اتییوپیەدە چاتیشمه یڭیدن طیرماندی: اوردو ایلە سلاحلی غروپلر قارشی قارشییه گلدی!
اتییوپیەدە چاتیشمه یڭیدن طیرماندی: اوردو ایلە سلاحلی غروپلر قارشی قارشییه گلدی!
گلیشمەلردن أوڭجە، ید سلاحلی و سیاسی یاپی ٢٠ ایلولدە باش باقان عبی احمد یوڭتیمنە قارشی اتفاق قوردوغینی آچیقلامشدی. یڭی اولوشوم، ٢٠٢٠-٢٠٢٢ ایچ صاواشنده چاتیشان غروپلری بر آرایە گتیردی.
تیگراى یونتیمی فدەرال گوچلرڭ صالدیریلرینە قارشیلق ویردیگڭی صاوونیرکن، حکومت طرفی طپلفیی یڭی بر ایچ صاواش باشلەتمقله صوچلییور.
چاتیشمەلر انسانی یاردیملری آقصاطیرقن، بم سیویللرڭ قورونمسی و یاردیمە انگلسز ایریشیم، آفریقه برلگی (آفب) و هوکومتلەراراصی قالقینمه اوتوریتەسی ایسە گریلیمڭ دوشورولمەسی و دییالوغە دونولمەسی چاغریسی یاپدی.
سلاحلی غروپلرڭ طلبلری
اتییوپیەدەكی آنلاشمازلیقلارین مرکزندە، فدەرال حکومتله بولگهسال یوڭتیملر آراسندەکی یتکی پایلاشیمی، سیاسی تمثیل، طوپراق و گوگنلك گوچلرینڭ ستاتوسی بولونویور.
اتییوپیه فدەرال یونتیمی، اولوسال برلگڭ قورونماصینی، سلاحلی غروپلرڭ سلاحسزلانمسنی و آنلاشمازلیقلارین دییالوگله چوزولمسنی صاوونییور.
حکومت، طپلفنڭ ٢٠٢٢ پرتوریه آڭلاشمسی قاپسامندەکی سلاحسزلانمه یوکوملولكینی یرینه گتیرمەدیگینی ایلری سورەركن، طپلف ایسە یرندن ایدیلنلرڭ دونوشو و طارتیشملی بولگەلر قونوسندە آڭلاشمەنڭ أویگولانمادیغینی بلیرتییور.
“اتییوپیه خلقلرنڭ حیاتده قالمه اتّفاقی” آدییله قورولان اولوشوم ایسە عبی احمد یوڭتیمنڭ دگیشتیریلمسنی و قاپصاییجی بر گچیش حکومتی قورولماصینی هەدەفلەدیگینی آچیقلییور.
اسکی متّفقلر قارشی صعفلرده
اتفاغڭ باشلیجە عنصرلرندن طپلف، أولکه ڭڭ قوزیندەکی تیگراىدە ایتکیلی. ١٩٧٥دە قورولان و ١٩٩١دن اعتبارا اقتدار قوآلیسیوننڭ باصقین گوجی اولان أورگوت، احمدڭ ٢٠١٨دە باش باقان اولمسییله مرکزی یوڭتیمدەكی آغیرلغینی غائب ایتدی.
بوگونکی طلبلرنده بولگهسال یتکیلر و آمحارەیله طارتیشملی طوپراقلر أوڭە چیقییور.
قوزی و قوزیباطیداقی آمحارەدە فعالیت گوسترن فانو، ٢٠٢٠-٢٠٢٢ ایچ صاواشنده حکومتڭ یانندە طپلفیە قارشی چاتیشدی. ایکی غروبڭ طارتیشملی طوپراقلر أوزرندە قارشیت طلبلری سورویور.
بولگهسال أوزل قوتلرڭ یڭیدن دوزنلەنلنمسینه ایلیشکین آنلاشمازلیغین آردندن ٢٠٢٣دە فدەرال گوچلرله چاتیشمایە باشلایان حرکت، آمحارالارین گوگنلگنی و سیاسی حقّلرینی صاووندوغینی بلیرتییور.
أورومو قورتولوش اوردوسی (اولە)، أولکه ڭڭ اورته، باتی و گونی کسیملرنە یاییلان أورومییەنڭ بعض قیرسال آلانلرندە فعالیت گوسترییور.
أورومو قورتولوش سهفهسینین ٢٠١٨دە حکومتله اوزلاشمسنڭ آردندن سلاح بیراقمایی ردتن عنصرلردن اولوشان حرکت، أورومولارین کندی قدرینی تعیین حقّنی و أوزیونەتیمینی صاوونییور. حکومتله یوروتولن ٢٠٢٣ گوروشمەلری قاپساملی بر آڭلاشمەیە دونوشمەدی.
طوغو و گونی طوغودەكی اتییوپیەنڭ صومالی بولگەسییله باغلانتیلی أوگادن اولوسال قورتولوش جبهەسى (أونلف)، ٢٠١٨دە حکومتله باریش آڭلاشمسی امضالامشدی.
