هفتەنڭ تاریخنە باقیش: آنقرەنڭ باش کند أولوشوندان قورەیە گیدن ایلك تورك برلگنە – Haftanın tarihine bakış: Ankara’nın başkent oluşundan Kore’ye giden ilk Türk birliğine

Haftanın tarihine bakış: Ankara’nın başkent oluşundan Kore’ye giden ilk Türk birliğine

Ekim ayının ikinci haftası, Türkiye’nin yakın tarihinde başkentin belirlenmesinden Kore Savaşı’na, edebiyat dünyasının kayıplarından acı bir maden faciasına uzanan önemli olaylara sahne oldu.

Ankara nasıl başkent oldu?

Ankara, 13 Ekim 1923’te Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edilen tek maddelik yasayla Türkiye Cumhuriyeti’nin başkenti oldu. Lozan Barış Antlaşması’nın TBMM tarafından onaylanmasının ardından İstanbul, 23 Eylül 1923’ten itibaren tahliye edilmeye başlandı. İstanbul’un işgal kuvvetlerince boşaltılması 6 Ekim 1923’te tamamlandı ve hükümet merkezi sorunu ortaya çıktı. İsmet İnönü ve arkadaşları, Ankara’nın “başşehir” olmasını öngören tek maddelik kanun teklifini 9 Ekim 1923’te Meclis’e verdi. Teklif 13 Ekim’de Genel Kurul’da görüşülerek kabul edildi. Ankara’nın başkent olarak belirlenmesi, Cumhuriyet’in ilanı için de bir adım oldu.

Kore’ye giden ilk Türk birliği ne zaman ulaştı?

Kore’ye gönderilen ilk Türk birliği, 17 Ekim 1950’de Pusan Limanı’na ulaştı. Kuzey Kore’nin 25 Haziran 1950’de savaş ilan etmesinin ardından BM Güvenlik Konseyi, Güney Kore’nin yardım çağrıları üzerine toplanarak yardım kararı aldı. Türkiye, ABD’den sonra Kore’ye asker göndermeye karar veren ikinci ülke oldu. Ayaş’taki 241. Piyade Alayı’nın personel sayısı 5 bin 90 kişiye çıkarıldı. Tercihen gönüllülerden oluşan tugayın komutanlığına Tuğgeneral Tahsin Yazıcı, alay komutanlığına Piyade Albay Celal Dora getirildi.

İlk kafile 25 Eylül 1950’de İskenderun’dan törenle uğurlandı ve yaklaşık üç hafta süren deniz yolculuğunun ardından Pusan’a ulaştı. Kore Türk Tugayı’na, Seul’ün kuzeybatısındaki Munson bölgesinin güvenliğini sağlama görevi verildi. Türkiye’nin Kore’ye asker göndermesi, TBMM’nin 6 Aralık 1950 tarihli birleşiminde kabul edilen Başbakanlık Tezkeresi’ne dayanıyordu.

Amasra’daki maden faciasında neler yaşanmıştı?

Amasra Taşkömürü İşletme Müessesi’nde 14 Ekim 2022’de eksi 300 kotunda meydana gelen patlamada 42 işçi yaşamını yitirdi. Bartın’ın Amasra ilçesinde Türkiye Taşkömürü Kurumu Amasra Müessese Müdürlüğü’ne bağlı maden ocağında patlama saat 18.15 sıralarında yaşandı. Patlamada 41 işçi hayatını kaybetti, 11 işçi yaralandı, 58 madenci sağ kurtarıldı. Yaralanan bir işçinin 21 gün sonra hayatını kaybetmesiyle ölen madenci sayısı 42’ye yükseldi.

Bahaettin Karakoç kimdi?

Çağdaş Türk edebiyatında “Dede Korkut”, “Beyaz Kartal” ve “Türk Şiiri’nin Türkmen Dervişi” olarak anılan şair ve yazar Bahaettin Karakoç, 17 Ekim 2018’de Kahramanmaraş’ta tedavi gördüğü hastanede 88 yaşında yaşamını yitirdi. 12 yaşında yazdığı ilk şiiri “Cela Köyü” 1942’de Yurt gazetesinde yayımlandı. “Baha Deliorman”, “Said Yaylalı” ve “Ekinözülü Aşık Rahmani” mahlaslarını da kullanan Karakoç, edebiyat dünyasına tam anlamıyla 1973’te yazdığı “Seyran” kitabıyla girdi.

Haftanın öteki önemli olayları neler?

12 Ekim

– 1492: Kristof Kolomb karaya ayak bastı ve oraya “San Salvador” adını verdi.

– 1579: Sadrazam Sokullu Mehmet Paşa sarayında öldürüldü.

– 1956: Şair Cahit Sıtkı Tarancı, tedavi gördüğü Viyana’da 46 yaşında hayatını kaybetti.

– 1984: IRA, Margaret Thatcher’in kaldığı otele bomba attı; Thatcher kurtuldu, 5 kişi öldü.

– 1987: Altıncı Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk 84 yaşında vefat etti.

– 1991: Gorbaçov ve cumhuriyet liderlerinin toplantısında KGB’nin lağvedilmesi kararı alındı.

– 2004: Metin Kaplan, Almanya’dan Türkiye’ye getirilerek cezaevine konuldu.

– 2015: Oyuncu ve komedyen Levent Kırca 67 yaşında hayatını kaybetti.

