چین ٥٨٤ میلیار طولار آری
گه یاتیریمییله أوەجدیی گریدە بیراقدی – Çin 584 Milyar Dolar Ar-Ge Yatırımıyla OECD’yi Geride Bıraktı
چینÇin اولوسالUlusal ایستاتیستیكİstatistik بوروسینڭBürosu’nun ١٦16 اکیمدەEkim’de پایلاشدیغیpaylaştığı ویریلرەverilere گورەgöre چینڭÇin’in آراشدیرمهaraştırma وve گلیشدیرمهgeliştirme خرجامالریharcamaları ٢٠٢٥2025 ییلندەyılında برbir أوڭجەکیönceki ییلهyıla قیاسلەkıyasla یوزدەyüzde ٨،٢8,2 آرتارقartarak ٣،٩٣3,93 تریلیونtrilyon یوانyuan سویەسنەseviyesine (یاقلاشیق(yaklaşık ٥٨٤،٥584,5 میلیارmilyar طولار)dolar) اولاشدی.ulaştı. ٢٠٢١-٢٠٢٥2021-2025 ییللرنیyıllarını قاپسایانkapsayan ١٤.14. بشBeş ییللقYıllık پلانPlan دونمندهdöneminde آری-گهAr-Ge بوتچەسنیbütçesini ییللقyıllık اورتەلامەortalama یوزدەyüzde ١٠10 آرطیرانartıran پکین،Pekin, عبدنڭABD’nin آردندنardından کرهسالküresel ایکنجیikinci بویوكbüyük آری-گهAr-Ge یاتیریمجیسیyatırımcısı قونومینیkonumunu قورودی.korudu. خرجامالرڭHarcamaların دوزییdüzeyi آلمانیەنڭAlmanya’nın ٣،٤3,4 قاتنە،katına, ژاپونیەنڭJaponya’nın ایسەise ٣،٥3,5 قاتنەkatına اولاشدی.ulaştı.
آری-گهAr-Ge خرجامالرنڭharcamalarının گایریسافیgayrisafi یورتyurt ایچیiçi حاصلەیەhasılaya اورانیoranı یوزدەyüzde ٢،٨ە2,8'e یوکسلدیyükseldi وve چین،Çin, یوزدەyüzde ٢،٧٢2,72 اولانolan أوەجدOECD اورتەلامەسنیortalamasını ایلكilk کزkez آشاراكaşarak کرهسالküresel صیرالامادهsıralamada ١٢.12. قونومەkonuma یرلشدی.yerleşti. تملTemel بیلیمbilim خرجامالریharcamaları ایسەise یوزدەyüzde ١٣،٣13,3 آرتیشلەartışla ٢٨٣،٤٦283,46 میلیارmilyar یوانyuan (یاقلاشیق(yaklaşık ٤٠40 میلیارmilyar طولار)dolar) ایلەile گنلgenel آرتیشartış خیزنڭhızının بلیرگینbelirgin بیچیمدەbiçimde أوزرینهüzerine چیقتی.çıktı.
أوزلÖzel سکتورSektör ٤٢٠420 میلیارMilyar طولاریDoları آشتیAştı
آری-گهAr-Ge أکوصیستەمینینekosisteminin فینانسمانfinansman موتوریmotoru قورومسالkurumsal ایشلتمەلرişletmeler اولمەییolmayı سوردیردی.sürdürdü. شرکتŞirket آراشدیرمهaraştırma یاتیریملریyatırımları ایلكilk کزkez ٣3 تریلیونtrilyon یوانیyuanı آشاراكaşarak طوپلامtoplam اولوسالulusal بوتچەنڭbütçenin یوزدەyüzde ٧٧،٤نی77,4'ünü اولوشدیردی.oluşturdu. بولگهسالBölgesel طاغیلیمدهdağılımda گوانگدونگ،Guangdong, ژیانگصو،Jiangsu, زهژیانگZhejiang وve صحاندونگShandong ایالتلریeyaletleri ایلەile پکینPekin وve شانگحاىŞanghay أوڭەöne چیقتی.çıktı. چینÇin بیلیمBilim وve تکنولوژیTeknoloji باقانیBakanı یینYin هژون،Hejun, یاریyarı ایلتکنلر،iletkenler, اندوسترییلendüstriyel ماکینەلرmakineler وve حسّاسhassas اولچومölçüm جهازلریدەكیcihazlarındaki طیشهdışa باغیملیلقbağımlılık داربوغازلارینینdarboğazlarının أوڭمزدەکیönümüzdeki سورچدەsüreçte چوزولەجەگینیçözüleceğini وورغولادی.vurguladı. قوانطومKuantum تکنولوژیلری،teknolojileri, یاپایyapay ذکا،zeka, بییوطکنولوژیbiyoteknoloji وve بین-بیلگیbeyin-bilgisayar صایار آرایوزلەرینهarayüzlerine دەde طوغریدنdoğrudan قایناقkaynak آقطاریلاجاك.aktarılacak.
