جمهورباشقانی ارطوغان: گرکیرسە بدل أودەریز، ظلمە رضا گوسترمزز!
جمهورباشقانی ارطوغان: گرکیرسە بدل أودەریز، ظلمە رضا گوسترمزز!
جمهورباشقانی ارطوغان، یاقلاشیق ١٠ ییلدیر بم گنل سکرەترلگی گوروینی یوروتن آنداونیو گوطررسە دە چابالرندن طولایی تشکر ایتدی.
بر أوزنتوسنی دیلە گتیرن ارطوغان، شونلری افاده ایتدی:
“أویه أولکەلرڭ قاهر اکثریدنڭ رسما طانیدیغی فلسطین دولتنڭ دگرلی باشقانی صایین محمود عباس، أوست أوسته ایکی ییلدیر بو صالونده یر آلماییور. فلسطینلی قرداشلرمزنه یوڭلیك بو حقسزلق، وجدانلری یارالامقدەدر. بیلنمسنی ایسترم کە، صایین عباس بالذات بورادە بولوناماصه دە بزلر، طبقی گچن ییل اولدیغی گبی أوزگور و اگەمن فلسطین دولتنڭ سسی اولاجق، فلسطین خلقنڭ مجادلەسنی بو قورسیدن دنیایە دویورمایە دوام ایدەجگز. بو وسیلهیله، بوگون بر کز داها فلسطین دولدینی هنوز طانیممش توم أولکەلری بو قرارلرنی گوزدن گچیرمەیە دعوت ایدییورم.
٢٦ حزیران ١٩٤٥دە برلشمش ملتلر آندلاشمەسی أیمزالانیرقن أویه أولکەلر بویوك بر اوموتله شونلری دکلاره ایتمشلردی: ‘بز برلشمش ملتلر خلقلری، بر انسان عمری ایچندە ایکی کز انسانلغە تعریف اولنمز آچیلر گتیرن صاواش فلاکدندن گلەجك قوشاقلری قورومەیە، تمل انسان حقّلرینە، انسان کیشیلگنڭ اونور و دگرنە، عدالتڭ قورونمسی و آندلاشمەدن طوغان یوکوملولكلرە صایغی گوستەریلمەسی ایچون گرکلی قوشوللری اولوشطورمایە، ایی قوڭشولق آڭلاییشی ایچندە بیربیریمیزله باریشیق یاشامایە، اولوسلر آراس باریش و گوگنلگی قورومق ایچون گوچلرمزنی برلشتیرمەیە قرار ویردك.’ دەمشلردی. آڭلاشمەنڭ أوزرندن ٨١ ییلی آشقین بر سورە گچدی اما انسانلق حالا او گونکی گوچلی ارادەنڭ حیات بولاجاغی گونلری حسرتله بکلییور.”
“غزّە خلق حالا ییقینتیلرڭ التنده سودكلرنی آریییور”
أویله چوق اوزاغه گیتمەیە گرك اولمادیغنی، سادەجە صوڭ بر ییلدەكی طابلویە گوز آتمانڭ کافی اولاجغنی بلیرتن ارطوغان، “باقیڭز گریدە بیراقدیغمز ١٢ آی، ٦٠ی آشقین چاتیشمه و صاواشله، صوڭ ٣٠ ییلڭ اڭ قانلی دونملرندن بری اولەرق قیدلره گچدی.” دیدی.
غزّەدن اوقراینه و روسیەیە، میانماردن دارفورە، ایراندن لبنانە ٢٥٠ بیڭ انسانڭ حیاتنی غائب ایتدیگنی خاطرلاتان ارطوغان، “چوق داها فضلەسی تعریفسز آچیلر یاشادی. یوز بیڭلرجەسی طوغدوغی، بویودوغی طوپراقلری ترك ایتمك زورندە قالدی. یالڭزجە غزّەدە صوڭ ٣ ییلدە چوغی چوجق و قادین ٧٤ بیڭ قرداشمز اسرائیلڭ دولت ترورنڭ قربانی اولدی. غزّە خلق حالا ییقینتیلرڭ التنده سودكلرنی آریییور، اشلرنڭ، چوجقلرنڭ، آننه-بابالرنڭ نعشلرنی چیقارییور.” دییه قونوشدی.
اسرائیلڭ صالدیریلرندە اللرنی و آیاقلرنی غائب ایدن معصوم چوجقلرڭ تختەدن یاپیلان پروتزلرله اوقوللرنە گیتمەیە، حیاتە طوتونمایە چالیشدیغنە دقّدی چکن ارطوغان، غزّەدەكی خستەخانەلرده یاقیت صیقینتیسی نه دنیله ژنەراطورلەرین یوزدە ٧٠ندن فضلەسنڭ خدمت ویرمەدیگینی سویلەدی.
جمهورباشقانی ارطوغان، شونلری قید ایتدی:
“اولادلرنڭ و طورونلرنڭ أوزرینه تیترەین بر بابا، بر دده اولەرق، بو قورسیده ایچیم پارچالانارق شونی افاده ایتمك زورڭنده یم؛ غزّە، بوگون سادەجە دنیانڭ اڭ بویوك چوجق قبرستانی دگلدر. عین زماندە دنیاده اڭ یوکسك چوجق آمپوطه اوراننە صاحب بولگەدر. غزّە، چاغمزنڭ اڭ انسانلق طیشی، اڭ اوتانچ ویریجی تمرکز قامبیدر. باشقان (طونالد) ترمپڭ غیرتلری و بزم دە دخیل اولدیغمز أولکەلرڭ قاتقیلرییله واریلان آتش کس صوڭرەسندە بیله قاطلەدیلن غزّەلیلرڭ صاییسی ١٥٠٠ی آشمشدر. فلسطین دیرنیش حرکت، باریش پلاننڭ ایکنجی آشامەسینه گچیشی قبول ایتدیگی حالده اسرائیل حکومتی، اشغالی طوردیرمایە یاناشمییور. باتی شرعیەدە ایسە یرلشیمجی ترورنڭ اڭ آغیر دونمی یاشانییور.”
فوطوغراف : محمد عالی أوز جان/آه
“قارشیمزنده أولدورمەیە طویمایان بر ذهنیت وار”
قدسدە، مسلمان و خریستییانلرڭ کوتسال مکانلرە ایریشیمنڭ انگللەنلندیگینی آڭیمساتان ارطوغان، سوزلرینی شویله سوردیردی:
“هپمزڭ اورتاق گیریشیمی اولان انروه یوق ایدیلمك أیستەنییور. بوگون قلبمله کلامم آراسنە ینه پرده قویمادن بعض گرچكلری بورادە آچیق آچیق افاده ایدەجگم. کیمسە قصورە باقماسین، کیمسە گوجنمەسین، آلینماسین. بو، طیّب ارطوغانڭ شخصی مسئلەسی دگلدر. بو، انسانی بر مسئلەدر، هپمز ایچون وجدانی بر مسئلەدر. قارشیمزنده أولدورمەیە طویمایان صوی قیریمجی بر ذهنیت وار. قارشیمزنده صوڭ درجە وخیم بر طابلو وار. یورگنده انسانلق اولان، یورگنده مرحمت، شفقت اولان، انساف و وجدان صاحبی هیچ کیمسە بو طابلویە گوزلرنی قپاتماز.
هپیمیزی صارصمسی گرکن بو منظرەنڭ بزە آڭلاتدیغی صدور؛ بوندن ٨١ ییل أوڭجە باریش و گوگنلگی قورومق ایچون قورولان برلشمش ملتلر تشکیلات، بو گوروینی اجرا إدمەز حاله گلمش، داها طوغریسی گتیریلمیشتیر. تشکیلات، قان غائب ایتمەیە دوام ایتمکدەدر. فلسطیندە، لبناندە، سوداندە و دیگر قریز بولگەلرندە اوموتلرنی برلشمش ملتلرە باغلامش اولانلر، درین بر خیال قیریقلغی ایجڭندهدر.”
بر گون هرکسڭ، انسانلغڭ اورتاق وجداننە صیغینمق زورندە قالاجغنە اشارت ایدن ارطوغان، “بوگون کندیمیزی گوگن ایچندە، رفاه ایچندە، اسنلك ایچندە خستەبیلیرز. چاتیشمه بولگەلرندن، قریز بولگەلرندن اوزاقده قونفور ایچندە یاشایابیلیریز. فقط یارین نه اولاجغنی، باشمزنه نه گلەجگنی هیچبیریمیز بیلەمزز. بونڭ ایچون اولوسلر آراس سیستمە دویولان گوگنڭ یڭیدن تأسیسنە اوداقلانان بو ییلکی گنل قورول تماسینی فوکالاده اصابتلی بولییورم.” افادەلرینی قوللاندی.
“گوگنلك قونسیی، ‘دنیا ٥دن بویوكدر’ ایلکەسینه گورە مطلقه رفورمه ایدیلملیدر”
قونوشمەسندە، بم گنل سکرەترینڭ بم80 گیریشیمی دخیل بو یوڭدە صرف ایتدیگی صمیمی چابالری دستکلەدكلرنی بلیرتن ارطوغان، بو رفورم ارادەسنڭ متعاقب گنل سکرەتر دونمنده دە سوردورولمسنی بکلەدكلرنی سویلەدی.
برلشمش ملتلرە اولان گوگنڭ گرچکدن آرتیریلمق أیستنمەسی طورومندە یاپیلمسی گرەکنلەرین بللی اولدیغنی دیلە گتیرن ارطوغان، شویله قونوشدی:
“غزّەدە چوجقلر گوگن ایچندە اولاجق. فلسطینلی یاورولار گوکیوزونه باقنجە صاواش اوچاقلرنی، ایحالری، سیهەلری دگل؛ أوزگورجە سوزولن اوچورتمالری گورەجك. لبناندە چوجقلر گیجەنڭ بر وقتنده بومبه سسلرییله اویانمایاجق. آسیەلی امكچیلرڭ آلین تری، وحشی قاپیتالیستلر طرفندن سومورولمەیەجك. آفریقەلی قرداشلرمز، گلەجكلرنە اڭ آز مرفه أولکەلرڭ وطنداشلری قدر گوگنله باقاجاك، اوموتله باقاجاك. برلشمش ملتلرە گوگن آنجق بو شکلدە یڭیدن صاغلانابیلیر. ١٩٠دن فضله أولکه ڭڭ ارادەسنڭ ٥ أولکه ڭڭ کیفنە باغلی اولدیغی بر یاپی، قبول ادەلیم کە نه عادلدر نه دە گوگنی تام مانصییله تأسیس ایدەبیلیر. گوگنلك قونسیی، ‘دنیا ٥دن بویوكدر’ ایلکەسینه گورە مطلقه رفورمه ایدیلملیدر.”
“موجود آڭلاییشی دگیشدیرمك مجبوریدڭنده یز”
بر یاندن خیزله کلیشن تکنولوژییە آیاق اویدیرمەلری گركیركن، دیگر یاندن داها عادل بر دوزنڭ انشاسی گبی مشقتلی آنجق علوی بر صوروملیلق طاشیدقلرنی وورغولایان ارطوغان، قونوشمەسنی شویله سوردیردی:
“بو نقطەدە بعض تمل پرنسیپلری سیزلرله بورادە پایلاشمق ایستییورم: اولا اولوسلر آراس حقوقڭ، گوچلویە فرقلی، ضعیفە فرقلی أویگولاندیغی موجود آڭلاییشی دگیشدیرمك مجبوریدڭنده یز. اونوتولماسین کە یابانڭ یاننە کار قالدیغی، داهاسی جزاصیزلقڭ صیرەدنلاشدیغی بر اولوسلر آراس سیستم چورومەیە محکومدر. ایکنجی اولەرق، اولوسلر آراس ارادەنڭ قریزلرڭ چوزومنده طیقاندیغی هر آشامەدە، یڭی بر یول آچمق ایچون بولگهسال صاحبلەنلنمەیی قوللانمق طورومڭنده یز. تورکیه اولەرق، بو ایلکەیله حرکت ایتدیگمز، قرەدڭز طاخیل قوریدوری گبی هر قونودە نتیجە آلدق؛ هم بولگهسال هم کرهسال گوگنلگە قاتقی صنعدك. أوچنجی اولەرق، ایش برلگنی و آچیق دیپلوماسییی دولتلر آراسی مناسبتلرڭ مرکزینە قویان بر آڭلاییشی مطلقه یڭیدن تأسیس ایتملیز.
گوگنسزلك أوزرینه بینا ایدیلن بر سیاست آڭلاییشنڭ قازانانی اولمادیغنی تاریخ بزە آجی تجربەلرله پك چوق دفعه کوسترمشدر. دردنجی اولەرق، دنیا گنلندە گیتدکجە درینلەشن گلیر عدالتسیزلكلرنە چوزوم أورتن یڭی بر پارادیگمەیی برابر انشا ایتملیز. بز، بونڭ یولونڭ اورتاق قالقینمه، طایانیشمه و باغلانتیصاللقدن گچدیگنە اینانییورز. بربرینە یوللرلە، تجارتله، انرژی خطلری و اورتاق أورتیمله باغلانلانان طوپلوملر، اڭنده صوڭندە حضور و استقرارده دە برلەشەجكدر. صوڭ اولەرق، انسان مرکزلی تکنولوژی آڭلاییشینی حاکم قلعارق، تکنولوژییە صاحب اولانلر و اولمایانلر آراسندە یڭی دیوارلر أورولمسینه اذن ویرمەملیز. بیلنملیدر کە تکنو-قطبلاشمه و دیژیتال-هگەمونیه، نه برلشمش ملتلر مرکزلی سیستمڭ نه دە اونڭ اصلی عنصری اولان دولتلرڭ خیرڭنهدر.”
“فلسطین دولتنڭ وجود بولاجاغی گونلری گورەجەگیز”
جمهورباشقانی ارطوغان، تورکیه اولەرق بو ایلکەلری سادەجە دیلە گتیرمكله قالمادقلرنی، آتدقلری هر آدیمده داها عادل و انسانی بر اولوسلر آراس سیستمڭ آراییشینده اولدقلرینی بلیرتەرك، شونلری قید ایتدی:
“بولگهسال صاحبلەنلنمە آڭلاییشییله پاکستان و سعودی عربستان ایلە قوردوغمز صاوونمه اتّفاقی هم آرامزدەكی طایانیشمەیی پەرچینلییور هم دە بولگەمزدەكی صورونلرە بولگه ایچریسیندن چوزوملر أورتمەیی آماچلییور. کورفزدە فتیلی آتشلەنلنن چاتیشمه و صاواش اورتامنڭ صوڭە اردیریلمسی ایچون ایلگیلی آقتورلرله یوروتدوغمز چابالرمز سورویور. بورادەکی چاتیشمالری جوار بولگەلرە یایمق گبی تهلکەلی بر گیریشیمڭ کیمسەیە فائدەسی اولمادیغنڭ آلتینی أونمله چیزییوروم. غزّەدە ایسە بر ییل اول صرم ال-شیخدە آتدیغمز امضانڭ تعقیبچیسی یز. غزّەنڭ یڭیدن انشاسینه وقت غائب ایتمدن باشلەمامز گرکییور. بو قونودە سیزلەری، اسرائیل أوزرندە داها فضله باصقی قورمایە چاغیرییورم. شونی آرتیق هرکس عنسین و قبول ایتسین: فلسطین دولدینی بوغمه گیریشیملری خسرانە اوغرەیاجقدر. ١٩٦٧ صینیرلرنده، باش کندی طوغو قدس اولان باغیمسز و طوپراق بتونلگنە صاحب فلسطین دولتنڭ وجود بولاجاغی او گوزل گونلری انساللّٰه گورەجەگیز.”
“قرداش سوریه خلقنڭ یانندە اولمەیە دوام ایدەجگز”
سوریەنڭ ١٤ ییللق ظلمڭ آردندن ٨ آرالق دوریمی ایلە یڭی بر یولە گیردیگینی دیلە گتیرن ارطوغان، “جمهورباشقانی (احمد) شعرەنڭ لیدرلگنده سوریەنڭ هر تورلی ایچ و طیش تحریگە رغمًا گوگنلی، حضورلی بر أولکه اولمه هدفنە طوغری ایلرلەدیگینی گورویورز. بو یولجیلقلرنده قرداش سوریه خلقنڭ یانندە اولمەیە دوام ایدەجگز.” دیدی.
عراقله ایلیشکیلرە دە دگینن ارطوغان، شویله قونوشدی:
“بر دیگر قوڭشومز عراقدە، دولت اوتوریتەسنڭ گوچلندیریلمەسی و استقرارڭ تحکیم ایدیلمسی چابالرینە دستگمز تامدر. قالقینمه یولی پروژەسی باشده اولمق أوزرە بولگەمزنڭ رفاەینی آرطیراجاك ستراتژیك اولاشدیرمه و انرژی پروژەلرنده عراقله أیشبیرلگی ایچریسنده چالیشییورز. روسیە-اوقراینه صاواشینڭ ایسە اوقراینەنڭ اگەمنلگی و طوپراق بتونلگی صاغلانارق صوڭە ارمسی صمیمی آرزومزدر. قرەدڭزدە سیروسەفر امنیدنڭ یڭیدن تأسیسی، غدا گوگنلگنڭ تأمینی و صاواشڭ داها گڭیش بر جغرافیەیە یاییلمسنڭ أوڭلنمسی آماجیلە طرفلرله تماسلرمزنی سوردورییورز. قرەدڭزدە تجاری کمیلرە یوڭلیك صوڭ صالدیریلرڭ، کیم طرفندن یاپیلیرسە یاپیلسین، قبول ایدیلەمز اولدیغنی بالخاصه وورغولییورم.”
“قبریس تورك خلقنڭ معروض قالدیغی ایزولاسیون صوڭ بولمالی”
جمهورباشقانی ارطوغان، هرمز بوغازنده سیروسەفر سربستیسنڭ قورونمسی گرکدیگنە ایناندقلرنی دیلە گتیرەرك، “اگه و طوغو آق دڭزدە موجود مسئلەلرڭ ایی قوڭشولق ایلیشکیلری تملندە و اولوسلر آراس حقوقە اویغون بیچیمدە چوزولمسنی آرزو ایدییورز. طوغو آق دڭز قونفەرانسی أوڭریمز، مشترك بر زمین اولوشطورولمسینه قاتقی یاپاجقدر. بو وسیلهیله برلشمش ملتلر گنل قوروللرنده یاپدیغم چاغرییی بوگون بر کز داها تکرارلییورم: قبریس تورك خلقنڭ اگەمن اشیتلگی و اشیت اولوسلر آراس ستاتوسی تسجیل ایدیلملی، معروض بیراقیلدیغی گایریینسانی ایزولاسیون آرتیق صوڭ بولمالیدیر. اولوسلر آراس طوپلومی، قوزی قبریس تورك جمهوریدینی طانیمایە و بو دولتله سیاسی، دیپلوماتیك و اکونومیك ایلیشکیلر تأسیس ایتمەیە دعوت ایدییورم.” افادەلرینی قوللاندی.
تورکیەنڭ کلیشن صاوونمه صنایعسییله، شوقلرە قارشی دیرنچلی اقونومیسییله چاتیشمەلرڭ اورتەسندە استقرار آطەسی اولمەیی سوردیردوغینی وورغولایان ارطوغان، “أولکەمز، آوروپەنڭ آیریلمز بر پارچەسی اولەرق قطاعنڭ رفاه و گوگنلگنڭ تأمیننده أونملی روللر أوستلنمكدەدر.” دیدی.
ارطوغان، شو دگرلندیرمەلردە بولوندی:
“تموز آیندە باشاریلە أو صاحبلگی یاپدیغمز ناطو آنقره ذروەسی، اورتاق گوگنلگمزنه ایلیشکین قرارلیلقمزنڭ صومیت بر نشانەسی اولمشدر. تورکیەنڭ گوگنلك معماریسنڭ طیشندە بیراقیلدیغی بر آوروپەنڭ داها گوچلی، داها گوگنلی اولمسی، آچیق سویلییورم، ممکن دگلدر. آوروپە برلگی ایلە گلەجگمزنی ایشته بو ستراتژیك ویزیونله شکللندیرییورز. عین ویزیونی آبدن دە بکلییورز. بالقانلر، بزم گوچلی تاریخی، کولتورل و بشری باغلرمزنڭ اولدیغی بر بولگەدر. بالقان باریش پلاتفورمنده ایش برلگیمزنی درینلەشتیرەجك اورتاق آدیملر ادییورز. گونی قفقاسیەیە باقیشمز دە صوڭ درجە نتدر: آذربیجان ایلە ارمنیستان آراسندە قالیجی باریشڭ تأسیسینی تمنی ایدییورز. صایین (الهام) علی یەو ایلە صایین (نیکول) پاشینیانڭ اورتایه قویدقلری چوزوم ارادەسنی تقدیرله قارشیلییور، دستکلییورز. ارمنیستان ایلە یوروتدوغمز نورماللشمه سورجنی دە قرارلیلقلە ایلرلەتییورز.”
“لیبیەدە استقرار و سکوندڭ قورونمسی أوڭجەلگمز”
تورك دولتلری تشکیلاتنڭ ییلدن ییله گوچلەنلنن أورنك بر بولگهسال أیشبیرلگی مودلی حالنه گلدیگنە دقّدی چکن ارطوغان، ٣٠ اکیمدە آنقرەدە یاپیلاجق ١٣انجو لیدرلر ذروەسینڭ تشکیلاتڭ أوڭندە یڭی قاپیلر، یڭی افقلر آچاجغینی سویلەدی.
ارطوغان، آرالق آیندە لیبیەدە دوزنلەیەجکلەری ٤انجو تورکیه-آفریقه اورتاقلق ذروەسینڭ ٢٠ ییلی آشقین سورەدر گلیشدیردكلری قورومسال اورتاقلقلرنڭ سمبولی اولدیغنی بلیرتەرك، شونلری قید ایتدی:
“گونی آسیەدە کشمیر مسئلەسی دخیل توم اختلافلرڭ، ایلگیلی برلشمش ملتلر شرط و قرارلری چرچوەسندە دییالوگله اله آلینمسی أونملیدر. یاپیجی حرکت ایدیلدیگی تقدیردە هر تورلی صورونڭ چوزومی ممکندر. عین طوروم آفریقه قطاعسیدەكی گریلیملر ایچون دە گچرلیدر. سوداندە آتش کس و قالیجی باریش چابالرینە، صومالیدە گوگنلك، قالقینمه و قورومسال قپاسیتەنڭ گوچلندیریلمەسی غیرتلرنە دستگمز تامدر. لیبیەدە استقرار و سکوندڭ قورونمسی أوڭجەلگمزدر. گوندمدەكی أوزلاشی سورجنڭ، لیبیەلیلرڭ لیدرلگی و صاحبلگنده یوروتولمسی ضروریدر. بز دە تورکیه اولەرق بو سورجڭ باشاریسی ایچون دستگمزنی سوردورییورز. أوته یاندن، یڭیدن آسیه گیریشیممزله، آسیه-پاصیفیکتەکی اورتاقلرمزله ایلیشکیلرمزنی گلیشدیرمەیە دوام ایدییورز. آصەان ایلە ایلیشکیلرمزنڭ دییالوغ اورتاقلغی دوزینە یوکسلمسنی، بو یاقلاشیمڭ صومیت بر نتیجەسی اولەرق گورویورز. عین شکلدە لاتین آمەریقە و قاراییپ أولکەلرییله ایلیشکیلرمزنی قارشیلقلی صایغی، اورتاقلق و قزان-قزان آڭلاییشییله گلیشتیرییورز.”
“سیزلەری جوپ31 لیدرلر ذروەسینه دعوت ایدییورم”
جمهورباشقانی ارطوغان، هرکسڭ رزغینی، یاشام قایناغینی طبیعتدن آلدیغنی آنجق دنیانڭ چوره و اقلیم نقطەسندە جدی تهدیدلرڭ اشیگنده بولوندیغنی بلیرتدی.
هوا، صو و طوپراغڭ یانندە برچوق جانلنڭ اقلیم دگیشیكلگندن ایتکیلەنلندیگینی افاده ایدن ارطوغان، گلیشمكدە اولان أولکەلرڭ و پاصیفیك بولگەسنڭ اقلیم قریزینی ایلیكلرنە قدر یاشاركن، احتیاج دویدقلری فینانسمانە ایریشیمده جدی زورلقلرله قارشیلاشدقلرنە دقّدی چکدی.
بو ییل قاسم آیندە آنطالیەدە جوپ31 ذروەسینه أو صاحبلگی یاپاجقلرنی آڭیمساتان ارطوغان، شونلری قید ایتدی:
“ذروەدە أوزللکله اقلیم عدالدنڭ أوڭە چیقاریلماصینی صاغلایاجغز. آوسترالیه ایلە گلیشدیردیگمز أورطاقلیقله، جوپ31ی فینانسمان تعهدلرنڭ یرینه گتیریلدیگی، تکنولوژی ترانسفرنڭ خیزلانلاندیریلدیغی و ویریلن سوزلرڭ صومیت آدیملرە دونوشدوغی بر ‘اویغولامه چوپی، أوزللکله جوپ31ی بزلر ایچون توم دنیاده برلەشدیگمز بر بیرلیکتەلیك حالنه گتیرەجکتیر. بو فرصتدن إستفادەیله سیزلەری جوپ31 لیدرلر ذروەسینه دعوت ایدییورم.
اثیم امینه ارطوغانڭ ٢٠١٧دە ‘دنیا اورتاق أومزدر’ دییەرك باشلاتدیغی صفر آتیق حرکت او گوندن بوگونە کرهسال بر فرقندەلق سفربرلگنە دونوشدی. شوراسی بر گرچك کە اقلیم قریزییله مجادلەنڭ قوشقوسز پك چوق یولی واردر. صفر آتیق حرکت، توم بو یوللرڭ برلەشدیگی اڭ صاغلام کوپرودر. سیزلەرین دە دستگیلە بو کوپرونڭ داها دە گوچلەنلنەجگنە اینانییورم.”
“اسرافڭ أوڭلەنلنمسینه قاتقی یاپمەیە حاضرز”
ارطوغان، اقلیم دگیشیكلگی قدر بویوك بر باشقە تهلکەنڭ دە توکتیم خرصییله اسراف کولتورنڭ یایغینلاشمسی اولدیغنی سویلەدی.
دنیاده هر ییل ٥،٨ تریلیون طباق ییمگڭ چوبە گیتدیگنە، ٢ میلیار طونڭ أوزرندە غدانڭ اسراف ایدیلدیگنە دقّدی چکن ارطوغان، سوزلرینی شویله سوردیردی:
“بر طرفده طونلرجە ییمگڭ چوبە آتیلدیغی، دیگر طرفده یوز میلیونلرجە انسانڭ چوپدن ییمك طوپلەدیغی بر دنیاده عدالتدن بخستیلمەز. تورکیه اولەرق گرك اسرافڭ أوڭلنمسی چالیشمەلرینە کرکسه کرهسال غدا گوگنلگنڭ صاغلانلانمسینه هر تورلی قاتقییی یاپمەیە حاضرز. بو آڭلاییشله در. محمد مهد اکری برلشمش ملتلر غدا و طاریم تشکیلات گنل دیرکتورلگنە آدای گوستردك. دستكلرڭزنی اسیرگەمەیەجگڭزنه اینانییورم.”
جمهورباشقانی ارطوغان، دنیا خیزله دگیشیركن انسانلغڭ دە اش زمانلی اولەرق یڭی صوسیال تهدیدلرله یوزلشمەیە باشلادیغڭی بلیرتەرك، باتیدە وبا گبی یاییلان اسلام دشمنلقنڭ بونلرڭ اڭ باشنده گلدیگنی سویلەدی.
بالخاصه مسلمان قادینلر و قیز چوجقلرنڭ صوڭ ییللردە آیریمجیلغە داها فضله معروض قالدیغنە اشارت ایدن ارطوغان، “کیمی أولکەلرڭ اوقوللردە اویغولامەیە قویدیغی باشورتوسو یاساقلرنی، قادینلرڭ اڭ تمل حقّلرینە یاپیلمش بر صالدیری اولەرق گورویورز.” دییه قونوشدی.
“گرچكلر البتە بریلرلرینی راحتسز ایدەجك”
آرتان یبانجی قارشیتلغی، کولتورل عرقجیلق و آنطیسەمیتیزمین دە قرارلیلقلە مجادله ایدیلمسی گرکن زهرلی آقیملر اولدیغنڭ آلتینی چیزن ارطوغان، شونلری قید ایتدی:
“کرهسال جینسییتسیزلشتیرمه پولیتیقەلری، عائله قورومییله برلکدە معصوم چوجقلری دە هدف آلان بر قوشاتمایە دونوشمشدر. بو قوشاتمایی، آنجق قادین و ارکكدن اولوشان عائلەیی قورویاراك قیرابیلیرز. تورکیه، لوبیلرڭ صالدیریلرینە رغمًا عائله و چوجقلرڭ قورونماصینده اینیسییاتیف آلمەیە دوام ایدەجکدر. طوپلومسال باریشی دینامیتلەین بر دیگر تهدید، صوسیال مدیەدە یایغینلاشان دزنفورماصیون فعالیتلریدر. حقیقت صاوونمق، بوگون داها أوڭجە هیچ اولمادیغی قدر أونملی حاله گلمشدر. عین تهلکەیله قونترولی گیدرەك زورلاشان یاپای ذکاده دە قارشیلاشییورز. یاپای ذکا ایچون اولوسلر آراس اورتاق بر حقوقی چرچوه اولوشطورولمسنڭ وقتی چوقدن گلمشدر.”
برلشمش ملتلر اولوسلر آراس یاپای ذکا سوزلشمسینڭ حاضرلانلانمسی و یورورلگە قونولمسی ایچون یوروتولن چالیشمەلرە خیز ویریلمسنڭ أونمنە وورغو یاپان ارطوغان، “بوگون بورادە آچیق یورکلیلیکله دیلە گتیردیگم گرچكلر البتە بریلرلرینی راحتسز ایدەجك، قونفورلرنی بوزاجق، یالانلرنڭ ماسکەسنی ایندیرەجكدر. بونلرڭ، سسمزنی قیصمق ایچون هر تورلی آلغی اوپەراسیوننە باشووراجاقلارینی دە چوق ایی بیلییورم.” دیدی.
“حقسزلق قارشیسنده صوصمزز”
شعیر مرحوم سزائی قاراقوچڭ “اونلر صانییورلر کە بز صوصسەك مسئله قالمایاجق. حالبوکه بز صوصسەك، تاریخ صوصمایاجق. تاریخ صوصسە، حقیقت صوصمایاجق. اونلر صانییورلر کە بزدن قورتولسەلر مسئله قالمایاجق. حالبوکه بزدن قورتولسەلر، وجدان آزابندن قورتولمایاجقلر. وجدان آزابندن قورتولسەلر، تاریخڭ آزابندن قورتولمایاجقلر. تاریخڭ آزابندن قورتولسەلر، اللّٰه این غضبندن قورتولمایاجقلر.” شعرینی سسلەنلندیرن ارطوغان، سوزلرینی شویله تماملادی:
“طیّب ارطوغان اولەرق وجدانییله، تاریخییله، مرحمدییله بویوك بر ملّتڭ جمهورباشقانی اولەرق، ربم عمر ویردكجە، بو قورسیدن مظلوملرڭ، مغدورلرڭ، کیمسەسیزلرڭ حقّنی صاوونمەیە، اونلرڭ دە سسی اولمەیە، اونلر ایچون دە قونوشمایە، مجادله ویرمەیە انساللّٰه دوام ایدەجگم. بز، گرکیرسە صیقینتی چكرز، گرکیرسە بدل أودەریز، اما حقسزلق قارشیسنده صوصمزز، ظلمە اصلا رضا گوسترمزز.
دنیانڭ گیدیشاتنە باقدیغمزنده أوڭمزنده ایکی یول اولدیغی گورولەجکتیر، یا قورقویله، چاتیشمایله و ایچە قپانمایله بلیرسزلگی داها دە بویوتەجگز یا دە عدالتله، طایانیشمەیله و اورتاق ارادەیله گلەجگی برابر انشا ایدەجگز. شبهەسیز، قارانلغە یومروق صاللامق قولایدر. زور اولان، او قارانلغی آیدینلاطاجاك بر موم یاقابیلمکتیر. تورکیه ایکنجی یولی سچمشدر و بو یولدە انساللّٰه صابیرله یورویەجكدر. ربم یولمزنی آچیق ایتسین، یار و یاردیمجیمز اولسین. بو صالونده و دنیانڭ درت بر یانندە بزلری دیڭلەین دوستلرمزنی بو اورتاق گلەجك ویزیوننە صاحب چیقمەیە دعوت ایدییورم. تکرار گوروشمك دیلگییله، هپینیزی صایغییله سلاملییورم.”
جمهورباشقانی ارطوغانڭ بم ٨١انجی گنل قولوننە خطابنڭ تام متن
برلشمش ملتلر ٨١انجی گنل قورولی خطابی
(٢٢ ایلول ٢٠٢٦، نیو یورك)
صایین باشقان،
دگرلی دولت و حکومت باشقانلری،
صایین گنل سکرەتر،
قیمتلی دلەگەلر،
سیزلەری، شخصم و ملدم آدینە اڭ قلبی دویغولرمله سلاملییور، بو قورسیدن سیزلەره بر کره داها خطاب ایتمكدن بویوك ممنونیت دویییورم.
برلشمش ملتلر ٨١انجی گنل قورولینڭ، باشده مظلوملر اولمق أوزرە، توم انسانلق ایچون خیرلرە وسیله اولمەسنی راببیمدن نیاز ایدییورم.
گنل قورول باشقانلغنی تماملایان صایین بیربوكە تشکر ایدییور؛ باشقانلغی دورالان صایین رحمنە دە باشاریلار دیلییورم.
١٠ ییله یاقین سورەدر برلشمش ملتلر گنل سکرەترلگی گوروینی طارافصیزلیقله، هپسندن أونملیسی جسارتله یوروتن قیمتلی دوستم صایین گوطررسە چابالرندن طولایی تبریكلرمزنی، تشکرلرمنی الەدییورم.
Öncelikle bir üzüntümü ifade etmek isterim:
أویه أولکەلرڭ قاهر اکثریدنڭ رسما طانیدیغی فلسطین دولتنڭ دگرلی باشقانی صایین محمود عباس، أوست أوسته ایکی ییلدیر بو صالونده یر آلماییور.
فلسطینلی قرداشلرمزنه یوڭلیك بو حقسزلق، وجدانلری یارالامقدەدر.
بیلنمسنی ایسترم کە، صایین عباس بالذات بورادە بولوناماصه دە، بزلر، طبقی گچن ییل اولدیغی گبی، أوزگور و اگەمن فلسطین دولتنڭ سسی اولاجق، فلسطین خلقنڭ مجادلەسنی بو قورسیدن دنیایە دویورمایە دوام ایدەجگز.
بو وسیلهیله، بوگون بر کز داها فلسطین دولدینی هنوز طانیممش توم أولکەلری بو قرارلرنی گوزدن گچیرمەیە دعوت ایدییورم.
صایین باشقان، دگرلی أویەلر…
٢٦ حزیران ١٩٤٥ تاریخندە برلشمش ملتلر آندلاشمەسی أیمزالانیرقن، أویه أولکەلر، بویوك بر اوموتله شونلری دکلاره ایتمشلردی:
“بز برلشمش ملتلر خلقلری؛ بر انسان عمری ایچندە ایکی کز انسانلغە تعریف اولنمز آچیلر گتیرن صاواش فلاکدندن گلەجك قوشاقلری قورومەیە، تمل انسان حقّلرینە، انسان کیشیلگنڭ اونور و دگرنە، عدالتڭ قورونمسی و آندلاشمەدن طوغان یوکوملولكلرە صایغی گوستەریلمەسی ایچون گرکلی قوشوللری اولوشطورمایە، ایی قوڭشولق آڭلاییشی ایچندە بیربیریمیزله باریشیق یاشامایە، اولوسلر آراس باریش و گوگنلگی قورومق ایچون گوچلرمزنی برلشتیرمەیە قرار ویردك.” دەمشلردی.
آڭلاشمەنڭ أوزرندن ٨١ ییلی آشقین بر سورە گچدی؛ اما انسانلق حالا او گونکی گوچلی ارادەنڭ حیات بولاجاغی گونلری حسرتله بکلییور.
أویله چوق اوزاغه گیتمەیە گرك یوق…
سادەجە صوڭ بر ییلدەكی طابلویە گوز آتمق کافیدر.
باقیڭز… گریدە بیراقدیغمز ١٢ آی، ٦٠ی آشقین چاتیشمه و صاواشله، صوڭ ٣٠ ییلڭ اڭ قانلی دونملرندن بری اولەرق قیدلره گچدی.
غزّەدن اوقراینه و روسیەیە، میانماردن دارفورە، ایراندن لبنانە، ٢٥٠ بیڭ انسان حیاتنی غائب ایتدی.
چوق داها فضلەسی تعریفسز آچیلر یاشادی.
یوز بیڭلرجەسی طوغدوغی، بویودوغی طوپراقلری ترك ایتمك زورندە قالدی.
یالڭزجە غزّەدە صوڭ ٣ ییلدە، چوغی چوجق و قادین ٧٤ بیڭ قرداشمز اسرائیلڭ دولت ترورنڭ قربانی اولدی.
غزّە خلق حالا ییقینتیلرڭ التنده سودكلرنی آریییور؛ اشلرنڭ، چوجقلرنڭ، آننه-بابالرنڭ نعشلرنی چیقارییور.
اسرائیلڭ صالدیریلرندە اللرنی-آیاقلرنی غائب ایتمش معصوم یاورولار، تختەدن یاپیلان پروتزلرله اوقوللرنە گیتمەیە، حیاتە طوتونمایە چالیشییور.
غزّەدەكی خستەخانەلرده، یاقیت صیقینتیسی نه دنیله ژنەراطورلەرین یوزدە ٧٠ندن فضلەسی شو آندە خدمت ویرمەییور.
اولادلرنڭ و طورونلرنڭ أوزرینه تیترەین بر بابا، بر دده اولەرق، بو قورسیده ایچیم پارچالانارق شونی افاده ایتمك زورڭنده یم:
غزّە، بوگون سادەجە دنیانڭ اڭ بویوك چوجق قبرستانی دگلدر…
عین زماندە دنیاده اڭ یوکسك چوجق آمپوطه اوراننە صاحب بولگەدر.
غزّە، چاغمزنڭ اڭ انسانلق طیشی، اڭ اوتانچ ویریجی تمرکز قامبیدر.
باشقان ترمپڭ غیرتلری و بزم دە دخیل اولدیغمز أولکەلرڭ قاتقیلرییله واریلان آتش کس صوڭرەسندە بیله قاطلەدیلن غزّەلیلرڭ صاییسی بیڭ ٥٠٠ی آشمشدر.
فلسطین دیرنیش حرکت، باریش پلاننڭ ایکنجی آشامەسینه گچیشی قبول ایتدیگی حالده اسرائیل حکومتی، اشغالی طوردیرمایە یاناشمییور.
باتی شرعیەدە ایسە یرلشیمجی ترورنڭ اڭ آغیر دونمی یاشانییور.
قدسدە، مسلمان و خریستییانلرڭ کوتسال مکانلرە ایریشیمی انگللەنلنییور.
هپمزڭ اورتاق گیریشیمی اولان انروه یوق ایدیلمك أیستەنییور.
شیمدى دگرلی دوستلرم…
بوگون قلبمله کلامم آراسنە ینه پرده قویمادن بعض گرچكلری بورادە آچیق آچیق افاده ایدەجگم:
کیمسە قصورە باقماسین، کیمسە گوجنمەسین، آلینماسین.
بو، طیّب ارطوغانڭ شخصی مسئلەسی دگلدر…
بو، انسانی بر مسئلەدر، هپمز ایچون وجدانی بر مسئلەدر.
قارشیمزنده؛ أولدورمەیە طویمایان، صوی قیریمجی بر ذهنیت وار.
قارشیمزنده صوڭ درجە وخیم بر طابلو وار.
یورگنده انسانلق اولان، یورگنده مرحمت، شفقت اولان؛ انساف و وجدان صاحبی هیچ کیمسە بو طابلویە گوزلرنی قپاتماز.
هپیمیزی صارصمسی گرکن بو منظرەنڭ بزە آڭلاتدیغی صدور:
بوندن ٨١ ییل أوڭجە باریش و گوگنلگی قورومق ایچون قورولان برلشمش ملتلر تشکیلات، بو گوروینی اجرا إدمەز حاله گلمش؛ داها طوغریسی گتیریلمیشتیر.
تشکیلات، قان غائب ایتمەیە دوام ایتمکدەدر.
فلسطیندە، لبناندە، سوداندە و دیگر قریز بولگەلرندە اوموتلرنی برلشمش ملتلرە باغلامش اولانلر، درین بر خیال قیریقلغی ایجڭندهدر.
اما خاطرلاتمق ایسترم کە، بر گون هرکس، انسانلغڭ اورتاق وجداننە صیغینمق زورندە قالاجقدر.
بوگون کندیمیزی گوگن ایچندە، رفاه ایچندە، اسنلك ایچندە خستەبیلیرز.
چاتیشمه بولگەلرندن، قریز بولگەلرندن اوزاقده قونفور ایچندە یاشایابیلیریز.
فقط یارین نه اولاجغنی، باشمزنه نه گلەجگنی هیچبیریمیز بیلەمزز.
بونڭ ایچون، اولوسلر آراس سیستمە دویولان گوگنڭ یڭیدن تأسیسنە اوداقلانان بو ییلکی گنل قورول تماسینی فوکالاده اصابتلی بولییورم.
صایین گنل سکرەترڭ، بم80 گیریشیمی دخیل، بو یوڭدە صرف ایتدیگی صمیمی چابالری دستکلییورز.
بو رفورم ارادەسنڭ، متعاقب گنل سکرەتر دونمنده دە سوردورولمسنی بکلییورز.
طبیعی بورادە شو حقیقت دە چوق نت افاده ایتمك ایستییورم…
اگر برلشمش ملتلرە اولان گوگن گرچکدن آرتیریلمق أیستەنییورصه، یاپیلمسی گرەکنلر بللیدر:
غزّەدە چوجقلر، گوگن ایچندە اولاجق.
فلسطینلی یاورولار گوکیوزونه باقنجە صاواش اوچاقلرنی، ایحالری، سیهەلری دگل؛ أوزگورجە سوزولن اوچورتمالری گورەجك.
لبناندە چوجقلر گیجەنڭ بر وقتنده بومبه سسلرییله اویانمایاجق.
آسیەلی امكچیلرڭ آلین تری، وحشی قاپیتالیستلر طرفندن سومورولمەیەجك.
آفریقەلی قرداشلرمز، گلەجكلرنە اڭ آز مرفه أولکەلرڭ وطنداشلری قدر گوگنله باقاجاك، اوموتله باقاجاك.
برلشمش ملتلرە گوگن، آنجق بو شکلدە یڭیدن صاغلانابیلیر.