– 2017: Üniversiteye Giriş Sınavı’nın adı “Yükseköğretim Kurumları Sınavı” oldu; ABD UNESCO’dan çekilme kararı aldı.

13 Ekim

– 1921: TBMM Hükümeti ile Kafkas Cumhuriyetleri arasında Kars Antlaşması imzalandı.

– 1955: Suna Kan, Viotti Keman Yarışması’nda birinci oldu.

– 1968: Avustralya’ya ilk Türk işçi kafilesi hareket etti.

– 1973: “Halikarnas Balıkçısı” Cevat Şakir Kabaağaçlı 87 yaşında vefat etti.

– 1995: Hamza Yerlikaya, Prag’daki Dünya Grekoromen Güreş Şampiyonası’nda 82 kiloda dünya şampiyonu oldu.

– 2006: Milletvekili seçilme yaşı anayasa değişikliğiyle 25’e indirildi.

– 2012: KKTC Su Temin Projesi’nin temeli Mersin’in Anamur ilçesinde atıldı.

– 2016: Bob Dylan Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görüldü.

– 2021: Kanada’da akciğer nakli için organ, dünyada ilk kez dronla bir hastaneden diğerine taşındı.

– 2022: BM Genel Kurulu, Rusya’nın Ukrayna bölgelerini ilhakını kınayan kararı 143 oyla kabul etti.

14 Ekim

– 1925: Türkiye’nin ilk betonarme köprüsü Menderes Nehri üzerinde yapıldı.

– 1926: İstanbul’da ilk resmi nikah kıyıldı.

– 1944: Mareşal Erwin Rommel intihar etti.

– 1947: Chuck Yeager ses duvarını aştı.

– 1994: Nobel Barış Ödülü Yaser Arafat, İzak Rabin ve Şimon Peres’e verildi.

– 2003: Bağdat’ta Türk Büyükelçiliği yakınında bomba yüklü araç patlatıldı.

– 2004: Alaattin Çakıcı Avusturya’dan Türkiye’ye getirilerek tutuklandı.

– 2011: Türkiye’nin ilk milli savaş gemisi TCG Heybeliada tanıtıldı.

– 2024: Nobel Ekonomi Ödülü’nü Daron Acemoğlu, Simon Johnson ve James Robinson kazandı.

15 Ekim

– 1917: Mata Hari kurşuna dizildi.

– 1927: Atatürk, CHP Kurultayı’nda Büyük Nutuk’u okumaya başladı.

– 1928: Graf Zeppelin Amerika’da New Jersey’e ulaştı.

– 1937: Yeni harflerle basılan ilk kâğıt paralar tedavüle çıktı.

– 1961: Uluslararası Af Örgütü Londra’da kuruldu.

– 1964: Kruşçev görevden alındı, yerine Brejnev geçti.

– 1993: Nobel Barış Ödülü Nelson Mandela ve Frederik de Klerk’e verildi.

– 2008: Şair Fazıl Hüsnü Dağlarca vefat etti.

– 2023: Aliyev, Hankendi ve Hocalı’da Azerbaycan bayrağını göndere çekti.

16 Ekim

– 1793: Marie Antoinette giyotinle idam edildi.

– 1924: Topkapı Sarayı müze olarak ziyarete açıldı.

– 1964: Çin ilk atom bombasını patlattı.

– 1970: Enver Sedat Mısır Devlet Başkanı oldu.

– 1990: Gorbaçov serbest piyasa ekonomisine geçileceğini açıkladı.

– 2007: Güldal Mumcu, 34 yıl sonra Meclis’i yöneten ilk kadın milletvekili oldu.

– 2015: Yönetmen Memduh Ün 95 yaşında hayatını kaybetti.

– 2017: Irak güvenlik güçleri Kerkük’ün tamamını kontrol altına aldı.

17 Ekim

– 1448: II. Kosova Savaşı başladı.

– 1849: Besteci ve piyanist Frederick Chopin öldü.

– 1938: Atatürk ilk kez ağır komaya girdi.

– 1951: Türkiye’nin NATO’ya katılma protokolü Londra’da imzalandı.

– 1962: Cemal Gürsel Af Kanunu’nu imzaladı, 258 Yassıada hükümlüsünün tahliyesine başlandı.

– 1972: TİP davası sonuçlandı, Behice Boran 15 yıla mahkûm edildi.

– 2016: Musul’u DEAŞ’tan kurtarma operasyonu başladı.

– 2018: Fotoğraf sanatçısı Ara Güler 90 yaşında hayatını kaybetti.

– 2025: Şahika Ercümen, Kaş’ta Gazze dayanışması için 107 metreye dalarak kendi dünya rekorunu geliştirdi.

18 Ekim

– 1867: ABD, Alaska’yı Rusya’dan satın aldı.

– 1912: Trablusgarp Savaşı’nı bitiren Uşi Antlaşması imzalandı.

– 1920: Türkiye Komünist Fırkası Ankara’da kuruldu.

– 2004: Türkiye’nin ilk kadın doğum uzmanı Dr. Pakize Tarzi 94 yaşında öldü.

– 2019: Yazar Nuri Pakdil 85 yaşında vefat etti.

– 2021: Baykar Yönetim Kurulu Başkanı Özdemir Bayraktar 72 yaşında vefat etti.

– 2022: Lafarge’ın ABD’de DEAŞ’a yardım suçunu kabul ettiği duyuruldu; Estonya parlamentosu Rusya’yı “terörist devlet” olarak niteledi.

Kaynak: AA