عبدABD کسییور،Kesiyor, چینÇin آرطیرییورArtırıyor
پکینڭPekin’in آری-گهAr-Ge قایناقلرنیkaynaklarını بویوتمسی،büyütmesi, اوهشیڭتون’دهکیWashington’daki بوتچەbütçe کسینتیلرییلهkesintileriyle کسکینkeskin برbir تضادtezat اولوشدیرویور.oluşturuyor. ترمپTrump یوڭتیمنڭyönetiminin ٢٠٢٦2026 فدەرالfederal بوتچەbütçe تاصاریسیندهtasarısında اولوسالUlusal صاغلقSağlık انستیتولرندهEnstitüleri’nde (نه)(NIH) یوزدەyüzde ٣٩،39, اولوسالUlusal بیلیمBilim واقفندهVakfı’nda (نصف)(NSF) ایسەise یوزدەyüzde ٥٥55 اورانندەoranında کسینتیkesinti أوڭ گورولییور.öngörülüyor. حارواردHarvard باسینهسBusiness صجحوولSchool آنالیزنەanalizine گورەgöre ٢٠٢٥2025 ییلیyılı باشلرندهbaşlarında نهNIH قاپسامندەکیkapsamındaki یاقلاشیقyaklaşık ٣3 میلیارmilyar طولارلقdolarlık هبهhibe دستگنڭdesteğinin طوڭدورولمسیdondurulması یاya دەda ابطالیiptali صوڭوجندەsonucunda یاقلاشیقyaklaşık ٣.٨٠٠3.800 آراشدیرمهaraştırma پروژەسیprojesi سکتەیەsekteye اوغرەدی.uğradı.
قایناق:Kaynak: آهAA
چین ٥٨٤ میلیار طولار آری
چین اولوسال ایستاتیستیك بوروسینڭ ١٦ اکیمدە پایلاشدیغی ویریلرە گورە چینڭ آراشدیرمه و گلیشدیرمه خرجامالری ٢٠٢٥ ییلندە بر أوڭجەکی ییله قیاسلە یوزدە ٨،٢ آرتارق ٣،٩٣ تریلیون یوان سویەسنە (یاقلاشیق ٥٨٤،٥ میلیار طولار) اولاشدی. ٢٠٢١-٢٠٢٥ ییللرنی قاپسایان ١٤. بش ییللق پلان دونمنده آری-گه بوتچەسنی ییللق اورتەلامە یوزدە ١٠ آرطیران پکین، عبدنڭ آردندن کرهسال ایکنجی بویوك آری-گه یاتیریمجیسی قونومینی قورودی. خرجامالرڭ دوزیی آلمانیەنڭ ٣،٤ قاتنە، ژاپونیەنڭ ایسە ٣،٥ قاتنە اولاشدی.
آری-گه خرجامالرنڭ گایریسافی یورت ایچی حاصلەیە اورانی یوزدە ٢،٨ە یوکسلدی و چین، یوزدە ٢،٧٢ اولان أوەجد اورتەلامەسنی ایلك کز آشاراك کرهسال صیرالاماده ١٢. قونومە یرلشدی. تمل بیلیم خرجامالری ایسە یوزدە ١٣،٣ آرتیشلە ٢٨٣،٤٦ میلیار یوان (یاقلاشیق ٤٠ میلیار طولار) ایلە گنل آرتیش خیزنڭ بلیرگین بیچیمدە أوزرینه چیقتی.