أورگوتڭ بر قنادی یڭی اتفاقا قاتیلدیغینی آچیقلاركن، دیگر قنادی بونی ردتارك باریشچیل سیاسدە باغلیلقینی بیلدیرییور.
اتفاغڭ دیگر أویەلری، قوزیدوغوداقی عفارله باغلانتیلی عفار دوریمجی دموقراتیك برلك جبهەسى ایلە باتیدەكی بنیسهانگول خلق قورتولوش حرکت و غموض خلق دموقراتیك حرکت.
بو یاپیلرڭ فعالیت گوستردیگی بولگەلردە یرل تمثیل، أوزرکلك، طوپراق و قایناق پایلاشیمی طلبلری أوڭە چیقییور.
أورگوتلرڭ فعالیت آلانلری، بتونییله قونترول ایتدکلری طوپراقلر آڭلامنە گلمییور. یڭی اتفاق حکومتی فرقلی سهفهلهرد باصقی التنده بیراقابیلەجك اولسە دە أویەلر آراسندەکی قپاسیته فرقلری، جغرافی اوزاقلقلر و سیاسی آڭلاشلر اورتاق حرکت ایتمەلرنی زورلاشطیرابیل.
باریش آڭلاشمەسنە رغمًا چوزولمەین صورونلر
احمدڭ ٢٠١٨دە اقتدارە گلمسنڭ آردندن فدەرال یوڭتیمله طپلف آراسندەکی آڭلاشلر درینلەشدی.
تیگراى یوڭتیمنڭ ٢٠٢٠دە مرکزی حکومتڭ ایرتەلەمە قرارینە رغمًا سچیم دوزنلەمسی گریلیمی آرتیردی.
عین ییل قاسمده طپلف گوچلرینڭ اوردونڭ قوزی قوموتانلغنە صالدیرمسنڭ آردندن ایچ صاواش باشلادی.
آفب ارابولجولغنده ٢ قاسم ٢٠٢٢دە امضالانان پرتوریه آڭلاشمسی، چاتیشمەلرڭ طوردیرولمسنی، تیگراى گوچلرینڭ سلاحسزلاندیریلمسنی و فدەرال اوتوریتەنڭ یڭیدن تأسیسینی انگوردی.
آنجق اویغولامەیە ایلیشکین آڭلاشلر گیدەریلەمزکن، آمحاره و أورومییاداقی چاتیشمەلر دە دوام ایتدی.
قایناق: آه
Etiyopya’da çatışma yeniden tırmandı: Ordu ile silahlı gruplar karşı karşıya geldi!
Gelişmelerden önce, yedi silahlı ve siyasi yapı 20 Eylül’de Başbakan Abiy Ahmed yönetimine karşı ittifak kurduğunu açıklamıştı. Yeni oluşum, 2020-2022 iç savaşında çatışan grupları bir araya getirdi.
Tigray yönetimi federal güçlerin saldırılarına karşılık verdiğini savunurken, hükümet tarafı TPLF’yi yeni bir iç savaş başlatmakla suçluyor.
Çatışmalar insani yardımları aksatırken, BM sivillerin korunması ve yardıma engelsiz erişim, Afrika Birliği (AfB) ve Hükümetlerarası Kalkınma Otoritesi ise gerilimin düşürülmesi ve diyaloğa dönülmesi çağrısı yaptı.
Silahlı grupların talepleri
Etiyopya’daki anlaşmazlıkların merkezinde, federal hükümetle bölgesel yönetimler arasındaki yetki paylaşımı, siyasi temsil, toprak ve güvenlik güçlerinin statüsü bulunuyor.
Etiyopya federal yönetimi, ulusal birliğin korunmasını, silahlı grupların silahsızlanmasını ve anlaşmazlıkların diyalogla çözülmesini savunuyor.
Hükümet, TPLF’nin 2022 Pretoria Anlaşması kapsamındaki silahsızlanma yükümlülüğünü yerine getirmediğini ileri sürerken, TPLF ise yerinden edilenlerin dönüşü ve tartışmalı bölgeler konusunda anlaşmanın uygulanmadığını belirtiyor.
“Etiyopya Halklarının Hayatta Kalma İttifakı” adıyla kurulan oluşum ise Abiy Ahmed yönetiminin değiştirilmesini ve kapsayıcı bir geçiş hükümeti kurulmasını hedeflediğini açıklıyor.
Eski müttefikler karşı saflarda
İttifakın başlıca unsurlarından TPLF, ülkenin kuzeyindeki Tigray’da etkili. 1975’te kurulan ve 1991’den itibaren iktidar koalisyonunun baskın gücü olan örgüt, Ahmed’in 2018’de başbakan olmasıyla merkezi yönetimdeki ağırlığını kaybetti.
Bugünkü taleplerinde bölgesel yetkiler ve Amhara’yla tartışmalı topraklar öne çıkıyor.
Kuzey ve kuzeybatıdaki Amhara’da faaliyet gösteren Fano, 2020-2022 iç savaşında hükümetin yanında TPLF’ye karşı çatıştı. İki grubun tartışmalı topraklar üzerinde karşıt talepleri sürüyor.
