باقان فیداندن عبدیە قریتیك چاغری: اسرائیل… ایشته دتایلر!
باقان فیداندن عبدیە قریتیك چاغری: اسرائیل… ایشته دتایلر!
فیدان، نیو یوركدە جومحورباشقانلغی ایلتیشیم باشقانلغی طرفندن دوزنلنن “١٠٠. ییله گیررکن تورکیه-عبد ایلیشکیلری” پانلنده قونوشدی.
عبد-تورکیه دیپلوماتیك ایلیشکیلری ١٠٠. ییلنە یاقلاشیرقن، ایکی أولکه آراسندەکی اورتاقلغڭ بوگونە قدر نەلر باشاردیغینی و گلەجکدە نەلر باشارابیلەجگینی دگرلندیرمه فرصتی طوغدوغینی بلیرتن فیدان، “ایلیشکیمز، زمان ایچندە صینانمش و قالیجی دگرینی اورتایه قویمشدر. جغرافی اولەرق بربرندن اوزاق ایکی أولکه، صینیرلرمزنڭ چوق أوتەسندە ایتکیسی اولان اورتاقلر و متّفقلر حالنه گلمشدر. ایلیشکیمز؛ اختلافلرە، قریزلرە و اولوسلر آراس سیستمدەكی دراماطیك دگیشیملرە رغمًا وارلغنی سوردیرمشدر.” مساژینی ویردی.
فیدان، هر ایکی أولکه ڭڭ دە اورتاقلغڭ قریتیك دگرنڭ فرقندە اولدیغی ایچون زورلقلرڭ أوستەسیندن گلەبیلدیگنە اشارت ایتدی.
بوگون تورکیه-عبد ایلیشکیلرینڭ گوچلی و یڭیلەنلنمش بر ایومه یاقالادیغنڭ آلتینی چیزن فیدان، “جمهورباشقانی (رجب طیّب) ارطوغان ایلە (عبد) باشقانی طونالد ترمپ آراسندەکی استثنائی ایلیشکی، موجود آتیلیمده مرکزی بر رول اوینامقدەدر.” دگرلندیرمەسندە بولوندی.
طیش ایشلری باقانی فیدان، بو ایومەنڭ یالڭزجە ایکی أولکه ایچون دگل بولگه باریش و استقرارنڭ قورونمسی ایچون صومیت قزانیملرە دونوشدیرمه و ایش برلگنی قورومصاللاشطیرمانین دە گرکلی اولدیغنی افاده ایتدی.
فیدان، “دیپلوماتیك ایلیشکیلرمزنڭ ٢نجی یوزییلینه گیررکن، ایش برلگیمزنڭ تام پوتانسییلینی حیاتە گچیرمەیە و أوڭندە انگل تشکیل ایدن مسئلەلری چوزمەیە قرارلی یز. بونڭ ایچون بولوندیغمز نقطەیی دگرلەنلندیرمەمز و برلکدە نەلر باشارابیلەجگمزنه ایلیشکین نت هدفلر بلیرلەمەمز گرکییور.” دییه قونوشدی.
“انگللری، صینیرلانلاندیرمالری قالدیرمامز گرکییور”
اولوسلر آراس سیستمڭ اڭ درین دونوشوملرندن برینی گچیردیگنە اشارت ایدن فیدان، دنیا گنلندە گوچ دنگەسنڭ دگیشدیگینی، اکونومیك رقابدڭ یوغونلاشدیغینی و تکنولوژنڭ بیلینن دنیایی یڭیدن شکللەنلندیردیگینی قید ایتدی.
فیدان، کرهسال گوگنلك و یونەتیشیم قوروملرینڭ بو گلیشمەلرە یانیت ویرمكدە زورلانلاندیغنە دقّدی چکەرك، سوزلرینی شویله سوردیردی:
“چوزولممش چاتیشمەلر، انرژی فیئاتلری، گوچ، تجارت، تروریزم و غدا گوگنلگی یولیله دیگر بولگەلری اتکیلییور. بو زورلقلرله مجادله ایتمك، ایتکین اورتاقلق و اورتاق صوروملیلق گركتیرییور. تورکیه و عبد، توم بو قریزلرە برلکدە یانیت ویرەبیلمك ایچون دڭەییمە، قپاسیتەیە، دیپلوماتیك ایریشیمە و اڭ أونملیسی سیاسی ارادەیە صاحب.”