أوزل سکتور ٤٢٠ میلیار طولاری آشتی
آری-گه أکوصیستەمینین فینانسمان موتوری قورومسال ایشلتمەلر اولمەیی سوردیردی. شرکت آراشدیرمه یاتیریملری ایلك کز ٣ تریلیون یوانی آشاراك طوپلام اولوسال بوتچەنڭ یوزدە ٧٧،٤نی اولوشدیردی. بولگهسال طاغیلیمده گوانگدونگ، ژیانگصو، زهژیانگ و صحاندونگ ایالتلری ایلە پکین و شانگحاى أوڭە چیقتی. چین بیلیم و تکنولوژی باقانی یین هژون، یاری ایلتکنلر، اندوسترییل ماکینەلر و حسّاس اولچوم جهازلریدەكی طیشه باغیملیلق داربوغازلارینین أوڭمزدەکی سورچدە چوزولەجەگینی وورغولادی. قوانطوم تکنولوژیلری، یاپای ذکا، بییوطکنولوژی و بین-بیلگی صایار آرایوزلەرینه دە طوغریدن قایناق آقطاریلاجاك.
عبد کسییور، چین آرطیرییور
پکینڭ آری-گه قایناقلرنی بویوتمسی، اوهشیڭتون’دهکی بوتچە کسینتیلرییله کسکین بر تضاد اولوشدیرویور. ترمپ یوڭتیمنڭ ٢٠٢٦ فدەرال بوتچە تاصاریسینده اولوسال صاغلق انستیتولرنده (نه) یوزدە ٣٩، اولوسال بیلیم واقفنده (نصف) ایسە یوزدە ٥٥ اورانندە کسینتی أوڭ گورولییور. حاروارد باسینهس صجحوول آنالیزنە گورە ٢٠٢٥ ییلی باشلرنده نه قاپسامندەکی یاقلاشیق ٣ میلیار طولارلق هبه دستگنڭ طوڭدورولمسی یا دە ابطالی صوڭوجندە یاقلاشیق ٣.٨٠٠ آراشدیرمه پروژەسی سکتەیە اوغرەدی.
قایناق: آه
آری-گه خرجامالرنڭ گایریسافی یورت ایچی حاصلەیە اورانی یوزدە ٢،٨ە یوکسلدی و چین، یوزدە ٢،٧٢ اولان أوەجد اورتەلامەسنی ایلك کز آشاراك کرهسال صیرالاماده ١٢. قونومە یرلشدی. تمل بیلیم خرجامالری ایسە یوزدە ١٣،٣ آرتیشلە ٢٨٣،٤٦ میلیار یوان (یاقلاشیق ٤٠ میلیار طولار) ایلە گنل آرتیش خیزنڭ بلیرگین بیچیمدە أوزرینه چیقتی.
أوزل سکتور ٤٢٠ میلیار طولاری آشتی
آری-گه أکوصیستەمینین فینانسمان موتوری قورومسال ایشلتمەلر اولمەیی سوردیردی. شرکت آراشدیرمه یاتیریملری ایلك کز ٣ تریلیون یوانی آشاراك طوپلام اولوسال بوتچەنڭ یوزدە ٧٧،٤نی اولوشدیردی. بولگهسال طاغیلیمده گوانگدونگ، ژیانگصو، زهژیانگ و صحاندونگ ایالتلری ایلە پکین و شانگحاى أوڭە چیقتی. چین بیلیم و تکنولوژی باقانی یین هژون، یاری ایلتکنلر، اندوسترییل ماکینەلر و حسّاس اولچوم جهازلریدەكی طیشه باغیملیلق داربوغازلارینین أوڭمزدەکی سورچدە چوزولەجەگینی وورغولادی. قوانطوم تکنولوژیلری، یاپای ذکا، بییوطکنولوژی و بین-بیلگی صایار آرایوزلەرینه دە طوغریدن قایناق آقطاریلاجاك.