١٩٠دن فضله أولکه ڭڭ ارادەسنڭ ٥ أولکه ڭڭ کیفنە باغلی اولدیغی بر یاپی، قبول ادەلیم کە، نه عادلدر، نه دە گوگنی تام مانصییله تأسیس ایدەبیلیر.
گوگنلك قونسیی “دنیا ٥دن بویوكدر” ایلکەسینه گورە مطلقه رفورمه ایدیلملیدر.
دگرلی دوستلرم…
بر یاندن خیزله کلیشن تکنولوژییە آیاق اویدیرمەمز گركیركن، دیگر یاندن داها عادل بر دوزنڭ انشاسی گبی مشقتلی آنجق علوی بر صوروملیلق طاشییورز.
بو نقطەدە بعض تمل پرنسیپلری سیزلرله بورادە پایلاشمق ایستییورم:
اولا اولوسلر آراس حقوقڭ، گوچلویە فرقلی، ضعیفە فرقلی أویگولاندیغی موجود آڭلاییشی دگیشدیرمك مجبوریدڭنده یز.
اونوتولماسین کە؛ یابانڭ یاننە کار قالدیغی، داهاسی جزاصیزلقڭ صیرەدنلاشدیغی بر اولوسلر آراس سیستم چورومەیە محکومدر.
ایکنجی اولەرق، اولوسلر آراس ارادەنڭ قریزلرڭ چوزومنده طیقاندیغی هر آشامەدە، یڭی بر یول آچمق ایچون بولگهسال صاحبلەنلنمەیی قوللانمق طورومڭنده یز.
تورکیه اولەرق، بو ایلکەیله حرکت ایتدیگمز، قرەدڭز طاخیل قوریدوری گبی، هر قونودە نتیجە آلدق؛ هم بولگهسال هم کرهسال گوگنلگە قاتقی صنعدك.
أوچنجی اولەرق، ایش برلگنی و آچیق دیپلوماسییی دولتلر آراسی مناسبتلرڭ مرکزینە قویان بر آڭلاییشی مطلقه یڭیدن تأسیس ایتملیز.
گوگنسزلك أوزرینه بینا ایدیلن بر سیاست آڭلاییشنڭ قازانانی اولمادیغنی، تاریخ بزە آجی تجربەلرله پك چوق دفعه کوسترمشدر.
دردنجی اولەرق، دنیا گنلندە گیتدکجە درینلەشن گلیر عدالتسیزلكلرنە چوزوم أورتن یڭی بر پارادیگمەیی برابر انشا ایتملیز.
بز، بونڭ یولونڭ اورتاق قالقینمه، طایانیشمه و باغلانتیصاللقدن گچدیگنە اینانییورز.
بربرینە یوللرلە، تجارتله، انرژی خطلری و اورتاق أورتیمله باغلانلانان طوپلوملر، اڭنده صوڭندە حضور و استقرارده دە برلەشەجكدر.
صوڭ اولەرق، انسان مرکزلی تکنولوژی آڭلاییشینی حاکم قلعارق، تکنولوژییە صاحب اولانلر و اولمایانلر آراسندە یڭی دیوارلر أورولمسینه اذن ویرمەملیز.
بیلنملیدر کە؛ تکنو-قطبلاشمه و دیژیتال-هگەمونیه، نه برلشمش ملتلر مرکزلی سیستمڭ، نه دە اونڭ اصلی عنصری اولان دولتلرڭ خیرڭنهدر.
قیمتلی دلەگەلر…
تورکیه اولەرق، بو ایلکەلری سادەجە دیلە گتیرمكله قالمییورز.
آتدیغمز هر آدیمده داها عادل و انسانی بر اولوسلر آراس سیستمڭ آراییشینداییز.
بولگهسال صاحبلەنلنمە آڭلاییشییله پاکستان و سعودی عربستانله قوردوغمز صاوونمه اتّفاقی ایلە، هم آرامزدەكی طایانیشمەیی پەرچینلییور، هم دە بولگەمزدەكی صورونلرە بولگه ایچریسیندن چوزوملر أورتمەیی آماچلییورز.
کورفزدە فتیلی آتشلەنلنن چاتیشمه و صاواش اورتامنڭ صوڭە اردیریلمسی ایچون، ایلگیلی آقتورلرله یوروتدوغمز چابالرمز سورویور.
بورادەکی چاتیشمالری جوار بولگەلرە یایمق گبی تهلکەلی بر گیریشیمڭ کیمسەیە فائدەسی اولمادیغنڭ آلتینی أونمله چیزییوروم.
غزّەدە ایسە بر ییل اول صرم ال شیخدە آتدیغمز امضانڭ تعقیبچیسی یز.
غزّەنڭ یڭیدن انشاسینه وقت غائب ایتمدن باشلەمامز گرکییور.
بو قونودە سیزلەری، اسرائیل أوزرندە داها فضله باصقی قورمایە چاغیرییورم.
شونی آرتیق هرکس عنسین و قبول ایتسین:
فلسطین دولدینی بوغمه گیریشیملری خسرانە اوغرەیاجقدر.
١٩٦٧ صینیرلرنده، باش کندی طوغو قدس اولان باغیمسز و طوپراق بتونلگنە صاحب فلسطین دولتنڭ وجود بولاجاغی او گوزل گونلری، انساللّٰه گورەجەگیز.
دوستلرم…
١٤ ییللق ظلمڭ آردندن سوریه، ٨ آرالق دوریمییله برلکدە یڭی بر یولە گیردی.
جمهورباشقانی شعرەنڭ لیدرلگنده، سوریەنڭ، هر تورلی ایچ و طیش تحریگە رغمًا، گوگنلی، حضورلی بر أولکه اولمه هدفنە طوغری ایلرلەدیگینی گورویورز.
بو یولجیلقلرنده قرداش سوریه خلقنڭ یانندە اولمەیە دوام ایدەجگز.
بر دیگر قوڭشومز عراقدە، دولت اوتوریتەسنڭ گوچلندیریلمەسی و استقرارڭ تحکیم ایدیلمسی چابالرینە دستگمز تامدر.
قالقینمه یولی پروژەسی باشده اولمق أوزرە، بولگەمزنڭ رفاەینی آرطیراجاك ستراتژیك اولاشدیرمه و انرژی پروژەلرنده عراقله أیشبیرلگی ایچندە چالیشییورز.
روسیە-اوقراینه صاواشنڭ ایسە اوقراینەنڭ اگەمنلگی و طوپراق بتونلگی صاغلانارق صوڭە ارمسی صمیمی آرزومزدر.
قرەدڭزدە سیروسەفر امنیدنڭ یڭیدن تأسیسی، غدا گوگنلگنڭ تأمینی و صاواشڭ داها گڭیش بر جغرافیەیە یاییلمسنڭ أوڭلنمسی آماجیلە طرفلرله تماسلرمزنی سوردورییورز.
قرەدڭزدە تجاری کمیلرە یوڭلیك صوڭ صالدیریلرڭ، کیم طرفندن یاپیلیرسە یاپیلسین، قبول ایدیلەمز اولدیغنی بالخاصه وورغولییورم.
هرمز بوغازنده سیروسەفر سربستیسنڭ قورونمسی گرکدیگنە اینانییورز.
اگه و طوغو آق دڭزدە، موجود مسئلەلرڭ ایی قوڭشولق ایلیشکیلری تملندە و اولوسلر آراس حقوقە اویغون بیچیمدە چوزولمسنی آرزو ایدییورز.
طوغو آق دڭز قونفەرانسی أوڭریمز، مشترك بر زمین اولوشطورولمسینه قاتقی یاپاجقدر.
بو وسیلهیله، برلشمش ملتلر گنل قوروللرنده یاپدیغم چاغرییی بوگون بر کز داها تکرارلییورم:
قبریس تورك خلقنڭ اگەمن اشیتلگی و اشیت اولوسلر آراس ستاتوسی تسجیل ایدیلملی، معروض بیراقیلدیغی گایریینسانی ایزولاسیون آرتیق صوڭ بولمالیدیر.
اولوسلر آراس طوپلومی، قوزی قبریس تورك جمهوریدینی طانیمایە و بو دولتله سیاسی، دیپلوماتیك و اکونومیك ایلیشکیلر تأسیس ایتمەیە دعوت ایدییورم.
قیمتلی دلەگەلر…
تورکیه؛ کلیشن صاوونمه صنایعسییله، شوقلرە قارشی دیرنچلی اقونومیسییله چاتیشمەلرڭ اورتەسندە عادتا بر استقرار آطەسی اولمەیی سوردیرمكدەدر.
أولکەمز، آوروپەنڭ آیریلمز بر پارچەسی اولەرق، قطاعنڭ رفاه و گوگنلگنڭ تأمیننده أونملی روللر أوستلنمكدەدر.
تموز آیندە باشاریلە أو صاحبلگی یاپدیغمز ناطو آنقره ذروەسی، اورتاق گوگنلگمزنه ایلیشکین قرارلیلقمزنڭ صومیت بر نشانەسی اولمشدر.
تورکیەنڭ، گوگنلك معماریسنڭ طیشندە بیراقیلدیغی بر آوروپەنڭ داها گوچلی، داها گوگنلی اولمسی، آچیق سویلییورم، ممکن دگلدر.
بز، آوروپە برلگییله گلەجگمزنی ایشته بو ستراتژیك ویزیونله شکللندیرییورز. عین ویزیونی برلكدن دە بکلییورز.
بالقانلر، بزم گوچلی تاریخی، کولتورل و بشری باغلرمزنڭ اولدیغی بر بولگەدر.
بالقان باریش پلاتفورمنده ایش برلگیمزنی درینلەشتیرەجك اورتاق آدیملر ادییورز.
گونی قفقاسیەیە باقیشمز دە صوڭ درجە نتدر:
آذربیجان ایلە ارمنیستان آراسندە قالیجی باریشڭ تأسیسینی تمنی ایدییورز.
صایین علی یەو ایلە صایین پاشینیانڭ اورتایه قویدقلری چوزوم ارادەسنی تقدیرله قارشیلییور؛ دستکلییورز.
ارمنیستانله یوروتدوغمز نورماللشمه سورجنی دە قرارلیلقلە ایلرلەتییورز.
شونی دە ممنونیتله افاده ایتمك ایسترم:
تورك دولتلری تشکیلات، ییلدن ییله گوچلەنلنن أورنك بر بولگهسال أیشبیرلگی مودلی حالنه گلمشدر.
٣٠ اکیمدە آنقرەدە یاپیلاجق ١٣انجو لیدرلر ذروەسی، تشکیلاتڭ أوڭندە انساللّٰه یڭی قاپیلر، یڭی افقلر آچاجقدر.
آرالق آیندە لیبیەدە دوزنلەیەجەگیمیز ٤انجو تورکیه-آفریقه اورتاقلق ذروەسی ایسە ٢٠ ییلی آشقین سورەدر گلیشدیردیگمز قورومسال اورتاقلغمزنڭ سمبولیدر.
گونی آسیەدە کشمیر مسئلەسی دخیل توم اختلافلرڭ، ایلگیلی برلشمش ملتلر شرط و قرارلری چرچوەسندە، دییالوگله اله آلینمسی أونملیدر.
یاپیجی حرکت ایدیلدیگی تقدیردە، هر تورلی صورونڭ چوزومی ممکندر.
عین طوروم آفریقه قطاعسیدەكی گریلیملر ایچون دە گچرلیدر.
سوداندە آتش کس و قالیجی باریش چابالرینە؛ صومالیدە گوگنلك، قالقینمه و قورومسال قپاسیتەنڭ گوچلندیریلمەسی غیرتلرنە دستگمز تامدر.
لیبیەدە استقرار و سکوندڭ قورونمسی أوڭجەلگمزدر.
گوندمدەكی أوزلاشی سورجنڭ، لیبیەلیلرڭ لیدرلگی و صاحبلگنده یوروتولمسی ضروریدر.
بز دە، تورکیه اولەرق، بو سورجڭ باشاریسی ایچون دستگمزنی سوردورییورز.
أوته یاندن، یڭیدن آسیه گیریشیممزله، آسیه-پاصیفیکتەکی اورتاقلرمزله ایلیشکیلرمزنی گلیشدیرمەیە دوام ایدییورز.
آصەانله ایلیشکیلرمزنڭ دییالوغ اورتاقلغی دوزینە یوکسلمسنی، بو یاقلاشیمڭ صومیت بر نتیجەسی اولەرق گورویورز.
عین شکلدە، لاتین آمەریقە و قاراییپ أولکەلرییله ایلیشکیلرمزنی قارشیلقلی صایغی، اورتاقلق و قزان-قزان آڭلاییشییله گلیشتیرییورز.
دگرلی أویەلر…
هپمز رزغمزنی، یاشام قایناغمزنی طبیعتدن آلییورز.
آنجق دنیامز، چوره و اقلیم نقطەسندە جدی تهدیدلرڭ اشیگنده بولونویور.
هوا، صو، طوپراق، بونڭ یانندە برچوق جانلی اقلیم دگیشیكلگندن ایتکیلەنلنییور.
گلیشمكدە اولان أولکەلر و پاصیفیك بولگەسی اقلیم قریزینی ایلیكلرنە قدر یاشاركن؛ مع الاسف احتیاج دویدقلری فینانسمانە ایریشیمده جدی زورلقلرله قارشیلاشییور.
بو ییل قاسم آیندە آنطالیەدە جوپ31 ذروەسینه أو صاحبلگی یاپاجغز.
ذروەدە أوزللکله اقلیم عدالدنڭ أوڭە چیقاریلماصینی صاغلایاجغز.
آوسترالیەیله گلیشدیردیگمز أورطاقلیقله، جوپ31ی فینانسمان تعهدلرنڭ یرینه گتیریلدیگی، تکنولوژی ترانسفرنڭ خیزلانلاندیریلدیغی و ویریلن سوزلرڭ صومیت آدیملرە دونوشدوغی بر “اویغولامه چوپی” حالنه گتیرمەیی هەدەفلییورز.
بو فرصتدن إستفادەیله، سیزلەری جوپ31 لیدرلر ذروەسینه دعوت ایدییورم.
اثیم امینه ارطوغانڭ ٢٠١٧دە “دنیا اورتاق أومزدر” دییەرك باشلاتدیغی صفر آتیق حرکت، او گوندن بوگونە کرهسال بر فرقندەلق سفربرلگنە دونوشدی.
شوراسی بر گرچك کە؛ اقلیم قریزییله مجادلەنڭ قوشقوسز پك چوق یولی واردر.
صفر آتیق حرکت، توم بو یوللرڭ برلەشدیگی اڭ صاغلام کوپرودر.
سیزلەرین دە دستگیلە بو کوپرونڭ داها دە گوچلەنلنەجگنە اینانییورم.
بورادە شو گرچگی دە دیککهتینایز گتیرییوروم:
اقلیم دگیشیكلگی قدر بویوك بر باشقە تهلکه، توکتیم خرصییله اسراف کولتورنڭ یایغینلاشمسیدر.
دنیاده هر ییل ٥،٨ تریلیون طباق ییمك چوبە گیتمكدە، یعنی ٢ میلیار طونڭ أوزرندە غدا اسراف ایدیلمکدەدر.
بر طرفده طونلرجە ییمگڭ چوبە آتیلدیغی، دیگر طرفده یوز میلیونلرجە انسانڭ چوپدن ییمك طوپلەدیغی بر دنیاده، عدالتدن بخستیلمەز.
تورکیه اولەرق، گرك اسرافڭ أوڭلنمسی چالیشمەلرینە، کرکسه کرهسال غدا گوگنلگنڭ صاغلانلانمسینه هر تورلی قاتقییی یاپمەیە حاضرز.
بو آڭلاییشله، دوقتور محمد مهد اکری، برلشمش ملتلر غدا و طاریم تشکیلات گنل دیرکتورلكنە آدای گوستردك.
دستكلرڭزنی اسیرگەمەیەجگڭزنه اینانییورم.
سنون دە بیلنمسینده فائده واردر:
دنیامز خیزله دگیشیركن، انسانلق دە اش زمانلی اولەرق یڭی صوسیال تهدیدلرله یوزلشمەیە باشلەمشدر.
باتیده وبا گبی یاییلان اسلام دشمنلغی، بونلرڭ اڭ باشنده گلییور.
بالخاصه مسلمان قادینلر و قیز چوجقلری صوڭ ییللردە آیریمجیلغە داها فضله معروض قالییور.
کیمی أولکەلرڭ اوقوللردە اویغولامەیە قویدیغی باشورتوسو یاساقلرنی، قادینلرڭ اڭ تمل حقّلرینە یاپیلمش بر صالدیری اولەرق گورویورز.
آرتان یبانجی قارشیتلغی، کولتورل عرقجیلق و آنطیسەمیتیزم دە قرارلیلقلە مجادله ایدیلمسی گرکن زهرلی آقیملردر.
کرهسال جینسییتسیزلشتیرمه پولیتیقەلری، عائله قورومییله برلکدە معصوم چوجقلری دە هدف آلان بر قوشاتمایە دونوشمشدر.
بو قوشاتمایی، آنجق قادین و ارکكدن اولوشان عائلەیی قورویاراك قیرابیلیرز.
تورکیه، لوبیلرڭ صالدیریلرینە رغمًا عائله و چوجقلرڭ قورونماصینده اینیسییاتیف آلمەیە دوام ایدەجکدر.
طوپلومسال باریشی دینامیتلەین بر دیگر تهدید، صوسیال مدیەدە یایغینلاشان دزنفورماصیون فعالیتلریدر.
حقیقت صاوونمق، بوگون داها أوڭجە هیچ اولمادیغی قدر أونملی حاله گلمشدر.
عین تهلکەیله قونترولی گیدرەك زورلاشان یاپای ذکاده دە قارشیلاشییورز.
یاپای ذکا ایچون اولوسلر آراس اورتاق بر حقوقی چرچوه اولوشطورولمسنڭ وقتی چوقدن گلمشدر.
برلشمش ملتلر اولوسلر آراس یاپای ذکا سوزلشمسینڭ حاضرلانلانمسی و یورورلگە قونولمسی ایچون یوروتولن چالیشمەلرە خیز ویریلمسی مهمدر.
دگرلی دلەگەلر، چوق قیمتلی دوستلرم…
بوگون بورادە آچیق یورکلیلیکله دیلە گتیردیگم گرچكلر البتە بریلرلرینی راحتسز ایدەجك، قونفورلرنی بوزاجق، یالانلرنڭ ماسکەسنی ایندیرەجكدر.
بونلرڭ، سسمزنی قیصمق ایچون هر تورلی آلغی اوپەراسیوننە باش ووراجاقلارینی دە چوق ایی بیلییورم.
مرحوم بر شعیرمزنڭ افادەلرییله*:
“اونلر صانییورلر کە،
بز صوصسەك مسئله قالمایاجق.
حالبوکه بز صوصسەك، تاریخ صوصمایاجق.
تاریخ صوصسە، حقیقت صوصمایاجق.
اونلر صانییورلر کە،
بزدن قورتولسەلر مسئله قالمایاجق.
حالبوکه بزدن قورتولسەلر،
وجدان آزابندن قورتولمایاجقلر.
وجدان آزابندن قورتولسەلر،
تاریخڭ آزابندن قورتولمایاجقلر.
تاریخڭ آزابندن قورتولسەلر،
اللّٰه این غضبندن قورتولمایاجقلر.”
طیّب ارطوغان اولەرق؛ وجدانییله، تاریخییله، مرحمدییله بویوك بر ملّتڭ جمهورباشقانی اولەرق، ربیم عمر ویردكجە، بو قورسیدن مظلوملرڭ، مغدورلرڭ، کیمسەسیزلرڭ حقّنی صاوونمەیە، اونلرڭ دە سسی اولمەیە، اونلر ایچون دە قونوشمایە، مجادله ویرمەیە انساللّٰه دوام ایدەجگم.
بز، گرکیرسە صیقینتی چكرز، گرکیرسە بدل أودەریز؛ اما حقسزلق قارشیسنده صوصمزز، ظلمە اصلا رضا گوسترمزز.
دنیانڭ گیدیشاتنە باقدیغمزنده أوڭمزنده ایکی یول اولدیغی گورولەجکتیر:
یا قورقویله، چاتیشمایله و ایچە قپانمایله بلیرسزلگی داها دە بویوتەجگز…
یا دە عدالتله، طایانیشمەیله و اورتاق ارادەیله گلەجگی برابر انشا ایدەجگز.
شبهەسیز قارانلغە یومروق صاللامق قولایدر.
زور اولان، او قارانلغی آیدینلاطاجاك بر موم یاقابیلمکتیر.
تورکیه ایکنجی یولی سچمشدر و بو یولدە انساللّٰه صابیرله یورویەجكدر.
ربیم یولمزنی آچیق ایتسین، یار و یاردیمجیمز اولسین، دییورم.
بو صالونده و دنیانڭ درت بر یانندە بزلری دیڭلەین دوستلرمزنی بو اورتاق گلەجك ویزیوننە صاحب چیقمەیە دعوت ایدییورم.
تکرار گوروشمك دیلگییله، هپینیزی بر کز داها صایغییله سلاملییورم.
قالین صاغلیجاقله…
*شعر، رحمتلی سزائی قاراقوچە آیتتیر.
قایناق: آه
Cumhurbaşkanı Erdoğan: Gerekirse bedel öderiz, zulme rıza göstermeyiz!
Cumhurbaşkanı Erdoğan, yaklaşık 10 yıldır BM Genel Sekreterliği görevini yürüten Antonio Guterres’e de çabalarından dolayı teşekkür etti.
Bir üzüntüsünü dile getiren Erdoğan, şunları ifade etti:
“Üye ülkelerin kahir ekseriyetinin resmen tanıdığı Filistin Devleti’nin değerli Başkanı Sayın Mahmud Abbas, üst üste iki yıldır bu salonda yer alamıyor. Filistinli kardeşlerimize yönelik bu haksızlık, vicdanları yaralamaktadır. Bilinmesini isterim ki, Sayın Abbas bizzat burada bulunamasa da bizler, tıpkı geçen yıl olduğu gibi özgür ve egemen Filistin Devleti’nin sesi olacak, Filistin halkının mücadelesini bu kürsüden dünyaya duyurmaya devam edeceğiz. Bu vesileyle, bugün bir kez daha Filistin Devleti’ni henüz tanımamış tüm ülkeleri bu kararlarını gözden geçirmeye davet ediyorum.
26 Haziran 1945’te Birleşmiş Milletler Antlaşması imzalanırken üye ülkeler büyük bir umutla şunları deklare etmişlerdi: ‘Biz Birleşmiş Milletler halkları, bir insan ömrü içinde iki kez insanlığa tarif olunmaz acılar getiren savaş felaketinden gelecek kuşakları korumaya, temel insan haklarına, insan kişiliğinin onur ve değerine, adaletin korunması ve antlaşmadan doğan yükümlülüklere saygı gösterilmesi için gerekli koşulları oluşturmaya, iyi komşuluk anlayışı içinde birbirimizle barışık yaşamaya, uluslararası barış ve güvenliği korumak için güçlerimizi birleştirmeye karar verdik.’ demişlerdi. Anlaşmanın üzerinden 81 yılı aşkın bir süre geçti ama insanlık halen o günkü güçlü iradenin hayat bulacağı günleri hasretle bekliyor.”
“Gazze halkı halen yıkıntıların altında sevdiklerini arıyor”
Öyle çok uzağa gitmeye gerek olmadığını, sadece son bir yıldaki tabloya göz atmanın kafi olacağını belirten Erdoğan, “Bakınız geride bıraktığımız 12 ay, 60’ı aşkın çatışma ve savaşla, son 30 yılın en kanlı dönemlerinden biri olarak kayıtlara geçti.” dedi.
Gazze’den Ukrayna ve Rusya’ya, Myanmar’dan Darfur’a, İran’dan Lübnan’a 250 bin insanın hayatını kaybettiğini hatırlatan Erdoğan, “Çok daha fazlası tarifsiz acılar yaşadı. Yüz binlercesi doğduğu, büyüdüğü toprakları terk etmek zorunda kaldı. Yalnızca Gazze’de son 3 yılda çoğu çocuk ve kadın 74 bin kardeşimiz İsrail’in devlet terörünün kurbanı oldu. Gazze halkı halen yıkıntıların altında sevdiklerini arıyor, eşlerinin, çocuklarının, anne-babalarının naaşlarını çıkarıyor.” diye konuştu.
İsrail’in saldırılarında ellerini ve ayaklarını kaybeden masum çocukların tahtadan yapılan protezlerle okullarına gitmeye, hayata tutunmaya çalıştığına dikkati çeken Erdoğan, Gazze’deki hastanelerde yakıt sıkıntısı nedeniyle jeneratörlerin yüzde 70’inden fazlasının hizmet veremediğini söyledi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, şunları kaydetti:
“Evlatlarının ve torunlarının üzerine titreyen bir baba, bir dede olarak, bu kürsüde içim parçalanarak şunu ifade etmek zorundayım; Gazze, bugün sadece dünyanın en büyük çocuk kabristanı değildir. Aynı zamanda dünyada en yüksek çocuk ampute oranına sahip bölgedir. Gazze, çağımızın en insanlık dışı, en utanç verici temerküz kampıdır. Başkan (Donald) Trump’ın gayretleri ve bizim de dahil olduğumuz ülkelerin katkılarıyla varılan ateşkes sonrasında bile katledilen Gazzelilerin sayısı 1500’ü aşmıştır. Filistin Direniş Hareketi, barış planının ikinci aşamasına geçişi kabul ettiği halde İsrail Hükümeti, işgali durdurmaya yanaşmıyor. Batı Şeria’da ise yerleşimci terörünün en ağır dönemi yaşanıyor.”
Fotoğraf : Mehmet Ali Özcan/AA
“Karşımızda öldürmeye doyamayan bir zihniyet var”
Kudüs’te, Müslüman ve Hristiyanların kutsal mekanlara erişiminin engellendiğini anımsatan Erdoğan, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Hepimizin ortak girişimi olan UNRWA yok edilmek isteniyor. Bugün kalbimle kelamım arasına yine perde koymadan bazı gerçekleri burada açık açık ifade edeceğim. Kimse kusura bakmasın, kimse gücenmesin, alınmasın. Bu, Tayyip Erdoğan’ın şahsi meselesi değildir. Bu, insani bir meseledir, hepimiz için vicdani bir meseledir. Karşımızda öldürmeye doyamayan soykırımcı bir zihniyet var. Karşımızda son derece vahim bir tablo var. Yüreğinde insanlık olan, yüreğinde merhamet, şefkat olan, insaf ve vicdan sahibi hiç kimse bu tabloya gözlerini kapatamaz.
Hepimizi sarsması gereken bu manzaranın bize anlattığı şudur; bundan 81 yıl önce barış ve güvenliği korumak için kurulan Birleşmiş Milletler Teşkilatı, bu görevini icra edemez hale gelmiş, daha doğrusu getirilmiştir. Teşkilat, kan kaybetmeye devam etmektedir. Filistin’de, Lübnan’da, Sudan’da ve diğer kriz bölgelerinde umutlarını Birleşmiş Milletlere bağlamış olanlar, derin bir hayal kırıklığı içindedir.”
Bir gün herkesin, insanlığın ortak vicdanına sığınmak zorunda kalacağına işaret eden Erdoğan, “Bugün kendimizi güven içinde, refah içinde, esenlik içinde hissedebiliriz. Çatışma bölgelerinden, kriz bölgelerinden uzakta konfor içinde yaşayabiliriz. Fakat yarın ne olacağını, başımıza ne geleceğini hiçbirimiz bilemeyiz. Bunun için uluslararası sisteme duyulan güvenin yeniden tesisine odaklanan bu yılki Genel Kurul temasını fevkalade isabetli buluyorum.” ifadelerini kullandı.
“Güvenlik Konseyi, ‘Dünya 5’ten büyüktür’ ilkesine göre mutlaka reforme edilmelidir”
Konuşmasında, BM Genel Sekreteri’nin BM80 Girişimi dahil bu yönde sarf ettiği samimi çabaları desteklediklerini belirten Erdoğan, bu reform iradesinin müteakip Genel Sekreter döneminde de sürdürülmesini beklediklerini söyledi.
Birleşmiş Milletler’e olan güvenin gerçekten artırılmak istenmesi durumunda yapılması gerekenlerin belli olduğunu dile getiren Erdoğan, şöyle konuştu:
“Gazze’de çocuklar güven içinde olacak. Filistinli yavrular gökyüzüne bakınca savaş uçaklarını, İHA’ları, SİHA’ları değil; özgürce süzülen uçurtmaları görecek. Lübnan’da çocuklar gecenin bir vaktinde bomba sesleriyle uyanmayacak. Asyalı emekçilerin alın teri, vahşi kapitalistler tarafından sömürülmeyecek. Afrikalı kardeşlerimiz, geleceklerine en az müreffeh ülkelerin vatandaşları kadar güvenle bakacak, umutla bakacak. Birleşmiş Milletler’e güven ancak bu şekilde yeniden sağlanabilir. 190’dan fazla ülkenin iradesinin 5 ülkenin keyfine bağlı olduğu bir yapı, kabul edelim ki ne adildir ne de güveni tam manasıyla tesis edebilir. Güvenlik Konseyi, ‘Dünya 5’ten büyüktür’ ilkesine göre mutlaka reforme edilmelidir.”
“Mevcut anlayışı değiştirmek mecburiyetindeyiz”
Bir yandan hızla gelişen teknolojiye ayak uydurmaları gerekirken, diğer yandan daha adil bir düzenin inşası gibi meşakkatli ancak ulvi bir sorumluluk taşıdıklarını vurgulayan Erdoğan, konuşmasını şöyle sürdürdü:
“Bu noktada bazı temel prensipleri sizlerle burada paylaşmak istiyorum: Evvela uluslararası hukukun, güçlüye farklı, zayıfa farklı uygulandığı mevcut anlayışı değiştirmek mecburiyetindeyiz. Unutulmasın ki yapanın yanına kar kaldığı, dahası cezasızlığın sıradanlaştığı bir uluslararası sistem çürümeye mahkumdur. İkinci olarak, uluslararası iradenin krizlerin çözümünde tıkandığı her aşamada, yeni bir yol açmak için bölgesel sahiplenmeyi kullanmak durumundayız. Türkiye olarak, bu ilkeyle hareket ettiğimiz, Karadeniz Tahıl Koridoru gibi her konuda netice aldık; hem bölgesel hem küresel güvenliğe katkı sunduk. Üçüncü olarak, işbirliğini ve açık diplomasiyi devletler arası münasebetlerin merkezine koyan bir anlayışı mutlaka yeniden tesis etmeliyiz.
Güvensizlik üzerine bina edilen bir siyaset anlayışının kazananı olmadığını tarih bize acı tecrübelerle pek çok defa göstermiştir. Dördüncü olarak, dünya genelinde gittikçe derinleşen gelir adaletsizliklerine çözüm üreten yeni bir paradigmayı beraber inşa etmeliyiz. Biz, bunun yolunun ortak kalkınma, dayanışma ve bağlantısallıktan geçtiğine inanıyoruz. Birbirine yollarla, ticaretle, enerji hatları ve ortak üretimle bağlanan toplumlar, eninde sonunda huzur ve istikrarda da birleşecektir. Son olarak, insan merkezli teknoloji anlayışını hakim kılarak, teknolojiye sahip olanlar ve olmayanlar arasında yeni duvarlar örülmesine izin vermemeliyiz. Bilinmelidir ki tekno-kutuplaşma ve dijital-hegemonya, ne Birleşmiş Milletler merkezli sistemin ne de onun asli unsuru olan devletlerin hayrınadır.”
“Filistin Devleti’nin vücut bulacağı günleri göreceğiz”
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye olarak bu ilkeleri sadece dile getirmekle kalmadıklarını, attıkları her adımda daha adil ve insani bir uluslararası sistemin arayışında olduklarını belirterek, şunları kaydetti:
“Bölgesel sahiplenme anlayışıyla Pakistan ve Suudi Arabistan ile kurduğumuz Savunma İttifakı hem aramızdaki dayanışmayı perçinliyor hem de bölgemizdeki sorunlara bölge içerisinden çözümler üretmeyi amaçlıyor. Körfez’de fitili ateşlenen çatışma ve savaş ortamının sona erdirilmesi için ilgili aktörlerle yürüttüğümüz çabalarımız sürüyor. Buradaki çatışmaları civar bölgelere yaymak gibi tehlikeli bir girişimin kimseye faydası olmadığının altını önemle çiziyorum. Gazze’de ise bir yıl evvel Şarm El-Şeyh’te attığımız imzanın takipçisiyiz. Gazze’nin yeniden inşasına vakit kaybetmeden başlamamız gerekiyor. Bu konuda sizleri, İsrail üzerinde daha fazla baskı kurmaya çağırıyorum. Şunu artık herkes anlasın ve kabul etsin: Filistin Devleti’ni boğma girişimleri hüsrana uğrayacaktır. 1967 sınırlarında, başkenti Doğu Kudüs olan bağımsız ve toprak bütünlüğüne sahip Filistin Devleti’nin vücut bulacağı o güzel günleri inşallah göreceğiz.”
“Kardeş Suriye halkının yanında olmaya devam edeceğiz”
Suriye’nin 14 yıllık zulmün ardından 8 Aralık Devrimi ile yeni bir yola girdiğini dile getiren Erdoğan, “Cumhurbaşkanı (Ahmed) Şara’nın liderliğinde Suriye’nin her türlü iç ve dış tahrike rağmen güvenli, huzurlu bir ülke olma hedefine doğru ilerlediğini görüyoruz. Bu yolculuklarında kardeş Suriye halkının yanında olmaya devam edeceğiz.” dedi.
Irak’la ilişkilere de değinen Erdoğan, şöyle konuştu:
“Bir diğer komşumuz Irak’ta, devlet otoritesinin güçlendirilmesi ve istikrarın tahkim edilmesi çabalarına desteğimiz tamdır. Kalkınma Yolu Projesi başta olmak üzere bölgemizin refahını artıracak stratejik ulaştırma ve enerji projelerinde Irak’la işbirliği içerisinde çalışıyoruz. Rusya-Ukrayna Savaşı’nın ise Ukrayna’nın egemenliği ve toprak bütünlüğü sağlanarak sona ermesi samimi arzumuzdur. Karadeniz’de seyrüsefer emniyetinin yeniden tesisi, gıda güvenliğinin temini ve savaşın daha geniş bir coğrafyaya yayılmasının önlenmesi amacıyla taraflarla temaslarımızı sürdürüyoruz. Karadeniz’de ticari gemilere yönelik son saldırıların, kim tarafından yapılırsa yapılsın, kabul edilemez olduğunu bilhassa vurguluyorum.”
“Kıbrıs Türk halkının maruz kaldığı izolasyon son bulmalı”
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer serbestisinin korunması gerektiğine inandıklarını dile getirerek, “Ege ve Doğu Akdeniz’de mevcut meselelerin iyi komşuluk ilişkileri temelinde ve uluslararası hukuka uygun biçimde çözülmesini arzu ediyoruz. Doğu Akdeniz Konferansı önerimiz, müşterek bir zemin oluşturulmasına katkı yapacaktır. Bu vesileyle Birleşmiş Milletler Genel Kurullarında yaptığım çağrıyı bugün bir kez daha tekrarlıyorum: Kıbrıs Türk halkının egemen eşitliği ve eşit uluslararası statüsü tescil edilmeli, maruz bırakıldığı gayriinsani izolasyon artık son bulmalıdır. Uluslararası toplumu, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni tanımaya ve bu devletle siyasi, diplomatik ve ekonomik ilişkiler tesis etmeye davet ediyorum.” ifadelerini kullandı.
Türkiye’nin gelişen savunma sanayisiyle, şoklara karşı dirençli ekonomisiyle çatışmaların ortasında istikrar adası olmayı sürdürdüğünü vurgulayan Erdoğan, “Ülkemiz, Avrupa’nın ayrılmaz bir parçası olarak kıtanın refah ve güvenliğinin temininde önemli roller üstlenmektedir.” dedi.
Erdoğan, şu değerlendirmelerde bulundu:
“Temmuz ayında başarıyla ev sahipliği yaptığımız NATO Ankara Zirvesi, ortak güvenliğimize ilişkin kararlılığımızın somut bir nişanesi olmuştur. Türkiye’nin güvenlik mimarisinin dışında bırakıldığı bir Avrupa’nın daha güçlü, daha güvenli olması, açık söylüyorum, mümkün değildir. Avrupa Birliği ile geleceğimizi işte bu stratejik vizyonla şekillendiriyoruz. Aynı vizyonu AB’den de bekliyoruz. Balkanlar, bizim güçlü tarihi, kültürel ve beşeri bağlarımızın olduğu bir bölgedir. Balkan Barış Platformu’nda işbirliğimizi derinleştirecek ortak adımlar atıyoruz. Güney Kafkasya’ya bakışımız da son derece nettir: Azerbaycan ile Ermenistan arasında kalıcı barışın tesisini temenni ediyoruz. Sayın (İlham) Aliyev ile Sayın (Nikol) Paşinyan’ın ortaya koydukları çözüm iradesini takdirle karşılıyor, destekliyoruz. Ermenistan ile yürüttüğümüz normalleşme sürecini de kararlılıkla ilerletiyoruz.”
“Libya’da istikrar ve sükunetin korunması önceliğimiz”
Türk Devletleri Teşkilatının yıldan yıla güçlenen örnek bir bölgesel işbirliği modeli haline geldiğine dikkati çeken Erdoğan, 30 Ekim’de Ankara’da yapılacak 13’üncü Liderler Zirvesi’nin Teşkilatın önünde yeni kapılar, yeni ufuklar açacağını söyledi.
Erdoğan, aralık ayında Libya’da düzenleyecekleri 4’üncü Türkiye-Afrika Ortaklık Zirvesi’nin 20 yılı aşkın süredir geliştirdikleri kurumsal ortaklıklarının sembolü olduğunu belirterek, şunları kaydetti:
“Güney Asya’da Keşmir meselesi dahil tüm ihtilafların, ilgili Birleşmiş Milletler Şartı ve kararları çerçevesinde diyalogla ele alınması önemlidir. Yapıcı hareket edildiği takdirde her türlü sorunun çözümü mümkündür. Aynı durum Afrika kıtasındaki gerilimler için de geçerlidir. Sudan’da ateşkes ve kalıcı barış çabalarına, Somali’de güvenlik, kalkınma ve kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi gayretlerine desteğimiz tamdır. Libya’da istikrar ve sükunetin korunması önceliğimizdir. Gündemdeki uzlaşı sürecinin, Libyalıların liderliği ve sahipliğinde yürütülmesi zaruridir. Biz de Türkiye olarak bu sürecin başarısı için desteğimizi sürdürüyoruz. Öte yandan, Yeniden Asya Girişimi’mizle, Asya-Pasifik’teki ortaklarımızla ilişkilerimizi geliştirmeye devam ediyoruz. ASEAN ile ilişkilerimizin Diyalog Ortaklığı düzeyine yükselmesini, bu yaklaşımın somut bir neticesi olarak görüyoruz. Aynı şekilde Latin Amerika ve Karayip ülkeleriyle ilişkilerimizi karşılıklı saygı, ortaklık ve kazan-kazan anlayışıyla geliştiriyoruz.”
“Sizleri COP31 Liderler Zirvesi’ne davet ediyorum”
Cumhurbaşkanı Erdoğan, herkesin rızkını, yaşam kaynağını tabiattan aldığını ancak dünyanın çevre ve iklim noktasında ciddi tehditlerin eşiğinde bulunduğunu belirtti.
Hava, su ve toprağın yanında birçok canlının iklim değişikliğinden etkilendiğini ifade eden Erdoğan, gelişmekte olan ülkelerin ve Pasifik bölgesinin iklim krizini iliklerine kadar yaşarken, ihtiyaç duydukları finansmana erişimde ciddi zorluklarla karşılaştıklarına dikkati çekti.
Bu yıl kasım ayında Antalya’da COP31 Zirvesi’ne ev sahipliği yapacaklarını anımsatan Erdoğan, şunları kaydetti:
“Zirvede özellikle iklim adaletinin öne çıkarılmasını sağlayacağız. Avustralya ile geliştirdiğimiz ortaklıkla, COP31’i finansman taahhütlerinin yerine getirildiği, teknoloji transferinin hızlandırıldığı ve verilen sözlerin somut adımlara dönüştüğü bir ‘Uygulama COP’u, özellikle COP31’i bizler için tüm dünyada birleştiğimiz bir birliktelik haline getirecektir. Bu fırsattan istifadeyle sizleri COP31 Liderler Zirvesi’ne davet ediyorum.
Eşim Emine Erdoğan’ın 2017’de ‘Dünya ortak evimizdir’ diyerek başlattığı Sıfır Atık Hareketi o günden bugüne küresel bir farkındalık seferberliğine dönüştü. Şurası bir gerçek ki iklim kriziyle mücadelenin kuşkusuz pek çok yolu vardır. Sıfır Atık Hareketi, tüm bu yolların birleştiği en sağlam köprüdür. Sizlerin de desteğiyle bu köprünün daha da güçleneceğine inanıyorum.”
“İsrafın önlenmesine katkı yapmaya hazırız”
Erdoğan, iklim değişikliği kadar büyük bir başka tehlikenin de tüketim hırsıyla israf kültürünün yaygınlaşması olduğunu söyledi.
Dünyada her yıl 5,8 trilyon tabak yemeğin çöpe gittiğine, 2 milyar tonun üzerinde gıdanın israf edildiğine dikkati çeken Erdoğan, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Bir tarafta tonlarca yemeğin çöpe atıldığı, diğer tarafta yüz milyonlarca insanın çöpten yemek topladığı bir dünyada adaletten bahsedilemez. Türkiye olarak gerek israfın önlenmesi çalışmalarına gerekse küresel gıda güvenliğinin sağlanmasına her türlü katkıyı yapmaya hazırız. Bu anlayışla Dr. Mehmet Mehdi Eker’i Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Teşkilatı Genel Direktörlüğüne aday gösterdik. Desteklerinizi esirgemeyeceğinize inanıyorum.”
Cumhurbaşkanı Erdoğan, dünya hızla değişirken insanlığın da eş zamanlı olarak yeni sosyal tehditlerle yüzleşmeye başladığını belirterek, Batı’da veba gibi yayılan İslam düşmanlığının bunların en başında geldiğini söyledi.
Bilhassa Müslüman kadınlar ve kız çocuklarının son yıllarda ayrımcılığa daha fazla maruz kaldığına işaret eden Erdoğan, “Kimi ülkelerin okullarda uygulamaya koyduğu başörtüsü yasaklarını, kadınların en temel haklarına yapılmış bir saldırı olarak görüyoruz.” diye konuştu.