Bölgesel özel kuvvetlerin yeniden düzenlenmesine ilişkin anlaşmazlığın ardından 2023’te federal güçlerle çatışmaya başlayan hareket, Amharaların güvenliğini ve siyasi haklarını savunduğunu belirtiyor.
Oromo Kurtuluş Ordusu (OLA), ülkenin orta, batı ve güney kesimlerine yayılan Oromiya’nın bazı kırsal alanlarında faaliyet gösteriyor.
Oromo Kurtuluş Cephesinin 2018’de hükümetle uzlaşmasının ardından silah bırakmayı reddeden unsurlardan oluşan hareket, Oromoların kendi kaderini tayin hakkını ve özyönetimini savunuyor. Hükümetle yürütülen 2023 görüşmeleri kapsamlı bir anlaşmaya dönüşmedi.
Doğu ve güneydoğudaki Etiyopya’nın Somali bölgesiyle bağlantılı Ogaden Ulusal Kurtuluş Cephesi (ONLF), 2018’de hükümetle barış anlaşması imzalamıştı.
Örgütün bir kanadı yeni ittifaka katıldığını açıklarken, diğer kanadı bunu reddederek barışçıl siyasete bağlılığını bildiriyor.
İttifakın diğer üyeleri, kuzeydoğudaki Afar’la bağlantılı Afar Devrimci Demokratik Birlik Cephesi ile batıdaki Benishangul Halk Kurtuluş Hareketi ve Gumuz Halk Demokratik Hareketi.
Bu yapıların faaliyet gösterdiği bölgelerde yerel temsil, özerklik, toprak ve kaynak paylaşımı talepleri öne çıkıyor.
Örgütlerin faaliyet alanları, bütünüyle kontrol ettikleri topraklar anlamına gelmiyor. Yeni ittifak hükümeti farklı cephelerde baskı altında bırakabilecek olsa da üyeler arasındaki kapasite farkları, coğrafi uzaklıklar ve siyasi anlaşmazlıklar ortak hareket etmelerini zorlaştırabilir.
Barış anlaşmasına rağmen çözülemeyen sorunlar
Ahmed’in 2018’de iktidara gelmesinin ardından federal yönetimle TPLF arasındaki anlaşmazlıklar derinleşti.
Tigray yönetiminin 2020’de merkezi hükümetin erteleme kararına rağmen seçim düzenlemesi gerilimi artırdı.
Aynı yıl kasımda TPLF güçlerinin ordunun Kuzey Komutanlığına saldırmasının ardından iç savaş başladı.
AfB arabuluculuğunda 2 Kasım 2022’de imzalanan Pretoria Anlaşması, çatışmaların durdurulmasını, Tigray güçlerinin silahsızlandırılmasını ve federal otoritenin yeniden tesisini öngördü.
Ancak uygulamaya ilişkin anlaşmazlıklar giderilemezken, Amhara ve Oromiya’daki çatışmalar da devam etti.
Kaynak: AA
اتییوپیەدە چاتیشمه یڭیدن طیرماندی: اوردو ایلە سلاحلی غروپلر قارشی قارشییه گلدی!
طپلف گوچلری، ٢٣ ایلولدە تیگراى بولگەسندەکی مکلله، آقصوم و شیره حاوالیمانلارینین قونترولینی اله گچیردی. اتییوپیه هوا یوللری بو کندلرە أوچوشلارینی دوردورورقن، چاتیشمەلر تیگراىڭ آمحاره و عفار بولگەلرییله صینیرلرنده یوغونلاشدی.گلیشمەلردن أوڭجە، ید سلاحلی و سیاسی یاپی ٢٠ ایلولدە باش باقان عبی احمد یوڭتیمنە قارشی اتفاق قوردوغینی آچیقلامشدی. یڭی اولوشوم، ٢٠٢٠-٢٠٢٢ ایچ صاواشنده چاتیشان غروپلری بر آرایە گتیردی.
تیگراى یونتیمی فدەرال گوچلرڭ صالدیریلرینە قارشیلق ویردیگڭی صاوونیرکن، حکومت طرفی طپلفیی یڭی بر ایچ صاواش باشلەتمقله صوچلییور.
چاتیشمەلر انسانی یاردیملری آقصاطیرقن، بم سیویللرڭ قورونمسی و یاردیمە انگلسز ایریشیم، آفریقه برلگی (آفب) و هوکومتلەراراصی قالقینمه اوتوریتەسی ایسە گریلیمڭ دوشورولمەسی و دییالوغە دونولمەسی چاغریسی یاپدی.
سلاحلی غروپلرڭ طلبلری
اتییوپیەدەكی آنلاشمازلیقلارین مرکزندە، فدەرال حکومتله بولگهسال یوڭتیملر آراسندەکی یتکی پایلاشیمی، سیاسی تمثیل، طوپراق و گوگنلك گوچلرینڭ ستاتوسی بولونویور.