عبد کسییور، چین آرطیرییور
پکینڭ آری-گه قایناقلرنی بویوتمسی، اوهشیڭتون’دهکی بوتچە کسینتیلرییله کسکین بر تضاد اولوشدیرویور. ترمپ یوڭتیمنڭ ٢٠٢٦ فدەرال بوتچە تاصاریسینده اولوسال صاغلق انستیتولرنده (نه) یوزدە ٣٩، اولوسال بیلیم واقفنده (نصف) ایسە یوزدە ٥٥ اورانندە کسینتی أوڭ گورولییور. حاروارد باسینهس صجحوول آنالیزنە گورە ٢٠٢٥ ییلی باشلرنده نه قاپسامندەکی یاقلاشیق ٣ میلیار طولارلق هبه دستگنڭ طوڭدورولمسی یا دە ابطالی صوڭوجندە یاقلاشیق ٣.٨٠٠ آراشدیرمه پروژەسی سکتەیە اوغرەدی.
قایناق: آه
گه یاتیریمییله أوەجدیی گریدە بیراقدی – Çin 584 Milyar Dolar Ar-Ge Yatırımıyla OECD’yi Geride Bıraktı
Çin Ulusal İstatistik Bürosu’nun 16 Ekim’de paylaştığı verilere göre Çin’in araştırma ve geliştirme harcamaları 2025 yılında bir önceki yıla kıyasla yüzde 8,2 artarak 3,93 trilyon yuan seviyesine (yaklaşık 584,5 milyar dolar) ulaştı. 2021-2025 yıllarını kapsayan 14. Beş Yıllık Plan döneminde Ar-Ge bütçesini yıllık ortalama yüzde 10 artıran Pekin, ABD’nin ardından küresel ikinci büyük Ar-Ge yatırımcısı konumunu korudu. Harcamaların düzeyi Almanya’nın 3,4 katına, Japonya’nın ise 3,5 katına ulaştı.
Ar-Ge harcamalarının gayrisafi yurt içi hasılaya oranı yüzde 2,8’e yükseldi ve Çin, yüzde 2,72 olan OECD ortalamasını ilk kez aşarak küresel sıralamada 12. konuma yerleşti. Temel bilim harcamaları ise yüzde 13,3 artışla 283,46 milyar yuan (yaklaşık 40 milyar dolar) ile genel artış hızının belirgin biçimde üzerine çıktı.
Özel Sektör 420 Milyar Doları Aştı
Ar-Ge ekosisteminin finansman motoru kurumsal işletmeler olmayı sürdürdü. Şirket araştırma yatırımları ilk kez 3 trilyon yuanı aşarak toplam ulusal bütçenin yüzde 77,4’ünü oluşturdu. Bölgesel dağılımda Guangdong, Jiangsu, Zhejiang ve Shandong eyaletleri ile Pekin ve Şanghay öne çıktı. Çin Bilim ve Teknoloji Bakanı Yin Hejun, yarı iletkenler, endüstriyel makineler ve hassas ölçüm cihazlarındaki dışa bağımlılık darboğazlarının önümüzdeki süreçte çözüleceğini vurguladı. Kuantum teknolojileri, yapay zeka, biyoteknoloji ve beyin-bilgisayar arayüzlerine de doğrudan kaynak aktarılacak.
ABD Kesiyor, Çin Artırıyor
Pekin’in Ar-Ge kaynaklarını büyütmesi, Washington’daki bütçe kesintileriyle keskin bir tezat oluşturuyor. Trump yönetiminin 2026 federal bütçe tasarısında Ulusal Sağlık Enstitüleri’nde (NIH) yüzde 39, Ulusal Bilim Vakfı’nda (NSF) ise yüzde 55 oranında kesinti öngörülüyor. Harvard Business School analizine göre 2025 yılı başlarında NIH kapsamındaki yaklaşık 3 milyar dolarlık hibe desteğinin dondurulması ya da iptali sonucunda yaklaşık 3.800 araştırma projesi sekteye uğradı.
Kaynak: AA
Ar-Ge harcamalarının gayrisafi yurt içi hasılaya oranı yüzde 2,8’e yükseldi ve Çin, yüzde 2,72 olan OECD ortalamasını ilk kez aşarak küresel sıralamada 12. konuma yerleşti. Temel bilim harcamaları ise yüzde 13,3 artışla 283,46 milyar yuan (yaklaşık 40 milyar dolar) ile genel artış hızının belirgin biçimde üzerine çıktı.