“Gerçekler elbette birilerini rahatsız edecek”
Artan yabancı karşıtlığı, kültürel ırkçılık ve antisemitizmin de kararlılıkla mücadele edilmesi gereken zehirli akımlar olduğunun altını çizen Erdoğan, şunları kaydetti:
“Küresel cinsiyetsizleştirme politikaları, aile kurumuyla birlikte masum çocukları da hedef alan bir kuşatmaya dönüşmüştür. Bu kuşatmayı, ancak kadın ve erkekten oluşan aileyi koruyarak kırabiliriz. Türkiye, lobilerin saldırılarına rağmen aile ve çocukların korunmasında inisiyatif almaya devam edecektir. Toplumsal barışı dinamitleyen bir diğer tehdit, sosyal medyada yaygınlaşan dezenformasyon faaliyetleridir. Hakikati savunmak, bugün daha önce hiç olmadığı kadar önemli hale gelmiştir. Aynı tehlikeyle kontrolü giderek zorlaşan yapay zekada da karşılaşıyoruz. Yapay zeka için uluslararası ortak bir hukuki çerçeve oluşturulmasının vakti çoktan gelmiştir.”
Birleşmiş Milletler Uluslararası Yapay Zeka Sözleşmesi’nin hazırlanması ve yürürlüğe konulması için yürütülen çalışmalara hız verilmesinin önemine vurgu yapan Erdoğan, “Bugün burada açık yüreklilikle dile getirdiğim gerçekler elbette birilerini rahatsız edecek, konforlarını bozacak, yalanlarının maskesini indirecektir. Bunların, sesimizi kısmak için her türlü algı operasyonuna başvuracaklarını da çok iyi biliyorum.” dedi.
“Haksızlık karşısında susmayız”
Şair merhum Sezai Karakoç’un “Onlar sanıyorlar ki biz sussak mesele kalmayacak. Halbuki biz sussak, tarih susmayacak. Tarih sussa, hakikat susmayacak. Onlar sanıyorlar ki bizden kurtulsalar mesele kalmayacak. Halbuki bizden kurtulsalar, vicdan azabından kurtulamayacaklar. Vicdan azabından kurtulsalar, tarihin azabından kurtulamayacaklar. Tarihin azabından kurtulsalar, Allah’ın gazabından kurtulamayacaklar.” şiirini seslendiren Erdoğan, sözlerini şöyle tamamladı:
“Tayyip Erdoğan olarak vicdanıyla, tarihiyle, merhametiyle büyük bir milletin Cumhurbaşkanı olarak, Rabb’im ömür verdikçe, bu kürsüden mazlumların, mağdurların, kimsesizlerin hakkını savunmaya, onların da sesi olmaya, onlar için de konuşmaya, mücadele vermeye inşallah devam edeceğim. Biz, gerekirse sıkıntı çekeriz, gerekirse bedel öderiz, ama haksızlık karşısında susmayız, zulme asla rıza göstermeyiz.
Dünyanın gidişatına baktığımızda önümüzde iki yol olduğu görülecektir, ya korkuyla, çatışmayla ve içe kapanmayla belirsizliği daha da büyüteceğiz ya da adaletle, dayanışmayla ve ortak iradeyle geleceği beraber inşa edeceğiz. Şüphesiz, karanlığa yumruk sallamak kolaydır. Zor olan, o karanlığı aydınlatacak bir mum yakabilmektir. Türkiye ikinci yolu seçmiştir ve bu yolda inşallah sabırla yürüyecektir. Rabb’im yolumuzu açık etsin, yar ve yardımcımız olsun. Bu salonda ve dünyanın dört bir yanında bizleri dinleyen dostlarımızı bu ortak gelecek vizyonuna sahip çıkmaya davet ediyorum. Tekrar görüşmek dileğiyle, hepinizi saygıyla selamlıyorum.”
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın BM 81’inci Genel Kulunu’na hitabının tam metni
BİRLEŞMİŞ MİLLETLER 81’İNCİ GENEL KURULU HİTABI
(22 EYLÜL 2026, NEW YORK)
Sayın Başkan,
Değerli Devlet ve Hükümet Başkanları,
Sayın Genel Sekreter,
Kıymetli Delegeler,
Sizleri, şahsım ve milletim adına en kalbi duygularımla selamlıyor, bu kürsüden sizlere bir kere daha hitap etmekten büyük memnuniyet duyuyorum.
Birleşmiş Milletler 81’inci Genel Kurulu’nun, başta mazlumlar olmak üzere, tüm insanlık için hayırlara vesile olmasını Rabbim’den niyaz ediyorum.
Genel Kurul Başkanlığını tamamlayan Sayın Baerbock’a teşekkür ediyor; Başkanlığı devralan Sayın Rahman’a da başarılar diliyorum.
10 yıla yakın süredir Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği görevini tarafsızlıkla, hepsinden önemlisi cesaretle yürüten Kıymetli Dostum Sayın Guterres’e çabalarından dolayı tebriklerimizi, teşekkürlerimi iletiyorum.
Öncelikle bir üzüntümü ifade etmek isterim:
Üye ülkelerin kahir ekseriyetinin resmen tanıdığı Filistin Devleti’nin değerli başkanı Sayın Mahmud Abbas, üst üste iki yıldır bu salonda yer alamıyor.
Filistinli kardeşlerimize yönelik bu haksızlık, vicdanları yaralamaktadır.
Bilinmesini isterim ki, Sayın ABBAS bizzat burada bulunamasa da, bizler, tıpkı geçen yıl olduğu gibi, özgür ve egemen Filistin Devleti’nin sesi olacak, Filistin halkının mücadelesini bu kürsüden dünyaya duyurmaya devam edeceğiz.
Bu vesileyle, bugün bir kez daha Filistin Devleti’ni henüz tanımamış tüm ülkeleri bu kararlarını gözden geçirmeye davet ediyorum.
Sayın Başkan, Değerli Üyeler…
26 Haziran 1945 tarihinde Birleşmiş Milletler Antlaşması imzalanırken, üye ülkeler, büyük bir umutla şunları deklare etmişlerdi:
“Biz Birleşmiş Milletler halkları; bir insan ömrü içinde iki kez insanlığa tarif olunmaz acılar getiren savaş felaketinden gelecek kuşakları korumaya, temel insan haklarına, insan kişiliğinin onur ve değerine, adaletin korunması ve antlaşmadan doğan yükümlülüklere saygı gösterilmesi için gerekli koşulları oluşturmaya, iyi komşuluk anlayışı içinde birbirimizle barışık yaşamaya, uluslararası barış ve güvenliği korumak için güçlerimizi birleştirmeye karar verdik.” demişlerdi.
Anlaşmanın üzerinden 81 yılı aşkın bir süre geçti; ama insanlık halen o günkü güçlü iradenin hayat bulacağı günleri hasretle bekliyor.
Öyle çok uzağa gitmeye gerek yok…
Sadece son bir yıldaki tabloya göz atmak kâfidir.
Bakınız… Geride bıraktığımız 12 ay, 60’ı aşkın çatışma ve savaşla, son 30 yılın en kanlı dönemlerinden biri olarak kayıtlara geçti.
Gazze’den Ukrayna ve Rusya’ya, Myanmar’dan Darfur’a, İran’dan Lübnan’a, 250 bin insan hayatını kaybetti.
Çok daha fazlası tarifsiz acılar yaşadı.
Yüz binlercesi doğduğu, büyüdüğü toprakları terk etmek zorunda kaldı.
Yalnızca Gazze’de son 3 yılda, çoğu çocuk ve kadın 74 bin kardeşimiz İsrail’in devlet terörünün kurbanı oldu.
Gazze halkı halen yıkıntıların altında sevdiklerini arıyor; eşlerinin, çocuklarının, anne-babalarının naaşlarını çıkarıyor.
İsrail’in saldırılarında ellerini-ayaklarını kaybetmiş masum yavrular, tahtadan yapılan protezlerle okullarına gitmeye, hayata tutunmaya çalışıyor.
Gazze’deki hastanelerde, yakıt sıkıntısı nedeniyle jeneratörlerin yüzde 70’inden fazlası şu anda hizmet veremiyor.
Evlatlarının ve torunlarının üzerine titreyen bir baba, bir dede olarak, bu kürsüde içim parçalanarak şunu ifade etmek zorundayım:
Gazze, bugün sadece dünyanın en büyük çocuk kabristanı değildir…
Aynı zamanda dünyada en yüksek çocuk ampute oranına sahip bölgedir.
Gazze, çağımızın en insanlık dışı, en utanç verici temerküz kampıdır.
Başkan Trump’ın gayretleri ve bizim de dahil olduğumuz ülkelerin katkılarıyla varılan ateşkes sonrasında bile katledilen Gazzelilerin sayısı bin 500’ü aşmıştır.
Filistin Direniş Hareketi, barış planının ikinci aşamasına geçişi kabul ettiği halde İsrail hükümeti, işgali durdurmaya yanaşmıyor.
Batı Şeria’da ise yerleşimci terörünün en ağır dönemi yaşanıyor.
Kudüs’te, Müslüman ve Hristiyanların kutsal mekanlara erişimi engelleniyor.
Hepimizin ortak girişimi olan UNRWA yok edilmek isteniyor.
Şimdi değerli dostlarım…
Bugün kalbimle kelamım arasına yine perde koymadan bazı gerçekleri burada açık açık ifade edeceğim:
Kimse kusura bakmasın, kimse gücenmesin, alınmasın.
Bu, Tayyip Erdoğan’ın şahsi meselesi değildir…
Bu, insani bir meseledir, hepimiz için vicdani bir meseledir.
Karşımızda; öldürmeye doyamayan, soykırımcı bir zihniyet var.
Karşımızda son derece vahim bir tablo var.
Yüreğinde insanlık olan, yüreğinde merhamet, şefkat olan; insaf ve vicdan sahibi hiç kimse bu tabloya gözlerini kapatamaz.
Hepimizi sarsması gereken bu manzaranın bize anlattığı şudur:
Bundan 81 yıl önce barış ve güvenliği korumak için kurulan Birleşmiş Milletler Teşkilatı, bu görevini icra edemez hale gelmiş; daha doğrusu getirilmiştir.
Teşkilat, kan kaybetmeye devam etmektedir.
Filistin’de, Lübnan’da, Sudan’da ve diğer kriz bölgelerinde umutlarını Birleşmiş Milletlere bağlamış olanlar, derin bir hayal kırıklığı içindedir.
Ama hatırlatmak isterim ki, bir gün herkes, insanlığın ortak vicdanına sığınmak zorunda kalacaktır.
Bugün kendimizi güven içinde, refah içinde, esenlik içinde hissedebiliriz.
Çatışma bölgelerinden, kriz bölgelerinden uzakta konfor içinde yaşayabiliriz.
Fakat yarın ne olacağını, başımıza ne geleceğini hiçbirimiz bilemeyiz.
Bunun için, uluslararası sisteme duyulan güvenin yeniden tesisine odaklanan bu yılki Genel Kurul temasını fevkalade isabetli buluyorum.
Sayın Genel Sekreterin, BM80 Girişimi dahil, bu yönde sarf ettiği samimi çabaları destekliyoruz.
Bu reform iradesinin, müteakip Genel Sekreter döneminde de sürdürülmesini bekliyoruz.
Tabii burada şu hakikati de çok net ifade etmek istiyorum…
Eğer Birleşmiş Milletler’e olan güven gerçekten artırılmak isteniyorsa, yapılması gerekenler bellidir:
Gazze’de çocuklar, güven içinde olacak.
Filistinli yavrular gökyüzüne bakınca savaş uçaklarını, İHA’ları, SİHA’ları değil; özgürce süzülen uçurtmaları görecek.
Lübnan’da çocuklar gecenin bir vaktinde bomba sesleriyle uyanmayacak.
Asyalı emekçilerin alın teri, vahşi kapitalistler tarafından sömürülmeyecek.
Afrikalı kardeşlerimiz, geleceklerine en az müreffeh ülkelerin vatandaşları kadar güvenle bakacak, umutla bakacak.
Birleşmiş Milletlere güven, ancak bu şekilde yeniden sağlanabilir.
190’dan fazla ülkenin iradesinin 5 ülkenin keyfine bağlı olduğu bir yapı, kabul edelim ki, ne âdildir, ne de güveni tam manasıyla tesis edebilir.
Güvenlik Konseyi “Dünya 5’ten büyüktür” ilkesine göre mutlaka reforme edilmelidir.
Değerli Dostlarım…
Bir yandan hızla gelişen teknolojiye ayak uydurmamız gerekirken, diğer yandan daha âdil bir düzenin inşası gibi meşakkatli ancak ulvi bir sorumluluk taşıyoruz.
Bu noktada bazı temel prensipleri sizlerle burada paylaşmak istiyorum:
Evvela uluslararası hukukun, güçlüye farklı, zayıfa farklı uygulandığı mevcut anlayışı değiştirmek mecburiyetindeyiz.
Unutulmasın ki; yapanın yanına kar kaldığı, dahası cezasızlığın sıradanlaştığı bir uluslararası sistem çürümeye mahkumdur.
İkinci olarak, uluslararası iradenin krizlerin çözümünde tıkandığı her aşamada, yeni bir yol açmak için bölgesel sahiplenmeyi kullanmak durumundayız.
Türkiye olarak, bu ilkeyle hareket ettiğimiz, Karadeniz Tahıl Koridoru gibi, her konuda netice aldık; hem bölgesel hem küresel güvenliğe katkı sunduk.
Üçüncü olarak, işbirliğini ve açık diplomasiyi devletler arası münasebetlerin merkezine koyan bir anlayışı mutlaka yeniden tesis etmeliyiz.
Güvensizlik üzerine bina edilen bir siyaset anlayışının kazananı olmadığını, tarih bize acı tecrübelerle pek çok defa göstermiştir.
Dördüncü olarak, dünya genelinde gittikçe derinleşen gelir adaletsizliklerine çözüm üreten yeni bir paradigmayı beraber inşa etmeliyiz.
Biz, bunun yolunun ortak kalkınma, dayanışma ve bağlantısallıktan geçtiğine inanıyoruz.
Birbirine yollarla, ticaretle, enerji hatları ve ortak üretimle bağlanan toplumlar, eninde sonunda huzur ve istikrarda da birleşecektir.
Son olarak, insan merkezli teknoloji anlayışını hâkim kılarak, teknolojiye sahip olanlar ve olmayanlar arasında yeni duvarlar örülmesine izin vermemeliyiz.
Bilinmelidir ki; tekno-kutuplaşma ve dijital-hegemonya, ne Birleşmiş Milletler merkezli sistemin, ne de onun asli unsuru olan devletlerin hayrınadır.
Kıymetli Delegeler…
Türkiye olarak, bu ilkeleri sadece dile getirmekle kalmıyoruz.
Attığımız her adımda daha adil ve insani bir uluslararası sistemin arayışındayız.
Bölgesel sahiplenme anlayışıyla Pakistan ve Suudi Arabistan’la kurduğumuz Savunma İttifakı ile, hem aramızdaki dayanışmayı perçinliyor, hem de bölgemizdeki sorunlara bölge içerisinden çözümler üretmeyi amaçlıyoruz.
Körfez’de fitili ateşlenen çatışma ve savaş ortamının sona erdirilmesi için, ilgili aktörlerle yürüttüğümüz çabalarımız sürüyor.
Buradaki çatışmaları civar bölgelere yaymak gibi tehlikeli bir girişimin kimseye faydası olmadığının altını önemle çiziyorum.
Gazze’de ise bir yıl evvel Şarm El Şeyh’te attığımız imzanın takipçisiyiz.
Gazze’nin yeniden inşasına vakit kaybetmeden başlamamız gerekiyor.
Bu konuda sizleri, İsrail üzerinde daha fazla baskı kurmaya çağırıyorum.
Şunu artık herkes anlasın ve kabul etsin:
Filistin Devleti’ni boğma girişimleri hüsrana uğrayacaktır.
1967 sınırlarında, başkenti Doğu Kudüs olan bağımsız ve toprak bütünlüğüne sahip Filistin Devleti’nin vücut bulacağı o güzel günleri, inşallah göreceğiz.
Dostlarım…
14 yıllık zulmün ardından Suriye, 8 Aralık Devrimiyle birlikte yeni bir yola girdi.
Cumhurbaşkanı Şara’nın liderliğinde, Suriye’nin, her türlü iç ve dış tahrike rağmen, güvenli, huzurlu bir ülke olma hedefine doğru ilerlediğini görüyoruz.
Bu yolculuklarında kardeş Suriye halkının yanında olmaya devam edeceğiz.
Bir diğer komşumuz Irak’ta, devlet otoritesinin güçlendirilmesi ve istikrarın tahkim edilmesi çabalarına desteğimiz tamdır.
Kalkınma Yolu Projesi başta olmak üzere, bölgemizin refahını artıracak stratejik ulaştırma ve enerji projelerinde Irak’la işbirliği içinde çalışıyoruz.
Rusya-Ukrayna savaşının ise Ukrayna’nın egemenliği ve toprak bütünlüğü sağlanarak sona ermesi samimi arzumuzdur.
Karadeniz’de seyrüsefer emniyetinin yeniden tesisi, gıda güvenliğinin temini ve savaşın daha geniş bir coğrafyaya yayılmasının önlenmesi amacıyla taraflarla temaslarımızı sürdürüyoruz.
Karadeniz’de ticari gemilere yönelik son saldırıların, kim tarafından yapılırsa yapılsın, kabul edilemez olduğunu bilhassa vurguluyorum.
Hürmüz Boğazında seyrüsefer serbestisinin korunması gerektiğine inanıyoruz.
Ege ve Doğu Akdeniz’de, mevcut meselelerin iyi komşuluk ilişkileri temelinde ve uluslararası hukuka uygun biçimde çözülmesini arzu ediyoruz.
Doğu Akdeniz Konferansı önerimiz, müşterek bir zemin oluşturulmasına katkı yapacaktır.
Bu vesileyle, Birleşmiş Milletler Genel Kurullarında yaptığım çağrıyı bugün bir kez daha tekrarlıyorum:
Kıbrıs Türk halkının egemen eşitliği ve eşit uluslararası statüsü tescil edilmeli, maruz bırakıldığı gayriinsani izolasyon artık son bulmalıdır.
Uluslararası toplumu, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni tanımaya ve bu devletle siyasi, diplomatik ve ekonomik ilişkiler tesis etmeye davet ediyorum.
Kıymetli delegeler…
Türkiye; gelişen savunma sanayisiyle, şoklara karşı dirençli ekonomisiyle çatışmaların ortasında adeta bir istikrar adası olmayı sürdürmektedir.
Ülkemiz, Avrupa’nın ayrılmaz bir parçası olarak, kıtanın refah ve güvenliğinin temininde önemli roller üstlenmektedir.
Temmuz ayında başarıyla ev sahipliği yaptığımız NATO Ankara Zirvesi, ortak güvenliğimize ilişkin kararlılığımızın somut bir nişanesi olmuştur.
Türkiye’nin, güvenlik mimarisinin dışında bırakıldığı bir Avrupa’nın daha güçlü, daha güvenli olması, açık söylüyorum, mümkün değildir.
Biz, Avrupa Birliği’yle geleceğimizi işte bu stratejik vizyonla şekillendiriyoruz. Aynı vizyonu Birlik’ten de bekliyoruz.
Balkanlar, bizim güçlü tarihi, kültürel ve beşeri bağlarımızın olduğu bir bölgedir.
Balkan Barış Platformu’nda işbirliğimizi derinleştirecek ortak adımlar atıyoruz.
Güney Kafkasya’ya bakışımız da son derece nettir:
Azerbaycan ile Ermenistan arasında kalıcı barışın tesisini temenni ediyoruz.
Sayın Aliyev ile Sayın Paşinyan’ın ortaya koydukları çözüm iradesini takdirle karşılıyor; destekliyoruz.
Ermenistan’la yürüttüğümüz normalleşme sürecini de kararlılıkla ilerletiyoruz.
Şunu da memnuniyetle ifade etmek isterim:
Türk Devletleri Teşkilatı, yıldan yıla güçlenen örnek bir bölgesel işbirliği modeli haline gelmiştir.
30 Ekim’de Ankara’da yapılacak 13’üncü Liderler Zirvesi, Teşkilatın önünde inşallah yeni kapılar, yeni ufuklar açacaktır.
Aralık ayında Libya’da düzenleyeceğimiz 4’üncü Türkiye-Afrika Ortaklık Zirvesi ise 20 yılı aşkın süredir geliştirdiğimiz kurumsal ortaklığımızın sembolüdür.
Güney Asya’da Keşmir meselesi dâhil tüm ihtilafların, ilgili Birleşmiş Milletler şartı ve kararları çerçevesinde, diyalogla ele alınması önemlidir.
Yapıcı hareket edildiği takdirde, her türlü sorunun çözümü mümkündür.
Aynı durum Afrika kıtasındaki gerilimler için de geçerlidir.
Sudan’da ateşkes ve kalıcı barış çabalarına; Somali’de güvenlik, kalkınma ve kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi gayretlerine desteğimiz tamdır.
Libya’da istikrar ve sükunetin korunması önceliğimizdir.
Gündemdeki uzlaşı sürecinin, Libyalıların liderliği ve sahipliğinde yürütülmesi zaruridir.
Biz de, Türkiye olarak, bu sürecin başarısı için desteğimizi sürdürüyoruz.
Öte yandan, Yeniden Asya Girişimimizle, Asya-Pasifik’teki ortaklarımızla ilişkilerimizi geliştirmeye devam ediyoruz.
ASEAN’la ilişkilerimizin Diyalog Ortaklığı düzeyine yükselmesini, bu yaklaşımın somut bir neticesi olarak görüyoruz.
Aynı şekilde, Latin Amerika ve Karayip ülkeleriyle ilişkilerimizi karşılıklı saygı, ortaklık ve kazan-kazan anlayışıyla geliştiriyoruz.
Değerli Üyeler…
Hepimiz rızkımızı, yaşam kaynağımızı tabiattan alıyoruz.
Ancak dünyamız, çevre ve iklim noktasında ciddi tehditlerin eşiğinde bulunuyor.
Hava, su, toprak, bunun yanında birçok canlı iklim değişikliğinden etkileniyor.
Gelişmekte olan ülkeler ve pasifik bölgesi iklim krizini iliklerine kadar yaşarken; maalesef ihtiyaç duydukları finansmana erişimde ciddi zorluklarla karşılaşıyor.
Bu yıl Kasım ayında Antalya’da COP31 Zirvesi’ne ev sahipliği yapacağız.
Zirvede özellikle iklim adaletinin öne çıkarılmasını sağlayacağız.
Avustralya’yla geliştirdiğimiz ortaklıkla, COP31’i finansman taahhütlerinin yerine getirildiği, teknoloji transferinin hızlandırıldığı ve verilen sözlerin somut adımlara dönüştüğü bir “Uygulama COP’u” haline getirmeyi hedefliyoruz.
Bu fırsattan istifadeyle, sizleri COP31 Liderler Zirvesi’ne davet ediyorum.
Eşim Emine Erdoğan’ın 2017’de “Dünya Ortak Evimizdir” diyerek başlattığı Sıfır Atık Hareketi, o günden bugüne küresel bir farkındalık seferberliğine dönüştü.
Şurası bir gerçek ki; iklim kriziyle mücadelenin kuşkusuz pek çok yolu vardır.
Sıfır Atık Hareketi, tüm bu yolların birleştiği en sağlam köprüdür.
Sizlerin de desteğiyle bu köprünün daha da güçleneceğine inanıyorum.
Burada şu gerçeği de dikkatinize getiriyorum:
İklim değişikliği kadar büyük bir başka tehlike, tüketim hırsıyla israf kültürünün yaygınlaşmasıdır.
Dünyada her yıl 5,8 trilyon tabak yemek çöpe gitmekte, yani 2 milyar tonun üzerinde gıda israf edilmektedir.
Bir tarafta tonlarca yemeğin çöpe atıldığı, diğer tarafta yüz milyonlarca insanın çöpten yemek topladığı bir dünyada, adaletten bahsedilemez.
Türkiye olarak, gerek israfın önlenmesi çalışmalarına, gerekse küresel gıda güvenliğinin sağlanmasına her türlü katkıyı yapmaya hazırız.
Bu anlayışla, Doktor Mehmet Mehdi Eker’i, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Teşkilatı Genel Direktörlüğü’ne aday gösterdik.
Desteklerinizi esirgemeyeceğinize inanıyorum.
Şunun da bilinmesinde fayda vardır:
Dünyamız hızla değişirken, insanlık da eş zamanlı olarak yeni sosyal tehditlerle yüzleşmeye başlamıştır.
Batıda veba gibi yayılan İslam düşmanlığı, bunların en başında geliyor.
Bilhassa Müslüman kadınlar ve kız çocukları son yıllarda ayrımcılığa daha fazla maruz kalıyor.
Kimi ülkelerin okullarda uygulamaya koyduğu başörtüsü yasaklarını, kadınların en temel haklarına yapılmış bir saldırı olarak görüyoruz.
Artan yabancı karşıtlığı, kültürel ırkçılık ve antisemitizm de kararlılıkla mücadele edilmesi gereken zehirli akımlardır.
Küresel cinsiyetsizleştirme politikaları, aile kurumuyla birlikte masum çocukları da hedef alan bir kuşatmaya dönüşmüştür.
Bu kuşatmayı, ancak kadın ve erkekten oluşan aileyi koruyarak kırabiliriz.
Türkiye, lobilerin saldırılarına rağmen aile ve çocukların korunmasında inisiyatif almaya devam edecektir.
Toplumsal barışı dinamitleyen bir diğer tehdit, sosyal medyada yaygınlaşan dezenformasyon faaliyetleridir.
Hakikati savunmak, bugün daha önce hiç olmadığı kadar önemli hale gelmiştir.
Aynı tehlikeyle kontrolü giderek zorlaşan yapay zekada da karşılaşıyoruz.
Yapay zeka için uluslararası ortak bir hukuki çerçeve oluşturulmasının vakti çoktan gelmiştir.
Birleşmiş Milletler Uluslararası Yapay Zeka Sözleşmesi’nin hazırlanması ve yürürlüğe konulması için yürütülen çalışmalara hız verilmesi mühimdir.
Değerli delegeler, çok kıymetli dostlarım…
Bugün burada açık yüreklilikle dile getirdiğim gerçekler elbette birilerini rahatsız edecek, konforlarını bozacak, yalanlarının maskesini indirecektir.
Bunların, sesimizi kısmak için her türlü algı operasyonuna baş vuracaklarını da çok iyi biliyorum.
Merhum bir şairimizin ifadeleriyle*:
“Onlar sanıyorlar ki,
Biz sussak mesele kalmayacak.
Halbuki biz sussak, tarih susmayacak.
Tarih sussa, hakikat susmayacak.
Onlar sanıyorlar ki,
Bizden kurtulsalar mesele kalmayacak.
Halbuki bizden kurtulsalar,
Vicdan azabından kurtulamayacaklar.
Vicdan azabından kurtulsalar,
Tarihin azabından kurtulamayacaklar.
Tarihin azabından kurtulsalar,
Allah’ın gazabından kurtulamayacaklar.”
Tayyip Erdoğan olarak; vicdanıyla, tarihiyle, merhametiyle büyük bir milletin Cumhurbaşkanı olarak, Rabbim ömür verdikçe, bu kürsüden mazlumların, mağdurların, kimsesizlerin hakkını savunmaya, onların da sesi olmaya, onlar için de konuşmaya, mücadele vermeye inşallah devam edeceğim.
Biz, gerekirse sıkıntı çekeriz, gerekirse bedel öderiz; ama haksızlık karşısında susmayız, zulme asla rıza göstermeyiz.
Dünyanın gidişatına baktığımızda önümüzde iki yol olduğu görülecektir:
Ya korkuyla, çatışmayla ve içe kapanmayla belirsizliği daha da büyüteceğiz…
Ya da adaletle, dayanışmayla ve ortak iradeyle geleceği beraber inşa edeceğiz.
Şüphesiz karanlığa yumruk sallamak kolaydır.
Zor olan, o karanlığı aydınlatacak bir mum yakabilmektir.
Türkiye ikinci yolu seçmiştir ve bu yolda inşallah sabırla yürüyecektir.
Rabbim yolumuzu açık etsin, yar ve yardımcımız olsun, diyorum.
Bu salonda ve dünyanın dört bir yanında bizleri dinleyen dostlarımızı bu ortak gelecek vizyonuna sahip çıkmaya davet ediyorum.
Tekrar görüşmek dileğiyle, hepinizi bir kez daha saygıyla selamlıyorum.
Kalın sağlıcakla…
*Şiir, Rahmetli Sezai Karakoç’a aittir.
Kaynak: AA
جمهورباشقانی ارطوغان: گرکیرسە بدل أودەریز، ظلمە رضا گوسترمزز!
قونوشمسینه بمنڭ ٨١انجی گنل قورولینڭ باشده مظلوملر اولمق أوزرە، توم انسانلق ایچون خیرلرە وسیله اولمەسنی دیلەیەرەك باشلایان ارطوغان، گنل قورول باشقانلغنی تماملایان أنالینا بیربوكە تشکر ایتدی، باشقانلق گوروینی دورالان قحالیلور رحمنە دە باشاریلار دیلەدی.جمهورباشقانی ارطوغان، یاقلاشیق ١٠ ییلدیر بم گنل سکرەترلگی گوروینی یوروتن آنداونیو گوطررسە دە چابالرندن طولایی تشکر ایتدی.
بر أوزنتوسنی دیلە گتیرن ارطوغان، شونلری افاده ایتدی:
“أویه أولکەلرڭ قاهر اکثریدنڭ رسما طانیدیغی فلسطین دولتنڭ دگرلی باشقانی صایین محمود عباس، أوست أوسته ایکی ییلدیر بو صالونده یر آلماییور. فلسطینلی قرداشلرمزنه یوڭلیك بو حقسزلق، وجدانلری یارالامقدەدر. بیلنمسنی ایسترم کە، صایین عباس بالذات بورادە بولوناماصه دە بزلر، طبقی گچن ییل اولدیغی گبی أوزگور و اگەمن فلسطین دولتنڭ سسی اولاجق، فلسطین خلقنڭ مجادلەسنی بو قورسیدن دنیایە دویورمایە دوام ایدەجگز. بو وسیلهیله، بوگون بر کز داها فلسطین دولدینی هنوز طانیممش توم أولکەلری بو قرارلرنی گوزدن گچیرمەیە دعوت ایدییورم.
٢٦ حزیران ١٩٤٥دە برلشمش ملتلر آندلاشمەسی أیمزالانیرقن أویه أولکەلر بویوك بر اوموتله شونلری دکلاره ایتمشلردی: ‘بز برلشمش ملتلر خلقلری، بر انسان عمری ایچندە ایکی کز انسانلغە تعریف اولنمز آچیلر گتیرن صاواش فلاکدندن گلەجك قوشاقلری قورومەیە، تمل انسان حقّلرینە، انسان کیشیلگنڭ اونور و دگرنە، عدالتڭ قورونمسی و آندلاشمەدن طوغان یوکوملولكلرە صایغی گوستەریلمەسی ایچون گرکلی قوشوللری اولوشطورمایە، ایی قوڭشولق آڭلاییشی ایچندە بیربیریمیزله باریشیق یاشامایە، اولوسلر آراس باریش و گوگنلگی قورومق ایچون گوچلرمزنی برلشتیرمەیە قرار ویردك.’ دەمشلردی. آڭلاشمەنڭ أوزرندن ٨١ ییلی آشقین بر سورە گچدی اما انسانلق حالا او گونکی گوچلی ارادەنڭ حیات بولاجاغی گونلری حسرتله بکلییور.”
“غزّە خلق حالا ییقینتیلرڭ التنده سودكلرنی آریییور”
أویله چوق اوزاغه گیتمەیە گرك اولمادیغنی، سادەجە صوڭ بر ییلدەكی طابلویە گوز آتمانڭ کافی اولاجغنی بلیرتن ارطوغان، “باقیڭز گریدە بیراقدیغمز ١٢ آی، ٦٠ی آشقین چاتیشمه و صاواشله، صوڭ ٣٠ ییلڭ اڭ قانلی دونملرندن بری اولەرق قیدلره گچدی.” دیدی.
غزّەدن اوقراینه و روسیەیە، میانماردن دارفورە، ایراندن لبنانە ٢٥٠ بیڭ انسانڭ حیاتنی غائب ایتدیگنی خاطرلاتان ارطوغان، “چوق داها فضلەسی تعریفسز آچیلر یاشادی. یوز بیڭلرجەسی طوغدوغی، بویودوغی طوپراقلری ترك ایتمك زورندە قالدی. یالڭزجە غزّەدە صوڭ ٣ ییلدە چوغی چوجق و قادین ٧٤ بیڭ قرداشمز اسرائیلڭ دولت ترورنڭ قربانی اولدی. غزّە خلق حالا ییقینتیلرڭ التنده سودكلرنی آریییور، اشلرنڭ، چوجقلرنڭ، آننه-بابالرنڭ نعشلرنی چیقارییور.” دییه قونوشدی.
اسرائیلڭ صالدیریلرندە اللرنی و آیاقلرنی غائب ایدن معصوم چوجقلرڭ تختەدن یاپیلان پروتزلرله اوقوللرنە گیتمەیە، حیاتە طوتونمایە چالیشدیغنە دقّدی چکن ارطوغان، غزّەدەكی خستەخانەلرده یاقیت صیقینتیسی نه دنیله ژنەراطورلەرین یوزدە ٧٠ندن فضلەسنڭ خدمت ویرمەدیگینی سویلەدی.
جمهورباشقانی ارطوغان، شونلری قید ایتدی:
“اولادلرنڭ و طورونلرنڭ أوزرینه تیترەین بر بابا، بر دده اولەرق، بو قورسیده ایچیم پارچالانارق شونی افاده ایتمك زورڭنده یم؛ غزّە، بوگون سادەجە دنیانڭ اڭ بویوك چوجق قبرستانی دگلدر. عین زماندە دنیاده اڭ یوکسك چوجق آمپوطه اوراننە صاحب بولگەدر. غزّە، چاغمزنڭ اڭ انسانلق طیشی، اڭ اوتانچ ویریجی تمرکز قامبیدر. باشقان (طونالد) ترمپڭ غیرتلری و بزم دە دخیل اولدیغمز أولکەلرڭ قاتقیلرییله واریلان آتش کس صوڭرەسندە بیله قاطلەدیلن غزّەلیلرڭ صاییسی ١٥٠٠ی آشمشدر. فلسطین دیرنیش حرکت، باریش پلاننڭ ایکنجی آشامەسینه گچیشی قبول ایتدیگی حالده اسرائیل حکومتی، اشغالی طوردیرمایە یاناشمییور. باتی شرعیەدە ایسە یرلشیمجی ترورنڭ اڭ آغیر دونمی یاشانییور.”
فوطوغراف : محمد عالی أوز جان/آه
“قارشیمزنده أولدورمەیە طویمایان بر ذهنیت وار”
قدسدە، مسلمان و خریستییانلرڭ کوتسال مکانلرە ایریشیمنڭ انگللەنلندیگینی آڭیمساتان ارطوغان، سوزلرینی شویله سوردیردی:
“هپمزڭ اورتاق گیریشیمی اولان انروه یوق ایدیلمك أیستەنییور. بوگون قلبمله کلامم آراسنە ینه پرده قویمادن بعض گرچكلری بورادە آچیق آچیق افاده ایدەجگم. کیمسە قصورە باقماسین، کیمسە گوجنمەسین، آلینماسین. بو، طیّب ارطوغانڭ شخصی مسئلەسی دگلدر. بو، انسانی بر مسئلەدر، هپمز ایچون وجدانی بر مسئلەدر. قارشیمزنده أولدورمەیە طویمایان صوی قیریمجی بر ذهنیت وار. قارشیمزنده صوڭ درجە وخیم بر طابلو وار. یورگنده انسانلق اولان، یورگنده مرحمت، شفقت اولان، انساف و وجدان صاحبی هیچ کیمسە بو طابلویە گوزلرنی قپاتماز.
هپیمیزی صارصمسی گرکن بو منظرەنڭ بزە آڭلاتدیغی صدور؛ بوندن ٨١ ییل أوڭجە باریش و گوگنلگی قورومق ایچون قورولان برلشمش ملتلر تشکیلات، بو گوروینی اجرا إدمەز حاله گلمش، داها طوغریسی گتیریلمیشتیر. تشکیلات، قان غائب ایتمەیە دوام ایتمکدەدر. فلسطیندە، لبناندە، سوداندە و دیگر قریز بولگەلرندە اوموتلرنی برلشمش ملتلرە باغلامش اولانلر، درین بر خیال قیریقلغی ایجڭندهدر.”
بر گون هرکسڭ، انسانلغڭ اورتاق وجداننە صیغینمق زورندە قالاجغنە اشارت ایدن ارطوغان، “بوگون کندیمیزی گوگن ایچندە، رفاه ایچندە، اسنلك ایچندە خستەبیلیرز. چاتیشمه بولگەلرندن، قریز بولگەلرندن اوزاقده قونفور ایچندە یاشایابیلیریز. فقط یارین نه اولاجغنی، باشمزنه نه گلەجگنی هیچبیریمیز بیلەمزز. بونڭ ایچون اولوسلر آراس سیستمە دویولان گوگنڭ یڭیدن تأسیسنە اوداقلانان بو ییلکی گنل قورول تماسینی فوکالاده اصابتلی بولییورم.” افادەلرینی قوللاندی.
“گوگنلك قونسیی، ‘دنیا ٥دن بویوكدر’ ایلکەسینه گورە مطلقه رفورمه ایدیلملیدر”
قونوشمەسندە، بم گنل سکرەترینڭ بم80 گیریشیمی دخیل بو یوڭدە صرف ایتدیگی صمیمی چابالری دستکلەدكلرنی بلیرتن ارطوغان، بو رفورم ارادەسنڭ متعاقب گنل سکرەتر دونمنده دە سوردورولمسنی بکلەدكلرنی سویلەدی.
برلشمش ملتلرە اولان گوگنڭ گرچکدن آرتیریلمق أیستنمەسی طورومندە یاپیلمسی گرەکنلەرین بللی اولدیغنی دیلە گتیرن ارطوغان، شویله قونوشدی:
“غزّەدە چوجقلر گوگن ایچندە اولاجق. فلسطینلی یاورولار گوکیوزونه باقنجە صاواش اوچاقلرنی، ایحالری، سیهەلری دگل؛ أوزگورجە سوزولن اوچورتمالری گورەجك. لبناندە چوجقلر گیجەنڭ بر وقتنده بومبه سسلرییله اویانمایاجق. آسیەلی امكچیلرڭ آلین تری، وحشی قاپیتالیستلر طرفندن سومورولمەیەجك. آفریقەلی قرداشلرمز، گلەجكلرنە اڭ آز مرفه أولکەلرڭ وطنداشلری قدر گوگنله باقاجاك، اوموتله باقاجاك. برلشمش ملتلرە گوگن آنجق بو شکلدە یڭیدن صاغلانابیلیر. ١٩٠دن فضله أولکه ڭڭ ارادەسنڭ ٥ أولکه ڭڭ کیفنە باغلی اولدیغی بر یاپی، قبول ادەلیم کە نه عادلدر نه دە گوگنی تام مانصییله تأسیس ایدەبیلیر. گوگنلك قونسیی، ‘دنیا ٥دن بویوكدر’ ایلکەسینه گورە مطلقه رفورمه ایدیلملیدر.”
“موجود آڭلاییشی دگیشدیرمك مجبوریدڭنده یز”
بر یاندن خیزله کلیشن تکنولوژییە آیاق اویدیرمەلری گركیركن، دیگر یاندن داها عادل بر دوزنڭ انشاسی گبی مشقتلی آنجق علوی بر صوروملیلق طاشیدقلرنی وورغولایان ارطوغان، قونوشمەسنی شویله سوردیردی:
“بو نقطەدە بعض تمل پرنسیپلری سیزلرله بورادە پایلاشمق ایستییورم: اولا اولوسلر آراس حقوقڭ، گوچلویە فرقلی، ضعیفە فرقلی أویگولاندیغی موجود آڭلاییشی دگیشدیرمك مجبوریدڭنده یز. اونوتولماسین کە یابانڭ یاننە کار قالدیغی، داهاسی جزاصیزلقڭ صیرەدنلاشدیغی بر اولوسلر آراس سیستم چورومەیە محکومدر. ایکنجی اولەرق، اولوسلر آراس ارادەنڭ قریزلرڭ چوزومنده طیقاندیغی هر آشامەدە، یڭی بر یول آچمق ایچون بولگهسال صاحبلەنلنمەیی قوللانمق طورومڭنده یز. تورکیه اولەرق، بو ایلکەیله حرکت ایتدیگمز، قرەدڭز طاخیل قوریدوری گبی هر قونودە نتیجە آلدق؛ هم بولگهسال هم کرهسال گوگنلگە قاتقی صنعدك. أوچنجی اولەرق، ایش برلگنی و آچیق دیپلوماسییی دولتلر آراسی مناسبتلرڭ مرکزینە قویان بر آڭلاییشی مطلقه یڭیدن تأسیس ایتملیز.
گوگنسزلك أوزرینه بینا ایدیلن بر سیاست آڭلاییشنڭ قازانانی اولمادیغنی تاریخ بزە آجی تجربەلرله پك چوق دفعه کوسترمشدر. دردنجی اولەرق، دنیا گنلندە گیتدکجە درینلەشن گلیر عدالتسیزلكلرنە چوزوم أورتن یڭی بر پارادیگمەیی برابر انشا ایتملیز. بز، بونڭ یولونڭ اورتاق قالقینمه، طایانیشمه و باغلانتیصاللقدن گچدیگنە اینانییورز. بربرینە یوللرلە، تجارتله، انرژی خطلری و اورتاق أورتیمله باغلانلانان طوپلوملر، اڭنده صوڭندە حضور و استقرارده دە برلەشەجكدر. صوڭ اولەرق، انسان مرکزلی تکنولوژی آڭلاییشینی حاکم قلعارق، تکنولوژییە صاحب اولانلر و اولمایانلر آراسندە یڭی دیوارلر أورولمسینه اذن ویرمەملیز. بیلنملیدر کە تکنو-قطبلاشمه و دیژیتال-هگەمونیه، نه برلشمش ملتلر مرکزلی سیستمڭ نه دە اونڭ اصلی عنصری اولان دولتلرڭ خیرڭنهدر.”