اتییوپیه فدەرال یونتیمی، اولوسال برلگڭ قورونماصینی، سلاحلی غروپلرڭ سلاحسزلانمسنی و آنلاشمازلیقلارین دییالوگله چوزولمسنی صاوونییور.
حکومت، طپلفنڭ ٢٠٢٢ پرتوریه آڭلاشمسی قاپسامندەکی سلاحسزلانمه یوکوملولكینی یرینه گتیرمەدیگینی ایلری سورەركن، طپلف ایسە یرندن ایدیلنلرڭ دونوشو و طارتیشملی بولگەلر قونوسندە آڭلاشمەنڭ أویگولانمادیغینی بلیرتییور.
“اتییوپیه خلقلرنڭ حیاتده قالمه اتّفاقی” آدییله قورولان اولوشوم ایسە عبی احمد یوڭتیمنڭ دگیشتیریلمسنی و قاپصاییجی بر گچیش حکومتی قورولماصینی هەدەفلەدیگینی آچیقلییور.
اسکی متّفقلر قارشی صعفلرده
اتفاغڭ باشلیجە عنصرلرندن طپلف، أولکه ڭڭ قوزیندەکی تیگراىدە ایتکیلی. ١٩٧٥دە قورولان و ١٩٩١دن اعتبارا اقتدار قوآلیسیوننڭ باصقین گوجی اولان أورگوت، احمدڭ ٢٠١٨دە باش باقان اولمسییله مرکزی یوڭتیمدەكی آغیرلغینی غائب ایتدی.
بوگونکی طلبلرنده بولگهسال یتکیلر و آمحارەیله طارتیشملی طوپراقلر أوڭە چیقییور.
قوزی و قوزیباطیداقی آمحارەدە فعالیت گوسترن فانو، ٢٠٢٠-٢٠٢٢ ایچ صاواشنده حکومتڭ یانندە طپلفیە قارشی چاتیشدی. ایکی غروبڭ طارتیشملی طوپراقلر أوزرندە قارشیت طلبلری سورویور.
بولگهسال أوزل قوتلرڭ یڭیدن دوزنلەنلنمسینه ایلیشکین آنلاشمازلیغین آردندن ٢٠٢٣دە فدەرال گوچلرله چاتیشمایە باشلایان حرکت، آمحارالارین گوگنلگنی و سیاسی حقّلرینی صاووندوغینی بلیرتییور.
أورومو قورتولوش اوردوسی (اولە)، أولکه ڭڭ اورته، باتی و گونی کسیملرنە یاییلان أورومییەنڭ بعض قیرسال آلانلرندە فعالیت گوسترییور.
أورومو قورتولوش سهفهسینین ٢٠١٨دە حکومتله اوزلاشمسنڭ آردندن سلاح بیراقمایی ردتن عنصرلردن اولوشان حرکت، أورومولارین کندی قدرینی تعیین حقّنی و أوزیونەتیمینی صاوونییور. حکومتله یوروتولن ٢٠٢٣ گوروشمەلری قاپساملی بر آڭلاشمەیە دونوشمەدی.
طوغو و گونی طوغودەكی اتییوپیەنڭ صومالی بولگەسییله باغلانتیلی أوگادن اولوسال قورتولوش جبهەسى (أونلف)، ٢٠١٨دە حکومتله باریش آڭلاشمسی امضالامشدی.
أورگوتڭ بر قنادی یڭی اتفاقا قاتیلدیغینی آچیقلاركن، دیگر قنادی بونی ردتارك باریشچیل سیاسدە باغلیلقینی بیلدیرییور.
اتفاغڭ دیگر أویەلری، قوزیدوغوداقی عفارله باغلانتیلی عفار دوریمجی دموقراتیك برلك جبهەسى ایلە باتیدەكی بنیسهانگول خلق قورتولوش حرکت و غموض خلق دموقراتیك حرکت.
بو یاپیلرڭ فعالیت گوستردیگی بولگەلردە یرل تمثیل، أوزرکلك، طوپراق و قایناق پایلاشیمی طلبلری أوڭە چیقییور.
أورگوتلرڭ فعالیت آلانلری، بتونییله قونترول ایتدکلری طوپراقلر آڭلامنە گلمییور. یڭی اتفاق حکومتی فرقلی سهفهلهرد باصقی التنده بیراقابیلەجك اولسە دە أویەلر آراسندەکی قپاسیته فرقلری، جغرافی اوزاقلقلر و سیاسی آڭلاشلر اورتاق حرکت ایتمەلرنی زورلاشطیرابیل.
باریش آڭلاشمەسنە رغمًا چوزولمەین صورونلر
احمدڭ ٢٠١٨دە اقتدارە گلمسنڭ آردندن فدەرال یوڭتیمله طپلف آراسندەکی آڭلاشلر درینلەشدی.
تیگراى یوڭتیمنڭ ٢٠٢٠دە مرکزی حکومتڭ ایرتەلەمە قرارینە رغمًا سچیم دوزنلەمسی گریلیمی آرتیردی.
عین ییل قاسمده طپلف گوچلرینڭ اوردونڭ قوزی قوموتانلغنە صالدیرمسنڭ آردندن ایچ صاواش باشلادی.