Özel Sektör 420 Milyar Doları Aştı
Ar-Ge ekosisteminin finansman motoru kurumsal işletmeler olmayı sürdürdü. Şirket araştırma yatırımları ilk kez 3 trilyon yuanı aşarak toplam ulusal bütçenin yüzde 77,4’ünü oluşturdu. Bölgesel dağılımda Guangdong, Jiangsu, Zhejiang ve Shandong eyaletleri ile Pekin ve Şanghay öne çıktı. Çin Bilim ve Teknoloji Bakanı Yin Hejun, yarı iletkenler, endüstriyel makineler ve hassas ölçüm cihazlarındaki dışa bağımlılık darboğazlarının önümüzdeki süreçte çözüleceğini vurguladı. Kuantum teknolojileri, yapay zeka, biyoteknoloji ve beyin-bilgisayar arayüzlerine de doğrudan kaynak aktarılacak.
ABD Kesiyor, Çin Artırıyor
Pekin’in Ar-Ge kaynaklarını büyütmesi, Washington’daki bütçe kesintileriyle keskin bir tezat oluşturuyor. Trump yönetiminin 2026 federal bütçe tasarısında Ulusal Sağlık Enstitüleri’nde (NIH) yüzde 39, Ulusal Bilim Vakfı’nda (NSF) ise yüzde 55 oranında kesinti öngörülüyor. Harvard Business School analizine göre 2025 yılı başlarında NIH kapsamındaki yaklaşık 3 milyar dolarlık hibe desteğinin dondurulması ya da iptali sonucunda yaklaşık 3.800 araştırma projesi sekteye uğradı.
Kaynak: AA
📖 Osmanlıca Orijinal Metin
چین ٥٨٤ میلیار طولار آری
چین اولوسال ایستاتیستیك بوروسینڭ ١٦ اکیمدە پایلاشدیغی ویریلرە گورە چینڭ آراشدیرمه و گلیشدیرمه خرجامالری ٢٠٢٥ ییلندە بر أوڭجەکی ییله قیاسلە یوزدە ٨،٢ آرتارق ٣،٩٣ تریلیون یوان سویەسنە (یاقلاشیق ٥٨٤،٥ میلیار طولار) اولاشدی. ٢٠٢١-٢٠٢٥ ییللرنی قاپسایان ١٤. بش ییللق پلان دونمنده آری-گه بوتچەسنی ییللق اورتەلامە یوزدە ١٠ آرطیران پکین، عبدنڭ آردندن کرهسال ایکنجی بویوك آری-گه یاتیریمجیسی قونومینی قورودی. خرجامالرڭ دوزیی آلمانیەنڭ ٣،٤ قاتنە، ژاپونیەنڭ ایسە ٣،٥ قاتنە اولاشدی.آری-گه خرجامالرنڭ گایریسافی یورت ایچی حاصلەیە اورانی یوزدە ٢،٨ە یوکسلدی و چین، یوزدە ٢،٧٢ اولان أوەجد اورتەلامەسنی ایلك کز آشاراك کرهسال صیرالاماده ١٢. قونومە یرلشدی. تمل بیلیم خرجامالری ایسە یوزدە ١٣،٣ آرتیشلە ٢٨٣،٤٦ میلیار یوان (یاقلاشیق ٤٠ میلیار طولار) ایلە گنل آرتیش خیزنڭ بلیرگین بیچیمدە أوزرینه چیقتی.
أوزل سکتور ٤٢٠ میلیار طولاری آشتی
آری-گه أکوصیستەمینین فینانسمان موتوری قورومسال ایشلتمەلر اولمەیی سوردیردی. شرکت آراشدیرمه یاتیریملری ایلك کز ٣ تریلیون یوانی آشاراك طوپلام اولوسال بوتچەنڭ یوزدە ٧٧،٤نی اولوشدیردی. بولگهسال طاغیلیمده گوانگدونگ، ژیانگصو، زهژیانگ و صحاندونگ ایالتلری ایلە پکین و شانگحاى أوڭە چیقتی. چین بیلیم و تکنولوژی باقانی یین هژون، یاری ایلتکنلر، اندوسترییل ماکینەلر و حسّاس اولچوم جهازلریدەكی طیشه باغیملیلق داربوغازلارینین أوڭمزدەکی سورچدە چوزولەجەگینی وورغولادی. قوانطوم تکنولوژیلری، یاپای ذکا، بییوطکنولوژی و بین-بیلگی صایار آرایوزلەرینه دە طوغریدن قایناق آقطاریلاجاك.