“فلسطین دولتنڭ وجود بولاجاغی گونلری گورەجەگیز”
جمهورباشقانی ارطوغان، تورکیه اولەرق بو ایلکەلری سادەجە دیلە گتیرمكله قالمادقلرنی، آتدقلری هر آدیمده داها عادل و انسانی بر اولوسلر آراس سیستمڭ آراییشینده اولدقلرینی بلیرتەرك، شونلری قید ایتدی:
“بولگهسال صاحبلەنلنمە آڭلاییشییله پاکستان و سعودی عربستان ایلە قوردوغمز صاوونمه اتّفاقی هم آرامزدەكی طایانیشمەیی پەرچینلییور هم دە بولگەمزدەكی صورونلرە بولگه ایچریسیندن چوزوملر أورتمەیی آماچلییور. کورفزدە فتیلی آتشلەنلنن چاتیشمه و صاواش اورتامنڭ صوڭە اردیریلمسی ایچون ایلگیلی آقتورلرله یوروتدوغمز چابالرمز سورویور. بورادەکی چاتیشمالری جوار بولگەلرە یایمق گبی تهلکەلی بر گیریشیمڭ کیمسەیە فائدەسی اولمادیغنڭ آلتینی أونمله چیزییوروم. غزّەدە ایسە بر ییل اول صرم ال-شیخدە آتدیغمز امضانڭ تعقیبچیسی یز. غزّەنڭ یڭیدن انشاسینه وقت غائب ایتمدن باشلەمامز گرکییور. بو قونودە سیزلەری، اسرائیل أوزرندە داها فضله باصقی قورمایە چاغیرییورم. شونی آرتیق هرکس عنسین و قبول ایتسین: فلسطین دولدینی بوغمه گیریشیملری خسرانە اوغرەیاجقدر. ١٩٦٧ صینیرلرنده، باش کندی طوغو قدس اولان باغیمسز و طوپراق بتونلگنە صاحب فلسطین دولتنڭ وجود بولاجاغی او گوزل گونلری انساللّٰه گورەجەگیز.”
“قرداش سوریه خلقنڭ یانندە اولمەیە دوام ایدەجگز”
سوریەنڭ ١٤ ییللق ظلمڭ آردندن ٨ آرالق دوریمی ایلە یڭی بر یولە گیردیگینی دیلە گتیرن ارطوغان، “جمهورباشقانی (احمد) شعرەنڭ لیدرلگنده سوریەنڭ هر تورلی ایچ و طیش تحریگە رغمًا گوگنلی، حضورلی بر أولکه اولمه هدفنە طوغری ایلرلەدیگینی گورویورز. بو یولجیلقلرنده قرداش سوریه خلقنڭ یانندە اولمەیە دوام ایدەجگز.” دیدی.
عراقله ایلیشکیلرە دە دگینن ارطوغان، شویله قونوشدی:
“بر دیگر قوڭشومز عراقدە، دولت اوتوریتەسنڭ گوچلندیریلمەسی و استقرارڭ تحکیم ایدیلمسی چابالرینە دستگمز تامدر. قالقینمه یولی پروژەسی باشده اولمق أوزرە بولگەمزنڭ رفاەینی آرطیراجاك ستراتژیك اولاشدیرمه و انرژی پروژەلرنده عراقله أیشبیرلگی ایچریسنده چالیشییورز. روسیە-اوقراینه صاواشینڭ ایسە اوقراینەنڭ اگەمنلگی و طوپراق بتونلگی صاغلانارق صوڭە ارمسی صمیمی آرزومزدر. قرەدڭزدە سیروسەفر امنیدنڭ یڭیدن تأسیسی، غدا گوگنلگنڭ تأمینی و صاواشڭ داها گڭیش بر جغرافیەیە یاییلمسنڭ أوڭلنمسی آماجیلە طرفلرله تماسلرمزنی سوردورییورز. قرەدڭزدە تجاری کمیلرە یوڭلیك صوڭ صالدیریلرڭ، کیم طرفندن یاپیلیرسە یاپیلسین، قبول ایدیلەمز اولدیغنی بالخاصه وورغولییورم.”
“قبریس تورك خلقنڭ معروض قالدیغی ایزولاسیون صوڭ بولمالی”
جمهورباشقانی ارطوغان، هرمز بوغازنده سیروسەفر سربستیسنڭ قورونمسی گرکدیگنە ایناندقلرنی دیلە گتیرەرك، “اگه و طوغو آق دڭزدە موجود مسئلەلرڭ ایی قوڭشولق ایلیشکیلری تملندە و اولوسلر آراس حقوقە اویغون بیچیمدە چوزولمسنی آرزو ایدییورز. طوغو آق دڭز قونفەرانسی أوڭریمز، مشترك بر زمین اولوشطورولمسینه قاتقی یاپاجقدر. بو وسیلهیله برلشمش ملتلر گنل قوروللرنده یاپدیغم چاغرییی بوگون بر کز داها تکرارلییورم: قبریس تورك خلقنڭ اگەمن اشیتلگی و اشیت اولوسلر آراس ستاتوسی تسجیل ایدیلملی، معروض بیراقیلدیغی گایریینسانی ایزولاسیون آرتیق صوڭ بولمالیدیر. اولوسلر آراس طوپلومی، قوزی قبریس تورك جمهوریدینی طانیمایە و بو دولتله سیاسی، دیپلوماتیك و اکونومیك ایلیشکیلر تأسیس ایتمەیە دعوت ایدییورم.” افادەلرینی قوللاندی.
تورکیەنڭ کلیشن صاوونمه صنایعسییله، شوقلرە قارشی دیرنچلی اقونومیسییله چاتیشمەلرڭ اورتەسندە استقرار آطەسی اولمەیی سوردیردوغینی وورغولایان ارطوغان، “أولکەمز، آوروپەنڭ آیریلمز بر پارچەسی اولەرق قطاعنڭ رفاه و گوگنلگنڭ تأمیننده أونملی روللر أوستلنمكدەدر.” دیدی.
ارطوغان، شو دگرلندیرمەلردە بولوندی:
“تموز آیندە باشاریلە أو صاحبلگی یاپدیغمز ناطو آنقره ذروەسی، اورتاق گوگنلگمزنه ایلیشکین قرارلیلقمزنڭ صومیت بر نشانەسی اولمشدر. تورکیەنڭ گوگنلك معماریسنڭ طیشندە بیراقیلدیغی بر آوروپەنڭ داها گوچلی، داها گوگنلی اولمسی، آچیق سویلییورم، ممکن دگلدر. آوروپە برلگی ایلە گلەجگمزنی ایشته بو ستراتژیك ویزیونله شکللندیرییورز. عین ویزیونی آبدن دە بکلییورز. بالقانلر، بزم گوچلی تاریخی، کولتورل و بشری باغلرمزنڭ اولدیغی بر بولگەدر. بالقان باریش پلاتفورمنده ایش برلگیمزنی درینلەشتیرەجك اورتاق آدیملر ادییورز. گونی قفقاسیەیە باقیشمز دە صوڭ درجە نتدر: آذربیجان ایلە ارمنیستان آراسندە قالیجی باریشڭ تأسیسینی تمنی ایدییورز. صایین (الهام) علی یەو ایلە صایین (نیکول) پاشینیانڭ اورتایه قویدقلری چوزوم ارادەسنی تقدیرله قارشیلییور، دستکلییورز. ارمنیستان ایلە یوروتدوغمز نورماللشمه سورجنی دە قرارلیلقلە ایلرلەتییورز.”
“لیبیەدە استقرار و سکوندڭ قورونمسی أوڭجەلگمز”
تورك دولتلری تشکیلاتنڭ ییلدن ییله گوچلەنلنن أورنك بر بولگهسال أیشبیرلگی مودلی حالنه گلدیگنە دقّدی چکن ارطوغان، ٣٠ اکیمدە آنقرەدە یاپیلاجق ١٣انجو لیدرلر ذروەسینڭ تشکیلاتڭ أوڭندە یڭی قاپیلر، یڭی افقلر آچاجغینی سویلەدی.
ارطوغان، آرالق آیندە لیبیەدە دوزنلەیەجکلەری ٤انجو تورکیه-آفریقه اورتاقلق ذروەسینڭ ٢٠ ییلی آشقین سورەدر گلیشدیردكلری قورومسال اورتاقلقلرنڭ سمبولی اولدیغنی بلیرتەرك، شونلری قید ایتدی:
“گونی آسیەدە کشمیر مسئلەسی دخیل توم اختلافلرڭ، ایلگیلی برلشمش ملتلر شرط و قرارلری چرچوەسندە دییالوگله اله آلینمسی أونملیدر. یاپیجی حرکت ایدیلدیگی تقدیردە هر تورلی صورونڭ چوزومی ممکندر. عین طوروم آفریقه قطاعسیدەكی گریلیملر ایچون دە گچرلیدر. سوداندە آتش کس و قالیجی باریش چابالرینە، صومالیدە گوگنلك، قالقینمه و قورومسال قپاسیتەنڭ گوچلندیریلمەسی غیرتلرنە دستگمز تامدر. لیبیەدە استقرار و سکوندڭ قورونمسی أوڭجەلگمزدر. گوندمدەكی أوزلاشی سورجنڭ، لیبیەلیلرڭ لیدرلگی و صاحبلگنده یوروتولمسی ضروریدر. بز دە تورکیه اولەرق بو سورجڭ باشاریسی ایچون دستگمزنی سوردورییورز. أوته یاندن، یڭیدن آسیه گیریشیممزله، آسیه-پاصیفیکتەکی اورتاقلرمزله ایلیشکیلرمزنی گلیشدیرمەیە دوام ایدییورز. آصەان ایلە ایلیشکیلرمزنڭ دییالوغ اورتاقلغی دوزینە یوکسلمسنی، بو یاقلاشیمڭ صومیت بر نتیجەسی اولەرق گورویورز. عین شکلدە لاتین آمەریقە و قاراییپ أولکەلرییله ایلیشکیلرمزنی قارشیلقلی صایغی، اورتاقلق و قزان-قزان آڭلاییشییله گلیشتیرییورز.”
“سیزلەری جوپ31 لیدرلر ذروەسینه دعوت ایدییورم”
جمهورباشقانی ارطوغان، هرکسڭ رزغینی، یاشام قایناغینی طبیعتدن آلدیغنی آنجق دنیانڭ چوره و اقلیم نقطەسندە جدی تهدیدلرڭ اشیگنده بولوندیغنی بلیرتدی.
هوا، صو و طوپراغڭ یانندە برچوق جانلنڭ اقلیم دگیشیكلگندن ایتکیلەنلندیگینی افاده ایدن ارطوغان، گلیشمكدە اولان أولکەلرڭ و پاصیفیك بولگەسنڭ اقلیم قریزینی ایلیكلرنە قدر یاشاركن، احتیاج دویدقلری فینانسمانە ایریشیمده جدی زورلقلرله قارشیلاشدقلرنە دقّدی چکدی.
بو ییل قاسم آیندە آنطالیەدە جوپ31 ذروەسینه أو صاحبلگی یاپاجقلرنی آڭیمساتان ارطوغان، شونلری قید ایتدی:
“ذروەدە أوزللکله اقلیم عدالدنڭ أوڭە چیقاریلماصینی صاغلایاجغز. آوسترالیه ایلە گلیشدیردیگمز أورطاقلیقله، جوپ31ی فینانسمان تعهدلرنڭ یرینه گتیریلدیگی، تکنولوژی ترانسفرنڭ خیزلانلاندیریلدیغی و ویریلن سوزلرڭ صومیت آدیملرە دونوشدوغی بر ‘اویغولامه چوپی، أوزللکله جوپ31ی بزلر ایچون توم دنیاده برلەشدیگمز بر بیرلیکتەلیك حالنه گتیرەجکتیر. بو فرصتدن إستفادەیله سیزلەری جوپ31 لیدرلر ذروەسینه دعوت ایدییورم.
اثیم امینه ارطوغانڭ ٢٠١٧دە ‘دنیا اورتاق أومزدر’ دییەرك باشلاتدیغی صفر آتیق حرکت او گوندن بوگونە کرهسال بر فرقندەلق سفربرلگنە دونوشدی. شوراسی بر گرچك کە اقلیم قریزییله مجادلەنڭ قوشقوسز پك چوق یولی واردر. صفر آتیق حرکت، توم بو یوللرڭ برلەشدیگی اڭ صاغلام کوپرودر. سیزلەرین دە دستگیلە بو کوپرونڭ داها دە گوچلەنلنەجگنە اینانییورم.”
“اسرافڭ أوڭلەنلنمسینه قاتقی یاپمەیە حاضرز”
ارطوغان، اقلیم دگیشیكلگی قدر بویوك بر باشقە تهلکەنڭ دە توکتیم خرصییله اسراف کولتورنڭ یایغینلاشمسی اولدیغنی سویلەدی.
دنیاده هر ییل ٥،٨ تریلیون طباق ییمگڭ چوبە گیتدیگنە، ٢ میلیار طونڭ أوزرندە غدانڭ اسراف ایدیلدیگنە دقّدی چکن ارطوغان، سوزلرینی شویله سوردیردی:
“بر طرفده طونلرجە ییمگڭ چوبە آتیلدیغی، دیگر طرفده یوز میلیونلرجە انسانڭ چوپدن ییمك طوپلەدیغی بر دنیاده عدالتدن بخستیلمەز. تورکیه اولەرق گرك اسرافڭ أوڭلنمسی چالیشمەلرینە کرکسه کرهسال غدا گوگنلگنڭ صاغلانلانمسینه هر تورلی قاتقییی یاپمەیە حاضرز. بو آڭلاییشله در. محمد مهد اکری برلشمش ملتلر غدا و طاریم تشکیلات گنل دیرکتورلگنە آدای گوستردك. دستكلرڭزنی اسیرگەمەیەجگڭزنه اینانییورم.”
جمهورباشقانی ارطوغان، دنیا خیزله دگیشیركن انسانلغڭ دە اش زمانلی اولەرق یڭی صوسیال تهدیدلرله یوزلشمەیە باشلادیغڭی بلیرتەرك، باتیدە وبا گبی یاییلان اسلام دشمنلقنڭ بونلرڭ اڭ باشنده گلدیگنی سویلەدی.
بالخاصه مسلمان قادینلر و قیز چوجقلرنڭ صوڭ ییللردە آیریمجیلغە داها فضله معروض قالدیغنە اشارت ایدن ارطوغان، “کیمی أولکەلرڭ اوقوللردە اویغولامەیە قویدیغی باشورتوسو یاساقلرنی، قادینلرڭ اڭ تمل حقّلرینە یاپیلمش بر صالدیری اولەرق گورویورز.” دییه قونوشدی.
“گرچكلر البتە بریلرلرینی راحتسز ایدەجك”
آرتان یبانجی قارشیتلغی، کولتورل عرقجیلق و آنطیسەمیتیزمین دە قرارلیلقلە مجادله ایدیلمسی گرکن زهرلی آقیملر اولدیغنڭ آلتینی چیزن ارطوغان، شونلری قید ایتدی:
“کرهسال جینسییتسیزلشتیرمه پولیتیقەلری، عائله قورومییله برلکدە معصوم چوجقلری دە هدف آلان بر قوشاتمایە دونوشمشدر. بو قوشاتمایی، آنجق قادین و ارکكدن اولوشان عائلەیی قورویاراك قیرابیلیرز. تورکیه، لوبیلرڭ صالدیریلرینە رغمًا عائله و چوجقلرڭ قورونماصینده اینیسییاتیف آلمەیە دوام ایدەجکدر. طوپلومسال باریشی دینامیتلەین بر دیگر تهدید، صوسیال مدیەدە یایغینلاشان دزنفورماصیون فعالیتلریدر. حقیقت صاوونمق، بوگون داها أوڭجە هیچ اولمادیغی قدر أونملی حاله گلمشدر. عین تهلکەیله قونترولی گیدرەك زورلاشان یاپای ذکاده دە قارشیلاشییورز. یاپای ذکا ایچون اولوسلر آراس اورتاق بر حقوقی چرچوه اولوشطورولمسنڭ وقتی چوقدن گلمشدر.”
برلشمش ملتلر اولوسلر آراس یاپای ذکا سوزلشمسینڭ حاضرلانلانمسی و یورورلگە قونولمسی ایچون یوروتولن چالیشمەلرە خیز ویریلمسنڭ أونمنە وورغو یاپان ارطوغان، “بوگون بورادە آچیق یورکلیلیکله دیلە گتیردیگم گرچكلر البتە بریلرلرینی راحتسز ایدەجك، قونفورلرنی بوزاجق، یالانلرنڭ ماسکەسنی ایندیرەجكدر. بونلرڭ، سسمزنی قیصمق ایچون هر تورلی آلغی اوپەراسیوننە باشووراجاقلارینی دە چوق ایی بیلییورم.” دیدی.
“حقسزلق قارشیسنده صوصمزز”
شعیر مرحوم سزائی قاراقوچڭ “اونلر صانییورلر کە بز صوصسەك مسئله قالمایاجق. حالبوکه بز صوصسەك، تاریخ صوصمایاجق. تاریخ صوصسە، حقیقت صوصمایاجق. اونلر صانییورلر کە بزدن قورتولسەلر مسئله قالمایاجق. حالبوکه بزدن قورتولسەلر، وجدان آزابندن قورتولمایاجقلر. وجدان آزابندن قورتولسەلر، تاریخڭ آزابندن قورتولمایاجقلر. تاریخڭ آزابندن قورتولسەلر، اللّٰه این غضبندن قورتولمایاجقلر.” شعرینی سسلەنلندیرن ارطوغان، سوزلرینی شویله تماملادی:
“طیّب ارطوغان اولەرق وجدانییله، تاریخییله، مرحمدییله بویوك بر ملّتڭ جمهورباشقانی اولەرق، ربم عمر ویردكجە، بو قورسیدن مظلوملرڭ، مغدورلرڭ، کیمسەسیزلرڭ حقّنی صاوونمەیە، اونلرڭ دە سسی اولمەیە، اونلر ایچون دە قونوشمایە، مجادله ویرمەیە انساللّٰه دوام ایدەجگم. بز، گرکیرسە صیقینتی چكرز، گرکیرسە بدل أودەریز، اما حقسزلق قارشیسنده صوصمزز، ظلمە اصلا رضا گوسترمزز.
دنیانڭ گیدیشاتنە باقدیغمزنده أوڭمزنده ایکی یول اولدیغی گورولەجکتیر، یا قورقویله، چاتیشمایله و ایچە قپانمایله بلیرسزلگی داها دە بویوتەجگز یا دە عدالتله، طایانیشمەیله و اورتاق ارادەیله گلەجگی برابر انشا ایدەجگز. شبهەسیز، قارانلغە یومروق صاللامق قولایدر. زور اولان، او قارانلغی آیدینلاطاجاك بر موم یاقابیلمکتیر. تورکیه ایکنجی یولی سچمشدر و بو یولدە انساللّٰه صابیرله یورویەجكدر. ربم یولمزنی آچیق ایتسین، یار و یاردیمجیمز اولسین. بو صالونده و دنیانڭ درت بر یانندە بزلری دیڭلەین دوستلرمزنی بو اورتاق گلەجك ویزیوننە صاحب چیقمەیە دعوت ایدییورم. تکرار گوروشمك دیلگییله، هپینیزی صایغییله سلاملییورم.”
جمهورباشقانی ارطوغانڭ بم ٨١انجی گنل قولوننە خطابنڭ تام متن
برلشمش ملتلر ٨١انجی گنل قورولی خطابی
(٢٢ ایلول ٢٠٢٦، نیو یورك)
صایین باشقان،
دگرلی دولت و حکومت باشقانلری،
صایین گنل سکرەتر،
قیمتلی دلەگەلر،
سیزلەری، شخصم و ملدم آدینە اڭ قلبی دویغولرمله سلاملییور، بو قورسیدن سیزلەره بر کره داها خطاب ایتمكدن بویوك ممنونیت دویییورم.
برلشمش ملتلر ٨١انجی گنل قورولینڭ، باشده مظلوملر اولمق أوزرە، توم انسانلق ایچون خیرلرە وسیله اولمەسنی راببیمدن نیاز ایدییورم.
گنل قورول باشقانلغنی تماملایان صایین بیربوكە تشکر ایدییور؛ باشقانلغی دورالان صایین رحمنە دە باشاریلار دیلییورم.
١٠ ییله یاقین سورەدر برلشمش ملتلر گنل سکرەترلگی گوروینی طارافصیزلیقله، هپسندن أونملیسی جسارتله یوروتن قیمتلی دوستم صایین گوطررسە چابالرندن طولایی تبریكلرمزنی، تشکرلرمنی الەدییورم.
Öncelikle bir üzüntümü ifade etmek isterim:
أویه أولکەلرڭ قاهر اکثریدنڭ رسما طانیدیغی فلسطین دولتنڭ دگرلی باشقانی صایین محمود عباس، أوست أوسته ایکی ییلدیر بو صالونده یر آلماییور.
فلسطینلی قرداشلرمزنه یوڭلیك بو حقسزلق، وجدانلری یارالامقدەدر.
بیلنمسنی ایسترم کە، صایین عباس بالذات بورادە بولوناماصه دە، بزلر، طبقی گچن ییل اولدیغی گبی، أوزگور و اگەمن فلسطین دولتنڭ سسی اولاجق، فلسطین خلقنڭ مجادلەسنی بو قورسیدن دنیایە دویورمایە دوام ایدەجگز.
بو وسیلهیله، بوگون بر کز داها فلسطین دولدینی هنوز طانیممش توم أولکەلری بو قرارلرنی گوزدن گچیرمەیە دعوت ایدییورم.
صایین باشقان، دگرلی أویەلر…
٢٦ حزیران ١٩٤٥ تاریخندە برلشمش ملتلر آندلاشمەسی أیمزالانیرقن، أویه أولکەلر، بویوك بر اوموتله شونلری دکلاره ایتمشلردی:
“بز برلشمش ملتلر خلقلری؛ بر انسان عمری ایچندە ایکی کز انسانلغە تعریف اولنمز آچیلر گتیرن صاواش فلاکدندن گلەجك قوشاقلری قورومەیە، تمل انسان حقّلرینە، انسان کیشیلگنڭ اونور و دگرنە، عدالتڭ قورونمسی و آندلاشمەدن طوغان یوکوملولكلرە صایغی گوستەریلمەسی ایچون گرکلی قوشوللری اولوشطورمایە، ایی قوڭشولق آڭلاییشی ایچندە بیربیریمیزله باریشیق یاشامایە، اولوسلر آراس باریش و گوگنلگی قورومق ایچون گوچلرمزنی برلشتیرمەیە قرار ویردك.” دەمشلردی.
آڭلاشمەنڭ أوزرندن ٨١ ییلی آشقین بر سورە گچدی؛ اما انسانلق حالا او گونکی گوچلی ارادەنڭ حیات بولاجاغی گونلری حسرتله بکلییور.
أویله چوق اوزاغه گیتمەیە گرك یوق…
سادەجە صوڭ بر ییلدەكی طابلویە گوز آتمق کافیدر.
باقیڭز… گریدە بیراقدیغمز ١٢ آی، ٦٠ی آشقین چاتیشمه و صاواشله، صوڭ ٣٠ ییلڭ اڭ قانلی دونملرندن بری اولەرق قیدلره گچدی.
غزّەدن اوقراینه و روسیەیە، میانماردن دارفورە، ایراندن لبنانە، ٢٥٠ بیڭ انسان حیاتنی غائب ایتدی.
چوق داها فضلەسی تعریفسز آچیلر یاشادی.
یوز بیڭلرجەسی طوغدوغی، بویودوغی طوپراقلری ترك ایتمك زورندە قالدی.
یالڭزجە غزّەدە صوڭ ٣ ییلدە، چوغی چوجق و قادین ٧٤ بیڭ قرداشمز اسرائیلڭ دولت ترورنڭ قربانی اولدی.
غزّە خلق حالا ییقینتیلرڭ التنده سودكلرنی آریییور؛ اشلرنڭ، چوجقلرنڭ، آننه-بابالرنڭ نعشلرنی چیقارییور.
اسرائیلڭ صالدیریلرندە اللرنی-آیاقلرنی غائب ایتمش معصوم یاورولار، تختەدن یاپیلان پروتزلرله اوقوللرنە گیتمەیە، حیاتە طوتونمایە چالیشییور.
غزّەدەكی خستەخانەلرده، یاقیت صیقینتیسی نه دنیله ژنەراطورلەرین یوزدە ٧٠ندن فضلەسی شو آندە خدمت ویرمەییور.
اولادلرنڭ و طورونلرنڭ أوزرینه تیترەین بر بابا، بر دده اولەرق، بو قورسیده ایچیم پارچالانارق شونی افاده ایتمك زورڭنده یم:
غزّە، بوگون سادەجە دنیانڭ اڭ بویوك چوجق قبرستانی دگلدر…
عین زماندە دنیاده اڭ یوکسك چوجق آمپوطه اوراننە صاحب بولگەدر.
غزّە، چاغمزنڭ اڭ انسانلق طیشی، اڭ اوتانچ ویریجی تمرکز قامبیدر.
باشقان ترمپڭ غیرتلری و بزم دە دخیل اولدیغمز أولکەلرڭ قاتقیلرییله واریلان آتش کس صوڭرەسندە بیله قاطلەدیلن غزّەلیلرڭ صاییسی بیڭ ٥٠٠ی آشمشدر.
فلسطین دیرنیش حرکت، باریش پلاننڭ ایکنجی آشامەسینه گچیشی قبول ایتدیگی حالده اسرائیل حکومتی، اشغالی طوردیرمایە یاناشمییور.
باتی شرعیەدە ایسە یرلشیمجی ترورنڭ اڭ آغیر دونمی یاشانییور.
قدسدە، مسلمان و خریستییانلرڭ کوتسال مکانلرە ایریشیمی انگللەنلنییور.
هپمزڭ اورتاق گیریشیمی اولان انروه یوق ایدیلمك أیستەنییور.
شیمدى دگرلی دوستلرم…
بوگون قلبمله کلامم آراسنە ینه پرده قویمادن بعض گرچكلری بورادە آچیق آچیق افاده ایدەجگم:
کیمسە قصورە باقماسین، کیمسە گوجنمەسین، آلینماسین.
بو، طیّب ارطوغانڭ شخصی مسئلەسی دگلدر…
بو، انسانی بر مسئلەدر، هپمز ایچون وجدانی بر مسئلەدر.
قارشیمزنده؛ أولدورمەیە طویمایان، صوی قیریمجی بر ذهنیت وار.
قارشیمزنده صوڭ درجە وخیم بر طابلو وار.
یورگنده انسانلق اولان، یورگنده مرحمت، شفقت اولان؛ انساف و وجدان صاحبی هیچ کیمسە بو طابلویە گوزلرنی قپاتماز.
هپیمیزی صارصمسی گرکن بو منظرەنڭ بزە آڭلاتدیغی صدور:
بوندن ٨١ ییل أوڭجە باریش و گوگنلگی قورومق ایچون قورولان برلشمش ملتلر تشکیلات، بو گوروینی اجرا إدمەز حاله گلمش؛ داها طوغریسی گتیریلمیشتیر.
تشکیلات، قان غائب ایتمەیە دوام ایتمکدەدر.
فلسطیندە، لبناندە، سوداندە و دیگر قریز بولگەلرندە اوموتلرنی برلشمش ملتلرە باغلامش اولانلر، درین بر خیال قیریقلغی ایجڭندهدر.
اما خاطرلاتمق ایسترم کە، بر گون هرکس، انسانلغڭ اورتاق وجداننە صیغینمق زورندە قالاجقدر.
بوگون کندیمیزی گوگن ایچندە، رفاه ایچندە، اسنلك ایچندە خستەبیلیرز.
چاتیشمه بولگەلرندن، قریز بولگەلرندن اوزاقده قونفور ایچندە یاشایابیلیریز.
فقط یارین نه اولاجغنی، باشمزنه نه گلەجگنی هیچبیریمیز بیلەمزز.
بونڭ ایچون، اولوسلر آراس سیستمە دویولان گوگنڭ یڭیدن تأسیسنە اوداقلانان بو ییلکی گنل قورول تماسینی فوکالاده اصابتلی بولییورم.
صایین گنل سکرەترڭ، بم80 گیریشیمی دخیل، بو یوڭدە صرف ایتدیگی صمیمی چابالری دستکلییورز.
بو رفورم ارادەسنڭ، متعاقب گنل سکرەتر دونمنده دە سوردورولمسنی بکلییورز.
طبیعی بورادە شو حقیقت دە چوق نت افاده ایتمك ایستییورم…
اگر برلشمش ملتلرە اولان گوگن گرچکدن آرتیریلمق أیستەنییورصه، یاپیلمسی گرەکنلر بللیدر:
غزّەدە چوجقلر، گوگن ایچندە اولاجق.
فلسطینلی یاورولار گوکیوزونه باقنجە صاواش اوچاقلرنی، ایحالری، سیهەلری دگل؛ أوزگورجە سوزولن اوچورتمالری گورەجك.
لبناندە چوجقلر گیجەنڭ بر وقتنده بومبه سسلرییله اویانمایاجق.
آسیەلی امكچیلرڭ آلین تری، وحشی قاپیتالیستلر طرفندن سومورولمەیەجك.
آفریقەلی قرداشلرمز، گلەجكلرنە اڭ آز مرفه أولکەلرڭ وطنداشلری قدر گوگنله باقاجاك، اوموتله باقاجاك.
برلشمش ملتلرە گوگن، آنجق بو شکلدە یڭیدن صاغلانابیلیر.
١٩٠دن فضله أولکه ڭڭ ارادەسنڭ ٥ أولکه ڭڭ کیفنە باغلی اولدیغی بر یاپی، قبول ادەلیم کە، نه عادلدر، نه دە گوگنی تام مانصییله تأسیس ایدەبیلیر.
گوگنلك قونسیی “دنیا ٥دن بویوكدر” ایلکەسینه گورە مطلقه رفورمه ایدیلملیدر.
دگرلی دوستلرم…
بر یاندن خیزله کلیشن تکنولوژییە آیاق اویدیرمەمز گركیركن، دیگر یاندن داها عادل بر دوزنڭ انشاسی گبی مشقتلی آنجق علوی بر صوروملیلق طاشییورز.
بو نقطەدە بعض تمل پرنسیپلری سیزلرله بورادە پایلاشمق ایستییورم:
اولا اولوسلر آراس حقوقڭ، گوچلویە فرقلی، ضعیفە فرقلی أویگولاندیغی موجود آڭلاییشی دگیشدیرمك مجبوریدڭنده یز.
اونوتولماسین کە؛ یابانڭ یاننە کار قالدیغی، داهاسی جزاصیزلقڭ صیرەدنلاشدیغی بر اولوسلر آراس سیستم چورومەیە محکومدر.
ایکنجی اولەرق، اولوسلر آراس ارادەنڭ قریزلرڭ چوزومنده طیقاندیغی هر آشامەدە، یڭی بر یول آچمق ایچون بولگهسال صاحبلەنلنمەیی قوللانمق طورومڭنده یز.
تورکیه اولەرق، بو ایلکەیله حرکت ایتدیگمز، قرەدڭز طاخیل قوریدوری گبی، هر قونودە نتیجە آلدق؛ هم بولگهسال هم کرهسال گوگنلگە قاتقی صنعدك.
أوچنجی اولەرق، ایش برلگنی و آچیق دیپلوماسییی دولتلر آراسی مناسبتلرڭ مرکزینە قویان بر آڭلاییشی مطلقه یڭیدن تأسیس ایتملیز.
گوگنسزلك أوزرینه بینا ایدیلن بر سیاست آڭلاییشنڭ قازانانی اولمادیغنی، تاریخ بزە آجی تجربەلرله پك چوق دفعه کوسترمشدر.
دردنجی اولەرق، دنیا گنلندە گیتدکجە درینلەشن گلیر عدالتسیزلكلرنە چوزوم أورتن یڭی بر پارادیگمەیی برابر انشا ایتملیز.
بز، بونڭ یولونڭ اورتاق قالقینمه، طایانیشمه و باغلانتیصاللقدن گچدیگنە اینانییورز.
بربرینە یوللرلە، تجارتله، انرژی خطلری و اورتاق أورتیمله باغلانلانان طوپلوملر، اڭنده صوڭندە حضور و استقرارده دە برلەشەجكدر.
صوڭ اولەرق، انسان مرکزلی تکنولوژی آڭلاییشینی حاکم قلعارق، تکنولوژییە صاحب اولانلر و اولمایانلر آراسندە یڭی دیوارلر أورولمسینه اذن ویرمەملیز.
بیلنملیدر کە؛ تکنو-قطبلاشمه و دیژیتال-هگەمونیه، نه برلشمش ملتلر مرکزلی سیستمڭ، نه دە اونڭ اصلی عنصری اولان دولتلرڭ خیرڭنهدر.
قیمتلی دلەگەلر…
تورکیه اولەرق، بو ایلکەلری سادەجە دیلە گتیرمكله قالمییورز.
آتدیغمز هر آدیمده داها عادل و انسانی بر اولوسلر آراس سیستمڭ آراییشینداییز.
بولگهسال صاحبلەنلنمە آڭلاییشییله پاکستان و سعودی عربستانله قوردوغمز صاوونمه اتّفاقی ایلە، هم آرامزدەكی طایانیشمەیی پەرچینلییور، هم دە بولگەمزدەكی صورونلرە بولگه ایچریسیندن چوزوملر أورتمەیی آماچلییورز.
کورفزدە فتیلی آتشلەنلنن چاتیشمه و صاواش اورتامنڭ صوڭە اردیریلمسی ایچون، ایلگیلی آقتورلرله یوروتدوغمز چابالرمز سورویور.
بورادەکی چاتیشمالری جوار بولگەلرە یایمق گبی تهلکەلی بر گیریشیمڭ کیمسەیە فائدەسی اولمادیغنڭ آلتینی أونمله چیزییوروم.
غزّەدە ایسە بر ییل اول صرم ال شیخدە آتدیغمز امضانڭ تعقیبچیسی یز.
غزّەنڭ یڭیدن انشاسینه وقت غائب ایتمدن باشلەمامز گرکییور.
بو قونودە سیزلەری، اسرائیل أوزرندە داها فضله باصقی قورمایە چاغیرییورم.
شونی آرتیق هرکس عنسین و قبول ایتسین:
فلسطین دولدینی بوغمه گیریشیملری خسرانە اوغرەیاجقدر.
١٩٦٧ صینیرلرنده، باش کندی طوغو قدس اولان باغیمسز و طوپراق بتونلگنە صاحب فلسطین دولتنڭ وجود بولاجاغی او گوزل گونلری، انساللّٰه گورەجەگیز.
دوستلرم…
١٤ ییللق ظلمڭ آردندن سوریه، ٨ آرالق دوریمییله برلکدە یڭی بر یولە گیردی.
جمهورباشقانی شعرەنڭ لیدرلگنده، سوریەنڭ، هر تورلی ایچ و طیش تحریگە رغمًا، گوگنلی، حضورلی بر أولکه اولمه هدفنە طوغری ایلرلەدیگینی گورویورز.
بو یولجیلقلرنده قرداش سوریه خلقنڭ یانندە اولمەیە دوام ایدەجگز.
بر دیگر قوڭشومز عراقدە، دولت اوتوریتەسنڭ گوچلندیریلمەسی و استقرارڭ تحکیم ایدیلمسی چابالرینە دستگمز تامدر.
قالقینمه یولی پروژەسی باشده اولمق أوزرە، بولگەمزنڭ رفاەینی آرطیراجاك ستراتژیك اولاشدیرمه و انرژی پروژەلرنده عراقله أیشبیرلگی ایچندە چالیشییورز.
روسیە-اوقراینه صاواشنڭ ایسە اوقراینەنڭ اگەمنلگی و طوپراق بتونلگی صاغلانارق صوڭە ارمسی صمیمی آرزومزدر.
قرەدڭزدە سیروسەفر امنیدنڭ یڭیدن تأسیسی، غدا گوگنلگنڭ تأمینی و صاواشڭ داها گڭیش بر جغرافیەیە یاییلمسنڭ أوڭلنمسی آماجیلە طرفلرله تماسلرمزنی سوردورییورز.
قرەدڭزدە تجاری کمیلرە یوڭلیك صوڭ صالدیریلرڭ، کیم طرفندن یاپیلیرسە یاپیلسین، قبول ایدیلەمز اولدیغنی بالخاصه وورغولییورم.
هرمز بوغازنده سیروسەفر سربستیسنڭ قورونمسی گرکدیگنە اینانییورز.
اگه و طوغو آق دڭزدە، موجود مسئلەلرڭ ایی قوڭشولق ایلیشکیلری تملندە و اولوسلر آراس حقوقە اویغون بیچیمدە چوزولمسنی آرزو ایدییورز.
طوغو آق دڭز قونفەرانسی أوڭریمز، مشترك بر زمین اولوشطورولمسینه قاتقی یاپاجقدر.
بو وسیلهیله، برلشمش ملتلر گنل قوروللرنده یاپدیغم چاغرییی بوگون بر کز داها تکرارلییورم:
قبریس تورك خلقنڭ اگەمن اشیتلگی و اشیت اولوسلر آراس ستاتوسی تسجیل ایدیلملی، معروض بیراقیلدیغی گایریینسانی ایزولاسیون آرتیق صوڭ بولمالیدیر.
اولوسلر آراس طوپلومی، قوزی قبریس تورك جمهوریدینی طانیمایە و بو دولتله سیاسی، دیپلوماتیك و اکونومیك ایلیشکیلر تأسیس ایتمەیە دعوت ایدییورم.
قیمتلی دلەگەلر…
تورکیه؛ کلیشن صاوونمه صنایعسییله، شوقلرە قارشی دیرنچلی اقونومیسییله چاتیشمەلرڭ اورتەسندە عادتا بر استقرار آطەسی اولمەیی سوردیرمكدەدر.
أولکەمز، آوروپەنڭ آیریلمز بر پارچەسی اولەرق، قطاعنڭ رفاه و گوگنلگنڭ تأمیننده أونملی روللر أوستلنمكدەدر.
تموز آیندە باشاریلە أو صاحبلگی یاپدیغمز ناطو آنقره ذروەسی، اورتاق گوگنلگمزنه ایلیشکین قرارلیلقمزنڭ صومیت بر نشانەسی اولمشدر.
تورکیەنڭ، گوگنلك معماریسنڭ طیشندە بیراقیلدیغی بر آوروپەنڭ داها گوچلی، داها گوگنلی اولمسی، آچیق سویلییورم، ممکن دگلدر.
بز، آوروپە برلگییله گلەجگمزنی ایشته بو ستراتژیك ویزیونله شکللندیرییورز. عین ویزیونی برلكدن دە بکلییورز.
بالقانلر، بزم گوچلی تاریخی، کولتورل و بشری باغلرمزنڭ اولدیغی بر بولگەدر.
بالقان باریش پلاتفورمنده ایش برلگیمزنی درینلەشتیرەجك اورتاق آدیملر ادییورز.
گونی قفقاسیەیە باقیشمز دە صوڭ درجە نتدر:
آذربیجان ایلە ارمنیستان آراسندە قالیجی باریشڭ تأسیسینی تمنی ایدییورز.
صایین علی یەو ایلە صایین پاشینیانڭ اورتایه قویدقلری چوزوم ارادەسنی تقدیرله قارشیلییور؛ دستکلییورز.
ارمنیستانله یوروتدوغمز نورماللشمه سورجنی دە قرارلیلقلە ایلرلەتییورز.
شونی دە ممنونیتله افاده ایتمك ایسترم:
تورك دولتلری تشکیلات، ییلدن ییله گوچلەنلنن أورنك بر بولگهسال أیشبیرلگی مودلی حالنه گلمشدر.
٣٠ اکیمدە آنقرەدە یاپیلاجق ١٣انجو لیدرلر ذروەسی، تشکیلاتڭ أوڭندە انساللّٰه یڭی قاپیلر، یڭی افقلر آچاجقدر.
آرالق آیندە لیبیەدە دوزنلەیەجەگیمیز ٤انجو تورکیه-آفریقه اورتاقلق ذروەسی ایسە ٢٠ ییلی آشقین سورەدر گلیشدیردیگمز قورومسال اورتاقلغمزنڭ سمبولیدر.
گونی آسیەدە کشمیر مسئلەسی دخیل توم اختلافلرڭ، ایلگیلی برلشمش ملتلر شرط و قرارلری چرچوەسندە، دییالوگله اله آلینمسی أونملیدر.
یاپیجی حرکت ایدیلدیگی تقدیردە، هر تورلی صورونڭ چوزومی ممکندر.
عین طوروم آفریقه قطاعسیدەكی گریلیملر ایچون دە گچرلیدر.
سوداندە آتش کس و قالیجی باریش چابالرینە؛ صومالیدە گوگنلك، قالقینمه و قورومسال قپاسیتەنڭ گوچلندیریلمەسی غیرتلرنە دستگمز تامدر.
لیبیەدە استقرار و سکوندڭ قورونمسی أوڭجەلگمزدر.
گوندمدەكی أوزلاشی سورجنڭ، لیبیەلیلرڭ لیدرلگی و صاحبلگنده یوروتولمسی ضروریدر.
بز دە، تورکیه اولەرق، بو سورجڭ باشاریسی ایچون دستگمزنی سوردورییورز.
أوته یاندن، یڭیدن آسیه گیریشیممزله، آسیه-پاصیفیکتەکی اورتاقلرمزله ایلیشکیلرمزنی گلیشدیرمەیە دوام ایدییورز.
آصەانله ایلیشکیلرمزنڭ دییالوغ اورتاقلغی دوزینە یوکسلمسنی، بو یاقلاشیمڭ صومیت بر نتیجەسی اولەرق گورویورز.
عین شکلدە، لاتین آمەریقە و قاراییپ أولکەلرییله ایلیشکیلرمزنی قارشیلقلی صایغی، اورتاقلق و قزان-قزان آڭلاییشییله گلیشتیرییورز.
دگرلی أویەلر…
هپمز رزغمزنی، یاشام قایناغمزنی طبیعتدن آلییورز.
آنجق دنیامز، چوره و اقلیم نقطەسندە جدی تهدیدلرڭ اشیگنده بولونویور.
هوا، صو، طوپراق، بونڭ یانندە برچوق جانلی اقلیم دگیشیكلگندن ایتکیلەنلنییور.
گلیشمكدە اولان أولکەلر و پاصیفیك بولگەسی اقلیم قریزینی ایلیكلرنە قدر یاشاركن؛ مع الاسف احتیاج دویدقلری فینانسمانە ایریشیمده جدی زورلقلرله قارشیلاشییور.
بو ییل قاسم آیندە آنطالیەدە جوپ31 ذروەسینه أو صاحبلگی یاپاجغز.
ذروەدە أوزللکله اقلیم عدالدنڭ أوڭە چیقاریلماصینی صاغلایاجغز.
آوسترالیەیله گلیشدیردیگمز أورطاقلیقله، جوپ31ی فینانسمان تعهدلرنڭ یرینه گتیریلدیگی، تکنولوژی ترانسفرنڭ خیزلانلاندیریلدیغی و ویریلن سوزلرڭ صومیت آدیملرە دونوشدوغی بر “اویغولامه چوپی” حالنه گتیرمەیی هەدەفلییورز.
بو فرصتدن إستفادەیله، سیزلەری جوپ31 لیدرلر ذروەسینه دعوت ایدییورم.
اثیم امینه ارطوغانڭ ٢٠١٧دە “دنیا اورتاق أومزدر” دییەرك باشلاتدیغی صفر آتیق حرکت، او گوندن بوگونە کرهسال بر فرقندەلق سفربرلگنە دونوشدی.
شوراسی بر گرچك کە؛ اقلیم قریزییله مجادلەنڭ قوشقوسز پك چوق یولی واردر.
صفر آتیق حرکت، توم بو یوللرڭ برلەشدیگی اڭ صاغلام کوپرودر.