آفب ارابولجولغنده ٢ قاسم ٢٠٢٢دە امضالانان پرتوریه آڭلاشمسی، چاتیشمەلرڭ طوردیرولمسنی، تیگراى گوچلرینڭ سلاحسزلاندیریلمسنی و فدەرال اوتوریتەنڭ یڭیدن تأسیسینی انگوردی.
آنجق اویغولامەیە ایلیشکین آڭلاشلر گیدەریلەمزکن، آمحاره و أورومییاداقی چاتیشمەلر دە دوام ایتدی.
قایناق: آه
Etiyopya’da çatışma yeniden tırmandı: Ordu ile silahlı gruplar karşı karşıya geldi!
TPLF güçleri, 23 Eylül’de Tigray bölgesindeki Mekelle, Aksum ve Şire havalimanlarının kontrolünü ele geçirdi. Etiyopya Hava Yolları bu kentlere uçuşlarını durdururken, çatışmalar Tigray’ın Amhara ve Afar bölgeleriyle sınırlarında yoğunlaştı.Gelişmelerden önce, yedi silahlı ve siyasi yapı 20 Eylül’de Başbakan Abiy Ahmed yönetimine karşı ittifak kurduğunu açıklamıştı. Yeni oluşum, 2020-2022 iç savaşında çatışan grupları bir araya getirdi.
Tigray yönetimi federal güçlerin saldırılarına karşılık verdiğini savunurken, hükümet tarafı TPLF’yi yeni bir iç savaş başlatmakla suçluyor.
Çatışmalar insani yardımları aksatırken, BM sivillerin korunması ve yardıma engelsiz erişim, Afrika Birliği (AfB) ve Hükümetlerarası Kalkınma Otoritesi ise gerilimin düşürülmesi ve diyaloğa dönülmesi çağrısı yaptı.
Silahlı grupların talepleri
Etiyopya’daki anlaşmazlıkların merkezinde, federal hükümetle bölgesel yönetimler arasındaki yetki paylaşımı, siyasi temsil, toprak ve güvenlik güçlerinin statüsü bulunuyor.
Etiyopya federal yönetimi, ulusal birliğin korunmasını, silahlı grupların silahsızlanmasını ve anlaşmazlıkların diyalogla çözülmesini savunuyor.
Hükümet, TPLF’nin 2022 Pretoria Anlaşması kapsamındaki silahsızlanma yükümlülüğünü yerine getirmediğini ileri sürerken, TPLF ise yerinden edilenlerin dönüşü ve tartışmalı bölgeler konusunda anlaşmanın uygulanmadığını belirtiyor.
“Etiyopya Halklarının Hayatta Kalma İttifakı” adıyla kurulan oluşum ise Abiy Ahmed yönetiminin değiştirilmesini ve kapsayıcı bir geçiş hükümeti kurulmasını hedeflediğini açıklıyor.
Eski müttefikler karşı saflarda
İttifakın başlıca unsurlarından TPLF, ülkenin kuzeyindeki Tigray’da etkili. 1975’te kurulan ve 1991’den itibaren iktidar koalisyonunun baskın gücü olan örgüt, Ahmed’in 2018’de başbakan olmasıyla merkezi yönetimdeki ağırlığını kaybetti.
Bugünkü taleplerinde bölgesel yetkiler ve Amhara’yla tartışmalı topraklar öne çıkıyor.
Kuzey ve kuzeybatıdaki Amhara’da faaliyet gösteren Fano, 2020-2022 iç savaşında hükümetin yanında TPLF’ye karşı çatıştı. İki grubun tartışmalı topraklar üzerinde karşıt talepleri sürüyor.
Bölgesel özel kuvvetlerin yeniden düzenlenmesine ilişkin anlaşmazlığın ardından 2023’te federal güçlerle çatışmaya başlayan hareket, Amharaların güvenliğini ve siyasi haklarını savunduğunu belirtiyor.
Oromo Kurtuluş Ordusu (OLA), ülkenin orta, batı ve güney kesimlerine yayılan Oromiya’nın bazı kırsal alanlarında faaliyet gösteriyor.
Oromo Kurtuluş Cephesinin 2018’de hükümetle uzlaşmasının ardından silah bırakmayı reddeden unsurlardan oluşan hareket, Oromoların kendi kaderini tayin hakkını ve özyönetimini savunuyor. Hükümetle yürütülen 2023 görüşmeleri kapsamlı bir anlaşmaya dönüşmedi.
Doğu ve güneydoğudaki Etiyopya’nın Somali bölgesiyle bağlantılı Ogaden Ulusal Kurtuluş Cephesi (ONLF), 2018’de hükümetle barış anlaşması imzalamıştı.
Örgütün bir kanadı yeni ittifaka katıldığını açıklarken, diğer kanadı bunu reddederek barışçıl siyasete bağlılığını bildiriyor.