عبد کسییور، چین آرطیرییور
پکینڭ آری-گه قایناقلرنی بویوتمسی، اوهشیڭتون’دهکی بوتچە کسینتیلرییله کسکین بر تضاد اولوشدیرویور. ترمپ یوڭتیمنڭ ٢٠٢٦ فدەرال بوتچە تاصاریسینده اولوسال صاغلق انستیتولرنده (نه) یوزدە ٣٩، اولوسال بیلیم واقفنده (نصف) ایسە یوزدە ٥٥ اورانندە کسینتی أوڭ گورولییور. حاروارد باسینهس صجحوول آنالیزنە گورە ٢٠٢٥ ییلی باشلرنده نه قاپسامندەکی یاقلاشیق ٣ میلیار طولارلق هبه دستگنڭ طوڭدورولمسی یا دە ابطالی صوڭوجندە یاقلاشیق ٣.٨٠٠ آراشدیرمه پروژەسی سکتەیە اوغرەدی.
قایناق: آه
🔤 Latinize Transkripsiyon (Çeviriyazı)
گه یاتیریمییله أوەجدیی گریدە بیراقدی – Çin 584 Milyar Dolar Ar-Ge Yatırımıyla OECD’yi Geride Bıraktı
Çin Ulusal İstatistik Bürosu’nun 16 Ekim’de paylaştığı verilere göre Çin’in araştırma ve geliştirme harcamaları 2025 yılında bir önceki yıla kıyasla yüzde 8,2 artarak 3,93 trilyon yuan seviyesine (yaklaşık 584,5 milyar dolar) ulaştı. 2021-2025 yıllarını kapsayan 14. Beş Yıllık Plan döneminde Ar-Ge bütçesini yıllık ortalama yüzde 10 artıran Pekin, ABD’nin ardından küresel ikinci büyük Ar-Ge yatırımcısı konumunu korudu. Harcamaların düzeyi Almanya’nın 3,4 katına, Japonya’nın ise 3,5 katına ulaştı.Ar-Ge harcamalarının gayrisafi yurt içi hasılaya oranı yüzde 2,8’e yükseldi ve Çin, yüzde 2,72 olan OECD ortalamasını ilk kez aşarak küresel sıralamada 12. konuma yerleşti. Temel bilim harcamaları ise yüzde 13,3 artışla 283,46 milyar yuan (yaklaşık 40 milyar dolar) ile genel artış hızının belirgin biçimde üzerine çıktı.
Özel Sektör 420 Milyar Doları Aştı
Ar-Ge ekosisteminin finansman motoru kurumsal işletmeler olmayı sürdürdü. Şirket araştırma yatırımları ilk kez 3 trilyon yuanı aşarak toplam ulusal bütçenin yüzde 77,4’ünü oluşturdu. Bölgesel dağılımda Guangdong, Jiangsu, Zhejiang ve Shandong eyaletleri ile Pekin ve Şanghay öne çıktı. Çin Bilim ve Teknoloji Bakanı Yin Hejun, yarı iletkenler, endüstriyel makineler ve hassas ölçüm cihazlarındaki dışa bağımlılık darboğazlarının önümüzdeki süreçte çözüleceğini vurguladı. Kuantum teknolojileri, yapay zeka, biyoteknoloji ve beyin-bilgisayar arayüzlerine de doğrudan kaynak aktarılacak.
ABD Kesiyor, Çin Artırıyor
Pekin’in Ar-Ge kaynaklarını büyütmesi, Washington’daki bütçe kesintileriyle keskin bir tezat oluşturuyor. Trump yönetiminin 2026 federal bütçe tasarısında Ulusal Sağlık Enstitüleri’nde (NIH) yüzde 39, Ulusal Bilim Vakfı’nda (NSF) ise yüzde 55 oranında kesinti öngörülüyor. Harvard Business School analizine göre 2025 yılı başlarında NIH kapsamındaki yaklaşık 3 milyar dolarlık hibe desteğinin dondurulması ya da iptali sonucunda yaklaşık 3.800 araştırma projesi sekteye uğradı.