سیزلەرین دە دستگیلە بو کوپرونڭ داها دە گوچلەنلنەجگنە اینانییورم.
بورادە شو گرچگی دە دیککهتینایز گتیرییوروم:
اقلیم دگیشیكلگی قدر بویوك بر باشقە تهلکه، توکتیم خرصییله اسراف کولتورنڭ یایغینلاشمسیدر.
دنیاده هر ییل ٥،٨ تریلیون طباق ییمك چوبە گیتمكدە، یعنی ٢ میلیار طونڭ أوزرندە غدا اسراف ایدیلمکدەدر.
بر طرفده طونلرجە ییمگڭ چوبە آتیلدیغی، دیگر طرفده یوز میلیونلرجە انسانڭ چوپدن ییمك طوپلەدیغی بر دنیاده، عدالتدن بخستیلمەز.
تورکیه اولەرق، گرك اسرافڭ أوڭلنمسی چالیشمەلرینە، کرکسه کرهسال غدا گوگنلگنڭ صاغلانلانمسینه هر تورلی قاتقییی یاپمەیە حاضرز.
بو آڭلاییشله، دوقتور محمد مهد اکری، برلشمش ملتلر غدا و طاریم تشکیلات گنل دیرکتورلكنە آدای گوستردك.
دستكلرڭزنی اسیرگەمەیەجگڭزنه اینانییورم.
سنون دە بیلنمسینده فائده واردر:
دنیامز خیزله دگیشیركن، انسانلق دە اش زمانلی اولەرق یڭی صوسیال تهدیدلرله یوزلشمەیە باشلەمشدر.
باتیده وبا گبی یاییلان اسلام دشمنلغی، بونلرڭ اڭ باشنده گلییور.
بالخاصه مسلمان قادینلر و قیز چوجقلری صوڭ ییللردە آیریمجیلغە داها فضله معروض قالییور.
کیمی أولکەلرڭ اوقوللردە اویغولامەیە قویدیغی باشورتوسو یاساقلرنی، قادینلرڭ اڭ تمل حقّلرینە یاپیلمش بر صالدیری اولەرق گورویورز.
آرتان یبانجی قارشیتلغی، کولتورل عرقجیلق و آنطیسەمیتیزم دە قرارلیلقلە مجادله ایدیلمسی گرکن زهرلی آقیملردر.
کرهسال جینسییتسیزلشتیرمه پولیتیقەلری، عائله قورومییله برلکدە معصوم چوجقلری دە هدف آلان بر قوشاتمایە دونوشمشدر.
بو قوشاتمایی، آنجق قادین و ارکكدن اولوشان عائلەیی قورویاراك قیرابیلیرز.
تورکیه، لوبیلرڭ صالدیریلرینە رغمًا عائله و چوجقلرڭ قورونماصینده اینیسییاتیف آلمەیە دوام ایدەجکدر.
طوپلومسال باریشی دینامیتلەین بر دیگر تهدید، صوسیال مدیەدە یایغینلاشان دزنفورماصیون فعالیتلریدر.
حقیقت صاوونمق، بوگون داها أوڭجە هیچ اولمادیغی قدر أونملی حاله گلمشدر.
عین تهلکەیله قونترولی گیدرەك زورلاشان یاپای ذکاده دە قارشیلاشییورز.
یاپای ذکا ایچون اولوسلر آراس اورتاق بر حقوقی چرچوه اولوشطورولمسنڭ وقتی چوقدن گلمشدر.
برلشمش ملتلر اولوسلر آراس یاپای ذکا سوزلشمسینڭ حاضرلانلانمسی و یورورلگە قونولمسی ایچون یوروتولن چالیشمەلرە خیز ویریلمسی مهمدر.
دگرلی دلەگەلر، چوق قیمتلی دوستلرم…
بوگون بورادە آچیق یورکلیلیکله دیلە گتیردیگم گرچكلر البتە بریلرلرینی راحتسز ایدەجك، قونفورلرنی بوزاجق، یالانلرنڭ ماسکەسنی ایندیرەجكدر.
بونلرڭ، سسمزنی قیصمق ایچون هر تورلی آلغی اوپەراسیوننە باش ووراجاقلارینی دە چوق ایی بیلییورم.
مرحوم بر شعیرمزنڭ افادەلرییله*:
“اونلر صانییورلر کە،
بز صوصسەك مسئله قالمایاجق.
حالبوکه بز صوصسەك، تاریخ صوصمایاجق.
تاریخ صوصسە، حقیقت صوصمایاجق.
اونلر صانییورلر کە،
بزدن قورتولسەلر مسئله قالمایاجق.
حالبوکه بزدن قورتولسەلر،
وجدان آزابندن قورتولمایاجقلر.
وجدان آزابندن قورتولسەلر،
تاریخڭ آزابندن قورتولمایاجقلر.
تاریخڭ آزابندن قورتولسەلر،
اللّٰه این غضبندن قورتولمایاجقلر.”
طیّب ارطوغان اولەرق؛ وجدانییله، تاریخییله، مرحمدییله بویوك بر ملّتڭ جمهورباشقانی اولەرق، ربیم عمر ویردكجە، بو قورسیدن مظلوملرڭ، مغدورلرڭ، کیمسەسیزلرڭ حقّنی صاوونمەیە، اونلرڭ دە سسی اولمەیە، اونلر ایچون دە قونوشمایە، مجادله ویرمەیە انساللّٰه دوام ایدەجگم.
بز، گرکیرسە صیقینتی چكرز، گرکیرسە بدل أودەریز؛ اما حقسزلق قارشیسنده صوصمزز، ظلمە اصلا رضا گوسترمزز.
دنیانڭ گیدیشاتنە باقدیغمزنده أوڭمزنده ایکی یول اولدیغی گورولەجکتیر:
یا قورقویله، چاتیشمایله و ایچە قپانمایله بلیرسزلگی داها دە بویوتەجگز…
یا دە عدالتله، طایانیشمەیله و اورتاق ارادەیله گلەجگی برابر انشا ایدەجگز.
شبهەسیز قارانلغە یومروق صاللامق قولایدر.
زور اولان، او قارانلغی آیدینلاطاجاك بر موم یاقابیلمکتیر.
تورکیه ایکنجی یولی سچمشدر و بو یولدە انساللّٰه صابیرله یورویەجكدر.
ربیم یولمزنی آچیق ایتسین، یار و یاردیمجیمز اولسین، دییورم.
بو صالونده و دنیانڭ درت بر یانندە بزلری دیڭلەین دوستلرمزنی بو اورتاق گلەجك ویزیوننە صاحب چیقمەیە دعوت ایدییورم.
تکرار گوروشمك دیلگییله، هپینیزی بر کز داها صایغییله سلاملییورم.
قالین صاغلیجاقله…
*شعر، رحمتلی سزائی قاراقوچە آیتتیر.
قایناق: آه
Cumhurbaşkanı Erdoğan: Gerekirse bedel öderiz, zulme rıza göstermeyiz!
Konuşmasına BM’nin 81’inci Genel Kurulu’nun başta mazlumlar olmak üzere, tüm insanlık için hayırlara vesile olmasını dileyerek başlayan Erdoğan, Genel Kurul Başkanlığını tamamlayan Annalena Baerbock’a teşekkür etti, başkanlık görevini devralan Khalilur Rahman’a da başarılar diledi.Cumhurbaşkanı Erdoğan, yaklaşık 10 yıldır BM Genel Sekreterliği görevini yürüten Antonio Guterres’e de çabalarından dolayı teşekkür etti.
Bir üzüntüsünü dile getiren Erdoğan, şunları ifade etti:
“Üye ülkelerin kahir ekseriyetinin resmen tanıdığı Filistin Devleti’nin değerli Başkanı Sayın Mahmud Abbas, üst üste iki yıldır bu salonda yer alamıyor. Filistinli kardeşlerimize yönelik bu haksızlık, vicdanları yaralamaktadır. Bilinmesini isterim ki, Sayın Abbas bizzat burada bulunamasa da bizler, tıpkı geçen yıl olduğu gibi özgür ve egemen Filistin Devleti’nin sesi olacak, Filistin halkının mücadelesini bu kürsüden dünyaya duyurmaya devam edeceğiz. Bu vesileyle, bugün bir kez daha Filistin Devleti’ni henüz tanımamış tüm ülkeleri bu kararlarını gözden geçirmeye davet ediyorum.
26 Haziran 1945’te Birleşmiş Milletler Antlaşması imzalanırken üye ülkeler büyük bir umutla şunları deklare etmişlerdi: ‘Biz Birleşmiş Milletler halkları, bir insan ömrü içinde iki kez insanlığa tarif olunmaz acılar getiren savaş felaketinden gelecek kuşakları korumaya, temel insan haklarına, insan kişiliğinin onur ve değerine, adaletin korunması ve antlaşmadan doğan yükümlülüklere saygı gösterilmesi için gerekli koşulları oluşturmaya, iyi komşuluk anlayışı içinde birbirimizle barışık yaşamaya, uluslararası barış ve güvenliği korumak için güçlerimizi birleştirmeye karar verdik.’ demişlerdi. Anlaşmanın üzerinden 81 yılı aşkın bir süre geçti ama insanlık halen o günkü güçlü iradenin hayat bulacağı günleri hasretle bekliyor.”
“Gazze halkı halen yıkıntıların altında sevdiklerini arıyor”
Öyle çok uzağa gitmeye gerek olmadığını, sadece son bir yıldaki tabloya göz atmanın kafi olacağını belirten Erdoğan, “Bakınız geride bıraktığımız 12 ay, 60’ı aşkın çatışma ve savaşla, son 30 yılın en kanlı dönemlerinden biri olarak kayıtlara geçti.” dedi.
Gazze’den Ukrayna ve Rusya’ya, Myanmar’dan Darfur’a, İran’dan Lübnan’a 250 bin insanın hayatını kaybettiğini hatırlatan Erdoğan, “Çok daha fazlası tarifsiz acılar yaşadı. Yüz binlercesi doğduğu, büyüdüğü toprakları terk etmek zorunda kaldı. Yalnızca Gazze’de son 3 yılda çoğu çocuk ve kadın 74 bin kardeşimiz İsrail’in devlet terörünün kurbanı oldu. Gazze halkı halen yıkıntıların altında sevdiklerini arıyor, eşlerinin, çocuklarının, anne-babalarının naaşlarını çıkarıyor.” diye konuştu.
İsrail’in saldırılarında ellerini ve ayaklarını kaybeden masum çocukların tahtadan yapılan protezlerle okullarına gitmeye, hayata tutunmaya çalıştığına dikkati çeken Erdoğan, Gazze’deki hastanelerde yakıt sıkıntısı nedeniyle jeneratörlerin yüzde 70’inden fazlasının hizmet veremediğini söyledi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, şunları kaydetti:
“Evlatlarının ve torunlarının üzerine titreyen bir baba, bir dede olarak, bu kürsüde içim parçalanarak şunu ifade etmek zorundayım; Gazze, bugün sadece dünyanın en büyük çocuk kabristanı değildir. Aynı zamanda dünyada en yüksek çocuk ampute oranına sahip bölgedir. Gazze, çağımızın en insanlık dışı, en utanç verici temerküz kampıdır. Başkan (Donald) Trump’ın gayretleri ve bizim de dahil olduğumuz ülkelerin katkılarıyla varılan ateşkes sonrasında bile katledilen Gazzelilerin sayısı 1500’ü aşmıştır. Filistin Direniş Hareketi, barış planının ikinci aşamasına geçişi kabul ettiği halde İsrail Hükümeti, işgali durdurmaya yanaşmıyor. Batı Şeria’da ise yerleşimci terörünün en ağır dönemi yaşanıyor.”
Fotoğraf : Mehmet Ali Özcan/AA
“Karşımızda öldürmeye doyamayan bir zihniyet var”
Kudüs’te, Müslüman ve Hristiyanların kutsal mekanlara erişiminin engellendiğini anımsatan Erdoğan, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Hepimizin ortak girişimi olan UNRWA yok edilmek isteniyor. Bugün kalbimle kelamım arasına yine perde koymadan bazı gerçekleri burada açık açık ifade edeceğim. Kimse kusura bakmasın, kimse gücenmesin, alınmasın. Bu, Tayyip Erdoğan’ın şahsi meselesi değildir. Bu, insani bir meseledir, hepimiz için vicdani bir meseledir. Karşımızda öldürmeye doyamayan soykırımcı bir zihniyet var. Karşımızda son derece vahim bir tablo var. Yüreğinde insanlık olan, yüreğinde merhamet, şefkat olan, insaf ve vicdan sahibi hiç kimse bu tabloya gözlerini kapatamaz.
Hepimizi sarsması gereken bu manzaranın bize anlattığı şudur; bundan 81 yıl önce barış ve güvenliği korumak için kurulan Birleşmiş Milletler Teşkilatı, bu görevini icra edemez hale gelmiş, daha doğrusu getirilmiştir. Teşkilat, kan kaybetmeye devam etmektedir. Filistin’de, Lübnan’da, Sudan’da ve diğer kriz bölgelerinde umutlarını Birleşmiş Milletlere bağlamış olanlar, derin bir hayal kırıklığı içindedir.”
Bir gün herkesin, insanlığın ortak vicdanına sığınmak zorunda kalacağına işaret eden Erdoğan, “Bugün kendimizi güven içinde, refah içinde, esenlik içinde hissedebiliriz. Çatışma bölgelerinden, kriz bölgelerinden uzakta konfor içinde yaşayabiliriz. Fakat yarın ne olacağını, başımıza ne geleceğini hiçbirimiz bilemeyiz. Bunun için uluslararası sisteme duyulan güvenin yeniden tesisine odaklanan bu yılki Genel Kurul temasını fevkalade isabetli buluyorum.” ifadelerini kullandı.
“Güvenlik Konseyi, ‘Dünya 5’ten büyüktür’ ilkesine göre mutlaka reforme edilmelidir”
Konuşmasında, BM Genel Sekreteri’nin BM80 Girişimi dahil bu yönde sarf ettiği samimi çabaları desteklediklerini belirten Erdoğan, bu reform iradesinin müteakip Genel Sekreter döneminde de sürdürülmesini beklediklerini söyledi.
Birleşmiş Milletler’e olan güvenin gerçekten artırılmak istenmesi durumunda yapılması gerekenlerin belli olduğunu dile getiren Erdoğan, şöyle konuştu:
“Gazze’de çocuklar güven içinde olacak. Filistinli yavrular gökyüzüne bakınca savaş uçaklarını, İHA’ları, SİHA’ları değil; özgürce süzülen uçurtmaları görecek. Lübnan’da çocuklar gecenin bir vaktinde bomba sesleriyle uyanmayacak. Asyalı emekçilerin alın teri, vahşi kapitalistler tarafından sömürülmeyecek. Afrikalı kardeşlerimiz, geleceklerine en az müreffeh ülkelerin vatandaşları kadar güvenle bakacak, umutla bakacak. Birleşmiş Milletler’e güven ancak bu şekilde yeniden sağlanabilir. 190’dan fazla ülkenin iradesinin 5 ülkenin keyfine bağlı olduğu bir yapı, kabul edelim ki ne adildir ne de güveni tam manasıyla tesis edebilir. Güvenlik Konseyi, ‘Dünya 5’ten büyüktür’ ilkesine göre mutlaka reforme edilmelidir.”
“Mevcut anlayışı değiştirmek mecburiyetindeyiz”
Bir yandan hızla gelişen teknolojiye ayak uydurmaları gerekirken, diğer yandan daha adil bir düzenin inşası gibi meşakkatli ancak ulvi bir sorumluluk taşıdıklarını vurgulayan Erdoğan, konuşmasını şöyle sürdürdü:
“Bu noktada bazı temel prensipleri sizlerle burada paylaşmak istiyorum: Evvela uluslararası hukukun, güçlüye farklı, zayıfa farklı uygulandığı mevcut anlayışı değiştirmek mecburiyetindeyiz. Unutulmasın ki yapanın yanına kar kaldığı, dahası cezasızlığın sıradanlaştığı bir uluslararası sistem çürümeye mahkumdur. İkinci olarak, uluslararası iradenin krizlerin çözümünde tıkandığı her aşamada, yeni bir yol açmak için bölgesel sahiplenmeyi kullanmak durumundayız. Türkiye olarak, bu ilkeyle hareket ettiğimiz, Karadeniz Tahıl Koridoru gibi her konuda netice aldık; hem bölgesel hem küresel güvenliğe katkı sunduk. Üçüncü olarak, işbirliğini ve açık diplomasiyi devletler arası münasebetlerin merkezine koyan bir anlayışı mutlaka yeniden tesis etmeliyiz.
Güvensizlik üzerine bina edilen bir siyaset anlayışının kazananı olmadığını tarih bize acı tecrübelerle pek çok defa göstermiştir. Dördüncü olarak, dünya genelinde gittikçe derinleşen gelir adaletsizliklerine çözüm üreten yeni bir paradigmayı beraber inşa etmeliyiz. Biz, bunun yolunun ortak kalkınma, dayanışma ve bağlantısallıktan geçtiğine inanıyoruz. Birbirine yollarla, ticaretle, enerji hatları ve ortak üretimle bağlanan toplumlar, eninde sonunda huzur ve istikrarda da birleşecektir. Son olarak, insan merkezli teknoloji anlayışını hakim kılarak, teknolojiye sahip olanlar ve olmayanlar arasında yeni duvarlar örülmesine izin vermemeliyiz. Bilinmelidir ki tekno-kutuplaşma ve dijital-hegemonya, ne Birleşmiş Milletler merkezli sistemin ne de onun asli unsuru olan devletlerin hayrınadır.”
“Filistin Devleti’nin vücut bulacağı günleri göreceğiz”
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye olarak bu ilkeleri sadece dile getirmekle kalmadıklarını, attıkları her adımda daha adil ve insani bir uluslararası sistemin arayışında olduklarını belirterek, şunları kaydetti:
“Bölgesel sahiplenme anlayışıyla Pakistan ve Suudi Arabistan ile kurduğumuz Savunma İttifakı hem aramızdaki dayanışmayı perçinliyor hem de bölgemizdeki sorunlara bölge içerisinden çözümler üretmeyi amaçlıyor. Körfez’de fitili ateşlenen çatışma ve savaş ortamının sona erdirilmesi için ilgili aktörlerle yürüttüğümüz çabalarımız sürüyor. Buradaki çatışmaları civar bölgelere yaymak gibi tehlikeli bir girişimin kimseye faydası olmadığının altını önemle çiziyorum. Gazze’de ise bir yıl evvel Şarm El-Şeyh’te attığımız imzanın takipçisiyiz. Gazze’nin yeniden inşasına vakit kaybetmeden başlamamız gerekiyor. Bu konuda sizleri, İsrail üzerinde daha fazla baskı kurmaya çağırıyorum. Şunu artık herkes anlasın ve kabul etsin: Filistin Devleti’ni boğma girişimleri hüsrana uğrayacaktır. 1967 sınırlarında, başkenti Doğu Kudüs olan bağımsız ve toprak bütünlüğüne sahip Filistin Devleti’nin vücut bulacağı o güzel günleri inşallah göreceğiz.”
“Kardeş Suriye halkının yanında olmaya devam edeceğiz”
Suriye’nin 14 yıllık zulmün ardından 8 Aralık Devrimi ile yeni bir yola girdiğini dile getiren Erdoğan, “Cumhurbaşkanı (Ahmed) Şara’nın liderliğinde Suriye’nin her türlü iç ve dış tahrike rağmen güvenli, huzurlu bir ülke olma hedefine doğru ilerlediğini görüyoruz. Bu yolculuklarında kardeş Suriye halkının yanında olmaya devam edeceğiz.” dedi.
Irak’la ilişkilere de değinen Erdoğan, şöyle konuştu:
“Bir diğer komşumuz Irak’ta, devlet otoritesinin güçlendirilmesi ve istikrarın tahkim edilmesi çabalarına desteğimiz tamdır. Kalkınma Yolu Projesi başta olmak üzere bölgemizin refahını artıracak stratejik ulaştırma ve enerji projelerinde Irak’la işbirliği içerisinde çalışıyoruz. Rusya-Ukrayna Savaşı’nın ise Ukrayna’nın egemenliği ve toprak bütünlüğü sağlanarak sona ermesi samimi arzumuzdur. Karadeniz’de seyrüsefer emniyetinin yeniden tesisi, gıda güvenliğinin temini ve savaşın daha geniş bir coğrafyaya yayılmasının önlenmesi amacıyla taraflarla temaslarımızı sürdürüyoruz. Karadeniz’de ticari gemilere yönelik son saldırıların, kim tarafından yapılırsa yapılsın, kabul edilemez olduğunu bilhassa vurguluyorum.”
“Kıbrıs Türk halkının maruz kaldığı izolasyon son bulmalı”
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer serbestisinin korunması gerektiğine inandıklarını dile getirerek, “Ege ve Doğu Akdeniz’de mevcut meselelerin iyi komşuluk ilişkileri temelinde ve uluslararası hukuka uygun biçimde çözülmesini arzu ediyoruz. Doğu Akdeniz Konferansı önerimiz, müşterek bir zemin oluşturulmasına katkı yapacaktır. Bu vesileyle Birleşmiş Milletler Genel Kurullarında yaptığım çağrıyı bugün bir kez daha tekrarlıyorum: Kıbrıs Türk halkının egemen eşitliği ve eşit uluslararası statüsü tescil edilmeli, maruz bırakıldığı gayriinsani izolasyon artık son bulmalıdır. Uluslararası toplumu, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni tanımaya ve bu devletle siyasi, diplomatik ve ekonomik ilişkiler tesis etmeye davet ediyorum.” ifadelerini kullandı.
Türkiye’nin gelişen savunma sanayisiyle, şoklara karşı dirençli ekonomisiyle çatışmaların ortasında istikrar adası olmayı sürdürdüğünü vurgulayan Erdoğan, “Ülkemiz, Avrupa’nın ayrılmaz bir parçası olarak kıtanın refah ve güvenliğinin temininde önemli roller üstlenmektedir.” dedi.
Erdoğan, şu değerlendirmelerde bulundu:
“Temmuz ayında başarıyla ev sahipliği yaptığımız NATO Ankara Zirvesi, ortak güvenliğimize ilişkin kararlılığımızın somut bir nişanesi olmuştur. Türkiye’nin güvenlik mimarisinin dışında bırakıldığı bir Avrupa’nın daha güçlü, daha güvenli olması, açık söylüyorum, mümkün değildir. Avrupa Birliği ile geleceğimizi işte bu stratejik vizyonla şekillendiriyoruz. Aynı vizyonu AB’den de bekliyoruz. Balkanlar, bizim güçlü tarihi, kültürel ve beşeri bağlarımızın olduğu bir bölgedir. Balkan Barış Platformu’nda işbirliğimizi derinleştirecek ortak adımlar atıyoruz. Güney Kafkasya’ya bakışımız da son derece nettir: Azerbaycan ile Ermenistan arasında kalıcı barışın tesisini temenni ediyoruz. Sayın (İlham) Aliyev ile Sayın (Nikol) Paşinyan’ın ortaya koydukları çözüm iradesini takdirle karşılıyor, destekliyoruz. Ermenistan ile yürüttüğümüz normalleşme sürecini de kararlılıkla ilerletiyoruz.”
“Libya’da istikrar ve sükunetin korunması önceliğimiz”
Türk Devletleri Teşkilatının yıldan yıla güçlenen örnek bir bölgesel işbirliği modeli haline geldiğine dikkati çeken Erdoğan, 30 Ekim’de Ankara’da yapılacak 13’üncü Liderler Zirvesi’nin Teşkilatın önünde yeni kapılar, yeni ufuklar açacağını söyledi.
Erdoğan, aralık ayında Libya’da düzenleyecekleri 4’üncü Türkiye-Afrika Ortaklık Zirvesi’nin 20 yılı aşkın süredir geliştirdikleri kurumsal ortaklıklarının sembolü olduğunu belirterek, şunları kaydetti:
“Güney Asya’da Keşmir meselesi dahil tüm ihtilafların, ilgili Birleşmiş Milletler Şartı ve kararları çerçevesinde diyalogla ele alınması önemlidir. Yapıcı hareket edildiği takdirde her türlü sorunun çözümü mümkündür. Aynı durum Afrika kıtasındaki gerilimler için de geçerlidir. Sudan’da ateşkes ve kalıcı barış çabalarına, Somali’de güvenlik, kalkınma ve kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi gayretlerine desteğimiz tamdır. Libya’da istikrar ve sükunetin korunması önceliğimizdir. Gündemdeki uzlaşı sürecinin, Libyalıların liderliği ve sahipliğinde yürütülmesi zaruridir. Biz de Türkiye olarak bu sürecin başarısı için desteğimizi sürdürüyoruz. Öte yandan, Yeniden Asya Girişimi’mizle, Asya-Pasifik’teki ortaklarımızla ilişkilerimizi geliştirmeye devam ediyoruz. ASEAN ile ilişkilerimizin Diyalog Ortaklığı düzeyine yükselmesini, bu yaklaşımın somut bir neticesi olarak görüyoruz. Aynı şekilde Latin Amerika ve Karayip ülkeleriyle ilişkilerimizi karşılıklı saygı, ortaklık ve kazan-kazan anlayışıyla geliştiriyoruz.”
“Sizleri COP31 Liderler Zirvesi’ne davet ediyorum”
Cumhurbaşkanı Erdoğan, herkesin rızkını, yaşam kaynağını tabiattan aldığını ancak dünyanın çevre ve iklim noktasında ciddi tehditlerin eşiğinde bulunduğunu belirtti.
Hava, su ve toprağın yanında birçok canlının iklim değişikliğinden etkilendiğini ifade eden Erdoğan, gelişmekte olan ülkelerin ve Pasifik bölgesinin iklim krizini iliklerine kadar yaşarken, ihtiyaç duydukları finansmana erişimde ciddi zorluklarla karşılaştıklarına dikkati çekti.
Bu yıl kasım ayında Antalya’da COP31 Zirvesi’ne ev sahipliği yapacaklarını anımsatan Erdoğan, şunları kaydetti:
“Zirvede özellikle iklim adaletinin öne çıkarılmasını sağlayacağız. Avustralya ile geliştirdiğimiz ortaklıkla, COP31’i finansman taahhütlerinin yerine getirildiği, teknoloji transferinin hızlandırıldığı ve verilen sözlerin somut adımlara dönüştüğü bir ‘Uygulama COP’u, özellikle COP31’i bizler için tüm dünyada birleştiğimiz bir birliktelik haline getirecektir. Bu fırsattan istifadeyle sizleri COP31 Liderler Zirvesi’ne davet ediyorum.
Eşim Emine Erdoğan’ın 2017’de ‘Dünya ortak evimizdir’ diyerek başlattığı Sıfır Atık Hareketi o günden bugüne küresel bir farkındalık seferberliğine dönüştü. Şurası bir gerçek ki iklim kriziyle mücadelenin kuşkusuz pek çok yolu vardır. Sıfır Atık Hareketi, tüm bu yolların birleştiği en sağlam köprüdür. Sizlerin de desteğiyle bu köprünün daha da güçleneceğine inanıyorum.”
“İsrafın önlenmesine katkı yapmaya hazırız”
Erdoğan, iklim değişikliği kadar büyük bir başka tehlikenin de tüketim hırsıyla israf kültürünün yaygınlaşması olduğunu söyledi.
Dünyada her yıl 5,8 trilyon tabak yemeğin çöpe gittiğine, 2 milyar tonun üzerinde gıdanın israf edildiğine dikkati çeken Erdoğan, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Bir tarafta tonlarca yemeğin çöpe atıldığı, diğer tarafta yüz milyonlarca insanın çöpten yemek topladığı bir dünyada adaletten bahsedilemez. Türkiye olarak gerek israfın önlenmesi çalışmalarına gerekse küresel gıda güvenliğinin sağlanmasına her türlü katkıyı yapmaya hazırız. Bu anlayışla Dr. Mehmet Mehdi Eker’i Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Teşkilatı Genel Direktörlüğüne aday gösterdik. Desteklerinizi esirgemeyeceğinize inanıyorum.”
Cumhurbaşkanı Erdoğan, dünya hızla değişirken insanlığın da eş zamanlı olarak yeni sosyal tehditlerle yüzleşmeye başladığını belirterek, Batı’da veba gibi yayılan İslam düşmanlığının bunların en başında geldiğini söyledi.
Bilhassa Müslüman kadınlar ve kız çocuklarının son yıllarda ayrımcılığa daha fazla maruz kaldığına işaret eden Erdoğan, “Kimi ülkelerin okullarda uygulamaya koyduğu başörtüsü yasaklarını, kadınların en temel haklarına yapılmış bir saldırı olarak görüyoruz.” diye konuştu.
“Gerçekler elbette birilerini rahatsız edecek”
Artan yabancı karşıtlığı, kültürel ırkçılık ve antisemitizmin de kararlılıkla mücadele edilmesi gereken zehirli akımlar olduğunun altını çizen Erdoğan, şunları kaydetti:
“Küresel cinsiyetsizleştirme politikaları, aile kurumuyla birlikte masum çocukları da hedef alan bir kuşatmaya dönüşmüştür. Bu kuşatmayı, ancak kadın ve erkekten oluşan aileyi koruyarak kırabiliriz. Türkiye, lobilerin saldırılarına rağmen aile ve çocukların korunmasında inisiyatif almaya devam edecektir. Toplumsal barışı dinamitleyen bir diğer tehdit, sosyal medyada yaygınlaşan dezenformasyon faaliyetleridir. Hakikati savunmak, bugün daha önce hiç olmadığı kadar önemli hale gelmiştir. Aynı tehlikeyle kontrolü giderek zorlaşan yapay zekada da karşılaşıyoruz. Yapay zeka için uluslararası ortak bir hukuki çerçeve oluşturulmasının vakti çoktan gelmiştir.”
Birleşmiş Milletler Uluslararası Yapay Zeka Sözleşmesi’nin hazırlanması ve yürürlüğe konulması için yürütülen çalışmalara hız verilmesinin önemine vurgu yapan Erdoğan, “Bugün burada açık yüreklilikle dile getirdiğim gerçekler elbette birilerini rahatsız edecek, konforlarını bozacak, yalanlarının maskesini indirecektir. Bunların, sesimizi kısmak için her türlü algı operasyonuna başvuracaklarını da çok iyi biliyorum.” dedi.
“Haksızlık karşısında susmayız”
Şair merhum Sezai Karakoç’un “Onlar sanıyorlar ki biz sussak mesele kalmayacak. Halbuki biz sussak, tarih susmayacak. Tarih sussa, hakikat susmayacak. Onlar sanıyorlar ki bizden kurtulsalar mesele kalmayacak. Halbuki bizden kurtulsalar, vicdan azabından kurtulamayacaklar. Vicdan azabından kurtulsalar, tarihin azabından kurtulamayacaklar. Tarihin azabından kurtulsalar, Allah’ın gazabından kurtulamayacaklar.” şiirini seslendiren Erdoğan, sözlerini şöyle tamamladı:
“Tayyip Erdoğan olarak vicdanıyla, tarihiyle, merhametiyle büyük bir milletin Cumhurbaşkanı olarak, Rabb’im ömür verdikçe, bu kürsüden mazlumların, mağdurların, kimsesizlerin hakkını savunmaya, onların da sesi olmaya, onlar için de konuşmaya, mücadele vermeye inşallah devam edeceğim. Biz, gerekirse sıkıntı çekeriz, gerekirse bedel öderiz, ama haksızlık karşısında susmayız, zulme asla rıza göstermeyiz.
Dünyanın gidişatına baktığımızda önümüzde iki yol olduğu görülecektir, ya korkuyla, çatışmayla ve içe kapanmayla belirsizliği daha da büyüteceğiz ya da adaletle, dayanışmayla ve ortak iradeyle geleceği beraber inşa edeceğiz. Şüphesiz, karanlığa yumruk sallamak kolaydır. Zor olan, o karanlığı aydınlatacak bir mum yakabilmektir. Türkiye ikinci yolu seçmiştir ve bu yolda inşallah sabırla yürüyecektir. Rabb’im yolumuzu açık etsin, yar ve yardımcımız olsun. Bu salonda ve dünyanın dört bir yanında bizleri dinleyen dostlarımızı bu ortak gelecek vizyonuna sahip çıkmaya davet ediyorum. Tekrar görüşmek dileğiyle, hepinizi saygıyla selamlıyorum.”
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın BM 81’inci Genel Kulunu’na hitabının tam metni
BİRLEŞMİŞ MİLLETLER 81’İNCİ GENEL KURULU HİTABI
(22 EYLÜL 2026, NEW YORK)
Sayın Başkan,
Değerli Devlet ve Hükümet Başkanları,
Sayın Genel Sekreter,
Kıymetli Delegeler,
Sizleri, şahsım ve milletim adına en kalbi duygularımla selamlıyor, bu kürsüden sizlere bir kere daha hitap etmekten büyük memnuniyet duyuyorum.
Birleşmiş Milletler 81’inci Genel Kurulu’nun, başta mazlumlar olmak üzere, tüm insanlık için hayırlara vesile olmasını Rabbim’den niyaz ediyorum.
Genel Kurul Başkanlığını tamamlayan Sayın Baerbock’a teşekkür ediyor; Başkanlığı devralan Sayın Rahman’a da başarılar diliyorum.
10 yıla yakın süredir Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği görevini tarafsızlıkla, hepsinden önemlisi cesaretle yürüten Kıymetli Dostum Sayın Guterres’e çabalarından dolayı tebriklerimizi, teşekkürlerimi iletiyorum.
Öncelikle bir üzüntümü ifade etmek isterim:
Üye ülkelerin kahir ekseriyetinin resmen tanıdığı Filistin Devleti’nin değerli başkanı Sayın Mahmud Abbas, üst üste iki yıldır bu salonda yer alamıyor.
Filistinli kardeşlerimize yönelik bu haksızlık, vicdanları yaralamaktadır.
Bilinmesini isterim ki, Sayın ABBAS bizzat burada bulunamasa da, bizler, tıpkı geçen yıl olduğu gibi, özgür ve egemen Filistin Devleti’nin sesi olacak, Filistin halkının mücadelesini bu kürsüden dünyaya duyurmaya devam edeceğiz.
Bu vesileyle, bugün bir kez daha Filistin Devleti’ni henüz tanımamış tüm ülkeleri bu kararlarını gözden geçirmeye davet ediyorum.
Sayın Başkan, Değerli Üyeler…
26 Haziran 1945 tarihinde Birleşmiş Milletler Antlaşması imzalanırken, üye ülkeler, büyük bir umutla şunları deklare etmişlerdi:
“Biz Birleşmiş Milletler halkları; bir insan ömrü içinde iki kez insanlığa tarif olunmaz acılar getiren savaş felaketinden gelecek kuşakları korumaya, temel insan haklarına, insan kişiliğinin onur ve değerine, adaletin korunması ve antlaşmadan doğan yükümlülüklere saygı gösterilmesi için gerekli koşulları oluşturmaya, iyi komşuluk anlayışı içinde birbirimizle barışık yaşamaya, uluslararası barış ve güvenliği korumak için güçlerimizi birleştirmeye karar verdik.” demişlerdi.
Anlaşmanın üzerinden 81 yılı aşkın bir süre geçti; ama insanlık halen o günkü güçlü iradenin hayat bulacağı günleri hasretle bekliyor.
Öyle çok uzağa gitmeye gerek yok…
Sadece son bir yıldaki tabloya göz atmak kâfidir.
Bakınız… Geride bıraktığımız 12 ay, 60’ı aşkın çatışma ve savaşla, son 30 yılın en kanlı dönemlerinden biri olarak kayıtlara geçti.
Gazze’den Ukrayna ve Rusya’ya, Myanmar’dan Darfur’a, İran’dan Lübnan’a, 250 bin insan hayatını kaybetti.
Çok daha fazlası tarifsiz acılar yaşadı.
Yüz binlercesi doğduğu, büyüdüğü toprakları terk etmek zorunda kaldı.
Yalnızca Gazze’de son 3 yılda, çoğu çocuk ve kadın 74 bin kardeşimiz İsrail’in devlet terörünün kurbanı oldu.
Gazze halkı halen yıkıntıların altında sevdiklerini arıyor; eşlerinin, çocuklarının, anne-babalarının naaşlarını çıkarıyor.
İsrail’in saldırılarında ellerini-ayaklarını kaybetmiş masum yavrular, tahtadan yapılan protezlerle okullarına gitmeye, hayata tutunmaya çalışıyor.
Gazze’deki hastanelerde, yakıt sıkıntısı nedeniyle jeneratörlerin yüzde 70’inden fazlası şu anda hizmet veremiyor.
Evlatlarının ve torunlarının üzerine titreyen bir baba, bir dede olarak, bu kürsüde içim parçalanarak şunu ifade etmek zorundayım:
Gazze, bugün sadece dünyanın en büyük çocuk kabristanı değildir…
Aynı zamanda dünyada en yüksek çocuk ampute oranına sahip bölgedir.
Gazze, çağımızın en insanlık dışı, en utanç verici temerküz kampıdır.
Başkan Trump’ın gayretleri ve bizim de dahil olduğumuz ülkelerin katkılarıyla varılan ateşkes sonrasında bile katledilen Gazzelilerin sayısı bin 500’ü aşmıştır.
Filistin Direniş Hareketi, barış planının ikinci aşamasına geçişi kabul ettiği halde İsrail hükümeti, işgali durdurmaya yanaşmıyor.
Batı Şeria’da ise yerleşimci terörünün en ağır dönemi yaşanıyor.
Kudüs’te, Müslüman ve Hristiyanların kutsal mekanlara erişimi engelleniyor.
Hepimizin ortak girişimi olan UNRWA yok edilmek isteniyor.
Şimdi değerli dostlarım…
Bugün kalbimle kelamım arasına yine perde koymadan bazı gerçekleri burada açık açık ifade edeceğim:
Kimse kusura bakmasın, kimse gücenmesin, alınmasın.
Bu, Tayyip Erdoğan’ın şahsi meselesi değildir…
Bu, insani bir meseledir, hepimiz için vicdani bir meseledir.
Karşımızda; öldürmeye doyamayan, soykırımcı bir zihniyet var.
Karşımızda son derece vahim bir tablo var.
Yüreğinde insanlık olan, yüreğinde merhamet, şefkat olan; insaf ve vicdan sahibi hiç kimse bu tabloya gözlerini kapatamaz.
Hepimizi sarsması gereken bu manzaranın bize anlattığı şudur:
Bundan 81 yıl önce barış ve güvenliği korumak için kurulan Birleşmiş Milletler Teşkilatı, bu görevini icra edemez hale gelmiş; daha doğrusu getirilmiştir.
Teşkilat, kan kaybetmeye devam etmektedir.
Filistin’de, Lübnan’da, Sudan’da ve diğer kriz bölgelerinde umutlarını Birleşmiş Milletlere bağlamış olanlar, derin bir hayal kırıklığı içindedir.
Ama hatırlatmak isterim ki, bir gün herkes, insanlığın ortak vicdanına sığınmak zorunda kalacaktır.
Bugün kendimizi güven içinde, refah içinde, esenlik içinde hissedebiliriz.
Çatışma bölgelerinden, kriz bölgelerinden uzakta konfor içinde yaşayabiliriz.
Fakat yarın ne olacağını, başımıza ne geleceğini hiçbirimiz bilemeyiz.
Bunun için, uluslararası sisteme duyulan güvenin yeniden tesisine odaklanan bu yılki Genel Kurul temasını fevkalade isabetli buluyorum.
Sayın Genel Sekreterin, BM80 Girişimi dahil, bu yönde sarf ettiği samimi çabaları destekliyoruz.
Bu reform iradesinin, müteakip Genel Sekreter döneminde de sürdürülmesini bekliyoruz.
Tabii burada şu hakikati de çok net ifade etmek istiyorum…
Eğer Birleşmiş Milletler’e olan güven gerçekten artırılmak isteniyorsa, yapılması gerekenler bellidir:
Gazze’de çocuklar, güven içinde olacak.
Filistinli yavrular gökyüzüne bakınca savaş uçaklarını, İHA’ları, SİHA’ları değil; özgürce süzülen uçurtmaları görecek.
Lübnan’da çocuklar gecenin bir vaktinde bomba sesleriyle uyanmayacak.
Asyalı emekçilerin alın teri, vahşi kapitalistler tarafından sömürülmeyecek.
Afrikalı kardeşlerimiz, geleceklerine en az müreffeh ülkelerin vatandaşları kadar güvenle bakacak, umutla bakacak.
Birleşmiş Milletlere güven, ancak bu şekilde yeniden sağlanabilir.
190’dan fazla ülkenin iradesinin 5 ülkenin keyfine bağlı olduğu bir yapı, kabul edelim ki, ne âdildir, ne de güveni tam manasıyla tesis edebilir.
Güvenlik Konseyi “Dünya 5’ten büyüktür” ilkesine göre mutlaka reforme edilmelidir.
Değerli Dostlarım…
Bir yandan hızla gelişen teknolojiye ayak uydurmamız gerekirken, diğer yandan daha âdil bir düzenin inşası gibi meşakkatli ancak ulvi bir sorumluluk taşıyoruz.
Bu noktada bazı temel prensipleri sizlerle burada paylaşmak istiyorum:
Evvela uluslararası hukukun, güçlüye farklı, zayıfa farklı uygulandığı mevcut anlayışı değiştirmek mecburiyetindeyiz.
Unutulmasın ki; yapanın yanına kar kaldığı, dahası cezasızlığın sıradanlaştığı bir uluslararası sistem çürümeye mahkumdur.
İkinci olarak, uluslararası iradenin krizlerin çözümünde tıkandığı her aşamada, yeni bir yol açmak için bölgesel sahiplenmeyi kullanmak durumundayız.
Türkiye olarak, bu ilkeyle hareket ettiğimiz, Karadeniz Tahıl Koridoru gibi, her konuda netice aldık; hem bölgesel hem küresel güvenliğe katkı sunduk.
Üçüncü olarak, işbirliğini ve açık diplomasiyi devletler arası münasebetlerin merkezine koyan bir anlayışı mutlaka yeniden tesis etmeliyiz.
Güvensizlik üzerine bina edilen bir siyaset anlayışının kazananı olmadığını, tarih bize acı tecrübelerle pek çok defa göstermiştir.
Dördüncü olarak, dünya genelinde gittikçe derinleşen gelir adaletsizliklerine çözüm üreten yeni bir paradigmayı beraber inşa etmeliyiz.
Biz, bunun yolunun ortak kalkınma, dayanışma ve bağlantısallıktan geçtiğine inanıyoruz.
Birbirine yollarla, ticaretle, enerji hatları ve ortak üretimle bağlanan toplumlar, eninde sonunda huzur ve istikrarda da birleşecektir.
Son olarak, insan merkezli teknoloji anlayışını hâkim kılarak, teknolojiye sahip olanlar ve olmayanlar arasında yeni duvarlar örülmesine izin vermemeliyiz.
