişim yaratmasını beklemediğini söyleyen Nezzal, hükümetin öncelikle kendi pozisyonunu netleştirmek için çalışacağını dile getirdi.
Yeni İsrail hükümetinin mali ve siyasi açıdan çalışmalar yapması gerektiğini kaydeden Nezzal, bu nedenle hükümetin atacağı somut adımların veya yeni stratejik politikalarının etkisinin ancak birkaç ay sonra belirginleşebileceğini ifade etti.
Mevcut siyasetçilerin iktidarda kalmasının durumu daha da kötüleştireceği uyarısında bulunan Nezzal, bunların temel hedefinin Gazze’deki Filistinlileri yerinden etmek olduğunu vurguladı.
Kaynak: AA
📚 Metinde Geçen Kelimelerin Lugatçesi
آتش کس آڭلاشمەسنڭ ایلك ییلی، اسرائیلدە ٢٧ اکیمدە یاپیلمسی پلانلانان گنل سچیملرله عین دونمە دنك گلیركن، اوزمانلر آڭلاشمەنڭ گلەجگنە ایلیشکین محتمل سناریولری آەیە دگرلندیردی.
بو سناریولر آراسندە، ٢٠٢٢ صوڭندن بو یانه گوروده اولان بیڭیەمڭ نتاڭیەخی حکومتنڭ آردندن یڭی حکومت قورمه سورجییله مشغول اولناجغی ایچون آتش کس سورجنڭ ایلرلەمسی قونوسندە طیقانیقلقڭ ٢٠٢٧نڭ ایلك آیلرنە قدر سورمەسی یر آلییور.
آیریجە قاسم آیندەکی قونغره آرا سچیملرنڭ آردندن عبد باشقانی طونالد ترمپ یوڭتیمنڭ، تل عاویوڭ قاتی طوتومنی دفعەلرجە وورغولایان ارابولجولرڭ باصقیسی التنده، کلیدلەنلنمەیی قدمەلی اولەرق چوزمسی ایچون اسرائیلە مداخله ایتمه اولاسیلغی دگرلندیریلییور.
أوڭجەکی ایکی سناریونڭ صوڭوچلری نه اولورسە اولسین ارابولجولرڭ، تل عاویوڭ گریلیمی طیرماندیرمسنی و شو آندە یوزولچومونون یاقلاشیق یوزدە ٧٠نی قونترول التنده طوتدوغی غزّەیی تماما اشغال ایتمەسنی أوڭلمە چابالری دوام ایدییور.
بو سناریولرە گورە ارابولجولر، عبددەكی سچیملر تماملانلانانە، باشده ایران اولمق أوزرە بولگەدەکی دیگر گریلیم دوسیەلری چوزومە قاووشطورولانە و اسرائیل حکومتی قورولانە قدر انسانی یاردیملری آرتیرمق ایچون دە چالیشاجاك.
سرت قیش قوشوللری غزّەیی ایتکیسی آلتینە آلمەیە باشلهركن، فلسطین صوسیال قالقینمه باقانلغی طرفندن آغستوس اورتەسندە یاپیلان آچیقلامه دە، غزّە شریدڭدەكی فلسطینلیلرڭ یوزدە ٩٠ندن فضلەسنڭ ییپرانمش چادیرلرده، صیغینمه مرکزلرنده ویا اسرائیل طرفندن ییقیلان أولرڭ انقاض آراسندە یاشادیغنە دقّت چکیلدی.
اسرائیل اوردوسی طرفندن غزّە شریدینڭ گونیندە یرندن ایدیلن فلسطینلیلر، ٣ اکیمدە، قیش گلمدن أوڭجە چادیر، غدا و طبی مالزمه تأمین ایدیلمەسنی طلب ایدرك پروتستو گوستریلری دوزنلەدی.