Kaynak: AA
📚 Metinde Geçen Kelimelerin Lugatçesi
Yüzde
➔
یوزدە<br />
Milyar
➔
میلیار<br />
Ulusal
➔
اولوسال<br />
Yaklaşık
➔
یاقلاشیق<br />
Araştırma
➔
آراشدیرمه<br />
Pekin
➔
پکین<br />
Bilim
➔
بیلیم<br />
Harcamaları
➔
خرجامالری<br />
Trilyon
➔
تریلیون<br />
Yuan
➔
یوان<br />
Dolar
➔
طولار<br />
Ulaştı
➔
اولاشدی<br />
Yıllık
➔
ییللق<br />
Küresel
➔
کرهسال<br />
Katına
➔
قاتنە<br />
Aşarak
➔
آشاراك<br />
Çıktı
➔
چیقتی<br />
Kaynak
➔
قایناق<br />
Bütçe
➔
بوتچە<br />
İstatistik
➔
أی̇صطاطیستیك<br />
Bürosu
➔
بوروسی<br />
Ekim
➔
اکیم<br />
Paylaştığı
➔
پایلاشدیغی<br />
Verilere
➔
ویریلرە<br />
Geliştirme
➔
گلیشدیرمه<br />
Yılında
➔
ییلندە<br />
Önceki
➔
أوڭجەکی<br />
Yıla
➔
ییله<br />
Kıyasla
➔
قیاسلە<br />
Artarak
➔
آرتارق
چین اولوسال ایستاتیستیك بوروسینڭ ١٦ اکیمدە پایلاشدیغی ویریلرە گورە چینڭ آراشدیرمه و گلیشدیرمه خرجامالری ٢٠٢٥ ییلندە بر أوڭجەکی ییله قیاسلە یوزدە ٨،٢ آرتارق ٣،٩٣ تریلیون یوان سویەسنە (یاقلاشیق ٥٨٤،٥ میلیار طولار) اولاشدی. ٢٠٢١-٢٠٢٥ ییللرنی قاپسایان ١٤. بش ییللق پلان دونمنده آری-گه بوتچەسنی ییللق اورتەلامە یوزدە ١٠ آرطیران پکین، عبدنڭ آردندن کرهسال ایکنجی بویوك آری-گه یاتیریمجیسی قونومینی قورودی. خرجامالرڭ دوزیی آلمانیەنڭ ٣،٤ قاتنە، ژاپونیەنڭ ایسە ٣،٥ قاتنە اولاشدی.
آری-گه خرجامالرنڭ گایریسافی یورت ایچی حاصلەیە اورانی یوزدە ٢،٨ە یوکسلدی و چین، یوزدە ٢،٧٢ اولان أوەجد اورتەلامەسنی ایلك کز آشاراك کرهسال صیرالاماده ١٢. قونومە یرلشدی. تمل بیلیم خرجامالری ایسە یوزدە ١٣،٣ آرتیشلە ٢٨٣،٤٦ میلیار یوان (یاقلاشیق ٤٠ میلیار طولار) ایلە گنل آرتیش خیزنڭ بلیرگین بیچیمدە أوزرینه چیقتی.
أوزل سکتور ٤٢٠ میلیار طولاری آشتی
آری-گه أکوصیستەمینین فینانسمان موتوری قورومسال ایشلتمەلر اولمەیی سوردیردی. شرکت آراشدیرمه یاتیریملری ایلك کز ٣ تریلیون یوانی آشاراك طوپلام اولوسال بوتچەنڭ یوزدە ٧٧،٤نی اولوشدیردی. بولگهسال طاغیلیمده گوانگدونگ، ژیانگصو، زهژیانگ و صحاندونگ ایالتلری ایلە پکین و شانگحاى أوڭە چیقتی. چین بیلیم و تکنولوژی باقانی یین هژون، یاری ایلتکنلر، اندوسترییل ماکینەلر و حسّاس اولچوم جهازلریدەكی طیشه باغیملیلق داربوغازلارینین أوڭمزدەکی سورچدە چوزولەجەگینی وورغولادی. قوانطوم تکنولوژیلری، یاپای ذکا، بییوطکنولوژی و بین-بیلگی صایار آرایوزلەرینه دە طوغریدن قایناق آقطاریلاجاك.