İttifakın diğer üyeleri, kuzeydoğudaki Afar’la bağlantılı Afar Devrimci Demokratik Birlik Cephesi ile batıdaki Benishangul Halk Kurtuluş Hareketi ve Gumuz Halk Demokratik Hareketi.
Bu yapıların faaliyet gösterdiği bölgelerde yerel temsil, özerklik, toprak ve kaynak paylaşımı talepleri öne çıkıyor.
Örgütlerin faaliyet alanları, bütünüyle kontrol ettikleri topraklar anlamına gelmiyor. Yeni ittifak hükümeti farklı cephelerde baskı altında bırakabilecek olsa da üyeler arasındaki kapasite farkları, coğrafi uzaklıklar ve siyasi anlaşmazlıklar ortak hareket etmelerini zorlaştırabilir.
Barış anlaşmasına rağmen çözülemeyen sorunlar
Ahmed’in 2018’de iktidara gelmesinin ardından federal yönetimle TPLF arasındaki anlaşmazlıklar derinleşti.
Tigray yönetiminin 2020’de merkezi hükümetin erteleme kararına rağmen seçim düzenlemesi gerilimi artırdı.
Aynı yıl kasımda TPLF güçlerinin ordunun Kuzey Komutanlığına saldırmasının ardından iç savaş başladı.
AfB arabuluculuğunda 2 Kasım 2022’de imzalanan Pretoria Anlaşması, çatışmaların durdurulmasını, Tigray güçlerinin silahsızlandırılmasını ve federal otoritenin yeniden tesisini öngördü.
Ancak uygulamaya ilişkin anlaşmazlıklar giderilemezken, Amhara ve Oromiya’daki çatışmalar da devam etti.
Kaynak: AA
📚 Metinde Geçen Kelimelerin Lugatçesi
طپلف گوچلری، ٢٣ ایلولدە تیگراى بولگەسندەکی مکلله، آقصوم و شیره حاوالیمانلارینین قونترولینی اله گچیردی. اتییوپیه هوا یوللری بو کندلرە أوچوشلارینی دوردورورقن، چاتیشمەلر تیگراىڭ آمحاره و عفار بولگەلرییله صینیرلرنده یوغونلاشدی.
گلیشمەلردن أوڭجە، ید سلاحلی و سیاسی یاپی ٢٠ ایلولدە باش باقان عبی احمد یوڭتیمنە قارشی اتفاق قوردوغینی آچیقلامشدی. یڭی اولوشوم، ٢٠٢٠-٢٠٢٢ ایچ صاواشنده چاتیشان غروپلری بر آرایە گتیردی.
تیگراى یونتیمی فدەرال گوچلرڭ صالدیریلرینە قارشیلق ویردیگڭی صاوونیرکن، حکومت طرفی طپلفیی یڭی بر ایچ صاواش باشلەتمقله صوچلییور.
چاتیشمەلر انسانی یاردیملری آقصاطیرقن، بم سیویللرڭ قورونمسی و یاردیمە انگلسز ایریشیم، آفریقه برلگی (آفب) و هوکومتلەراراصی قالقینمه اوتوریتەسی ایسە گریلیمڭ دوشورولمەسی و دییالوغە دونولمەسی چاغریسی یاپدی.
سلاحلی غروپلرڭ طلبلری
اتییوپیەدەكی آنلاشمازلیقلارین مرکزندە، فدەرال حکومتله بولگهسال یوڭتیملر آراسندەکی یتکی پایلاشیمی، سیاسی تمثیل، طوپراق و گوگنلك گوچلرینڭ ستاتوسی بولونویور.
اتییوپیه فدەرال یونتیمی، اولوسال برلگڭ قورونماصینی، سلاحلی غروپلرڭ سلاحسزلانمسنی و آنلاشمازلیقلارین دییالوگله چوزولمسنی صاوونییور.
حکومت، طپلفنڭ ٢٠٢٢ پرتوریه آڭلاشمسی قاپسامندەکی سلاحسزلانمه یوکوملولكینی یرینه گتیرمەدیگینی ایلری سورەركن، طپلف ایسە یرندن ایدیلنلرڭ دونوشو و طارتیشملی بولگەلر قونوسندە آڭلاشمەنڭ أویگولانمادیغینی بلیرتییور.
“اتییوپیه خلقلرنڭ حیاتده قالمه اتّفاقی” آدییله قورولان اولوشوم ایسە عبی احمد یوڭتیمنڭ دگیشتیریلمسنی و قاپصاییجی بر گچیش حکومتی قورولماصینی هەدەفلەدیگینی آچیقلییور.
اسکی متّفقلر قارشی صعفلرده
اتفاغڭ باشلیجە عنصرلرندن طپلف، أولکه ڭڭ قوزیندەکی تیگراىدە ایتکیلی. ١٩٧٥دە قورولان و ١٩٩١دن اعتبارا اقتدار قوآلیسیوننڭ باصقین گوجی اولان أورگوت، احمدڭ ٢٠١٨دە باش باقان اولمسییله مرکزی یوڭتیمدەكی آغیرلغینی غائب ایتدی.