غزّە شریدنده یورورلگە گیرن آتش کس آڭلاشمەسنڭ ایلك ییلی، اسرائیل اوردوسنڭ احلاللرنڭ سورمەسی و ایکنجی آشامەیە گچیشڭ اقصامسییله گریدە قالیرقن، آفدە معروض قالان فلسطین بولگەسی انسانی طورومڭ کوتولەشمسینه یول آچمەسیندن قورقولان چتین قیش شرطلرنە حاضرلانییور.
آڭلاشمەنڭ یورورلگە گیرمسنڭ أوزرندن بر ییل گچمسینه رغمًا اسرائیل اوردوسی بومباردیمانلری سوردورارك، حیات قورتاریجی انسانی یاردیملرڭ گیریشینی قیصیطلایاراك و ایکنجی آشامەیە گچمەیی ردتارك یوکوملولكلرندن قاچینمایە دوام ادهركن، حمس ایسە اسیرلری سربست بیراقاراك ایلك آشامەدەكی یوکوملیلکلرینی یرینه گتیردی.
آتش کسڭ یورورلگە گیرمسیندن بو یانه اسرائیل صالدیریلرندە ١٤٤٥ فلسطینلی حیاتنی غائب ایتدی، ٥ بیڭ ٧٢ فلسطینلی یارەلاندی. اسرائیل، یاقلاشیق ٢،١٥ میلیونی یرندن ایدیلمش طوپلام ٢،٤ میلیون فلسطینلینڭ فلاکت قوشوللرنده یاشادیغی غزّە شریدنە مطابق قالینان مقداردەكی انسانی یاردیملرڭ گیریشینی انگللەمەیی سوردیرویور.
سوز قونوسی آڭلاشمه، اسرائیلڭ عبد دستگیلە باشلاتدیغی، چوغونلغی قادین و چوجق اولمق أوزرە ٧٤ بیکدن فضله کیشینڭ أولومنە، ١٧٥ بیکدن فضله کیشینڭ یارەلانلانمسینه و آلت یاپنڭ یوزدە ٩٠انین تخریب اولمەسنە یول آچان صالدیریلرڭ آردندن یاپیلدی.
“کوتو ایلە داها کوتو آراسندە سچیم”
توم بو یاشانانلاره رغمًا فلسطین و اسرائیل اوزمانی آقادەمیسین طارق فهمی، اسرائیل سچیملرندن صوڭرە آڭلاشمەنڭ بر ایومه قازاناجاغینی دوشونمییور.
آه مخابرنە قونوشان فهمی، “(قونغره) آرا سچیملرندن صوڭرە عبدنڭ مداخل اولمسی و أوزل تمثیلجیلر ستوه ویتکوفف ایلە ژارد قوصحنرڭ گوندەریلمەسی سناریوسی اورتایه چیقمادیغی سورجە بو طوروم دگیشمز. اسرائیل حکومتنڭ قورولماصینی بکلەمە سناریوسی ایچندە قلعه و بو دە اڭ آز ٣ آی سورەجكدر.” دگرلندیرمەسندە بولوندی.
حکومت قورمایی صاغلایاجق بر چوغونلق بولونماقصیزین، قامو اویی یوقلامالری بوگونە قدر یهودی مخالفت بلوغونون، غزّەدە صاواش صوچلری ایشلەدیگی صوچلەمسییله اولوسلر آراس جزا محکمەسی طرفندن حقّندە طوتوقلامه امیری چیقاریلان نتاڭیەخینڭ لیدرلگندەکی قامبڭ أوڭندە اولدیغنی گوسترییور.
فهمی شونلری قید ایتدی:
“اسرائیل سچیملرنڭ، ایستر نتاڭیەخی ایستر اونڭ آلترناتیفی (یاصحار پارتیسی لیدری و اسکی گنل قورمای باشقانی) گادی أیسنکوط اولسین، ‘کوتو ایلە داها کوتو’ آراسندە گچەجەگینی عنمامز گرکییور. طولاییسیله، طرفلردن هر هانگی برینڭ تك باشنە ویا اتفاق حالنده حکومت قورمایی باشاراماماصی طورومندە ٣ آی ویا داها فضله بر ایرتەلەمە گورەجەگیز. هرکسی قاپسایان بر اولوسال برلك حکومدییله قارشی قارشییه قلعه کە بو دە بر فلج حکومدیدر و آڭلاشمەنڭ سیر ایچون دە اڭ کوتوسی اولاجقدر.”