عبد کسییور، چین آرطیرییور
پکینڭ آری-گه قایناقلرنی بویوتمسی، اوهشیڭتون’دهکی بوتچە کسینتیلرییله کسکین بر تضاد اولوشدیرویور. ترمپ یوڭتیمنڭ ٢٠٢٦ فدەرال بوتچە تاصاریسینده اولوسال صاغلق انستیتولرنده (نه) یوزدە ٣٩، اولوسال بیلیم واقفنده (نصف) ایسە یوزدە ٥٥ اورانندە کسینتی أوڭ گورولییور. حاروارد باسینهس صجحوول آنالیزنە گورە ٢٠٢٥ ییلی باشلرنده نه قاپسامندەکی یاقلاشیق ٣ میلیار طولارلق هبه دستگنڭ طوڭدورولمسی یا دە ابطالی صوڭوجندە یاقلاشیق ٣.٨٠٠ آراشدیرمه پروژەسی سکتەیە اوغرەدی.
قایناق: آه
Çin Ulusal İstatistik Bürosu’nun 16 Ekim’de paylaştığı verilere göre Çin’in araştırma ve geliştirme harcamaları 2025 yılında bir önceki yıla kıyasla yüzde 8,2 artarak 3,93 trilyon yuan seviyesine (yaklaşık 584,5 milyar dolar) ulaştı. 2021-2025 yıllarını kapsayan 14. Beş Yıllık Plan döneminde Ar-Ge bütçesini yıllık ortalama yüzde 10 artıran Pekin, ABD’nin ardından küresel ikinci büyük Ar-Ge yatırımcısı konumunu korudu. Harcamaların düzeyi Almanya’nın 3,4 katına, Japonya’nın ise 3,5 katına ulaştı.
Ar-Ge harcamalarının gayrisafi yurt içi hasılaya oranı yüzde 2,8’e yükseldi ve Çin, yüzde 2,72 olan OECD ortalamasını ilk kez aşarak küresel sıralamada 12. konuma yerleşti. Temel bilim harcamaları ise yüzde 13,3 artışla 283,46 milyar yuan (yaklaşık 40 milyar dolar) ile genel artış hızının belirgin biçimde üzerine çıktı.
Özel Sektör 420 Milyar Doları Aştı
Ar-Ge ekosisteminin finansman motoru kurumsal işletmeler olmayı sürdürdü. Şirket araştırma yatırımları ilk kez 3 trilyon yuanı aşarak toplam ulusal bütçenin yüzde 77,4’ünü oluşturdu. Bölgesel dağılımda Guangdong, Jiangsu, Zhejiang ve Shandong eyaletleri ile Pekin ve Şanghay öne çıktı. Çin Bilim ve Teknoloji Bakanı Yin Hejun, yarı iletkenler, endüstriyel makineler ve hassas ölçüm cihazlarındaki dışa bağımlılık darboğazlarının önümüzdeki süreçte çözüleceğini vurguladı. Kuantum teknolojileri, yapay zeka, biyoteknoloji ve beyin-bilgisayar arayüzlerine de doğrudan kaynak aktarılacak.
ABD Kesiyor, Çin Artırıyor
Pekin’in Ar-Ge kaynaklarını büyütmesi, Washington’daki bütçe kesintileriyle keskin bir tezat oluşturuyor. Trump yönetiminin 2026 federal bütçe tasarısında Ulusal Sağlık Enstitüleri’nde (NIH) yüzde 39, Ulusal Bilim Vakfı’nda (NSF) ise yüzde 55 oranında kesinti öngörülüyor. Harvard Business School analizine göre 2025 yılı başlarında NIH kapsamındaki yaklaşık 3 milyar dolarlık hibe desteğinin dondurulması ya da iptali sonucunda yaklaşık 3.800 araştırma projesi sekteye uğradı.
Kaynak: AA
Bir yanıt yazın