Bilinmelidir ki; tekno-kutuplaşma ve dijital-hegemonya, ne Birleşmiş Milletler merkezli sistemin, ne de onun asli unsuru olan devletlerin hayrınadır.
Kıymetli Delegeler…
Türkiye olarak, bu ilkeleri sadece dile getirmekle kalmıyoruz.
Attığımız her adımda daha adil ve insani bir uluslararası sistemin arayışındayız.
Bölgesel sahiplenme anlayışıyla Pakistan ve Suudi Arabistan’la kurduğumuz Savunma İttifakı ile, hem aramızdaki dayanışmayı perçinliyor, hem de bölgemizdeki sorunlara bölge içerisinden çözümler üretmeyi amaçlıyoruz.
Körfez’de fitili ateşlenen çatışma ve savaş ortamının sona erdirilmesi için, ilgili aktörlerle yürüttüğümüz çabalarımız sürüyor.
Buradaki çatışmaları civar bölgelere yaymak gibi tehlikeli bir girişimin kimseye faydası olmadığının altını önemle çiziyorum.
Gazze’de ise bir yıl evvel Şarm El Şeyh’te attığımız imzanın takipçisiyiz.
Gazze’nin yeniden inşasına vakit kaybetmeden başlamamız gerekiyor.
Bu konuda sizleri, İsrail üzerinde daha fazla baskı kurmaya çağırıyorum.
Şunu artık herkes anlasın ve kabul etsin:
Filistin Devleti’ni boğma girişimleri hüsrana uğrayacaktır.
1967 sınırlarında, başkenti Doğu Kudüs olan bağımsız ve toprak bütünlüğüne sahip Filistin Devleti’nin vücut bulacağı o güzel günleri, inşallah göreceğiz.
Dostlarım…
14 yıllık zulmün ardından Suriye, 8 Aralık Devrimiyle birlikte yeni bir yola girdi.
Cumhurbaşkanı Şara’nın liderliğinde, Suriye’nin, her türlü iç ve dış tahrike rağmen, güvenli, huzurlu bir ülke olma hedefine doğru ilerlediğini görüyoruz.
Bu yolculuklarında kardeş Suriye halkının yanında olmaya devam edeceğiz.
Bir diğer komşumuz Irak’ta, devlet otoritesinin güçlendirilmesi ve istikrarın tahkim edilmesi çabalarına desteğimiz tamdır.
Kalkınma Yolu Projesi başta olmak üzere, bölgemizin refahını artıracak stratejik ulaştırma ve enerji projelerinde Irak’la işbirliği içinde çalışıyoruz.
Rusya-Ukrayna savaşının ise Ukrayna’nın egemenliği ve toprak bütünlüğü sağlanarak sona ermesi samimi arzumuzdur.
Karadeniz’de seyrüsefer emniyetinin yeniden tesisi, gıda güvenliğinin temini ve savaşın daha geniş bir coğrafyaya yayılmasının önlenmesi amacıyla taraflarla temaslarımızı sürdürüyoruz.
Karadeniz’de ticari gemilere yönelik son saldırıların, kim tarafından yapılırsa yapılsın, kabul edilemez olduğunu bilhassa vurguluyorum.
Hürmüz Boğazında seyrüsefer serbestisinin korunması gerektiğine inanıyoruz.
Ege ve Doğu Akdeniz’de, mevcut meselelerin iyi komşuluk ilişkileri temelinde ve uluslararası hukuka uygun biçimde çözülmesini arzu ediyoruz.
Doğu Akdeniz Konferansı önerimiz, müşterek bir zemin oluşturulmasına katkı yapacaktır.
Bu vesileyle, Birleşmiş Milletler Genel Kurullarında yaptığım çağrıyı bugün bir kez daha tekrarlıyorum:
Kıbrıs Türk halkının egemen eşitliği ve eşit uluslararası statüsü tescil edilmeli, maruz bırakıldığı gayriinsani izolasyon artık son bulmalıdır.
Uluslararası toplumu, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni tanımaya ve bu devletle siyasi, diplomatik ve ekonomik ilişkiler tesis etmeye davet ediyorum.
Kıymetli delegeler…
Türkiye; gelişen savunma sanayisiyle, şoklara karşı dirençli ekonomisiyle çatışmaların ortasında adeta bir istikrar adası olmayı sürdürmektedir.
Ülkemiz, Avrupa’nın ayrılmaz bir parçası olarak, kıtanın refah ve güvenliğinin temininde önemli roller üstlenmektedir.
Temmuz ayında başarıyla ev sahipliği yaptığımız NATO Ankara Zirvesi, ortak güvenliğimize ilişkin kararlılığımızın somut bir nişanesi olmuştur.
Türkiye’nin, güvenlik mimarisinin dışında bırakıldığı bir Avrupa’nın daha güçlü, daha güvenli olması, açık söylüyorum, mümkün değildir.
Biz, Avrupa Birliği’yle geleceğimizi işte bu stratejik vizyonla şekillendiriyoruz. Aynı vizyonu Birlik’ten de bekliyoruz.
Balkanlar, bizim güçlü tarihi, kültürel ve beşeri bağlarımızın olduğu bir bölgedir.
Balkan Barış Platformu’nda işbirliğimizi derinleştirecek ortak adımlar atıyoruz.
Güney Kafkasya’ya bakışımız da son derece nettir:
Azerbaycan ile Ermenistan arasında kalıcı barışın tesisini temenni ediyoruz.
Sayın Aliyev ile Sayın Paşinyan’ın ortaya koydukları çözüm iradesini takdirle karşılıyor; destekliyoruz.
Ermenistan’la yürüttüğümüz normalleşme sürecini de kararlılıkla ilerletiyoruz.
Şunu da memnuniyetle ifade etmek isterim:
Türk Devletleri Teşkilatı, yıldan yıla güçlenen örnek bir bölgesel işbirliği modeli haline gelmiştir.
30 Ekim’de Ankara’da yapılacak 13’üncü Liderler Zirvesi, Teşkilatın önünde inşallah yeni kapılar, yeni ufuklar açacaktır.
Aralık ayında Libya’da düzenleyeceğimiz 4’üncü Türkiye-Afrika Ortaklık Zirvesi ise 20 yılı aşkın süredir geliştirdiğimiz kurumsal ortaklığımızın sembolüdür.
Güney Asya’da Keşmir meselesi dâhil tüm ihtilafların, ilgili Birleşmiş Milletler şartı ve kararları çerçevesinde, diyalogla ele alınması önemlidir.
Yapıcı hareket edildiği takdirde, her türlü sorunun çözümü mümkündür.
Aynı durum Afrika kıtasındaki gerilimler için de geçerlidir.
Sudan’da ateşkes ve kalıcı barış çabalarına; Somali’de güvenlik, kalkınma ve kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi gayretlerine desteğimiz tamdır.
Libya’da istikrar ve sükunetin korunması önceliğimizdir.
Gündemdeki uzlaşı sürecinin, Libyalıların liderliği ve sahipliğinde yürütülmesi zaruridir.
Biz de, Türkiye olarak, bu sürecin başarısı için desteğimizi sürdürüyoruz.
Öte yandan, Yeniden Asya Girişimimizle, Asya-Pasifik’teki ortaklarımızla ilişkilerimizi geliştirmeye devam ediyoruz.
ASEAN’la ilişkilerimizin Diyalog Ortaklığı düzeyine yükselmesini, bu yaklaşımın somut bir neticesi olarak görüyoruz.
Aynı şekilde, Latin Amerika ve Karayip ülkeleriyle ilişkilerimizi karşılıklı saygı, ortaklık ve kazan-kazan anlayışıyla geliştiriyoruz.
Değerli Üyeler…
Hepimiz rızkımızı, yaşam kaynağımızı tabiattan alıyoruz.
Ancak dünyamız, çevre ve iklim noktasında ciddi tehditlerin eşiğinde bulunuyor.
Hava, su, toprak, bunun yanında birçok canlı iklim değişikliğinden etkileniyor.
Gelişmekte olan ülkeler ve pasifik bölgesi iklim krizini iliklerine kadar yaşarken; maalesef ihtiyaç duydukları finansmana erişimde ciddi zorluklarla karşılaşıyor.
Bu yıl Kasım ayında Antalya’da COP31 Zirvesi’ne ev sahipliği yapacağız.
Zirvede özellikle iklim adaletinin öne çıkarılmasını sağlayacağız.
Avustralya’yla geliştirdiğimiz ortaklıkla, COP31’i finansman taahhütlerinin yerine getirildiği, teknoloji transferinin hızlandırıldığı ve verilen sözlerin somut adımlara dönüştüğü bir “Uygulama COP’u” haline getirmeyi hedefliyoruz.
Bu fırsattan istifadeyle, sizleri COP31 Liderler Zirvesi’ne davet ediyorum.
Eşim Emine Erdoğan’ın 2017’de “Dünya Ortak Evimizdir” diyerek başlattığı Sıfır Atık Hareketi, o günden bugüne küresel bir farkındalık seferberliğine dönüştü.
Şurası bir gerçek ki; iklim kriziyle mücadelenin kuşkusuz pek çok yolu vardır.
Sıfır Atık Hareketi, tüm bu yolların birleştiği en sağlam köprüdür.
Sizlerin de desteğiyle bu köprünün daha da güçleneceğine inanıyorum.
Burada şu gerçeği de dikkatinize getiriyorum:
İklim değişikliği kadar büyük bir başka tehlike, tüketim hırsıyla israf kültürünün yaygınlaşmasıdır.
Dünyada her yıl 5,8 trilyon tabak yemek çöpe gitmekte, yani 2 milyar tonun üzerinde gıda israf edilmektedir.
Bir tarafta tonlarca yemeğin çöpe atıldığı, diğer tarafta yüz milyonlarca insanın çöpten yemek topladığı bir dünyada, adaletten bahsedilemez.
Türkiye olarak, gerek israfın önlenmesi çalışmalarına, gerekse küresel gıda güvenliğinin sağlanmasına her türlü katkıyı yapmaya hazırız.
Bu anlayışla, Doktor Mehmet Mehdi Eker’i, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Teşkilatı Genel Direktörlüğü’ne aday gösterdik.
Desteklerinizi esirgemeyeceğinize inanıyorum.
Şunun da bilinmesinde fayda vardır:
Dünyamız hızla değişirken, insanlık da eş zamanlı olarak yeni sosyal tehditlerle yüzleşmeye başlamıştır.
Batıda veba gibi yayılan İslam düşmanlığı, bunların en başında geliyor.
Bilhassa Müslüman kadınlar ve kız çocukları son yıllarda ayrımcılığa daha fazla maruz kalıyor.
Kimi ülkelerin okullarda uygulamaya koyduğu başörtüsü yasaklarını, kadınların en temel haklarına yapılmış bir saldırı olarak görüyoruz.
Artan yabancı karşıtlığı, kültürel ırkçılık ve antisemitizm de kararlılıkla mücadele edilmesi gereken zehirli akımlardır.
Küresel cinsiyetsizleştirme politikaları, aile kurumuyla birlikte masum çocukları da hedef alan bir kuşatmaya dönüşmüştür.
Bu kuşatmayı, ancak kadın ve erkekten oluşan aileyi koruyarak kırabiliriz.
Türkiye, lobilerin saldırılarına rağmen aile ve çocukların korunmasında inisiyatif almaya devam edecektir.
Toplumsal barışı dinamitleyen bir diğer tehdit, sosyal medyada yaygınlaşan dezenformasyon faaliyetleridir.
Hakikati savunmak, bugün daha önce hiç olmadığı kadar önemli hale gelmiştir.
Aynı tehlikeyle kontrolü giderek zorlaşan yapay zekada da karşılaşıyoruz.
Yapay zeka için uluslararası ortak bir hukuki çerçeve oluşturulmasının vakti çoktan gelmiştir.
Birleşmiş Milletler Uluslararası Yapay Zeka Sözleşmesi’nin hazırlanması ve yürürlüğe konulması için yürütülen çalışmalara hız verilmesi mühimdir.
Değerli delegeler, çok kıymetli dostlarım…
Bugün burada açık yüreklilikle dile getirdiğim gerçekler elbette birilerini rahatsız edecek, konforlarını bozacak, yalanlarının maskesini indirecektir.
Bunların, sesimizi kısmak için her türlü algı operasyonuna baş vuracaklarını da çok iyi biliyorum.
Merhum bir şairimizin ifadeleriyle*:
“Onlar sanıyorlar ki,
Biz sussak mesele kalmayacak.
Halbuki biz sussak, tarih susmayacak.
Tarih sussa, hakikat susmayacak.
Onlar sanıyorlar ki,
Bizden kurtulsalar mesele kalmayacak.
Halbuki bizden kurtulsalar,
Vicdan azabından kurtulamayacaklar.
Vicdan azabından kurtulsalar,
Tarihin azabından kurtulamayacaklar.
Tarihin azabından kurtulsalar,
Allah’ın gazabından kurtulamayacaklar.”
Tayyip Erdoğan olarak; vicdanıyla, tarihiyle, merhametiyle büyük bir milletin Cumhurbaşkanı olarak, Rabbim ömür verdikçe, bu kürsüden mazlumların, mağdurların, kimsesizlerin hakkını savunmaya, onların da sesi olmaya, onlar için de konuşmaya, mücadele vermeye inşallah devam edeceğim.
Biz, gerekirse sıkıntı çekeriz, gerekirse bedel öderiz; ama haksızlık karşısında susmayız, zulme asla rıza göstermeyiz.
Dünyanın gidişatına baktığımızda önümüzde iki yol olduğu görülecektir:
Ya korkuyla, çatışmayla ve içe kapanmayla belirsizliği daha da büyüteceğiz…
Ya da adaletle, dayanışmayla ve ortak iradeyle geleceği beraber inşa edeceğiz.
Şüphesiz karanlığa yumruk sallamak kolaydır.
Zor olan, o karanlığı aydınlatacak bir mum yakabilmektir.
Türkiye ikinci yolu seçmiştir ve bu yolda inşallah sabırla yürüyecektir.
Rabbim yolumuzu açık etsin, yar ve yardımcımız olsun, diyorum.
Bu salonda ve dünyanın dört bir yanında bizleri dinleyen dostlarımızı bu ortak gelecek vizyonuna sahip çıkmaya davet ediyorum.
Tekrar görüşmek dileğiyle, hepinizi bir kez daha saygıyla selamlıyorum.
Kalın sağlıcakla…
*Şiir, Rahmetli Sezai Karakoç’a aittir.
Kaynak: AA
📚 Metinde Geçen Kelimelerin Lugatçesi
قونوشمسینه بمنڭ ٨١انجی گنل قورولینڭ باشده مظلوملر اولمق أوزرە، توم انسانلق ایچون خیرلرە وسیله اولمەسنی دیلەیەرەك باشلایان ارطوغان، گنل قورول باشقانلغنی تماملایان أنالینا بیربوكە تشکر ایتدی، باشقانلق گوروینی دورالان قحالیلور رحمنە دە باشاریلار دیلەدی.
جمهورباشقانی ارطوغان، یاقلاشیق ١٠ ییلدیر بم گنل سکرەترلگی گوروینی یوروتن آنداونیو گوطررسە دە چابالرندن طولایی تشکر ایتدی.
بر أوزنتوسنی دیلە گتیرن ارطوغان، شونلری افاده ایتدی:
“أویه أولکەلرڭ قاهر اکثریدنڭ رسما طانیدیغی فلسطین دولتنڭ دگرلی باشقانی صایین محمود عباس، أوست أوسته ایکی ییلدیر بو صالونده یر آلماییور. فلسطینلی قرداشلرمزنه یوڭلیك بو حقسزلق، وجدانلری یارالامقدەدر. بیلنمسنی ایسترم کە، صایین عباس بالذات بورادە بولوناماصه دە بزلر، طبقی گچن ییل اولدیغی گبی أوزگور و اگەمن فلسطین دولتنڭ سسی اولاجق، فلسطین خلقنڭ مجادلەسنی بو قورسیدن دنیایە دویورمایە دوام ایدەجگز. بو وسیلهیله، بوگون بر کز داها فلسطین دولدینی هنوز طانیممش توم أولکەلری بو قرارلرنی گوزدن گچیرمەیە دعوت ایدییورم.
٢٦ حزیران ١٩٤٥دە برلشمش ملتلر آندلاشمەسی أیمزالانیرقن أویه أولکەلر بویوك بر اوموتله شونلری دکلاره ایتمشلردی: ‘بز برلشمش ملتلر خلقلری، بر انسان عمری ایچندە ایکی کز انسانلغە تعریف اولنمز آچیلر گتیرن صاواش فلاکدندن گلەجك قوشاقلری قورومەیە، تمل انسان حقّلرینە، انسان کیشیلگنڭ اونور و دگرنە، عدالتڭ قورونمسی و آندلاشمەدن طوغان یوکوملولكلرە صایغی گوستەریلمەسی ایچون گرکلی قوشوللری اولوشطورمایە، ایی قوڭشولق آڭلاییشی ایچندە بیربیریمیزله باریشیق یاشامایە، اولوسلر آراس باریش و گوگنلگی قورومق ایچون گوچلرمزنی برلشتیرمەیە قرار ویردك.’ دەمشلردی. آڭلاشمەنڭ أوزرندن ٨١ ییلی آشقین بر سورە گچدی اما انسانلق حالا او گونکی گوچلی ارادەنڭ حیات بولاجاغی گونلری حسرتله بکلییور.”
“غزّە خلق حالا ییقینتیلرڭ التنده سودكلرنی آریییور”
أویله چوق اوزاغه گیتمەیە گرك اولمادیغنی، سادەجە صوڭ بر ییلدەكی طابلویە گوز آتمانڭ کافی اولاجغنی بلیرتن ارطوغان، “باقیڭز گریدە بیراقدیغمز ١٢ آی، ٦٠ی آشقین چاتیشمه و صاواشله، صوڭ ٣٠ ییلڭ اڭ قانلی دونملرندن بری اولەرق قیدلره گچدی.” دیدی.
غزّەدن اوقراینه و روسیەیە، میانماردن دارفورە، ایراندن لبنانە ٢٥٠ بیڭ انسانڭ حیاتنی غائب ایتدیگنی خاطرلاتان ارطوغان، “چوق داها فضلەسی تعریفسز آچیلر یاشادی. یوز بیڭلرجەسی طوغدوغی، بویودوغی طوپراقلری ترك ایتمك زورندە قالدی. یالڭزجە غزّەدە صوڭ ٣ ییلدە چوغی چوجق و قادین ٧٤ بیڭ قرداشمز اسرائیلڭ دولت ترورنڭ قربانی اولدی. غزّە خلق حالا ییقینتیلرڭ التنده سودكلرنی آریییور، اشلرنڭ، چوجقلرنڭ، آننه-بابالرنڭ نعشلرنی چیقارییور.” دییه قونوشدی.
اسرائیلڭ صالدیریلرندە اللرنی و آیاقلرنی غائب ایدن معصوم چوجقلرڭ تختەدن یاپیلان پروتزلرله اوقوللرنە گیتمەیە، حیاتە طوتونمایە چالیشدیغنە دقّدی چکن ارطوغان، غزّەدەكی خستەخانەلرده یاقیت صیقینتیسی نه دنیله ژنەراطورلەرین یوزدە ٧٠ندن فضلەسنڭ خدمت ویرمەدیگینی سویلەدی.
جمهورباشقانی ارطوغان، شونلری قید ایتدی:
“اولادلرنڭ و طورونلرنڭ أوزرینه تیترەین بر بابا، بر دده اولەرق، بو قورسیده ایچیم پارچالانارق شونی افاده ایتمك زورڭنده یم؛ غزّە، بوگون سادەجە دنیانڭ اڭ بویوك چوجق قبرستانی دگلدر. عین زماندە دنیاده اڭ یوکسك چوجق آمپوطه اوراننە صاحب بولگەدر. غزّە، چاغمزنڭ اڭ انسانلق طیشی، اڭ اوتانچ ویریجی تمرکز قامبیدر. باشقان (طونالد) ترمپڭ غیرتلری و بزم دە دخیل اولدیغمز أولکەلرڭ قاتقیلرییله واریلان آتش کس صوڭرەسندە بیله قاطلەدیلن غزّەلیلرڭ صاییسی ١٥٠٠ی آشمشدر. فلسطین دیرنیش حرکت، باریش پلاننڭ ایکنجی آشامەسینه گچیشی قبول ایتدیگی حالده اسرائیل حکومتی، اشغالی طوردیرمایە یاناشمییور. باتی شرعیەدە ایسە یرلشیمجی ترورنڭ اڭ آغیر دونمی یاشانییور.”
فوطوغراف : محمد عالی أوز جان/آه
“قارشیمزنده أولدورمەیە طویمایان بر ذهنیت وار”
قدسدە، مسلمان و خریستییانلرڭ کوتسال مکانلرە ایریشیمنڭ انگللەنلندیگینی آڭیمساتان ارطوغان، سوزلرینی شویله سوردیردی:
“هپمزڭ اورتاق گیریشیمی اولان انروه یوق ایدیلمك أیستەنییور. بوگون قلبمله کلامم آراسنە ینه پرده قویمادن بعض گرچكلری بورادە آچیق آچیق افاده ایدەجگم. کیمسە قصورە باقماسین، کیمسە گوجنمەسین، آلینماسین. بو، طیّب ارطوغانڭ شخصی مسئلەسی دگلدر. بو، انسانی بر مسئلەدر، هپمز ایچون وجدانی بر مسئلەدر. قارشیمزنده أولدورمەیە طویمایان صوی قیریمجی بر ذهنیت وار. قارشیمزنده صوڭ درجە وخیم بر طابلو وار. یورگنده انسانلق اولان، یورگنده مرحمت، شفقت اولان، انساف و وجدان صاحبی هیچ کیمسە بو طابلویە گوزلرنی قپاتماز.
هپیمیزی صارصمسی گرکن بو منظرەنڭ بزە آڭلاتدیغی صدور؛ بوندن ٨١ ییل أوڭجە باریش و گوگنلگی قورومق ایچون قورولان برلشمش ملتلر تشکیلات، بو گوروینی اجرا إدمەز حاله گلمش، داها طوغریسی گتیریلمیشتیر. تشکیلات، قان غائب ایتمەیە دوام ایتمکدەدر. فلسطیندە، لبناندە، سوداندە و دیگر قریز بولگەلرندە اوموتلرنی برلشمش ملتلرە باغلامش اولانلر، درین بر خیال قیریقلغی ایجڭندهدر.”
بر گون هرکسڭ، انسانلغڭ اورتاق وجداننە صیغینمق زورندە قالاجغنە اشارت ایدن ارطوغان، “بوگون کندیمیزی گوگن ایچندە، رفاه ایچندە، اسنلك ایچندە خستەبیلیرز. چاتیشمه بولگەلرندن، قریز بولگەلرندن اوزاقده قونفور ایچندە یاشایابیلیریز. فقط یارین نه اولاجغنی، باشمزنه نه گلەجگنی هیچبیریمیز بیلەمزز. بونڭ ایچون اولوسلر آراس سیستمە دویولان گوگنڭ یڭیدن تأسیسنە اوداقلانان بو ییلکی گنل قورول تماسینی فوکالاده اصابتلی بولییورم.” افادەلرینی قوللاندی.
“گوگنلك قونسیی، ‘دنیا ٥دن بویوكدر’ ایلکەسینه گورە مطلقه رفورمه ایدیلملیدر”
قونوشمەسندە، بم گنل سکرەترینڭ بم80 گیریشیمی دخیل بو یوڭدە صرف ایتدیگی صمیمی چابالری دستکلەدكلرنی بلیرتن ارطوغان، بو رفورم ارادەسنڭ متعاقب گنل سکرەتر دونمنده دە سوردورولمسنی بکلەدكلرنی سویلەدی.
برلشمش ملتلرە اولان گوگنڭ گرچکدن آرتیریلمق أیستنمەسی طورومندە یاپیلمسی گرەکنلەرین بللی اولدیغنی دیلە گتیرن ارطوغان، شویله قونوشدی:
“غزّەدە چوجقلر گوگن ایچندە اولاجق. فلسطینلی یاورولار گوکیوزونه باقنجە صاواش اوچاقلرنی، ایحالری، سیهەلری دگل؛ أوزگورجە سوزولن اوچورتمالری گورەجك. لبناندە چوجقلر گیجەنڭ بر وقتنده بومبه سسلرییله اویانمایاجق. آسیەلی امكچیلرڭ آلین تری، وحشی قاپیتالیستلر طرفندن سومورولمەیەجك. آفریقەلی قرداشلرمز، گلەجكلرنە اڭ آز مرفه أولکەلرڭ وطنداشلری قدر گوگنله باقاجاك، اوموتله باقاجاك. برلشمش ملتلرە گوگن آنجق بو شکلدە یڭیدن صاغلانابیلیر. ١٩٠دن فضله أولکه ڭڭ ارادەسنڭ ٥ أولکه ڭڭ کیفنە باغلی اولدیغی بر یاپی، قبول ادەلیم کە نه عادلدر نه دە گوگنی تام مانصییله تأسیس ایدەبیلیر. گوگنلك قونسیی، ‘دنیا ٥دن بویوكدر’ ایلکەسینه گورە مطلقه رفورمه ایدیلملیدر.”
“موجود آڭلاییشی دگیشدیرمك مجبوریدڭنده یز”
بر یاندن خیزله کلیشن تکنولوژییە آیاق اویدیرمەلری گركیركن، دیگر یاندن داها عادل بر دوزنڭ انشاسی گبی مشقتلی آنجق علوی بر صوروملیلق طاشیدقلرنی وورغولایان ارطوغان، قونوشمەسنی شویله سوردیردی:
“بو نقطەدە بعض تمل پرنسیپلری سیزلرله بورادە پایلاشمق ایستییورم: اولا اولوسلر آراس حقوقڭ، گوچلویە فرقلی، ضعیفە فرقلی أویگولاندیغی موجود آڭلاییشی دگیشدیرمك مجبوریدڭنده یز. اونوتولماسین کە یابانڭ یاننە کار قالدیغی، داهاسی جزاصیزلقڭ صیرەدنلاشدیغی بر اولوسلر آراس سیستم چورومەیە محکومدر. ایکنجی اولەرق، اولوسلر آراس ارادەنڭ قریزلرڭ چوزومنده طیقاندیغی هر آشامەدە، یڭی بر یول آچمق ایچون بولگهسال صاحبلەنلنمەیی قوللانمق طورومڭنده یز. تورکیه اولەرق، بو ایلکەیله حرکت ایتدیگمز، قرەدڭز طاخیل قوریدوری گبی هر قونودە نتیجە آلدق؛ هم بولگهسال هم کرهسال گوگنلگە قاتقی صنعدك. أوچنجی اولەرق، ایش برلگنی و آچیق دیپلوماسییی دولتلر آراسی مناسبتلرڭ مرکزینە قویان بر آڭلاییشی مطلقه یڭیدن تأسیس ایتملیز.
گوگنسزلك أوزرینه بینا ایدیلن بر سیاست آڭلاییشنڭ قازانانی اولمادیغنی تاریخ بزە آجی تجربەلرله پك چوق دفعه کوسترمشدر. دردنجی اولەرق، دنیا گنلندە گیتدکجە درینلەشن گلیر عدالتسیزلكلرنە چوزوم أورتن یڭی بر پارادیگمەیی برابر انشا ایتملیز. بز، بونڭ یولونڭ اورتاق قالقینمه، طایانیشمه و باغلانتیصاللقدن گچدیگنە اینانییورز. بربرینە یوللرلە، تجارتله، انرژی خطلری و اورتاق أورتیمله باغلانلانان طوپلوملر، اڭنده صوڭندە حضور و استقرارده دە برلەشەجكدر. صوڭ اولەرق، انسان مرکزلی تکنولوژی آڭلاییشینی حاکم قلعارق، تکنولوژییە صاحب اولانلر و اولمایانلر آراسندە یڭی دیوارلر أورولمسینه اذن ویرمەملیز. بیلنملیدر کە تکنو-قطبلاشمه و دیژیتال-هگەمونیه، نه برلشمش ملتلر مرکزلی سیستمڭ نه دە اونڭ اصلی عنصری اولان دولتلرڭ خیرڭنهدر.”
“فلسطین دولتنڭ وجود بولاجاغی گونلری گورەجەگیز”
جمهورباشقانی ارطوغان، تورکیه اولەرق بو ایلکەلری سادەجە دیلە گتیرمكله قالمادقلرنی، آتدقلری هر آدیمده داها عادل و انسانی بر اولوسلر آراس سیستمڭ آراییشینده اولدقلرینی بلیرتەرك، شونلری قید ایتدی:
“بولگهسال صاحبلەنلنمە آڭلاییشییله پاکستان و سعودی عربستان ایلە قوردوغمز صاوونمه اتّفاقی هم آرامزدەكی طایانیشمەیی پەرچینلییور هم دە بولگەمزدەكی صورونلرە بولگه ایچریسیندن چوزوملر أورتمەیی آماچلییور. کورفزدە فتیلی آتشلەنلنن چاتیشمه و صاواش اورتامنڭ صوڭە اردیریلمسی ایچون ایلگیلی آقتورلرله یوروتدوغمز چابالرمز سورویور. بورادەکی چاتیشمالری جوار بولگەلرە یایمق گبی تهلکەلی بر گیریشیمڭ کیمسەیە فائدەسی اولمادیغنڭ آلتینی أونمله چیزییوروم. غزّەدە ایسە بر ییل اول صرم ال-شیخدە آتدیغمز امضانڭ تعقیبچیسی یز. غزّەنڭ یڭیدن انشاسینه وقت غائب ایتمدن باشلەمامز گرکییور. بو قونودە سیزلەری، اسرائیل أوزرندە داها فضله باصقی قورمایە چاغیرییورم. شونی آرتیق هرکس عنسین و قبول ایتسین: فلسطین دولدینی بوغمه گیریشیملری خسرانە اوغرەیاجقدر. ١٩٦٧ صینیرلرنده، باش کندی طوغو قدس اولان باغیمسز و طوپراق بتونلگنە صاحب فلسطین دولتنڭ وجود بولاجاغی او گوزل گونلری انساللّٰه گورەجەگیز.”
“قرداش سوریه خلقنڭ یانندە اولمەیە دوام ایدەجگز”
سوریەنڭ ١٤ ییللق ظلمڭ آردندن ٨ آرالق دوریمی ایلە یڭی بر یولە گیردیگینی دیلە گتیرن ارطوغان، “جمهورباشقانی (احمد) شعرەنڭ لیدرلگنده سوریەنڭ هر تورلی ایچ و طیش تحریگە رغمًا گوگنلی، حضورلی بر أولکه اولمه هدفنە طوغری ایلرلەدیگینی گورویورز. بو یولجیلقلرنده قرداش سوریه خلقنڭ یانندە اولمەیە دوام ایدەجگز.” دیدی.
عراقله ایلیشکیلرە دە دگینن ارطوغان، شویله قونوشدی:
“بر دیگر قوڭشومز عراقدە، دولت اوتوریتەسنڭ گوچلندیریلمەسی و استقرارڭ تحکیم ایدیلمسی چابالرینە دستگمز تامدر. قالقینمه یولی پروژەسی باشده اولمق أوزرە بولگەمزنڭ رفاەینی آرطیراجاك ستراتژیك اولاشدیرمه و انرژی پروژەلرنده عراقله أیشبیرلگی ایچریسنده چالیشییورز. روسیە-اوقراینه صاواشینڭ ایسە اوقراینەنڭ اگەمنلگی و طوپراق بتونلگی صاغلانارق صوڭە ارمسی صمیمی آرزومزدر. قرەدڭزدە سیروسەفر امنیدنڭ یڭیدن تأسیسی، غدا گوگنلگنڭ تأمینی و صاواشڭ داها گڭیش بر جغرافیەیە یاییلمسنڭ أوڭلنمسی آماجیلە طرفلرله تماسلرمزنی سوردورییورز. قرەدڭزدە تجاری کمیلرە یوڭلیك صوڭ صالدیریلرڭ، کیم طرفندن یاپیلیرسە یاپیلسین، قبول ایدیلەمز اولدیغنی بالخاصه وورغولییورم.”
“قبریس تورك خلقنڭ معروض قالدیغی ایزولاسیون صوڭ بولمالی”
جمهورباشقانی ارطوغان، هرمز بوغازنده سیروسەفر سربستیسنڭ قورونمسی گرکدیگنە ایناندقلرنی دیلە گتیرەرك، “اگه و طوغو آق دڭزدە موجود مسئلەلرڭ ایی قوڭشولق ایلیشکیلری تملندە و اولوسلر آراس حقوقە اویغون بیچیمدە چوزولمسنی آرزو ایدییورز. طوغو آق دڭز قونفەرانسی أوڭریمز، مشترك بر زمین اولوشطورولمسینه قاتقی یاپاجقدر. بو وسیلهیله برلشمش ملتلر گنل قوروللرنده یاپدیغم چاغرییی بوگون بر کز داها تکرارلییورم: قبریس تورك خلقنڭ اگەمن اشیتلگی و اشیت اولوسلر آراس ستاتوسی تسجیل ایدیلملی، معروض بیراقیلدیغی گایریینسانی ایزولاسیون آرتیق صوڭ بولمالیدیر. اولوسلر آراس طوپلومی، قوزی قبریس تورك جمهوریدینی طانیمایە و بو دولتله سیاسی، دیپلوماتیك و اکونومیك ایلیشکیلر تأسیس ایتمەیە دعوت ایدییورم.” افادەلرینی قوللاندی.
تورکیەنڭ کلیشن صاوونمه صنایعسییله، شوقلرە قارشی دیرنچلی اقونومیسییله چاتیشمەلرڭ اورتەسندە استقرار آطەسی اولمەیی سوردیردوغینی وورغولایان ارطوغان، “أولکەمز، آوروپەنڭ آیریلمز بر پارچەسی اولەرق قطاعنڭ رفاه و گوگنلگنڭ تأمیننده أونملی روللر أوستلنمكدەدر.” دیدی.
ارطوغان، شو دگرلندیرمەلردە بولوندی:
“تموز آیندە باشاریلە أو صاحبلگی یاپدیغمز ناطو آنقره ذروەسی، اورتاق گوگنلگمزنه ایلیشکین قرارلیلقمزنڭ صومیت بر نشانەسی اولمشدر. تورکیەنڭ گوگنلك معماریسنڭ طیشندە بیراقیلدیغی بر آوروپەنڭ داها گوچلی، داها گوگنلی اولمسی، آچیق سویلییورم، ممکن دگلدر. آوروپە برلگی ایلە گلەجگمزنی ایشته بو ستراتژیك ویزیونله شکللندیرییورز. عین ویزیونی آبدن دە بکلییورز. بالقانلر، بزم گوچلی تاریخی، کولتورل و بشری باغلرمزنڭ اولدیغی بر بولگەدر. بالقان باریش پلاتفورمنده ایش برلگیمزنی درینلەشتیرەجك اورتاق آدیملر ادییورز. گونی قفقاسیەیە باقیشمز دە صوڭ درجە نتدر: آذربیجان ایلە ارمنیستان آراسندە قالیجی باریشڭ تأسیسینی تمنی ایدییورز. صایین (الهام) علی یەو ایلە صایین (نیکول) پاشینیانڭ اورتایه قویدقلری چوزوم ارادەسنی تقدیرله قارشیلییور، دستکلییورز. ارمنیستان ایلە یوروتدوغمز نورماللشمه سورجنی دە قرارلیلقلە ایلرلەتییورز.”
“لیبیەدە استقرار و سکوندڭ قورونمسی أوڭجەلگمز”
تورك دولتلری تشکیلاتنڭ ییلدن ییله گوچلەنلنن أورنك بر بولگهسال أیشبیرلگی مودلی حالنه گلدیگنە دقّدی چکن ارطوغان، ٣٠ اکیمدە آنقرەدە یاپیلاجق ١٣انجو لیدرلر ذروەسینڭ تشکیلاتڭ أوڭندە یڭی قاپیلر، یڭی افقلر آچاجغینی سویلەدی.
ارطوغان، آرالق آیندە لیبیەدە دوزنلەیەجکلەری ٤انجو تورکیه-آفریقه اورتاقلق ذروەسینڭ ٢٠ ییلی آشقین سورەدر گلیشدیردكلری قورومسال اورتاقلقلرنڭ سمبولی اولدیغنی بلیرتەرك، شونلری قید ایتدی:
“گونی آسیەدە کشمیر مسئلەسی دخیل توم اختلافلرڭ، ایلگیلی برلشمش ملتلر شرط و قرارلری چرچوەسندە دییالوگله اله آلینمسی أونملیدر. یاپیجی حرکت ایدیلدیگی تقدیردە هر تورلی صورونڭ چوزومی ممکندر. عین طوروم آفریقه قطاعسیدەكی گریلیملر ایچون دە گچرلیدر. سوداندە آتش کس و قالیجی باریش چابالرینە، صومالیدە گوگنلك، قالقینمه و قورومسال قپاسیتەنڭ گوچلندیریلمەسی غیرتلرنە دستگمز تامدر. لیبیەدە استقرار و سکوندڭ قورونمسی أوڭجەلگمزدر. گوندمدەكی أوزلاشی سورجنڭ، لیبیەلیلرڭ لیدرلگی و صاحبلگنده یوروتولمسی ضروریدر. بز دە تورکیه اولەرق بو سورجڭ باشاریسی ایچون دستگمزنی سوردورییورز. أوته یاندن، یڭیدن آسیه گیریشیممزله، آسیه-پاصیفیکتەکی اورتاقلرمزله ایلیشکیلرمزنی گلیشدیرمەیە دوام ایدییورز. آصەان ایلە ایلیشکیلرمزنڭ دییالوغ اورتاقلغی دوزینە یوکسلمسنی، بو یاقلاشیمڭ صومیت بر نتیجەسی اولەرق گورویورز. عین شکلدە لاتین آمەریقە و قاراییپ أولکەلرییله ایلیشکیلرمزنی قارشیلقلی صایغی، اورتاقلق و قزان-قزان آڭلاییشییله گلیشتیرییورز.”
“سیزلەری جوپ31 لیدرلر ذروەسینه دعوت ایدییورم”
جمهورباشقانی ارطوغان، هرکسڭ رزغینی، یاشام قایناغینی طبیعتدن آلدیغنی آنجق دنیانڭ چوره و اقلیم نقطەسندە جدی تهدیدلرڭ اشیگنده بولوندیغنی بلیرتدی.
هوا، صو و طوپراغڭ یانندە برچوق جانلنڭ اقلیم دگیشیكلگندن ایتکیلەنلندیگینی افاده ایدن ارطوغان، گلیشمكدە اولان أولکەلرڭ و پاصیفیك بولگەسنڭ اقلیم قریزینی ایلیكلرنە قدر یاشاركن، احتیاج دویدقلری فینانسمانە ایریشیمده جدی زورلقلرله قارشیلاشدقلرنە دقّدی چکدی.
بو ییل قاسم آیندە آنطالیەدە جوپ31 ذروەسینه أو صاحبلگی یاپاجقلرنی آڭیمساتان ارطوغان، شونلری قید ایتدی:
“ذروەدە أوزللکله اقلیم عدالدنڭ أوڭە چیقاریلماصینی صاغلایاجغز. آوسترالیه ایلە گلیشدیردیگمز أورطاقلیقله، جوپ31ی فینانسمان تعهدلرنڭ یرینه گتیریلدیگی، تکنولوژی ترانسفرنڭ خیزلانلاندیریلدیغی و ویریلن سوزلرڭ صومیت آدیملرە دونوشدوغی بر ‘اویغولامه چوپی، أوزللکله جوپ31ی بزلر ایچون توم دنیاده برلەشدیگمز بر بیرلیکتەلیك حالنه گتیرەجکتیر. بو فرصتدن إستفادەیله سیزلەری جوپ31 لیدرلر ذروەسینه دعوت ایدییورم.
اثیم امینه ارطوغانڭ ٢٠١٧دە ‘دنیا اورتاق أومزدر’ دییەرك باشلاتدیغی صفر آتیق حرکت او گوندن بوگونە کرهسال بر فرقندەلق سفربرلگنە دونوشدی. شوراسی بر گرچك کە اقلیم قریزییله مجادلەنڭ قوشقوسز پك چوق یولی واردر. صفر آتیق حرکت، توم بو یوللرڭ برلەشدیگی اڭ صاغلام کوپرودر. سیزلەرین دە دستگیلە بو کوپرونڭ داها دە گوچلەنلنەجگنە اینانییورم.”
“اسرافڭ أوڭلەنلنمسینه قاتقی یاپمەیە حاضرز”
ارطوغان، اقلیم دگیشیكلگی قدر بویوك بر باشقە تهلکەنڭ دە توکتیم خرصییله اسراف کولتورنڭ یایغینلاشمسی اولدیغنی سویلەدی.
دنیاده هر ییل ٥،٨ تریلیون طباق ییمگڭ چوبە گیتدیگنە، ٢ میلیار طونڭ أوزرندە غدانڭ اسراف ایدیلدیگنە دقّدی چکن ارطوغان، سوزلرینی شویله سوردیردی:
“بر طرفده طونلرجە ییمگڭ چوبە آتیلدیغی، دیگر طرفده یوز میلیونلرجە انسانڭ چوپدن ییمك طوپلەدیغی بر دنیاده عدالتدن بخستیلمەز. تورکیه اولەرق گرك اسرافڭ أوڭلنمسی چالیشمەلرینە کرکسه کرهسال غدا گوگنلگنڭ صاغلانلانمسینه هر تورلی قاتقییی یاپمەیە حاضرز. بو آڭلاییشله در. محمد مهد اکری برلشمش ملتلر غدا و طاریم تشکیلات گنل دیرکتورلگنە آدای گوستردك. دستكلرڭزنی اسیرگەمەیەجگڭزنه اینانییورم.”
جمهورباشقانی ارطوغان، دنیا خیزله دگیشیركن انسانلغڭ دە اش زمانلی اولەرق یڭی صوسیال تهدیدلرله یوزلشمەیە باشلادیغڭی بلیرتەرك، باتیدە وبا گبی یاییلان اسلام دشمنلقنڭ بونلرڭ اڭ باشنده گلدیگنی سویلەدی.
بالخاصه مسلمان قادینلر و قیز چوجقلرنڭ صوڭ ییللردە آیریمجیلغە داها فضله معروض قالدیغنە اشارت ایدن ارطوغان، “کیمی أولکەلرڭ اوقوللردە اویغولامەیە قویدیغی باشورتوسو یاساقلرنی، قادینلرڭ اڭ تمل حقّلرینە یاپیلمش بر صالدیری اولەرق گورویورز.” دییه قونوشدی.