فهمییە گورە أوچنجی سناریو، مصر، تورکیه و قطار گبی ارابولجو أولکەلرڭ، اسرائیلڭ ایچ سیاسدڭدەكی گلیشمەلرە گورە حرکت ایدرك چابالرینی سوردیرمسنی أیچەرییور.
فهمی دگرلەنلندیرمسنی شویله سوردیردی:
“ارابولجولر، عبدنڭ غزّە قونوسنی نهائی بر چوزومە قاووشطورمادن گچیشدیرەجگینی؛ اصل أوڭجەلگینی ایسە ایران ایلە روسیە-اوقراینه صاواشنە ویرەجگنی گورەجکلردیر.”
سچیم آتموسفرینڭ قیزیشمسی فلسطینلیلرڭ علیەنده
مصر طیش ایلیشکیلر قونسیی أویەسی و اسرائیل اوزمانی آقادەمیسین احمد فؤاد انور ایسە اسرائیلدە سچیم آتموسفرینڭ قیزیشدیغینی، بونڭ فلسطینلیلرڭ علیەنە اولدیغی دگرلندیرمەسندە بولوندی.
انور، شو آن اورتامڭ صیجاق اولدیغنی آنجق سچیمدن صوڭرە حکومتڭ قورولمسی عقبنده آتموسفرڭ یوموشایابیلەجگینی انگوردی.
بو سچیملرڭ آردندن صومیت بر یوموشامانڭ ایکی سناریودن برییله گرچكلەشەبیلەجگینی أوڭ گورن انور، بونلرڭ نتاڭیەخینڭ گادی أیسنکوط قارشیسنده سچیمی غائب ایتمسی ویا نتاڭیەخینڭ آشیری صاغجی اولوسال گوگنلك باقانی أیطامار بن-گویرڭ دە آرالرندە بولوندیغی صاغجی متفقلرندن واز گچمك زورندە قالاجاغی بر اولوسال برلك حکومتنڭ قورولمسی اولدیغنی بلیرتدی.
عبد یوڭتیمنڭ قاسم آیندەکی سچیملر أوڭجەسندە بولگەدە تانسییونی دوشورمەیە چالیشمسنڭ اورتامی یوموشاتمایە یوڭلیك ویریلر اولدیغنی قید ایدن انور، بوڭا قارشیلق نتاڭیەخینڭ سچیملردەكی قونومینی گوچلندیرمك آماجیلە گریلیمی طیرماندیرمایە چالیشدگڭی دە اکلەدی.
بو قاپسامدە ترمپڭ گچن ایلول آیندە برلشمش ملتلر (بم) گنل قورولنڭ ٨١. اوتوروم طوپلانتیلری مارژنده نیو یوركی زیارت ایدن نتاڭیەخی ایلە گوروشمەدیگینی خاطرلاتان انور، “عبددەكی آرا سچیملردن صوڭرە اسرائیلڭ آشیریلقلرنی دیزگینلەمك آماجیلە اولوسلر آراس طوپلومڭ و عبدنڭ قوئوردینەلی باصقی و دگرلەنلندیرمەلرنڭ آرتمسی بکلنییور.” دیدی.
ارابولجولرڭ چابالرنڭ صوڭلانلانمایاجغینی أوڭ گورن انور، غزّەدە طورومڭ قونترولدن چیقمەسنی أوڭلەمك ایچون أوڭجەلگڭ عبد طرفندن یاپیلاجق باصقیلرە اوداقلانلاناجغینی بلیرتدی.