بوگونکی طلبلرنده بولگهسال یتکیلر و آمحارەیله طارتیشملی طوپراقلر أوڭە چیقییور.
قوزی و قوزیباطیداقی آمحارەدە فعالیت گوسترن فانو، ٢٠٢٠-٢٠٢٢ ایچ صاواشنده حکومتڭ یانندە طپلفیە قارشی چاتیشدی. ایکی غروبڭ طارتیشملی طوپراقلر أوزرندە قارشیت طلبلری سورویور.
بولگهسال أوزل قوتلرڭ یڭیدن دوزنلەنلنمسینه ایلیشکین آنلاشمازلیغین آردندن ٢٠٢٣دە فدەرال گوچلرله چاتیشمایە باشلایان حرکت، آمحارالارین گوگنلگنی و سیاسی حقّلرینی صاووندوغینی بلیرتییور.
أورومو قورتولوش اوردوسی (اولە)، أولکه ڭڭ اورته، باتی و گونی کسیملرنە یاییلان أورومییەنڭ بعض قیرسال آلانلرندە فعالیت گوسترییور.
أورومو قورتولوش سهفهسینین ٢٠١٨دە حکومتله اوزلاشمسنڭ آردندن سلاح بیراقمایی ردتن عنصرلردن اولوشان حرکت، أورومولارین کندی قدرینی تعیین حقّنی و أوزیونەتیمینی صاوونییور. حکومتله یوروتولن ٢٠٢٣ گوروشمەلری قاپساملی بر آڭلاشمەیە دونوشمەدی.
طوغو و گونی طوغودەكی اتییوپیەنڭ صومالی بولگەسییله باغلانتیلی أوگادن اولوسال قورتولوش جبهەسى (أونلف)، ٢٠١٨دە حکومتله باریش آڭلاشمسی امضالامشدی.
أورگوتڭ بر قنادی یڭی اتفاقا قاتیلدیغینی آچیقلاركن، دیگر قنادی بونی ردتارك باریشچیل سیاسدە باغلیلقینی بیلدیرییور.
اتفاغڭ دیگر أویەلری، قوزیدوغوداقی عفارله باغلانتیلی عفار دوریمجی دموقراتیك برلك جبهەسى ایلە باتیدەكی بنیسهانگول خلق قورتولوش حرکت و غموض خلق دموقراتیك حرکت.
بو یاپیلرڭ فعالیت گوستردیگی بولگەلردە یرل تمثیل، أوزرکلك، طوپراق و قایناق پایلاشیمی طلبلری أوڭە چیقییور.
أورگوتلرڭ فعالیت آلانلری، بتونییله قونترول ایتدکلری طوپراقلر آڭلامنە گلمییور. یڭی اتفاق حکومتی فرقلی سهفهلهرد باصقی التنده بیراقابیلەجك اولسە دە أویەلر آراسندەکی قپاسیته فرقلری، جغرافی اوزاقلقلر و سیاسی آڭلاشلر اورتاق حرکت ایتمەلرنی زورلاشطیرابیل.
باریش آڭلاشمەسنە رغمًا چوزولمەین صورونلر
احمدڭ ٢٠١٨دە اقتدارە گلمسنڭ آردندن فدەرال یوڭتیمله طپلف آراسندەکی آڭلاشلر درینلەشدی.
تیگراى یوڭتیمنڭ ٢٠٢٠دە مرکزی حکومتڭ ایرتەلەمە قرارینە رغمًا سچیم دوزنلەمسی گریلیمی آرتیردی.
عین ییل قاسمده طپلف گوچلرینڭ اوردونڭ قوزی قوموتانلغنە صالدیرمسنڭ آردندن ایچ صاواش باشلادی.
آفب ارابولجولغنده ٢ قاسم ٢٠٢٢دە امضالانان پرتوریه آڭلاشمسی، چاتیشمەلرڭ طوردیرولمسنی، تیگراى گوچلرینڭ سلاحسزلاندیریلمسنی و فدەرال اوتوریتەنڭ یڭیدن تأسیسینی انگوردی.
آنجق اویغولامەیە ایلیشکین آڭلاشلر گیدەریلەمزکن، آمحاره و أورومییاداقی چاتیشمەلر دە دوام ایتدی.
قایناق: آه
TPLF güçleri, 23 Eylül’de Tigray bölgesindeki Mekelle, Aksum ve Şire havalimanlarının kontrolünü ele geçirdi. Etiyopya Hava Yolları bu kentlere uçuşlarını durdururken, çatışmalar Tigray’ın Amhara ve Afar bölgeleriyle sınırlarında yoğunlaştı.
Gelişmelerden önce, yedi silahlı ve siyasi yapı 20 Eylül’de Başbakan Abiy Ahmed yönetimine karşı ittifak kurduğunu açıklamıştı. Yeni oluşum, 2020-2022 iç savaşında çatışan grupları bir araya getirdi.
Tigray yönetimi federal güçlerin saldırılarına karşılık verdiğini savunurken, hükümet tarafı TPLF’yi yeni bir iç savaş başlatmakla suçluyor.