“گرچكلر البتە بریلرلرینی راحتسز ایدەجك”
آرتان یبانجی قارشیتلغی، کولتورل عرقجیلق و آنطیسەمیتیزمین دە قرارلیلقلە مجادله ایدیلمسی گرکن زهرلی آقیملر اولدیغنڭ آلتینی چیزن ارطوغان، شونلری قید ایتدی:
“کرهسال جینسییتسیزلشتیرمه پولیتیقەلری، عائله قورومییله برلکدە معصوم چوجقلری دە هدف آلان بر قوشاتمایە دونوشمشدر. بو قوشاتمایی، آنجق قادین و ارکكدن اولوشان عائلەیی قورویاراك قیرابیلیرز. تورکیه، لوبیلرڭ صالدیریلرینە رغمًا عائله و چوجقلرڭ قورونماصینده اینیسییاتیف آلمەیە دوام ایدەجکدر. طوپلومسال باریشی دینامیتلەین بر دیگر تهدید، صوسیال مدیەدە یایغینلاشان دزنفورماصیون فعالیتلریدر. حقیقت صاوونمق، بوگون داها أوڭجە هیچ اولمادیغی قدر أونملی حاله گلمشدر. عین تهلکەیله قونترولی گیدرەك زورلاشان یاپای ذکاده دە قارشیلاشییورز. یاپای ذکا ایچون اولوسلر آراس اورتاق بر حقوقی چرچوه اولوشطورولمسنڭ وقتی چوقدن گلمشدر.”
برلشمش ملتلر اولوسلر آراس یاپای ذکا سوزلشمسینڭ حاضرلانلانمسی و یورورلگە قونولمسی ایچون یوروتولن چالیشمەلرە خیز ویریلمسنڭ أونمنە وورغو یاپان ارطوغان، “بوگون بورادە آچیق یورکلیلیکله دیلە گتیردیگم گرچكلر البتە بریلرلرینی راحتسز ایدەجك، قونفورلرنی بوزاجق، یالانلرنڭ ماسکەسنی ایندیرەجكدر. بونلرڭ، سسمزنی قیصمق ایچون هر تورلی آلغی اوپەراسیوننە باشووراجاقلارینی دە چوق ایی بیلییورم.” دیدی.
“حقسزلق قارشیسنده صوصمزز”
شعیر مرحوم سزائی قاراقوچڭ “اونلر صانییورلر کە بز صوصسەك مسئله قالمایاجق. حالبوکه بز صوصسەك، تاریخ صوصمایاجق. تاریخ صوصسە، حقیقت صوصمایاجق. اونلر صانییورلر کە بزدن قورتولسەلر مسئله قالمایاجق. حالبوکه بزدن قورتولسەلر، وجدان آزابندن قورتولمایاجقلر. وجدان آزابندن قورتولسەلر، تاریخڭ آزابندن قورتولمایاجقلر. تاریخڭ آزابندن قورتولسەلر، اللّٰه این غضبندن قورتولمایاجقلر.” شعرینی سسلەنلندیرن ارطوغان، سوزلرینی شویله تماملادی:
“طیّب ارطوغان اولەرق وجدانییله، تاریخییله، مرحمدییله بویوك بر ملّتڭ جمهورباشقانی اولەرق، ربم عمر ویردكجە، بو قورسیدن مظلوملرڭ، مغدورلرڭ، کیمسەسیزلرڭ حقّنی صاوونمەیە، اونلرڭ دە سسی اولمەیە، اونلر ایچون دە قونوشمایە، مجادله ویرمەیە انساللّٰه دوام ایدەجگم. بز، گرکیرسە صیقینتی چكرز، گرکیرسە بدل أودەریز، اما حقسزلق قارشیسنده صوصمزز، ظلمە اصلا رضا گوسترمزز.
دنیانڭ گیدیشاتنە باقدیغمزنده أوڭمزنده ایکی یول اولدیغی گورولەجکتیر، یا قورقویله، چاتیشمایله و ایچە قپانمایله بلیرسزلگی داها دە بویوتەجگز یا دە عدالتله، طایانیشمەیله و اورتاق ارادەیله گلەجگی برابر انشا ایدەجگز. شبهەسیز، قارانلغە یومروق صاللامق قولایدر. زور اولان، او قارانلغی آیدینلاطاجاك بر موم یاقابیلمکتیر. تورکیه ایکنجی یولی سچمشدر و بو یولدە انساللّٰه صابیرله یورویەجكدر. ربم یولمزنی آچیق ایتسین، یار و یاردیمجیمز اولسین. بو صالونده و دنیانڭ درت بر یانندە بزلری دیڭلەین دوستلرمزنی بو اورتاق گلەجك ویزیوننە صاحب چیقمەیە دعوت ایدییورم. تکرار گوروشمك دیلگییله، هپینیزی صایغییله سلاملییورم.”
جمهورباشقانی ارطوغانڭ بم ٨١انجی گنل قولوننە خطابنڭ تام متن
برلشمش ملتلر ٨١انجی گنل قورولی خطابی
(٢٢ ایلول ٢٠٢٦، نیو یورك)
صایین باشقان،
دگرلی دولت و حکومت باشقانلری،
صایین گنل سکرەتر،
قیمتلی دلەگەلر،
سیزلەری، شخصم و ملدم آدینە اڭ قلبی دویغولرمله سلاملییور، بو قورسیدن سیزلەره بر کره داها خطاب ایتمكدن بویوك ممنونیت دویییورم.
برلشمش ملتلر ٨١انجی گنل قورولینڭ، باشده مظلوملر اولمق أوزرە، توم انسانلق ایچون خیرلرە وسیله اولمەسنی راببیمدن نیاز ایدییورم.
گنل قورول باشقانلغنی تماملایان صایین بیربوكە تشکر ایدییور؛ باشقانلغی دورالان صایین رحمنە دە باشاریلار دیلییورم.
١٠ ییله یاقین سورەدر برلشمش ملتلر گنل سکرەترلگی گوروینی طارافصیزلیقله، هپسندن أونملیسی جسارتله یوروتن قیمتلی دوستم صایین گوطررسە چابالرندن طولایی تبریكلرمزنی، تشکرلرمنی الەدییورم.
Öncelikle bir üzüntümü ifade etmek isterim:
أویه أولکەلرڭ قاهر اکثریدنڭ رسما طانیدیغی فلسطین دولتنڭ دگرلی باشقانی صایین محمود عباس، أوست أوسته ایکی ییلدیر بو صالونده یر آلماییور.
فلسطینلی قرداشلرمزنه یوڭلیك بو حقسزلق، وجدانلری یارالامقدەدر.
بیلنمسنی ایسترم کە، صایین عباس بالذات بورادە بولوناماصه دە، بزلر، طبقی گچن ییل اولدیغی گبی، أوزگور و اگەمن فلسطین دولتنڭ سسی اولاجق، فلسطین خلقنڭ مجادلەسنی بو قورسیدن دنیایە دویورمایە دوام ایدەجگز.
بو وسیلهیله، بوگون بر کز داها فلسطین دولدینی هنوز طانیممش توم أولکەلری بو قرارلرنی گوزدن گچیرمەیە دعوت ایدییورم.
صایین باشقان، دگرلی أویەلر…
٢٦ حزیران ١٩٤٥ تاریخندە برلشمش ملتلر آندلاشمەسی أیمزالانیرقن، أویه أولکەلر، بویوك بر اوموتله شونلری دکلاره ایتمشلردی:
“بز برلشمش ملتلر خلقلری؛ بر انسان عمری ایچندە ایکی کز انسانلغە تعریف اولنمز آچیلر گتیرن صاواش فلاکدندن گلەجك قوشاقلری قورومەیە، تمل انسان حقّلرینە، انسان کیشیلگنڭ اونور و دگرنە، عدالتڭ قورونمسی و آندلاشمەدن طوغان یوکوملولكلرە صایغی گوستەریلمەسی ایچون گرکلی قوشوللری اولوشطورمایە، ایی قوڭشولق آڭلاییشی ایچندە بیربیریمیزله باریشیق یاشامایە، اولوسلر آراس باریش و گوگنلگی قورومق ایچون گوچلرمزنی برلشتیرمەیە قرار ویردك.” دەمشلردی.
آڭلاشمەنڭ أوزرندن ٨١ ییلی آشقین بر سورە گچدی؛ اما انسانلق حالا او گونکی گوچلی ارادەنڭ حیات بولاجاغی گونلری حسرتله بکلییور.
أویله چوق اوزاغه گیتمەیە گرك یوق…
سادەجە صوڭ بر ییلدەكی طابلویە گوز آتمق کافیدر.
باقیڭز… گریدە بیراقدیغمز ١٢ آی، ٦٠ی آشقین چاتیشمه و صاواشله، صوڭ ٣٠ ییلڭ اڭ قانلی دونملرندن بری اولەرق قیدلره گچدی.
غزّەدن اوقراینه و روسیەیە، میانماردن دارفورە، ایراندن لبنانە، ٢٥٠ بیڭ انسان حیاتنی غائب ایتدی.
چوق داها فضلەسی تعریفسز آچیلر یاشادی.
یوز بیڭلرجەسی طوغدوغی، بویودوغی طوپراقلری ترك ایتمك زورندە قالدی.
یالڭزجە غزّەدە صوڭ ٣ ییلدە، چوغی چوجق و قادین ٧٤ بیڭ قرداشمز اسرائیلڭ دولت ترورنڭ قربانی اولدی.
غزّە خلق حالا ییقینتیلرڭ التنده سودكلرنی آریییور؛ اشلرنڭ، چوجقلرنڭ، آننه-بابالرنڭ نعشلرنی چیقارییور.
اسرائیلڭ صالدیریلرندە اللرنی-آیاقلرنی غائب ایتمش معصوم یاورولار، تختەدن یاپیلان پروتزلرله اوقوللرنە گیتمەیە، حیاتە طوتونمایە چالیشییور.
غزّەدەكی خستەخانەلرده، یاقیت صیقینتیسی نه دنیله ژنەراطورلەرین یوزدە ٧٠ندن فضلەسی شو آندە خدمت ویرمەییور.
اولادلرنڭ و طورونلرنڭ أوزرینه تیترەین بر بابا، بر دده اولەرق، بو قورسیده ایچیم پارچالانارق شونی افاده ایتمك زورڭنده یم:
غزّە، بوگون سادەجە دنیانڭ اڭ بویوك چوجق قبرستانی دگلدر…
عین زماندە دنیاده اڭ یوکسك چوجق آمپوطه اوراننە صاحب بولگەدر.
غزّە، چاغمزنڭ اڭ انسانلق طیشی، اڭ اوتانچ ویریجی تمرکز قامبیدر.
باشقان ترمپڭ غیرتلری و بزم دە دخیل اولدیغمز أولکەلرڭ قاتقیلرییله واریلان آتش کس صوڭرەسندە بیله قاطلەدیلن غزّەلیلرڭ صاییسی بیڭ ٥٠٠ی آشمشدر.
فلسطین دیرنیش حرکت، باریش پلاننڭ ایکنجی آشامەسینه گچیشی قبول ایتدیگی حالده اسرائیل حکومتی، اشغالی طوردیرمایە یاناشمییور.
باتی شرعیەدە ایسە یرلشیمجی ترورنڭ اڭ آغیر دونمی یاشانییور.
قدسدە، مسلمان و خریستییانلرڭ کوتسال مکانلرە ایریشیمی انگللەنلنییور.
هپمزڭ اورتاق گیریشیمی اولان انروه یوق ایدیلمك أیستەنییور.
شیمدى دگرلی دوستلرم…
بوگون قلبمله کلامم آراسنە ینه پرده قویمادن بعض گرچكلری بورادە آچیق آچیق افاده ایدەجگم:
کیمسە قصورە باقماسین، کیمسە گوجنمەسین، آلینماسین.
بو، طیّب ارطوغانڭ شخصی مسئلەسی دگلدر…
بو، انسانی بر مسئلەدر، هپمز ایچون وجدانی بر مسئلەدر.
قارشیمزنده؛ أولدورمەیە طویمایان، صوی قیریمجی بر ذهنیت وار.
قارشیمزنده صوڭ درجە وخیم بر طابلو وار.
یورگنده انسانلق اولان، یورگنده مرحمت، شفقت اولان؛ انساف و وجدان صاحبی هیچ کیمسە بو طابلویە گوزلرنی قپاتماز.
هپیمیزی صارصمسی گرکن بو منظرەنڭ بزە آڭلاتدیغی صدور:
بوندن ٨١ ییل أوڭجە باریش و گوگنلگی قورومق ایچون قورولان برلشمش ملتلر تشکیلات، بو گوروینی اجرا إدمەز حاله گلمش؛ داها طوغریسی گتیریلمیشتیر.
تشکیلات، قان غائب ایتمەیە دوام ایتمکدەدر.
فلسطیندە، لبناندە، سوداندە و دیگر قریز بولگەلرندە اوموتلرنی برلشمش ملتلرە باغلامش اولانلر، درین بر خیال قیریقلغی ایجڭندهدر.
اما خاطرلاتمق ایسترم کە، بر گون هرکس، انسانلغڭ اورتاق وجداننە صیغینمق زورندە قالاجقدر.
بوگون کندیمیزی گوگن ایچندە، رفاه ایچندە، اسنلك ایچندە خستەبیلیرز.
چاتیشمه بولگەلرندن، قریز بولگەلرندن اوزاقده قونفور ایچندە یاشایابیلیریز.
فقط یارین نه اولاجغنی، باشمزنه نه گلەجگنی هیچبیریمیز بیلەمزز.
بونڭ ایچون، اولوسلر آراس سیستمە دویولان گوگنڭ یڭیدن تأسیسنە اوداقلانان بو ییلکی گنل قورول تماسینی فوکالاده اصابتلی بولییورم.
صایین گنل سکرەترڭ، بم80 گیریشیمی دخیل، بو یوڭدە صرف ایتدیگی صمیمی چابالری دستکلییورز.
بو رفورم ارادەسنڭ، متعاقب گنل سکرەتر دونمنده دە سوردورولمسنی بکلییورز.
طبیعی بورادە شو حقیقت دە چوق نت افاده ایتمك ایستییورم…
اگر برلشمش ملتلرە اولان گوگن گرچکدن آرتیریلمق أیستەنییورصه، یاپیلمسی گرەکنلر بللیدر:
غزّەدە چوجقلر، گوگن ایچندە اولاجق.
فلسطینلی یاورولار گوکیوزونه باقنجە صاواش اوچاقلرنی، ایحالری، سیهەلری دگل؛ أوزگورجە سوزولن اوچورتمالری گورەجك.
لبناندە چوجقلر گیجەنڭ بر وقتنده بومبه سسلرییله اویانمایاجق.
آسیەلی امكچیلرڭ آلین تری، وحشی قاپیتالیستلر طرفندن سومورولمەیەجك.
آفریقەلی قرداشلرمز، گلەجكلرنە اڭ آز مرفه أولکەلرڭ وطنداشلری قدر گوگنله باقاجاك، اوموتله باقاجاك.
برلشمش ملتلرە گوگن، آنجق بو شکلدە یڭیدن صاغلانابیلیر.
١٩٠دن فضله أولکه ڭڭ ارادەسنڭ ٥ أولکه ڭڭ کیفنە باغلی اولدیغی بر یاپی، قبول ادەلیم کە، نه عادلدر، نه دە گوگنی تام مانصییله تأسیس ایدەبیلیر.
گوگنلك قونسیی “دنیا ٥دن بویوكدر” ایلکەسینه گورە مطلقه رفورمه ایدیلملیدر.
دگرلی دوستلرم…
بر یاندن خیزله کلیشن تکنولوژییە آیاق اویدیرمەمز گركیركن، دیگر یاندن داها عادل بر دوزنڭ انشاسی گبی مشقتلی آنجق علوی بر صوروملیلق طاشییورز.
بو نقطەدە بعض تمل پرنسیپلری سیزلرله بورادە پایلاشمق ایستییورم:
اولا اولوسلر آراس حقوقڭ، گوچلویە فرقلی، ضعیفە فرقلی أویگولاندیغی موجود آڭلاییشی دگیشدیرمك مجبوریدڭنده یز.
اونوتولماسین کە؛ یابانڭ یاننە کار قالدیغی، داهاسی جزاصیزلقڭ صیرەدنلاشدیغی بر اولوسلر آراس سیستم چورومەیە محکومدر.
ایکنجی اولەرق، اولوسلر آراس ارادەنڭ قریزلرڭ چوزومنده طیقاندیغی هر آشامەدە، یڭی بر یول آچمق ایچون بولگهسال صاحبلەنلنمەیی قوللانمق طورومڭنده یز.
تورکیه اولەرق، بو ایلکەیله حرکت ایتدیگمز، قرەدڭز طاخیل قوریدوری گبی، هر قونودە نتیجە آلدق؛ هم بولگهسال هم کرهسال گوگنلگە قاتقی صنعدك.
أوچنجی اولەرق، ایش برلگنی و آچیق دیپلوماسییی دولتلر آراسی مناسبتلرڭ مرکزینە قویان بر آڭلاییشی مطلقه یڭیدن تأسیس ایتملیز.
گوگنسزلك أوزرینه بینا ایدیلن بر سیاست آڭلاییشنڭ قازانانی اولمادیغنی، تاریخ بزە آجی تجربەلرله پك چوق دفعه کوسترمشدر.
دردنجی اولەرق، دنیا گنلندە گیتدکجە درینلەشن گلیر عدالتسیزلكلرنە چوزوم أورتن یڭی بر پارادیگمەیی برابر انشا ایتملیز.
بز، بونڭ یولونڭ اورتاق قالقینمه، طایانیشمه و باغلانتیصاللقدن گچدیگنە اینانییورز.
بربرینە یوللرلە، تجارتله، انرژی خطلری و اورتاق أورتیمله باغلانلانان طوپلوملر، اڭنده صوڭندە حضور و استقرارده دە برلەشەجكدر.
صوڭ اولەرق، انسان مرکزلی تکنولوژی آڭلاییشینی حاکم قلعارق، تکنولوژییە صاحب اولانلر و اولمایانلر آراسندە یڭی دیوارلر أورولمسینه اذن ویرمەملیز.
بیلنملیدر کە؛ تکنو-قطبلاشمه و دیژیتال-هگەمونیه، نه برلشمش ملتلر مرکزلی سیستمڭ، نه دە اونڭ اصلی عنصری اولان دولتلرڭ خیرڭنهدر.
قیمتلی دلەگەلر…
تورکیه اولەرق، بو ایلکەلری سادەجە دیلە گتیرمكله قالمییورز.
آتدیغمز هر آدیمده داها عادل و انسانی بر اولوسلر آراس سیستمڭ آراییشینداییز.
بولگهسال صاحبلەنلنمە آڭلاییشییله پاکستان و سعودی عربستانله قوردوغمز صاوونمه اتّفاقی ایلە، هم آرامزدەكی طایانیشمەیی پەرچینلییور، هم دە بولگەمزدەكی صورونلرە بولگه ایچریسیندن چوزوملر أورتمەیی آماچلییورز.
کورفزدە فتیلی آتشلەنلنن چاتیشمه و صاواش اورتامنڭ صوڭە اردیریلمسی ایچون، ایلگیلی آقتورلرله یوروتدوغمز چابالرمز سورویور.
بورادەکی چاتیشمالری جوار بولگەلرە یایمق گبی تهلکەلی بر گیریشیمڭ کیمسەیە فائدەسی اولمادیغنڭ آلتینی أونمله چیزییوروم.
غزّەدە ایسە بر ییل اول صرم ال شیخدە آتدیغمز امضانڭ تعقیبچیسی یز.
غزّەنڭ یڭیدن انشاسینه وقت غائب ایتمدن باشلەمامز گرکییور.
بو قونودە سیزلەری، اسرائیل أوزرندە داها فضله باصقی قورمایە چاغیرییورم.
شونی آرتیق هرکس عنسین و قبول ایتسین:
فلسطین دولدینی بوغمه گیریشیملری خسرانە اوغرەیاجقدر.
١٩٦٧ صینیرلرنده، باش کندی طوغو قدس اولان باغیمسز و طوپراق بتونلگنە صاحب فلسطین دولتنڭ وجود بولاجاغی او گوزل گونلری، انساللّٰه گورەجەگیز.
دوستلرم…
١٤ ییللق ظلمڭ آردندن سوریه، ٨ آرالق دوریمییله برلکدە یڭی بر یولە گیردی.
جمهورباشقانی شعرەنڭ لیدرلگنده، سوریەنڭ، هر تورلی ایچ و طیش تحریگە رغمًا، گوگنلی، حضورلی بر أولکه اولمه هدفنە طوغری ایلرلەدیگینی گورویورز.
بو یولجیلقلرنده قرداش سوریه خلقنڭ یانندە اولمەیە دوام ایدەجگز.
بر دیگر قوڭشومز عراقدە، دولت اوتوریتەسنڭ گوچلندیریلمەسی و استقرارڭ تحکیم ایدیلمسی چابالرینە دستگمز تامدر.
قالقینمه یولی پروژەسی باشده اولمق أوزرە، بولگەمزنڭ رفاەینی آرطیراجاك ستراتژیك اولاشدیرمه و انرژی پروژەلرنده عراقله أیشبیرلگی ایچندە چالیشییورز.
روسیە-اوقراینه صاواشنڭ ایسە اوقراینەنڭ اگەمنلگی و طوپراق بتونلگی صاغلانارق صوڭە ارمسی صمیمی آرزومزدر.
قرەدڭزدە سیروسەفر امنیدنڭ یڭیدن تأسیسی، غدا گوگنلگنڭ تأمینی و صاواشڭ داها گڭیش بر جغرافیەیە یاییلمسنڭ أوڭلنمسی آماجیلە طرفلرله تماسلرمزنی سوردورییورز.
قرەدڭزدە تجاری کمیلرە یوڭلیك صوڭ صالدیریلرڭ، کیم طرفندن یاپیلیرسە یاپیلسین، قبول ایدیلەمز اولدیغنی بالخاصه وورغولییورم.
هرمز بوغازنده سیروسەفر سربستیسنڭ قورونمسی گرکدیگنە اینانییورز.
اگه و طوغو آق دڭزدە، موجود مسئلەلرڭ ایی قوڭشولق ایلیشکیلری تملندە و اولوسلر آراس حقوقە اویغون بیچیمدە چوزولمسنی آرزو ایدییورز.
طوغو آق دڭز قونفەرانسی أوڭریمز، مشترك بر زمین اولوشطورولمسینه قاتقی یاپاجقدر.
بو وسیلهیله، برلشمش ملتلر گنل قوروللرنده یاپدیغم چاغرییی بوگون بر کز داها تکرارلییورم:
قبریس تورك خلقنڭ اگەمن اشیتلگی و اشیت اولوسلر آراس ستاتوسی تسجیل ایدیلملی، معروض بیراقیلدیغی گایریینسانی ایزولاسیون آرتیق صوڭ بولمالیدیر.
اولوسلر آراس طوپلومی، قوزی قبریس تورك جمهوریدینی طانیمایە و بو دولتله سیاسی، دیپلوماتیك و اکونومیك ایلیشکیلر تأسیس ایتمەیە دعوت ایدییورم.
قیمتلی دلەگەلر…
تورکیه؛ کلیشن صاوونمه صنایعسییله، شوقلرە قارشی دیرنچلی اقونومیسییله چاتیشمەلرڭ اورتەسندە عادتا بر استقرار آطەسی اولمەیی سوردیرمكدەدر.
أولکەمز، آوروپەنڭ آیریلمز بر پارچەسی اولەرق، قطاعنڭ رفاه و گوگنلگنڭ تأمیننده أونملی روللر أوستلنمكدەدر.
تموز آیندە باشاریلە أو صاحبلگی یاپدیغمز ناطو آنقره ذروەسی، اورتاق گوگنلگمزنه ایلیشکین قرارلیلقمزنڭ صومیت بر نشانەسی اولمشدر.
تورکیەنڭ، گوگنلك معماریسنڭ طیشندە بیراقیلدیغی بر آوروپەنڭ داها گوچلی، داها گوگنلی اولمسی، آچیق سویلییورم، ممکن دگلدر.
بز، آوروپە برلگییله گلەجگمزنی ایشته بو ستراتژیك ویزیونله شکللندیرییورز. عین ویزیونی برلكدن دە بکلییورز.
بالقانلر، بزم گوچلی تاریخی، کولتورل و بشری باغلرمزنڭ اولدیغی بر بولگەدر.
بالقان باریش پلاتفورمنده ایش برلگیمزنی درینلەشتیرەجك اورتاق آدیملر ادییورز.
گونی قفقاسیەیە باقیشمز دە صوڭ درجە نتدر:
آذربیجان ایلە ارمنیستان آراسندە قالیجی باریشڭ تأسیسینی تمنی ایدییورز.
صایین علی یەو ایلە صایین پاشینیانڭ اورتایه قویدقلری چوزوم ارادەسنی تقدیرله قارشیلییور؛ دستکلییورز.
ارمنیستانله یوروتدوغمز نورماللشمه سورجنی دە قرارلیلقلە ایلرلەتییورز.
شونی دە ممنونیتله افاده ایتمك ایسترم:
تورك دولتلری تشکیلات، ییلدن ییله گوچلەنلنن أورنك بر بولگهسال أیشبیرلگی مودلی حالنه گلمشدر.
٣٠ اکیمدە آنقرەدە یاپیلاجق ١٣انجو لیدرلر ذروەسی، تشکیلاتڭ أوڭندە انساللّٰه یڭی قاپیلر، یڭی افقلر آچاجقدر.
آرالق آیندە لیبیەدە دوزنلەیەجەگیمیز ٤انجو تورکیه-آفریقه اورتاقلق ذروەسی ایسە ٢٠ ییلی آشقین سورەدر گلیشدیردیگمز قورومسال اورتاقلغمزنڭ سمبولیدر.
گونی آسیەدە کشمیر مسئلەسی دخیل توم اختلافلرڭ، ایلگیلی برلشمش ملتلر شرط و قرارلری چرچوەسندە، دییالوگله اله آلینمسی أونملیدر.
یاپیجی حرکت ایدیلدیگی تقدیردە، هر تورلی صورونڭ چوزومی ممکندر.
عین طوروم آفریقه قطاعسیدەكی گریلیملر ایچون دە گچرلیدر.
سوداندە آتش کس و قالیجی باریش چابالرینە؛ صومالیدە گوگنلك، قالقینمه و قورومسال قپاسیتەنڭ گوچلندیریلمەسی غیرتلرنە دستگمز تامدر.
لیبیەدە استقرار و سکوندڭ قورونمسی أوڭجەلگمزدر.
گوندمدەكی أوزلاشی سورجنڭ، لیبیەلیلرڭ لیدرلگی و صاحبلگنده یوروتولمسی ضروریدر.
بز دە، تورکیه اولەرق، بو سورجڭ باشاریسی ایچون دستگمزنی سوردورییورز.
أوته یاندن، یڭیدن آسیه گیریشیممزله، آسیه-پاصیفیکتەکی اورتاقلرمزله ایلیشکیلرمزنی گلیشدیرمەیە دوام ایدییورز.
آصەانله ایلیشکیلرمزنڭ دییالوغ اورتاقلغی دوزینە یوکسلمسنی، بو یاقلاشیمڭ صومیت بر نتیجەسی اولەرق گورویورز.
عین شکلدە، لاتین آمەریقە و قاراییپ أولکەلرییله ایلیشکیلرمزنی قارشیلقلی صایغی، اورتاقلق و قزان-قزان آڭلاییشییله گلیشتیرییورز.
دگرلی أویەلر…
هپمز رزغمزنی، یاشام قایناغمزنی طبیعتدن آلییورز.
آنجق دنیامز، چوره و اقلیم نقطەسندە جدی تهدیدلرڭ اشیگنده بولونویور.
هوا، صو، طوپراق، بونڭ یانندە برچوق جانلی اقلیم دگیشیكلگندن ایتکیلەنلنییور.
گلیشمكدە اولان أولکەلر و پاصیفیك بولگەسی اقلیم قریزینی ایلیكلرنە قدر یاشاركن؛ مع الاسف احتیاج دویدقلری فینانسمانە ایریشیمده جدی زورلقلرله قارشیلاشییور.
بو ییل قاسم آیندە آنطالیەدە جوپ31 ذروەسینه أو صاحبلگی یاپاجغز.
ذروەدە أوزللکله اقلیم عدالدنڭ أوڭە چیقاریلماصینی صاغلایاجغز.
آوسترالیەیله گلیشدیردیگمز أورطاقلیقله، جوپ31ی فینانسمان تعهدلرنڭ یرینه گتیریلدیگی، تکنولوژی ترانسفرنڭ خیزلانلاندیریلدیغی و ویریلن سوزلرڭ صومیت آدیملرە دونوشدوغی بر “اویغولامه چوپی” حالنه گتیرمەیی هەدەفلییورز.
بو فرصتدن إستفادەیله، سیزلەری جوپ31 لیدرلر ذروەسینه دعوت ایدییورم.
اثیم امینه ارطوغانڭ ٢٠١٧دە “دنیا اورتاق أومزدر” دییەرك باشلاتدیغی صفر آتیق حرکت، او گوندن بوگونە کرهسال بر فرقندەلق سفربرلگنە دونوشدی.
شوراسی بر گرچك کە؛ اقلیم قریزییله مجادلەنڭ قوشقوسز پك چوق یولی واردر.
صفر آتیق حرکت، توم بو یوللرڭ برلەشدیگی اڭ صاغلام کوپرودر.
سیزلەرین دە دستگیلە بو کوپرونڭ داها دە گوچلەنلنەجگنە اینانییورم.
بورادە شو گرچگی دە دیککهتینایز گتیرییوروم:
اقلیم دگیشیكلگی قدر بویوك بر باشقە تهلکه، توکتیم خرصییله اسراف کولتورنڭ یایغینلاشمسیدر.
دنیاده هر ییل ٥،٨ تریلیون طباق ییمك چوبە گیتمكدە، یعنی ٢ میلیار طونڭ أوزرندە غدا اسراف ایدیلمکدەدر.
بر طرفده طونلرجە ییمگڭ چوبە آتیلدیغی، دیگر طرفده یوز میلیونلرجە انسانڭ چوپدن ییمك طوپلەدیغی بر دنیاده، عدالتدن بخستیلمەز.
تورکیه اولەرق، گرك اسرافڭ أوڭلنمسی چالیشمەلرینە، کرکسه کرهسال غدا گوگنلگنڭ صاغلانلانمسینه هر تورلی قاتقییی یاپمەیە حاضرز.
بو آڭلاییشله، دوقتور محمد مهد اکری، برلشمش ملتلر غدا و طاریم تشکیلات گنل دیرکتورلكنە آدای گوستردك.
دستكلرڭزنی اسیرگەمەیەجگڭزنه اینانییورم.
سنون دە بیلنمسینده فائده واردر:
دنیامز خیزله دگیشیركن، انسانلق دە اش زمانلی اولەرق یڭی صوسیال تهدیدلرله یوزلشمەیە باشلەمشدر.
باتیده وبا گبی یاییلان اسلام دشمنلغی، بونلرڭ اڭ باشنده گلییور.
بالخاصه مسلمان قادینلر و قیز چوجقلری صوڭ ییللردە آیریمجیلغە داها فضله معروض قالییور.
کیمی أولکەلرڭ اوقوللردە اویغولامەیە قویدیغی باشورتوسو یاساقلرنی، قادینلرڭ اڭ تمل حقّلرینە یاپیلمش بر صالدیری اولەرق گورویورز.
آرتان یبانجی قارشیتلغی، کولتورل عرقجیلق و آنطیسەمیتیزم دە قرارلیلقلە مجادله ایدیلمسی گرکن زهرلی آقیملردر.
کرهسال جینسییتسیزلشتیرمه پولیتیقەلری، عائله قورومییله برلکدە معصوم چوجقلری دە هدف آلان بر قوشاتمایە دونوشمشدر.
بو قوشاتمایی، آنجق قادین و ارکكدن اولوشان عائلەیی قورویاراك قیرابیلیرز.
تورکیه، لوبیلرڭ صالدیریلرینە رغمًا عائله و چوجقلرڭ قورونماصینده اینیسییاتیف آلمەیە دوام ایدەجکدر.
طوپلومسال باریشی دینامیتلەین بر دیگر تهدید، صوسیال مدیەدە یایغینلاشان دزنفورماصیون فعالیتلریدر.
حقیقت صاوونمق، بوگون داها أوڭجە هیچ اولمادیغی قدر أونملی حاله گلمشدر.
عین تهلکەیله قونترولی گیدرەك زورلاشان یاپای ذکاده دە قارشیلاشییورز.
یاپای ذکا ایچون اولوسلر آراس اورتاق بر حقوقی چرچوه اولوشطورولمسنڭ وقتی چوقدن گلمشدر.
برلشمش ملتلر اولوسلر آراس یاپای ذکا سوزلشمسینڭ حاضرلانلانمسی و یورورلگە قونولمسی ایچون یوروتولن چالیشمەلرە خیز ویریلمسی مهمدر.
دگرلی دلەگەلر، چوق قیمتلی دوستلرم…
بوگون بورادە آچیق یورکلیلیکله دیلە گتیردیگم گرچكلر البتە بریلرلرینی راحتسز ایدەجك، قونفورلرنی بوزاجق، یالانلرنڭ ماسکەسنی ایندیرەجكدر.
بونلرڭ، سسمزنی قیصمق ایچون هر تورلی آلغی اوپەراسیوننە باش ووراجاقلارینی دە چوق ایی بیلییورم.
مرحوم بر شعیرمزنڭ افادەلرییله*:
“اونلر صانییورلر کە،
بز صوصسەك مسئله قالمایاجق.
حالبوکه بز صوصسەك، تاریخ صوصمایاجق.
تاریخ صوصسە، حقیقت صوصمایاجق.
اونلر صانییورلر کە،
بزدن قورتولسەلر مسئله قالمایاجق.
حالبوکه بزدن قورتولسەلر،
وجدان آزابندن قورتولمایاجقلر.
وجدان آزابندن قورتولسەلر،
تاریخڭ آزابندن قورتولمایاجقلر.
تاریخڭ آزابندن قورتولسەلر،
اللّٰه این غضبندن قورتولمایاجقلر.”
طیّب ارطوغان اولەرق؛ وجدانییله، تاریخییله، مرحمدییله بویوك بر ملّتڭ جمهورباشقانی اولەرق، ربیم عمر ویردكجە، بو قورسیدن مظلوملرڭ، مغدورلرڭ، کیمسەسیزلرڭ حقّنی صاوونمەیە، اونلرڭ دە سسی اولمەیە، اونلر ایچون دە قونوشمایە، مجادله ویرمەیە انساللّٰه دوام ایدەجگم.
بز، گرکیرسە صیقینتی چكرز، گرکیرسە بدل أودەریز؛ اما حقسزلق قارشیسنده صوصمزز، ظلمە اصلا رضا گوسترمزز.
دنیانڭ گیدیشاتنە باقدیغمزنده أوڭمزنده ایکی یول اولدیغی گورولەجکتیر:
یا قورقویله، چاتیشمایله و ایچە قپانمایله بلیرسزلگی داها دە بویوتەجگز…
یا دە عدالتله، طایانیشمەیله و اورتاق ارادەیله گلەجگی برابر انشا ایدەجگز.
شبهەسیز قارانلغە یومروق صاللامق قولایدر.
زور اولان، او قارانلغی آیدینلاطاجاك بر موم یاقابیلمکتیر.
تورکیه ایکنجی یولی سچمشدر و بو یولدە انساللّٰه صابیرله یورویەجكدر.
ربیم یولمزنی آچیق ایتسین، یار و یاردیمجیمز اولسین، دییورم.
بو صالونده و دنیانڭ درت بر یانندە بزلری دیڭلەین دوستلرمزنی بو اورتاق گلەجك ویزیوننە صاحب چیقمەیە دعوت ایدییورم.
تکرار گوروشمك دیلگییله، هپینیزی بر کز داها صایغییله سلاملییورم.
قالین صاغلیجاقله…
*شعر، رحمتلی سزائی قاراقوچە آیتتیر.
قایناق: آه
Konuşmasına BM’nin 81’inci Genel Kurulu’nun başta mazlumlar olmak üzere, tüm insanlık için hayırlara vesile olmasını dileyerek başlayan Erdoğan, Genel Kurul Başkanlığını tamamlayan Annalena Baerbock’a teşekkür etti, başkanlık görevini devralan Khalilur Rahman’a da başarılar diledi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, yaklaşık 10 yıldır BM Genel Sekreterliği görevini yürüten Antonio Guterres’e de çabalarından dolayı teşekkür etti.
Bir üzüntüsünü dile getiren Erdoğan, şunları ifade etti:
“Üye ülkelerin kahir ekseriyetinin resmen tanıdığı Filistin Devleti’nin değerli Başkanı Sayın Mahmud Abbas, üst üste iki yıldır bu salonda yer alamıyor. Filistinli kardeşlerimize yönelik bu haksızlık, vicdanları yaralamaktadır. Bilinmesini isterim ki, Sayın Abbas bizzat burada bulunamasa da bizler, tıpkı geçen yıl olduğu gibi özgür ve egemen Filistin Devleti’nin sesi olacak, Filistin halkının mücadelesini bu kürsüden dünyaya duyurmaya devam edeceğiz. Bu vesileyle, bugün bir kez daha Filistin Devleti’ni henüz tanımamış tüm ülkeleri bu kararlarını gözden geçirmeye davet ediyorum.
26 Haziran 1945’te Birleşmiş Milletler Antlaşması imzalanırken üye ülkeler büyük bir umutla şunları deklare etmişlerdi: ‘Biz Birleşmiş Milletler halkları, bir insan ömrü içinde iki kez insanlığa tarif olunmaz acılar getiren savaş felaketinden gelecek kuşakları korumaya, temel insan haklarına, insan kişiliğinin onur ve değerine, adaletin korunması ve antlaşmadan doğan yükümlülüklere saygı gösterilmesi için gerekli koşulları oluşturmaya, iyi komşuluk anlayışı içinde birbirimizle barışık yaşamaya, uluslararası barış ve güvenliği korumak için güçlerimizi birleştirmeye karar verdik.’ demişlerdi. Anlaşmanın üzerinden 81 yılı aşkın bir süre geçti ama insanlık halen o günkü güçlü iradenin hayat bulacağı günleri hasretle bekliyor.”
“Gazze halkı halen yıkıntıların altında sevdiklerini arıyor”
Öyle çok uzağa gitmeye gerek olmadığını, sadece son bir yıldaki tabloya göz atmanın kafi olacağını belirten Erdoğan, “Bakınız geride bıraktığımız 12 ay, 60’ı aşkın çatışma ve savaşla, son 30 yılın en kanlı dönemlerinden biri olarak kayıtlara geçti.” dedi.
Gazze’den Ukrayna ve Rusya’ya, Myanmar’dan Darfur’a, İran’dan Lübnan’a 250 bin insanın hayatını kaybettiğini hatırlatan Erdoğan, “Çok daha fazlası tarifsiz acılar yaşadı. Yüz binlercesi doğduğu, büyüdüğü toprakları terk etmek zorunda kaldı. Yalnızca Gazze’de son 3 yılda çoğu çocuk ve kadın 74 bin kardeşimiz İsrail’in devlet terörünün kurbanı oldu. Gazze halkı halen yıkıntıların altında sevdiklerini arıyor, eşlerinin, çocuklarının, anne-babalarının naaşlarını çıkarıyor.” diye konuştu.
İsrail’in saldırılarında ellerini ve ayaklarını kaybeden masum çocukların tahtadan yapılan protezlerle okullarına gitmeye, hayata tutunmaya çalıştığına dikkati çeken Erdoğan, Gazze’deki hastanelerde yakıt sıkıntısı nedeniyle jeneratörlerin yüzde 70’inden fazlasının hizmet veremediğini söyledi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, şunları kaydetti:
“Evlatlarının ve torunlarının üzerine titreyen bir baba, bir dede olarak, bu kürsüde içim parçalanarak şunu ifade etmek zorundayım; Gazze, bugün sadece dünyanın en büyük çocuk kabristanı değildir. Aynı zamanda dünyada en yüksek çocuk ampute oranına sahip bölgedir. Gazze, çağımızın en insanlık dışı, en utanç verici temerküz kampıdır. Başkan (Donald) Trump’ın gayretleri ve bizim de dahil olduğumuz ülkelerin katkılarıyla varılan ateşkes sonrasında bile katledilen Gazzelilerin sayısı 1500’ü aşmıştır. Filistin Direniş Hareketi, barış planının ikinci aşamasına geçişi kabul ettiği halde İsrail Hükümeti, işgali durdurmaya yanaşmıyor. Batı Şeria’da ise yerleşimci terörünün en ağır dönemi yaşanıyor.”
Fotoğraf : Mehmet Ali Özcan/AA
“Karşımızda öldürmeye doyamayan bir zihniyet var”
Kudüs’te, Müslüman ve Hristiyanların kutsal mekanlara erişiminin engellendiğini anımsatan Erdoğan, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Hepimizin ortak girişimi olan UNRWA yok edilmek isteniyor. Bugün kalbimle kelamım arasına yine perde koymadan bazı gerçekleri burada açık açık ifade edeceğim. Kimse kusura bakmasın, kimse gücenmesin, alınmasın. Bu, Tayyip Erdoğan’ın şahsi meselesi değildir. Bu, insani bir meseledir, hepimiz için vicdani bir meseledir. Karşımızda öldürmeye doyamayan soykırımcı bir zihniyet var. Karşımızda son derece vahim bir tablo var. Yüreğinde insanlık olan, yüreğinde merhamet, şefkat olan, insaf ve vicdan sahibi hiç kimse bu tabloya gözlerini kapatamaz.
Hepimizi sarsması gereken bu manzaranın bize anlattığı şudur; bundan 81 yıl önce barış ve güvenliği korumak için kurulan Birleşmiş Milletler Teşkilatı, bu görevini icra edemez hale gelmiş, daha doğrusu getirilmiştir. Teşkilat, kan kaybetmeye devam etmektedir. Filistin’de, Lübnan’da, Sudan’da ve diğer kriz bölgelerinde umutlarını Birleşmiş Milletlere bağlamış olanlar, derin bir hayal kırıklığı içindedir.”
Bir gün herkesin, insanlığın ortak vicdanına sığınmak zorunda kalacağına işaret eden Erdoğan, “Bugün kendimizi güven içinde, refah içinde, esenlik içinde hissedebiliriz. Çatışma bölgelerinden, kriz bölgelerinden uzakta konfor içinde yaşayabiliriz. Fakat yarın ne olacağını, başımıza ne geleceğini hiçbirimiz bilemeyiz. Bunun için uluslararası sisteme duyulan güvenin yeniden tesisine odaklanan bu yılki Genel Kurul temasını fevkalade isabetli buluyorum.” ifadelerini kullandı.
“Güvenlik Konseyi, ‘Dünya 5’ten büyüktür’ ilkesine göre mutlaka reforme edilmelidir”
Konuşmasında, BM Genel Sekreteri’nin BM80 Girişimi dahil bu yönde sarf ettiği samimi çabaları desteklediklerini belirten Erdoğan, bu reform iradesinin müteakip Genel Sekreter döneminde de sürdürülmesini beklediklerini söyledi.