انور، أوزللکله اسرائیلڭ زورلا یرندن ایتمه و غزّەیی تماما اشغال ایتمه پلانلرینی آچیقجە و تکرار تکرار گوندمە گتیرمسی نه دنیله فرقلی سناریولرڭ حالا ماصادە اولدیغنی افاده ایتدی.
کوکلی بر دگیشیم یاشانمایاجاك
اسرائیل اوزمانی فلسطینلی نذار نززال، “غزّە آتش کس آڭلاشمەسنڭ، عبدنڭ فلسطینلیلری آلداتمسنڭ و اسرائیلڭ قصدلی و سورکلی اوزلاشماز طوتومنڭ” بدلینی أوددیگینی سویلەدی.
نززال، “اسرائیلدەكی سچیملرڭ آردندن سیاسی آقتورلرڭ دگیشمسی، غزّە مسئلەسینده گوگنلك و انسانی بویوطلردن یاقلاشیم بیچیمینی یڭیدن شکللندیرەبیلیر آنجق کوکلی بر دگیشیم یاشانماز.” یورومینی یاپدی.
یڭی قورولاجق اسرائیل حکومتنڭ همن دگیشیم یاراتمسنی بکلەمەدیگینی سویلەین نززال، حکومتڭ أوڭجەلکلە کندی پوزیسیونینی نتلەشتیرمك ایچون چالیشاجاغینی دیلە گتیردی.
یڭی اسرائیل حکومتنڭ مالی و سیاسی آچیدن چالیشمەلر یاپمسی گرکدیگنی قید ایدن نززال، بو نەدنلە حکومتڭ آطاجاغی صومیت آدیملرڭ ویا یڭی ستراتژیك پولیتیقەلرنڭ ایتکیسنڭ آنجق برقاچ آی صوڭرە بلیرگینلەشەبیلەجگینی افاده ایتدی.
موجود سیاسدیجیلرڭ اقتدارده قالمسنڭ طورومی داها دە کوتولەشتیرەجگی اویاریسندە بولونان نززال، بونلرڭ تمل هدفنڭ غزّەدەكی فلسطینلیلری یرندن ایتمك اولدیغنی وورغولادی.
قایناق: آه
Ateşkes anlaşmasının ilk yılı, İsrail’de 27 Ekim’de yapılması planlanan genel seçimlerle aynı döneme denk gelirken, uzmanlar anlaşmanın geleceğine ilişkin muhtemel senaryoları AA’ya değerlendirdi.
Bu senaryolar arasında, 2022 sonundan bu yana görevde olan Binyamin Netanyahu hükümetinin ardından yeni hükümet kurma süreciyle meşgul olunacağı için ateşkes sürecinin ilerlemesi konusunda tıkanıklığın 2027’nin ilk aylarına kadar sürmesi yer alıyor.
Ayrıca kasım ayındaki Kongre ara seçimlerinin ardından ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin, Tel Aviv’in katı tutumunu defalarca vurgulayan arabulucuların baskısı altında, kilitlenmeyi kademeli olarak çözmesi için İsrail’e müdahale etme olasılığı değerlendiriliyor.
Önceki iki senaryonun sonuçları ne olursa olsun arabulucuların, Tel Aviv’in gerilimi tırmandırmasını ve şu anda yüzölçümünün yaklaşık yüzde 70’ini kontrol altında tuttuğu Gazze’yi tamamen işgal etmesini önleme çabaları devam ediyor.
Bu senaryolara göre arabulucular, ABD’deki seçimler tamamlanana, başta İran olmak üzere bölgedeki diğer gerilim dosyaları çözüme kavuşturulana ve İsrail hükümeti kurulana kadar insani yardımları artırmak için de çalışacak.
Sert kış koşulları Gazze’yi etkisi altına almaya başlarken, Filistin Sosyal Kalkınma Bakanlığı tarafından ağustos ortasında yapılan açıklamada, Gazze Şeridi’ndeki Filistinlilerin yüzde 90’ından fazlasının yıpranmış çadırlarda, sığınma merkezlerinde veya İsrail tarafından yıkılan evlerin enkazı arasında yaşadığına dikkat çekildi.