Çatışmalar insani yardımları aksatırken, BM sivillerin korunması ve yardıma engelsiz erişim, Afrika Birliği (AfB) ve Hükümetlerarası Kalkınma Otoritesi ise gerilimin düşürülmesi ve diyaloğa dönülmesi çağrısı yaptı.
Silahlı grupların talepleri
Etiyopya’daki anlaşmazlıkların merkezinde, federal hükümetle bölgesel yönetimler arasındaki yetki paylaşımı, siyasi temsil, toprak ve güvenlik güçlerinin statüsü bulunuyor.
Etiyopya federal yönetimi, ulusal birliğin korunmasını, silahlı grupların silahsızlanmasını ve anlaşmazlıkların diyalogla çözülmesini savunuyor.
Hükümet, TPLF’nin 2022 Pretoria Anlaşması kapsamındaki silahsızlanma yükümlülüğünü yerine getirmediğini ileri sürerken, TPLF ise yerinden edilenlerin dönüşü ve tartışmalı bölgeler konusunda anlaşmanın uygulanmadığını belirtiyor.
“Etiyopya Halklarının Hayatta Kalma İttifakı” adıyla kurulan oluşum ise Abiy Ahmed yönetiminin değiştirilmesini ve kapsayıcı bir geçiş hükümeti kurulmasını hedeflediğini açıklıyor.
Eski müttefikler karşı saflarda
İttifakın başlıca unsurlarından TPLF, ülkenin kuzeyindeki Tigray’da etkili. 1975’te kurulan ve 1991’den itibaren iktidar koalisyonunun baskın gücü olan örgüt, Ahmed’in 2018’de başbakan olmasıyla merkezi yönetimdeki ağırlığını kaybetti.
Bugünkü taleplerinde bölgesel yetkiler ve Amhara’yla tartışmalı topraklar öne çıkıyor.
Kuzey ve kuzeybatıdaki Amhara’da faaliyet gösteren Fano, 2020-2022 iç savaşında hükümetin yanında TPLF’ye karşı çatıştı. İki grubun tartışmalı topraklar üzerinde karşıt talepleri sürüyor.
Bölgesel özel kuvvetlerin yeniden düzenlenmesine ilişkin anlaşmazlığın ardından 2023’te federal güçlerle çatışmaya başlayan hareket, Amharaların güvenliğini ve siyasi haklarını savunduğunu belirtiyor.
Oromo Kurtuluş Ordusu (OLA), ülkenin orta, batı ve güney kesimlerine yayılan Oromiya’nın bazı kırsal alanlarında faaliyet gösteriyor.
Oromo Kurtuluş Cephesinin 2018’de hükümetle uzlaşmasının ardından silah bırakmayı reddeden unsurlardan oluşan hareket, Oromoların kendi kaderini tayin hakkını ve özyönetimini savunuyor. Hükümetle yürütülen 2023 görüşmeleri kapsamlı bir anlaşmaya dönüşmedi.
Doğu ve güneydoğudaki Etiyopya’nın Somali bölgesiyle bağlantılı Ogaden Ulusal Kurtuluş Cephesi (ONLF), 2018’de hükümetle barış anlaşması imzalamıştı.
Örgütün bir kanadı yeni ittifaka katıldığını açıklarken, diğer kanadı bunu reddederek barışçıl siyasete bağlılığını bildiriyor.
İttifakın diğer üyeleri, kuzeydoğudaki Afar’la bağlantılı Afar Devrimci Demokratik Birlik Cephesi ile batıdaki Benishangul Halk Kurtuluş Hareketi ve Gumuz Halk Demokratik Hareketi.
Bu yapıların faaliyet gösterdiği bölgelerde yerel temsil, özerklik, toprak ve kaynak paylaşımı talepleri öne çıkıyor.
Örgütlerin faaliyet alanları, bütünüyle kontrol ettikleri topraklar anlamına gelmiyor. Yeni ittifak hükümeti farklı cephelerde baskı altında bırakabilecek olsa da üyeler arasındaki kapasite farkları, coğrafi uzaklıklar ve siyasi anlaşmazlıklar ortak hareket etmelerini zorlaştırabilir.
Barış anlaşmasına rağmen çözülemeyen sorunlar
Ahmed’in 2018’de iktidara gelmesinin ardından federal yönetimle TPLF arasındaki anlaşmazlıklar derinleşti.
Tigray yönetiminin 2020’de merkezi hükümetin erteleme kararına rağmen seçim düzenlemesi gerilimi artırdı.
Aynı yıl kasımda TPLF güçlerinin ordunun Kuzey Komutanlığına saldırmasının ardından iç savaş başladı.
AfB arabuluculuğunda 2 Kasım 2022’de imzalanan Pretoria Anlaşması, çatışmaların durdurulmasını, Tigray güçlerinin silahsızlandırılmasını ve federal otoritenin yeniden tesisini öngördü.
Ancak uygulamaya ilişkin anlaşmazlıklar giderilemezken, Amhara ve Oromiya’daki çatışmalar da devam etti.
Kaynak: AA
Bir yanıt yazın