جمهورباشقانی ارطوغانڭ ٢٠٢٥دە وەسخڭکتوڭە و باشقان ترمپڭ بو ییل تموزده آنقرەیە گرچکلشدیردیگی زیارتڭ، ایکیلی ایلیشکیلری هر آلانده ایلرلتمه قونوسندەکی اورتاق قرارلیلغی اورتایه قویدوغینی وورغولایان فیدان، “بو، اوزون سورەدر دوام ایدن مسئلەلرده ایلرلەمە کایدهتمهمایز یاردیمجی اولویور.” دیدی.
فیدان، ایکی أولکه ڭڭ اکونومیك اورتاقلغینی بویوتمك ایچون أونملی بر آلانى بولوندیغنی بلیرتەرك، “اکونومیك ایلیشکیمز، هم تجارت هم دە یاتیریملر باقیمندن استقرارلی شکلدە گەنیشلییور و ایکیلی تجارت حجم یاقلاشیق ٤٠ میلیار طولارە اولاشدی. ٢٠٢٥ ییلندە عبد، تورکیەنڭ ٣. بویوك اخراجات پازاری و ٤. بویوك ادخالات قایناغی اولدی. دنگەلی تجاردمز، گڭیشلەمە ایچون صاغلام بر تمل اولوشدیرویور.” دگرلندیرمەسندە بولوندی.
جمهورباشقانی ارطوغانڭ ١٠٠ میلیار طولارلق بر هدف بلیرلەدیگینی آڭیمساتان فیدان، “هدفمز؛ یوکسك قاتمه دگرلی أورتیمی و اکونومیك گوگنلگی ایلرلەتن داها گڭیش قاپساملی بر اکونومیك اورتاقلقدر. بو هدفە اولاشمق ایچون أوزللکله علاوه تعریفەلر اولمق أوزرە انگللری قالدیرمامز گرکییور.” افادەلرینی قوللاندی.
فیدان، تورکیه-عبد ایلیشکیلرینڭ اوزون سورەدر گوچلی بر دیگر آیاغنڭ صاوونمه أیشبیرلگی اولدیغنی بلیرتەرك، “دوام ایدن صورونلری چوزمەلی و ایش برلگنی صینیرلایان قیصیتلامالری قالدیرملیز. بو قیصیتلامالرڭ، ایکی متفق آراسندە یری اولماملیدر. جومحورباشقانلاریمیز، اورتاق آڭلاییشلرنی صومیت صوڭوچلرە دونوشدیرمه قونوسندە گوچلی بر سیاسی اراده اورتایه قویمشدر.” دییه قونوشدی.
قیصیتلامالرڭ قالدیریلمسنڭ شرکتلرڭ دنیانڭ فرقلی بولگەلرندە اورتاقلقلرنی داها دە گلیشدیرمسینه یاردیمجی اولاجغنە اشارت ایدن فیدان، انرژنڭ دە یاقین ایش برلگنڭ صومیت و أونملی قزانیملر صاغلایابیلەجگی دیگر بر آلان اولدیغنە دقّدی چکدی.
طیش ایشلری باقانی فیدان، عبدنڭ آرتیق تورکیەنڭ أوڭدە گلن انرژی تداركچیسی قونومندە اولدیغنی بلیرتەرك، اوزون وعدەلی آڭلاشمەلرڭ بو ایلیشکییی گوچلەنلندیردیگینی قید ایتدی.
“تروریزمدن آرینمش و طوپراق بتونلگی قورونمش سوریه أونملی ایلرلەمە اولاجق”
فیدان، “بو صاغلام ایکیلی زمین و اورتاق ستراتژیك ویزیون، عین زماندە بولگهسال باریش و گوگنلك أورتمەمز ایچون بزە داها گوچلی بر تمل صاغلییور. اورته طوغودن قفقاسیەیە و بالقانلرە قدر بولگهسال و کرهسال مسئلەلرده ذاتًا أیشبیرلگی یاپییورز. اورته طوغودە اورتاق چیقارمز، بولگەمزنده گوگنلك و رفاه صاغلایابیلەجك قپاسیتەیە صاحب اگەمن و استقرارلی دولتلرڭ بولونمسینده یادییور.” دییه قونوشدی.
بونڭ سوریه و عراقدن باشلەدیغنە اشارت ایدن فیدان، شویله دوام ایتدی:
“اولوسال قوروملری گوچلەنلندیرمەیی، بویلەجە ایتکین شکلدە یونەتەبیلمەلەرینی و ترور أورگوتلرنڭ فعالیت گوسترمسینه هر هانگی بر امکان طانیمامالرنی هەدەفلییورز. تروریزمدن آریندیریلمش و طوپراق بتونلگی قورونمش بر سوریه، بولگهسال گوگنلك و رفاه آچیسندن أونملی بر ایلرلەمە اولاجقدر.”