İsrail ordusu tarafından Gazze Şeridi’nin güneyinde yerinden edilen Filistinliler, 3 Ekim’de, kış gelmeden önce çadır, gıda ve tıbbi malzeme temin edilmesini talep ederek protesto gösterileri düzenledi.
Gazze Şeridi’nde yürürlüğe giren ateşkes anlaşmasının ilk yılı, İsrail ordusunun ihlallerinin sürmesi ve ikinci aşamaya geçişin aksamasıyla geride kalırken, afete maruz kalan Filistin bölgesi insani durumun kötüleşmesine yol açmasından korkulan çetin kış şartlarına hazırlanıyor.
Anlaşmanın yürürlüğe girmesinin üzerinden bir yıl geçmesine rağmen İsrail ordusu bombardımanları sürdürerek, hayat kurtarıcı insani yardımların girişini kısıtlayarak ve ikinci aşamaya geçmeyi reddederek yükümlülüklerinden kaçınmaya devam ederken, Hamas ise esirleri serbest bırakarak ilk aşamadaki yükümlülüklerini yerine getirdi.
Ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana İsrail saldırılarında 1445 Filistinli hayatını kaybetti, 5 bin 72 Filistinli yaralandı. İsrail, yaklaşık 2,15 milyonu yerinden edilmiş toplam 2,4 milyon Filistinlinin felaket koşullarında yaşadığı Gazze Şeridi’ne mutabık kalınan miktardaki insani yardımların girişini engellemeyi sürdürüyor.
Söz konusu anlaşma, İsrail’in ABD desteğiyle başlattığı, çoğunluğu kadın ve çocuk olmak üzere 74 binden fazla kişinin ölümüne, 175 binden fazla kişinin yaralanmasına ve altyapının yüzde 90’ının tahrip olmasına yol açan saldırıların ardından yapıldı.
“Kötü ile daha kötü arasında seçim”
Tüm bu yaşananlara rağmen Filistin ve İsrail uzmanı akademisyen Tarık Fehmi, İsrail seçimlerinden sonra anlaşmanın bir ivme kazanacağını düşünmüyor.
AA muhabirine konuşan Fehmi, “(Kongre) ara seçimlerinden sonra ABD’nin müdahil olması ve özel temsilciler Steve Witkoff ile Jared Kushner’ın gönderilmesi senaryosu ortaya çıkmadığı sürece bu durum değişmez. İsrail hükümetinin kurulmasını bekleme senaryosu içinde kalacağız ve bu da en az 3 ay sürecektir.” değerlendirmesinde bulundu.
Hükümet kurmayı sağlayacak bir çoğunluk bulunmaksızın, kamuoyu yoklamaları bugüne kadar Yahudi muhalefet bloğunun, Gazze’de savaş suçları işlediği suçlamasıyla Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından hakkında tutuklama emri çıkarılan Netanyahu’nun liderliğindeki kampın önünde olduğunu gösteriyor.
Fehmi şunları kaydetti:
“İsrail seçimlerinin, ister Netanyahu ister onun alternatifi (Yashar Partisi lideri ve eski Genelkurmay Başkanı) Gadi Eisenkot olsun, ‘kötü ile daha kötü’ arasında geçeceğini anlamamız gerekiyor. Dolayısıyla, taraflardan herhangi birinin tek başına veya ittifak halinde hükümet kurmayı başaramaması durumunda 3 ay veya daha fazla bir erteleme göreceğiz. Herkesi kapsayan bir ulusal birlik hükümetiyle karşı karşıya kalacağız ki bu da bir felç hükümetidir ve anlaşmanın seyri için de en kötüsü olacaktır.”
Fehmi’ye göre üçüncü senaryo, Mısır, Türkiye ve Katar gibi arabulucu ülkelerin, İsrail’in iç siyasetindeki gelişmelere göre hareket ederek çabalarını sürdürmesini içeriyor.