Birleşmiş Milletler’e olan güvenin gerçekten artırılmak istenmesi durumunda yapılması gerekenlerin belli olduğunu dile getiren Erdoğan, şöyle konuştu:
“Gazze’de çocuklar güven içinde olacak. Filistinli yavrular gökyüzüne bakınca savaş uçaklarını, İHA’ları, SİHA’ları değil; özgürce süzülen uçurtmaları görecek. Lübnan’da çocuklar gecenin bir vaktinde bomba sesleriyle uyanmayacak. Asyalı emekçilerin alın teri, vahşi kapitalistler tarafından sömürülmeyecek. Afrikalı kardeşlerimiz, geleceklerine en az müreffeh ülkelerin vatandaşları kadar güvenle bakacak, umutla bakacak. Birleşmiş Milletler’e güven ancak bu şekilde yeniden sağlanabilir. 190’dan fazla ülkenin iradesinin 5 ülkenin keyfine bağlı olduğu bir yapı, kabul edelim ki ne adildir ne de güveni tam manasıyla tesis edebilir. Güvenlik Konseyi, ‘Dünya 5’ten büyüktür’ ilkesine göre mutlaka reforme edilmelidir.”
“Mevcut anlayışı değiştirmek mecburiyetindeyiz”
Bir yandan hızla gelişen teknolojiye ayak uydurmaları gerekirken, diğer yandan daha adil bir düzenin inşası gibi meşakkatli ancak ulvi bir sorumluluk taşıdıklarını vurgulayan Erdoğan, konuşmasını şöyle sürdürdü:
“Bu noktada bazı temel prensipleri sizlerle burada paylaşmak istiyorum: Evvela uluslararası hukukun, güçlüye farklı, zayıfa farklı uygulandığı mevcut anlayışı değiştirmek mecburiyetindeyiz. Unutulmasın ki yapanın yanına kar kaldığı, dahası cezasızlığın sıradanlaştığı bir uluslararası sistem çürümeye mahkumdur. İkinci olarak, uluslararası iradenin krizlerin çözümünde tıkandığı her aşamada, yeni bir yol açmak için bölgesel sahiplenmeyi kullanmak durumundayız. Türkiye olarak, bu ilkeyle hareket ettiğimiz, Karadeniz Tahıl Koridoru gibi her konuda netice aldık; hem bölgesel hem küresel güvenliğe katkı sunduk. Üçüncü olarak, işbirliğini ve açık diplomasiyi devletler arası münasebetlerin merkezine koyan bir anlayışı mutlaka yeniden tesis etmeliyiz.
Güvensizlik üzerine bina edilen bir siyaset anlayışının kazananı olmadığını tarih bize acı tecrübelerle pek çok defa göstermiştir. Dördüncü olarak, dünya genelinde gittikçe derinleşen gelir adaletsizliklerine çözüm üreten yeni bir paradigmayı beraber inşa etmeliyiz. Biz, bunun yolunun ortak kalkınma, dayanışma ve bağlantısallıktan geçtiğine inanıyoruz. Birbirine yollarla, ticaretle, enerji hatları ve ortak üretimle bağlanan toplumlar, eninde sonunda huzur ve istikrarda da birleşecektir. Son olarak, insan merkezli teknoloji anlayışını hakim kılarak, teknolojiye sahip olanlar ve olmayanlar arasında yeni duvarlar örülmesine izin vermemeliyiz. Bilinmelidir ki tekno-kutuplaşma ve dijital-hegemonya, ne Birleşmiş Milletler merkezli sistemin ne de onun asli unsuru olan devletlerin hayrınadır.”
“Filistin Devleti’nin vücut bulacağı günleri göreceğiz”
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye olarak bu ilkeleri sadece dile getirmekle kalmadıklarını, attıkları her adımda daha adil ve insani bir uluslararası sistemin arayışında olduklarını belirterek, şunları kaydetti:
“Bölgesel sahiplenme anlayışıyla Pakistan ve Suudi Arabistan ile kurduğumuz Savunma İttifakı hem aramızdaki dayanışmayı perçinliyor hem de bölgemizdeki sorunlara bölge içerisinden çözümler üretmeyi amaçlıyor. Körfez’de fitili ateşlenen çatışma ve savaş ortamının sona erdirilmesi için ilgili aktörlerle yürüttüğümüz çabalarımız sürüyor. Buradaki çatışmaları civar bölgelere yaymak gibi tehlikeli bir girişimin kimseye faydası olmadığının altını önemle çiziyorum. Gazze’de ise bir yıl evvel Şarm El-Şeyh’te attığımız imzanın takipçisiyiz. Gazze’nin yeniden inşasına vakit kaybetmeden başlamamız gerekiyor. Bu konuda sizleri, İsrail üzerinde daha fazla baskı kurmaya çağırıyorum. Şunu artık herkes anlasın ve kabul etsin: Filistin Devleti’ni boğma girişimleri hüsrana uğrayacaktır. 1967 sınırlarında, başkenti Doğu Kudüs olan bağımsız ve toprak bütünlüğüne sahip Filistin Devleti’nin vücut bulacağı o güzel günleri inşallah göreceğiz.”
“Kardeş Suriye halkının yanında olmaya devam edeceğiz”
Suriye’nin 14 yıllık zulmün ardından 8 Aralık Devrimi ile yeni bir yola girdiğini dile getiren Erdoğan, “Cumhurbaşkanı (Ahmed) Şara’nın liderliğinde Suriye’nin her türlü iç ve dış tahrike rağmen güvenli, huzurlu bir ülke olma hedefine doğru ilerlediğini görüyoruz. Bu yolculuklarında kardeş Suriye halkının yanında olmaya devam edeceğiz.” dedi.
Irak’la ilişkilere de değinen Erdoğan, şöyle konuştu:
“Bir diğer komşumuz Irak’ta, devlet otoritesinin güçlendirilmesi ve istikrarın tahkim edilmesi çabalarına desteğimiz tamdır. Kalkınma Yolu Projesi başta olmak üzere bölgemizin refahını artıracak stratejik ulaştırma ve enerji projelerinde Irak’la işbirliği içerisinde çalışıyoruz. Rusya-Ukrayna Savaşı’nın ise Ukrayna’nın egemenliği ve toprak bütünlüğü sağlanarak sona ermesi samimi arzumuzdur. Karadeniz’de seyrüsefer emniyetinin yeniden tesisi, gıda güvenliğinin temini ve savaşın daha geniş bir coğrafyaya yayılmasının önlenmesi amacıyla taraflarla temaslarımızı sürdürüyoruz. Karadeniz’de ticari gemilere yönelik son saldırıların, kim tarafından yapılırsa yapılsın, kabul edilemez olduğunu bilhassa vurguluyorum.”
“Kıbrıs Türk halkının maruz kaldığı izolasyon son bulmalı”
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer serbestisinin korunması gerektiğine inandıklarını dile getirerek, “Ege ve Doğu Akdeniz’de mevcut meselelerin iyi komşuluk ilişkileri temelinde ve uluslararası hukuka uygun biçimde çözülmesini arzu ediyoruz. Doğu Akdeniz Konferansı önerimiz, müşterek bir zemin oluşturulmasına katkı yapacaktır. Bu vesileyle Birleşmiş Milletler Genel Kurullarında yaptığım çağrıyı bugün bir kez daha tekrarlıyorum: Kıbrıs Türk halkının egemen eşitliği ve eşit uluslararası statüsü tescil edilmeli, maruz bırakıldığı gayriinsani izolasyon artık son bulmalıdır. Uluslararası toplumu, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni tanımaya ve bu devletle siyasi, diplomatik ve ekonomik ilişkiler tesis etmeye davet ediyorum.” ifadelerini kullandı.
Türkiye’nin gelişen savunma sanayisiyle, şoklara karşı dirençli ekonomisiyle çatışmaların ortasında istikrar adası olmayı sürdürdüğünü vurgulayan Erdoğan, “Ülkemiz, Avrupa’nın ayrılmaz bir parçası olarak kıtanın refah ve güvenliğinin temininde önemli roller üstlenmektedir.” dedi.
Erdoğan, şu değerlendirmelerde bulundu:
“Temmuz ayında başarıyla ev sahipliği yaptığımız NATO Ankara Zirvesi, ortak güvenliğimize ilişkin kararlılığımızın somut bir nişanesi olmuştur. Türkiye’nin güvenlik mimarisinin dışında bırakıldığı bir Avrupa’nın daha güçlü, daha güvenli olması, açık söylüyorum, mümkün değildir. Avrupa Birliği ile geleceğimizi işte bu stratejik vizyonla şekillendiriyoruz. Aynı vizyonu AB’den de bekliyoruz. Balkanlar, bizim güçlü tarihi, kültürel ve beşeri bağlarımızın olduğu bir bölgedir. Balkan Barış Platformu’nda işbirliğimizi derinleştirecek ortak adımlar atıyoruz. Güney Kafkasya’ya bakışımız da son derece nettir: Azerbaycan ile Ermenistan arasında kalıcı barışın tesisini temenni ediyoruz. Sayın (İlham) Aliyev ile Sayın (Nikol) Paşinyan’ın ortaya koydukları çözüm iradesini takdirle karşılıyor, destekliyoruz. Ermenistan ile yürüttüğümüz normalleşme sürecini de kararlılıkla ilerletiyoruz.”
“Libya’da istikrar ve sükunetin korunması önceliğimiz”
Türk Devletleri Teşkilatının yıldan yıla güçlenen örnek bir bölgesel işbirliği modeli haline geldiğine dikkati çeken Erdoğan, 30 Ekim’de Ankara’da yapılacak 13’üncü Liderler Zirvesi’nin Teşkilatın önünde yeni kapılar, yeni ufuklar açacağını söyledi.
Erdoğan, aralık ayında Libya’da düzenleyecekleri 4’üncü Türkiye-Afrika Ortaklık Zirvesi’nin 20 yılı aşkın süredir geliştirdikleri kurumsal ortaklıklarının sembolü olduğunu belirterek, şunları kaydetti:
“Güney Asya’da Keşmir meselesi dahil tüm ihtilafların, ilgili Birleşmiş Milletler Şartı ve kararları çerçevesinde diyalogla ele alınması önemlidir. Yapıcı hareket edildiği takdirde her türlü sorunun çözümü mümkündür. Aynı durum Afrika kıtasındaki gerilimler için de geçerlidir. Sudan’da ateşkes ve kalıcı barış çabalarına, Somali’de güvenlik, kalkınma ve kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi gayretlerine desteğimiz tamdır. Libya’da istikrar ve sükunetin korunması önceliğimizdir. Gündemdeki uzlaşı sürecinin, Libyalıların liderliği ve sahipliğinde yürütülmesi zaruridir. Biz de Türkiye olarak bu sürecin başarısı için desteğimizi sürdürüyoruz. Öte yandan, Yeniden Asya Girişimi’mizle, Asya-Pasifik’teki ortaklarımızla ilişkilerimizi geliştirmeye devam ediyoruz. ASEAN ile ilişkilerimizin Diyalog Ortaklığı düzeyine yükselmesini, bu yaklaşımın somut bir neticesi olarak görüyoruz. Aynı şekilde Latin Amerika ve Karayip ülkeleriyle ilişkilerimizi karşılıklı saygı, ortaklık ve kazan-kazan anlayışıyla geliştiriyoruz.”
“Sizleri COP31 Liderler Zirvesi’ne davet ediyorum”
Cumhurbaşkanı Erdoğan, herkesin rızkını, yaşam kaynağını tabiattan aldığını ancak dünyanın çevre ve iklim noktasında ciddi tehditlerin eşiğinde bulunduğunu belirtti.
Hava, su ve toprağın yanında birçok canlının iklim değişikliğinden etkilendiğini ifade eden Erdoğan, gelişmekte olan ülkelerin ve Pasifik bölgesinin iklim krizini iliklerine kadar yaşarken, ihtiyaç duydukları finansmana erişimde ciddi zorluklarla karşılaştıklarına dikkati çekti.
Bu yıl kasım ayında Antalya’da COP31 Zirvesi’ne ev sahipliği yapacaklarını anımsatan Erdoğan, şunları kaydetti:
“Zirvede özellikle iklim adaletinin öne çıkarılmasını sağlayacağız. Avustralya ile geliştirdiğimiz ortaklıkla, COP31’i finansman taahhütlerinin yerine getirildiği, teknoloji transferinin hızlandırıldığı ve verilen sözlerin somut adımlara dönüştüğü bir ‘Uygulama COP’u, özellikle COP31’i bizler için tüm dünyada birleştiğimiz bir birliktelik haline getirecektir. Bu fırsattan istifadeyle sizleri COP31 Liderler Zirvesi’ne davet ediyorum.
Eşim Emine Erdoğan’ın 2017’de ‘Dünya ortak evimizdir’ diyerek başlattığı Sıfır Atık Hareketi o günden bugüne küresel bir farkındalık seferberliğine dönüştü. Şurası bir gerçek ki iklim kriziyle mücadelenin kuşkusuz pek çok yolu vardır. Sıfır Atık Hareketi, tüm bu yolların birleştiği en sağlam köprüdür. Sizlerin de desteğiyle bu köprünün daha da güçleneceğine inanıyorum.”
“İsrafın önlenmesine katkı yapmaya hazırız”
Erdoğan, iklim değişikliği kadar büyük bir başka tehlikenin de tüketim hırsıyla israf kültürünün yaygınlaşması olduğunu söyledi.
Dünyada her yıl 5,8 trilyon tabak yemeğin çöpe gittiğine, 2 milyar tonun üzerinde gıdanın israf edildiğine dikkati çeken Erdoğan, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Bir tarafta tonlarca yemeğin çöpe atıldığı, diğer tarafta yüz milyonlarca insanın çöpten yemek topladığı bir dünyada adaletten bahsedilemez. Türkiye olarak gerek israfın önlenmesi çalışmalarına gerekse küresel gıda güvenliğinin sağlanmasına her türlü katkıyı yapmaya hazırız. Bu anlayışla Dr. Mehmet Mehdi Eker’i Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Teşkilatı Genel Direktörlüğüne aday gösterdik. Desteklerinizi esirgemeyeceğinize inanıyorum.”
Cumhurbaşkanı Erdoğan, dünya hızla değişirken insanlığın da eş zamanlı olarak yeni sosyal tehditlerle yüzleşmeye başladığını belirterek, Batı’da veba gibi yayılan İslam düşmanlığının bunların en başında geldiğini söyledi.
Bilhassa Müslüman kadınlar ve kız çocuklarının son yıllarda ayrımcılığa daha fazla maruz kaldığına işaret eden Erdoğan, “Kimi ülkelerin okullarda uygulamaya koyduğu başörtüsü yasaklarını, kadınların en temel haklarına yapılmış bir saldırı olarak görüyoruz.” diye konuştu.
“Gerçekler elbette birilerini rahatsız edecek”
Artan yabancı karşıtlığı, kültürel ırkçılık ve antisemitizmin de kararlılıkla mücadele edilmesi gereken zehirli akımlar olduğunun altını çizen Erdoğan, şunları kaydetti:
“Küresel cinsiyetsizleştirme politikaları, aile kurumuyla birlikte masum çocukları da hedef alan bir kuşatmaya dönüşmüştür. Bu kuşatmayı, ancak kadın ve erkekten oluşan aileyi koruyarak kırabiliriz. Türkiye, lobilerin saldırılarına rağmen aile ve çocukların korunmasında inisiyatif almaya devam edecektir. Toplumsal barışı dinamitleyen bir diğer tehdit, sosyal medyada yaygınlaşan dezenformasyon faaliyetleridir. Hakikati savunmak, bugün daha önce hiç olmadığı kadar önemli hale gelmiştir. Aynı tehlikeyle kontrolü giderek zorlaşan yapay zekada da karşılaşıyoruz. Yapay zeka için uluslararası ortak bir hukuki çerçeve oluşturulmasının vakti çoktan gelmiştir.”
Birleşmiş Milletler Uluslararası Yapay Zeka Sözleşmesi’nin hazırlanması ve yürürlüğe konulması için yürütülen çalışmalara hız verilmesinin önemine vurgu yapan Erdoğan, “Bugün burada açık yüreklilikle dile getirdiğim gerçekler elbette birilerini rahatsız edecek, konforlarını bozacak, yalanlarının maskesini indirecektir. Bunların, sesimizi kısmak için her türlü algı operasyonuna başvuracaklarını da çok iyi biliyorum.” dedi.
“Haksızlık karşısında susmayız”
Şair merhum Sezai Karakoç’un “Onlar sanıyorlar ki biz sussak mesele kalmayacak. Halbuki biz sussak, tarih susmayacak. Tarih sussa, hakikat susmayacak. Onlar sanıyorlar ki bizden kurtulsalar mesele kalmayacak. Halbuki bizden kurtulsalar, vicdan azabından kurtulamayacaklar. Vicdan azabından kurtulsalar, tarihin azabından kurtulamayacaklar. Tarihin azabından kurtulsalar, Allah’ın gazabından kurtulamayacaklar.” şiirini seslendiren Erdoğan, sözlerini şöyle tamamladı:
“Tayyip Erdoğan olarak vicdanıyla, tarihiyle, merhametiyle büyük bir milletin Cumhurbaşkanı olarak, Rabb’im ömür verdikçe, bu kürsüden mazlumların, mağdurların, kimsesizlerin hakkını savunmaya, onların da sesi olmaya, onlar için de konuşmaya, mücadele vermeye inşallah devam edeceğim. Biz, gerekirse sıkıntı çekeriz, gerekirse bedel öderiz, ama haksızlık karşısında susmayız, zulme asla rıza göstermeyiz.
Dünyanın gidişatına baktığımızda önümüzde iki yol olduğu görülecektir, ya korkuyla, çatışmayla ve içe kapanmayla belirsizliği daha da büyüteceğiz ya da adaletle, dayanışmayla ve ortak iradeyle geleceği beraber inşa edeceğiz. Şüphesiz, karanlığa yumruk sallamak kolaydır. Zor olan, o karanlığı aydınlatacak bir mum yakabilmektir. Türkiye ikinci yolu seçmiştir ve bu yolda inşallah sabırla yürüyecektir. Rabb’im yolumuzu açık etsin, yar ve yardımcımız olsun. Bu salonda ve dünyanın dört bir yanında bizleri dinleyen dostlarımızı bu ortak gelecek vizyonuna sahip çıkmaya davet ediyorum. Tekrar görüşmek dileğiyle, hepinizi saygıyla selamlıyorum.”
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın BM 81’inci Genel Kulunu’na hitabının tam metni
BİRLEŞMİŞ MİLLETLER 81’İNCİ GENEL KURULU HİTABI
(22 EYLÜL 2026, NEW YORK)
Sayın Başkan,
Değerli Devlet ve Hükümet Başkanları,
Sayın Genel Sekreter,
Kıymetli Delegeler,
Sizleri, şahsım ve milletim adına en kalbi duygularımla selamlıyor, bu kürsüden sizlere bir kere daha hitap etmekten büyük memnuniyet duyuyorum.
Birleşmiş Milletler 81’inci Genel Kurulu’nun, başta mazlumlar olmak üzere, tüm insanlık için hayırlara vesile olmasını Rabbim’den niyaz ediyorum.
Genel Kurul Başkanlığını tamamlayan Sayın Baerbock’a teşekkür ediyor; Başkanlığı devralan Sayın Rahman’a da başarılar diliyorum.
10 yıla yakın süredir Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği görevini tarafsızlıkla, hepsinden önemlisi cesaretle yürüten Kıymetli Dostum Sayın Guterres’e çabalarından dolayı tebriklerimizi, teşekkürlerimi iletiyorum.
Öncelikle bir üzüntümü ifade etmek isterim:
Üye ülkelerin kahir ekseriyetinin resmen tanıdığı Filistin Devleti’nin değerli başkanı Sayın Mahmud Abbas, üst üste iki yıldır bu salonda yer alamıyor.
Filistinli kardeşlerimize yönelik bu haksızlık, vicdanları yaralamaktadır.
Bilinmesini isterim ki, Sayın ABBAS bizzat burada bulunamasa da, bizler, tıpkı geçen yıl olduğu gibi, özgür ve egemen Filistin Devleti’nin sesi olacak, Filistin halkının mücadelesini bu kürsüden dünyaya duyurmaya devam edeceğiz.
Bu vesileyle, bugün bir kez daha Filistin Devleti’ni henüz tanımamış tüm ülkeleri bu kararlarını gözden geçirmeye davet ediyorum.
Sayın Başkan, Değerli Üyeler…
26 Haziran 1945 tarihinde Birleşmiş Milletler Antlaşması imzalanırken, üye ülkeler, büyük bir umutla şunları deklare etmişlerdi:
“Biz Birleşmiş Milletler halkları; bir insan ömrü içinde iki kez insanlığa tarif olunmaz acılar getiren savaş felaketinden gelecek kuşakları korumaya, temel insan haklarına, insan kişiliğinin onur ve değerine, adaletin korunması ve antlaşmadan doğan yükümlülüklere saygı gösterilmesi için gerekli koşulları oluşturmaya, iyi komşuluk anlayışı içinde birbirimizle barışık yaşamaya, uluslararası barış ve güvenliği korumak için güçlerimizi birleştirmeye karar verdik.” demişlerdi.
Anlaşmanın üzerinden 81 yılı aşkın bir süre geçti; ama insanlık halen o günkü güçlü iradenin hayat bulacağı günleri hasretle bekliyor.
Öyle çok uzağa gitmeye gerek yok…
Sadece son bir yıldaki tabloya göz atmak kâfidir.
Bakınız… Geride bıraktığımız 12 ay, 60’ı aşkın çatışma ve savaşla, son 30 yılın en kanlı dönemlerinden biri olarak kayıtlara geçti.
Gazze’den Ukrayna ve Rusya’ya, Myanmar’dan Darfur’a, İran’dan Lübnan’a, 250 bin insan hayatını kaybetti.
Çok daha fazlası tarifsiz acılar yaşadı.
Yüz binlercesi doğduğu, büyüdüğü toprakları terk etmek zorunda kaldı.
Yalnızca Gazze’de son 3 yılda, çoğu çocuk ve kadın 74 bin kardeşimiz İsrail’in devlet terörünün kurbanı oldu.
Gazze halkı halen yıkıntıların altında sevdiklerini arıyor; eşlerinin, çocuklarının, anne-babalarının naaşlarını çıkarıyor.
İsrail’in saldırılarında ellerini-ayaklarını kaybetmiş masum yavrular, tahtadan yapılan protezlerle okullarına gitmeye, hayata tutunmaya çalışıyor.
Gazze’deki hastanelerde, yakıt sıkıntısı nedeniyle jeneratörlerin yüzde 70’inden fazlası şu anda hizmet veremiyor.
Evlatlarının ve torunlarının üzerine titreyen bir baba, bir dede olarak, bu kürsüde içim parçalanarak şunu ifade etmek zorundayım:
Gazze, bugün sadece dünyanın en büyük çocuk kabristanı değildir…
Aynı zamanda dünyada en yüksek çocuk ampute oranına sahip bölgedir.
Gazze, çağımızın en insanlık dışı, en utanç verici temerküz kampıdır.
Başkan Trump’ın gayretleri ve bizim de dahil olduğumuz ülkelerin katkılarıyla varılan ateşkes sonrasında bile katledilen Gazzelilerin sayısı bin 500’ü aşmıştır.
Filistin Direniş Hareketi, barış planının ikinci aşamasına geçişi kabul ettiği halde İsrail hükümeti, işgali durdurmaya yanaşmıyor.
Batı Şeria’da ise yerleşimci terörünün en ağır dönemi yaşanıyor.
Kudüs’te, Müslüman ve Hristiyanların kutsal mekanlara erişimi engelleniyor.
Hepimizin ortak girişimi olan UNRWA yok edilmek isteniyor.
Şimdi değerli dostlarım…
Bugün kalbimle kelamım arasına yine perde koymadan bazı gerçekleri burada açık açık ifade edeceğim:
Kimse kusura bakmasın, kimse gücenmesin, alınmasın.
Bu, Tayyip Erdoğan’ın şahsi meselesi değildir…
Bu, insani bir meseledir, hepimiz için vicdani bir meseledir.
Karşımızda; öldürmeye doyamayan, soykırımcı bir zihniyet var.
Karşımızda son derece vahim bir tablo var.
Yüreğinde insanlık olan, yüreğinde merhamet, şefkat olan; insaf ve vicdan sahibi hiç kimse bu tabloya gözlerini kapatamaz.
Hepimizi sarsması gereken bu manzaranın bize anlattığı şudur:
Bundan 81 yıl önce barış ve güvenliği korumak için kurulan Birleşmiş Milletler Teşkilatı, bu görevini icra edemez hale gelmiş; daha doğrusu getirilmiştir.
Teşkilat, kan kaybetmeye devam etmektedir.
Filistin’de, Lübnan’da, Sudan’da ve diğer kriz bölgelerinde umutlarını Birleşmiş Milletlere bağlamış olanlar, derin bir hayal kırıklığı içindedir.
Ama hatırlatmak isterim ki, bir gün herkes, insanlığın ortak vicdanına sığınmak zorunda kalacaktır.
Bugün kendimizi güven içinde, refah içinde, esenlik içinde hissedebiliriz.
Çatışma bölgelerinden, kriz bölgelerinden uzakta konfor içinde yaşayabiliriz.
Fakat yarın ne olacağını, başımıza ne geleceğini hiçbirimiz bilemeyiz.
Bunun için, uluslararası sisteme duyulan güvenin yeniden tesisine odaklanan bu yılki Genel Kurul temasını fevkalade isabetli buluyorum.
Sayın Genel Sekreterin, BM80 Girişimi dahil, bu yönde sarf ettiği samimi çabaları destekliyoruz.
Bu reform iradesinin, müteakip Genel Sekreter döneminde de sürdürülmesini bekliyoruz.
Tabii burada şu hakikati de çok net ifade etmek istiyorum…
Eğer Birleşmiş Milletler’e olan güven gerçekten artırılmak isteniyorsa, yapılması gerekenler bellidir:
Gazze’de çocuklar, güven içinde olacak.
Filistinli yavrular gökyüzüne bakınca savaş uçaklarını, İHA’ları, SİHA’ları değil; özgürce süzülen uçurtmaları görecek.
Lübnan’da çocuklar gecenin bir vaktinde bomba sesleriyle uyanmayacak.
Asyalı emekçilerin alın teri, vahşi kapitalistler tarafından sömürülmeyecek.
Afrikalı kardeşlerimiz, geleceklerine en az müreffeh ülkelerin vatandaşları kadar güvenle bakacak, umutla bakacak.
Birleşmiş Milletlere güven, ancak bu şekilde yeniden sağlanabilir.
190’dan fazla ülkenin iradesinin 5 ülkenin keyfine bağlı olduğu bir yapı, kabul edelim ki, ne âdildir, ne de güveni tam manasıyla tesis edebilir.
Güvenlik Konseyi “Dünya 5’ten büyüktür” ilkesine göre mutlaka reforme edilmelidir.
Değerli Dostlarım…
Bir yandan hızla gelişen teknolojiye ayak uydurmamız gerekirken, diğer yandan daha âdil bir düzenin inşası gibi meşakkatli ancak ulvi bir sorumluluk taşıyoruz.
Bu noktada bazı temel prensipleri sizlerle burada paylaşmak istiyorum:
Evvela uluslararası hukukun, güçlüye farklı, zayıfa farklı uygulandığı mevcut anlayışı değiştirmek mecburiyetindeyiz.
Unutulmasın ki; yapanın yanına kar kaldığı, dahası cezasızlığın sıradanlaştığı bir uluslararası sistem çürümeye mahkumdur.
İkinci olarak, uluslararası iradenin krizlerin çözümünde tıkandığı her aşamada, yeni bir yol açmak için bölgesel sahiplenmeyi kullanmak durumundayız.
Türkiye olarak, bu ilkeyle hareket ettiğimiz, Karadeniz Tahıl Koridoru gibi, her konuda netice aldık; hem bölgesel hem küresel güvenliğe katkı sunduk.
Üçüncü olarak, işbirliğini ve açık diplomasiyi devletler arası münasebetlerin merkezine koyan bir anlayışı mutlaka yeniden tesis etmeliyiz.
Güvensizlik üzerine bina edilen bir siyaset anlayışının kazananı olmadığını, tarih bize acı tecrübelerle pek çok defa göstermiştir.
Dördüncü olarak, dünya genelinde gittikçe derinleşen gelir adaletsizliklerine çözüm üreten yeni bir paradigmayı beraber inşa etmeliyiz.
Biz, bunun yolunun ortak kalkınma, dayanışma ve bağlantısallıktan geçtiğine inanıyoruz.
Birbirine yollarla, ticaretle, enerji hatları ve ortak üretimle bağlanan toplumlar, eninde sonunda huzur ve istikrarda da birleşecektir.
Son olarak, insan merkezli teknoloji anlayışını hâkim kılarak, teknolojiye sahip olanlar ve olmayanlar arasında yeni duvarlar örülmesine izin vermemeliyiz.
Bilinmelidir ki; tekno-kutuplaşma ve dijital-hegemonya, ne Birleşmiş Milletler merkezli sistemin, ne de onun asli unsuru olan devletlerin hayrınadır.
Kıymetli Delegeler…
Türkiye olarak, bu ilkeleri sadece dile getirmekle kalmıyoruz.
Attığımız her adımda daha adil ve insani bir uluslararası sistemin arayışındayız.
Bölgesel sahiplenme anlayışıyla Pakistan ve Suudi Arabistan’la kurduğumuz Savunma İttifakı ile, hem aramızdaki dayanışmayı perçinliyor, hem de bölgemizdeki sorunlara bölge içerisinden çözümler üretmeyi amaçlıyoruz.
Körfez’de fitili ateşlenen çatışma ve savaş ortamının sona erdirilmesi için, ilgili aktörlerle yürüttüğümüz çabalarımız sürüyor.
Buradaki çatışmaları civar bölgelere yaymak gibi tehlikeli bir girişimin kimseye faydası olmadığının altını önemle çiziyorum.
Gazze’de ise bir yıl evvel Şarm El Şeyh’te attığımız imzanın takipçisiyiz.
Gazze’nin yeniden inşasına vakit kaybetmeden başlamamız gerekiyor.
Bu konuda sizleri, İsrail üzerinde daha fazla baskı kurmaya çağırıyorum.
Şunu artık herkes anlasın ve kabul etsin:
Filistin Devleti’ni boğma girişimleri hüsrana uğrayacaktır.
1967 sınırlarında, başkenti Doğu Kudüs olan bağımsız ve toprak bütünlüğüne sahip Filistin Devleti’nin vücut bulacağı o güzel günleri, inşallah göreceğiz.
Dostlarım…
14 yıllık zulmün ardından Suriye, 8 Aralık Devrimiyle birlikte yeni bir yola girdi.
Cumhurbaşkanı Şara’nın liderliğinde, Suriye’nin, her türlü iç ve dış tahrike rağmen, güvenli, huzurlu bir ülke olma hedefine doğru ilerlediğini görüyoruz.
Bu yolculuklarında kardeş Suriye halkının yanında olmaya devam edeceğiz.
Bir diğer komşumuz Irak’ta, devlet otoritesinin güçlendirilmesi ve istikrarın tahkim edilmesi çabalarına desteğimiz tamdır.
Kalkınma Yolu Projesi başta olmak üzere, bölgemizin refahını artıracak stratejik ulaştırma ve enerji projelerinde Irak’la işbirliği içinde çalışıyoruz.
Rusya-Ukrayna savaşının ise Ukrayna’nın egemenliği ve toprak bütünlüğü sağlanarak sona ermesi samimi arzumuzdur.
Karadeniz’de seyrüsefer emniyetinin yeniden tesisi, gıda güvenliğinin temini ve savaşın daha geniş bir coğrafyaya yayılmasının önlenmesi amacıyla taraflarla temaslarımızı sürdürüyoruz.
Karadeniz’de ticari gemilere yönelik son saldırıların, kim tarafından yapılırsa yapılsın, kabul edilemez olduğunu bilhassa vurguluyorum.
Hürmüz Boğazında seyrüsefer serbestisinin korunması gerektiğine inanıyoruz.
Ege ve Doğu Akdeniz’de, mevcut meselelerin iyi komşuluk ilişkileri temelinde ve uluslararası hukuka uygun biçimde çözülmesini arzu ediyoruz.
Doğu Akdeniz Konferansı önerimiz, müşterek bir zemin oluşturulmasına katkı yapacaktır.
Bu vesileyle, Birleşmiş Milletler Genel Kurullarında yaptığım çağrıyı bugün bir kez daha tekrarlıyorum:
Kıbrıs Türk halkının egemen eşitliği ve eşit uluslararası statüsü tescil edilmeli, maruz bırakıldığı gayriinsani izolasyon artık son bulmalıdır.
Uluslararası toplumu, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni tanımaya ve bu devletle siyasi, diplomatik ve ekonomik ilişkiler tesis etmeye davet ediyorum.
Kıymetli delegeler…
Türkiye; gelişen savunma sanayisiyle, şoklara karşı dirençli ekonomisiyle çatışmaların ortasında adeta bir istikrar adası olmayı sürdürmektedir.
Ülkemiz, Avrupa’nın ayrılmaz bir parçası olarak, kıtanın refah ve güvenliğinin temininde önemli roller üstlenmektedir.
Temmuz ayında başarıyla ev sahipliği yaptığımız NATO Ankara Zirvesi, ortak güvenliğimize ilişkin kararlılığımızın somut bir nişanesi olmuştur.
Türkiye’nin, güvenlik mimarisinin dışında bırakıldığı bir Avrupa’nın daha güçlü, daha güvenli olması, açık söylüyorum, mümkün değildir.
Biz, Avrupa Birliği’yle geleceğimizi işte bu stratejik vizyonla şekillendiriyoruz. Aynı vizyonu Birlik’ten de bekliyoruz.
Balkanlar, bizim güçlü tarihi, kültürel ve beşeri bağlarımızın olduğu bir bölgedir.
Balkan Barış Platformu’nda işbirliğimizi derinleştirecek ortak adımlar atıyoruz.
Güney Kafkasya’ya bakışımız da son derece nettir:
Azerbaycan ile Ermenistan arasında kalıcı barışın tesisini temenni ediyoruz.
Sayın Aliyev ile Sayın Paşinyan’ın ortaya koydukları çözüm iradesini takdirle karşılıyor; destekliyoruz.
Ermenistan’la yürüttüğümüz normalleşme sürecini de kararlılıkla ilerletiyoruz.
Şunu da memnuniyetle ifade etmek isterim:
Türk Devletleri Teşkilatı, yıldan yıla güçlenen örnek bir bölgesel işbirliği modeli haline gelmiştir.
30 Ekim’de Ankara’da yapılacak 13’üncü Liderler Zirvesi, Teşkilatın önünde inşallah yeni kapılar, yeni ufuklar açacaktır.
Aralık ayında Libya’da düzenleyeceğimiz 4’üncü Türkiye-Afrika Ortaklık Zirvesi ise 20 yılı aşkın süredir geliştirdiğimiz kurumsal ortaklığımızın sembolüdür.
Güney Asya’da Keşmir meselesi dâhil tüm ihtilafların, ilgili Birleşmiş Milletler şartı ve kararları çerçevesinde, diyalogla ele alınması önemlidir.
Yapıcı hareket edildiği takdirde, her türlü sorunun çözümü mümkündür.
Aynı durum Afrika kıtasındaki gerilimler için de geçerlidir.
Sudan’da ateşkes ve kalıcı barış çabalarına; Somali’de güvenlik, kalkınma ve kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi gayretlerine desteğimiz tamdır.
Libya’da istikrar ve sükunetin korunması önceliğimizdir.
Gündemdeki uzlaşı sürecinin, Libyalıların liderliği ve sahipliğinde yürütülmesi zaruridir.
Biz de, Türkiye olarak, bu sürecin başarısı için desteğimizi sürdürüyoruz.
Öte yandan, Yeniden Asya Girişimimizle, Asya-Pasifik’teki ortaklarımızla ilişkilerimizi geliştirmeye devam ediyoruz.
ASEAN’la ilişkilerimizin Diyalog Ortaklığı düzeyine yükselmesini, bu yaklaşımın somut bir neticesi olarak görüyoruz.
Aynı şekilde, Latin Amerika ve Karayip ülkeleriyle ilişkilerimizi karşılıklı saygı, ortaklık ve kazan-kazan anlayışıyla geliştiriyoruz.
Değerli Üyeler…
Hepimiz rızkımızı, yaşam kaynağımızı tabiattan alıyoruz.
Ancak dünyamız, çevre ve iklim noktasında ciddi tehditlerin eşiğinde bulunuyor.
Hava, su, toprak, bunun yanında birçok canlı iklim değişikliğinden etkileniyor.
Gelişmekte olan ülkeler ve pasifik bölgesi iklim krizini iliklerine kadar yaşarken; maalesef ihtiyaç duydukları finansmana erişimde ciddi zorluklarla karşılaşıyor.
Bu yıl Kasım ayında Antalya’da COP31 Zirvesi’ne ev sahipliği yapacağız.
Zirvede özellikle iklim adaletinin öne çıkarılmasını sağlayacağız.
Avustralya’yla geliştirdiğimiz ortaklıkla, COP31’i finansman taahhütlerinin yerine getirildiği, teknoloji transferinin hızlandırıldığı ve verilen sözlerin somut adımlara dönüştüğü bir “Uygulama COP’u” haline getirmeyi hedefliyoruz.
Bu fırsattan istifadeyle, sizleri COP31 Liderler Zirvesi’ne davet ediyorum.
Eşim Emine Erdoğan’ın 2017’de “Dünya Ortak Evimizdir” diyerek başlattığı Sıfır Atık Hareketi, o günden bugüne küresel bir farkındalık seferberliğine dönüştü.
Şurası bir gerçek ki; iklim kriziyle mücadelenin kuşkusuz pek çok yolu vardır.
Sıfır Atık Hareketi, tüm bu yolların birleştiği en sağlam köprüdür.
Sizlerin de desteğiyle bu köprünün daha da güçleneceğine inanıyorum.
Burada şu gerçeği de dikkatinize getiriyorum:
İklim değişikliği kadar büyük bir başka tehlike, tüketim hırsıyla israf kültürünün yaygınlaşmasıdır.
Dünyada her yıl 5,8 trilyon tabak yemek çöpe gitmekte, yani 2 milyar tonun üzerinde gıda israf edilmektedir.
Bir tarafta tonlarca yemeğin çöpe atıldığı, diğer tarafta yüz milyonlarca insanın çöpten yemek topladığı bir dünyada, adaletten bahsedilemez.
Türkiye olarak, gerek israfın önlenmesi çalışmalarına, gerekse küresel gıda güvenliğinin sağlanmasına her türlü katkıyı yapmaya hazırız.
Bu anlayışla, Doktor Mehmet Mehdi Eker’i, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Teşkilatı Genel Direktörlüğü’ne aday gösterdik.
Desteklerinizi esirgemeyeceğinize inanıyorum.
Şunun da bilinmesinde fayda vardır:
Dünyamız hızla değişirken, insanlık da eş zamanlı olarak yeni sosyal tehditlerle yüzleşmeye başlamıştır.
Batıda veba gibi yayılan İslam düşmanlığı, bunların en başında geliyor.
Bilhassa Müslüman kadınlar ve kız çocukları son yıllarda ayrımcılığa daha fazla maruz kalıyor.
Kimi ülkelerin okullarda uygulamaya koyduğu başörtüsü yasaklarını, kadınların en temel haklarına yapılmış bir saldırı olarak görüyoruz.
Artan yabancı karşıtlığı, kültürel ırkçılık ve antisemitizm de kararlılıkla mücadele edilmesi gereken zehirli akımlardır.
Küresel cinsiyetsizleştirme politikaları, aile kurumuyla birlikte masum çocukları da hedef alan bir kuşatmaya dönüşmüştür.
Bu kuşatmayı, ancak kadın ve erkekten oluşan aileyi koruyarak kırabiliriz.
Türkiye, lobilerin saldırılarına rağmen aile ve çocukların korunmasında inisiyatif almaya devam edecektir.
Toplumsal barışı dinamitleyen bir diğer tehdit, sosyal medyada yaygınlaşan dezenformasyon faaliyetleridir.
Hakikati savunmak, bugün daha önce hiç olmadığı kadar önemli hale gelmiştir.
Aynı tehlikeyle kontrolü giderek zorlaşan yapay zekada da karşılaşıyoruz.
Yapay zeka için uluslararası ortak bir hukuki çerçeve oluşturulmasının vakti çoktan gelmiştir.
Birleşmiş Milletler Uluslararası Yapay Zeka Sözleşmesi’nin hazırlanması ve yürürlüğe konulması için yürütülen çalışmalara hız verilmesi mühimdir.
Değerli delegeler, çok kıymetli dostlarım…
Bugün burada açık yüreklilikle dile getirdiğim gerçekler elbette birilerini rahatsız edecek, konforlarını bozacak, yalanlarının maskesini indirecektir.
Bunların, sesimizi kısmak için her türlü algı operasyonuna baş vuracaklarını da çok iyi biliyorum.
Merhum bir şairimizin ifadeleriyle*:
“Onlar sanıyorlar ki,
Biz sussak mesele kalmayacak.
Halbuki biz sussak, tarih susmayacak.
Tarih sussa, hakikat susmayacak.
Onlar sanıyorlar ki,
Bizden kurtulsalar mesele kalmayacak.
Halbuki bizden kurtulsalar,
Vicdan azabından kurtulamayacaklar.
Vicdan azabından kurtulsalar,
Tarihin azabından kurtulamayacaklar.
Tarihin azabından kurtulsalar,
Allah’ın gazabından kurtulamayacaklar.”
Tayyip Erdoğan olarak; vicdanıyla, tarihiyle, merhametiyle büyük bir milletin Cumhurbaşkanı olarak, Rabbim ömür verdikçe, bu kürsüden mazlumların, mağdurların, kimsesizlerin hakkını savunmaya, onların da sesi olmaya, onlar için de konuşmaya, mücadele vermeye inşallah devam edeceğim.
Biz, gerekirse sıkıntı çekeriz, gerekirse bedel öderiz; ama haksızlık karşısında susmayız, zulme asla rıza göstermeyiz.
Dünyanın gidişatına baktığımızda önümüzde iki yol olduğu görülecektir:
Ya korkuyla, çatışmayla ve içe kapanmayla belirsizliği daha da büyüteceğiz…
Ya da adaletle, dayanışmayla ve ortak iradeyle geleceği beraber inşa edeceğiz.
Şüphesiz karanlığa yumruk sallamak kolaydır.
Zor olan, o karanlığı aydınlatacak bir mum yakabilmektir.
Türkiye ikinci yolu seçmiştir ve bu yolda inşallah sabırla yürüyecektir.
Rabbim yolumuzu açık etsin, yar ve yardımcımız olsun, diyorum.
Bu salonda ve dünyanın dört bir yanında bizleri dinleyen dostlarımızı bu ortak gelecek vizyonuna sahip çıkmaya davet ediyorum.
Tekrar görüşmek dileğiyle, hepinizi bir kez daha saygıyla selamlıyorum.
Kalın sağlıcakla…
*Şiir, Rahmetli Sezai Karakoç’a aittir.
Kaynak: AA
Bir yanıt yazın