Fehmi değerlendirmesini şöyle sürdürdü:
“Arabulucular, ABD’nin Gazze konusunu nihai bir çözüme kavuşturmadan geçiştireceğini; asıl önceliğini ise İran ile Rusya-Ukrayna savaşına vereceğini göreceklerdir.”
Seçim atmosferinin kızışması Filistinlilerin aleyhinde
Mısır Dış İlişkiler Konseyi üyesi ve İsrail uzmanı akademisyen Ahmed Fuad Enver ise İsrail’de seçim atmosferinin kızıştığını, bunun Filistinlilerin aleyhine olduğu değerlendirmesinde bulundu.
Enver, şu an ortamın sıcak olduğunu ancak seçimden sonra hükümetin kurulması akabinde atmosferin yumuşayabileceğini öngördü.
Bu seçimlerin ardından somut bir yumuşamanın iki senaryodan biriyle gerçekleşebileceğini öngören Enver, bunların Netanyahu’nun Gadi Eisenkot karşısında seçimi kaybetmesi veya Netanyahu’nun aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir’in de aralarında bulunduğu sağcı müttefiklerinden vazgeçmek zorunda kalacağı bir ulusal birlik hükümetinin kurulması olduğunu belirtti.
ABD yönetiminin kasım ayındaki seçimler öncesinde bölgede tansiyonu düşürmeye çalışmasının ortamı yumuşatmaya yönelik veriler olduğunu kaydeden Enver, buna karşılık Netanyahu’nun seçimlerdeki konumunu güçlendirmek amacıyla gerilimi tırmandırmaya çalıştığını da ekledi.
Bu kapsamda Trump’ın geçen eylül ayında Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulunun 81. oturum toplantıları marjında New York’u ziyaret eden Netanyahu ile görüşmediğini hatırlatan Enver, “ABD’deki ara seçimlerden sonra İsrail’in aşırılıklarını dizginlemek amacıyla uluslararası toplumun ve ABD’nin koordineli baskı ve değerlendirmelerinin artması bekleniyor.” dedi.
Arabulucuların çabalarının sonlanmayacağını öngören Enver, Gazze’de durumun kontrolden çıkmasını önlemek için önceliğin ABD tarafından yapılacak baskılara odaklanacağını belirtti.
Enver, özellikle İsrail’in zorla yerinden etme ve Gazze’yi tamamen işgal etme planlarını açıkça ve tekrar tekrar gündeme getirmesi nedeniyle farklı senaryoların hâlâ masada olduğunu ifade etti.
Köklü bir değişim yaşanmayacak
İsrail uzmanı Filistinli Nizar Nezzal, “Gazze ateşkes anlaşmasının, ABD’nin Filistinlileri aldatmasının ve İsrail’in kasıtlı ve sürekli uzlaşmaz tutumunun” bedelini ödediğini söyledi.
Nezzal, “İsrail’deki seçimlerin ardından siyasi aktörlerin değişmesi, Gazze meselesinde güvenlik ve insani boyutlardan yaklaşım biçimini yeniden şekillendirebilir ancak köklü bir değişim yaşanmaz.” yorumunu yaptı.
Yeni kurulacak İsrail hükümetinin hemen değişim yaratmasını beklemediğini söyleyen Nezzal, hükümetin öncelikle kendi pozisyonunu netleştirmek için çalışacağını dile getirdi.
Yeni İsrail hükümetinin mali ve siyasi açıdan çalışmalar yapması gerektiğini kaydeden Nezzal, bu nedenle hükümetin atacağı somut adımların veya yeni stratejik politikalarının etkisinin ancak birkaç ay sonra belirginleşebileceğini ifade etti.
Mevcut siyasetçilerin iktidarda kalmasının durumu daha da kötüleştireceği uyarısında bulunan Nezzal, bunların temel hedefinin Gazze’deki Filistinlileri yerinden etmek olduğunu vurguladı.
Kaynak: AA
Bir yanıt yazın