“بولگهسال صاحبلەنلنمەیی بەنیمسەمەمز گرکییور”
فیدان، داها فضله بولگهسال گوگنلگە یوڭلیك اورتاق هدفلری ایلرلەیركن، یرل چوزوملرڭ حیاتە گچمه شانسنڭ داها یوکسك اولدیغنی عقلده طوتمق گرکدیگنی قید ایتارك، شو افادەلری قوللاندی:
“بو نەدنلە بولگه أولکەلرینڭ کندی جغرافیەلرنڭ گوگنلك و استقراری قونوسندە داها فضله صوروملیلق أوستلەنلنمسی گرکدیگنە اینانییورز. بو نەدنلە بولگهسال صاحبلەنلنمەیی بەنیمسەمەمز و ایلرلەتمەمز گرکییور. بو آڭلاییشله پاکستان و سعودی عربستان ایلە برلکدە مکه اورتاق صاوونمه آڭلاشمەسنی قوردك. بو اتفاق، بولگهسال صاحبلەنلنمە و گوگنلك أیشبیرلگی ایلە بولگهسال باریش و گوگنلگی دستکلەمك ایچون قورومسال بر تمل صاغلییور. باشقان ترمپڭ بو گیریشیمە ویردیگی دستگی ممنونیتله قارشیلییورز.”
“عبدنڭ اسرائیل أوزرندە نفوذینی داها فضله قوللانلانمسنی بکلییورز”
فیدان، اورته طوغودە گوچلی بولگهسال گوگنلگڭ عین زماندە عسکری گوگنلك آیاغینی و آوروپەنڭ گوگنلك معماریسنی دە گوچلەنلندیردیگینی بلیرتەرك، دیگر طرفدن بربرینە باغلی تهدیدلرڭ اورتاق چابالری سکتەیە اوغراتابیلەجگی اویاریسندە بولوندی.
ایران صاواشی، یەمەندەكی چاتیشمه و اسرائیلڭ بولگه گنلندەکی أیستیکرارصیزلاشطیریجی پولیتیقەلری و ایلملرنی صیرالایان فیدان، “بو تهدیدلر، بربرنی گوچلندیرییور و دیپلوماسنڭ أوڭنی طیغییور. بونلرله مجادله ایتمك ایتکین بولگهسال صوروملیلق و عبد ایلە یاقین أیشبیرلگی گركتیرییور. أوزللکله عبدنڭ، هم بولگهسال هم دە کرهسال باریش و استقراری زدەلەین پولیتیقەلرنە صوڭ ویرمسی ایچون اسرائیل أوزرندە نفوذینی داها فضله قوللانلانمسنی بکلییورز.” دییه قونوشدی.
طیش ایشلری باقانی فیدان، غزّەنڭ بولگەدە و أوتەسندە گوگنلك، أیشبیرلگی و رفاه تأسیس ایتمه قونوسندەکی اورتاق قپاسیتەنڭ مرکزی بر صینامسی اولمەیە دوام ایتدیگڭی سویلەدی.
غزّەدەكی صوی قیریم و فلسطیندەكی سیویللرە یوڭلیك دوام ایدن مظالمڭ کرهسال وجدانی دریندن یارالادیغینی و اولوسلر آراس سیستمە دویولان گوگنی اونریلمایاجق شکلدە صارصدیغینی افاده ایدن فیدان، فلسطین مسئلەسینه قالیجی بر چوزوم بولونمسنڭ اورته طوغو و أوتەسنڭ استقراری آچیسندن أونمنی قورودوغنڭ آلتینی چیزدی.
فیدان، تورکیەنڭ، باشقان ترمپڭ غزّە قریزینی صوڭە اردیرمەیە یوڭلیك چابالرینی دستکلەدیگڭی، باریش پلاننده اورتایه قونولان تعهدلرڭ آرتیق تام اولەرق اویغولانمسی گرکدیگنی قید ایتدی.
“٢نجی یوز ییلدە هدفمز، اورتاقلغی کرهسال یارار ایچون قوللانمق”
تورکیه-عبد ایش برلگنڭ باریش و استقراری ایلرلەتمەنڭ قوڭشو بولگەلردە دە برلکدە حرکت ایدەبیلەجگنە اشارت ایدن فیدان، قفقاسیەدە آذربیجان ایلە ارمنیستان آراسندەکی باریش سورجنی دستکلەدكلرنی، قرەدڭزدە گریلیم طیرمانمسی ریسكلرنی آزالتمایی، سیروسەفر گوگنلگنی صاغلامایی و قرەدڭزی بر صورون قایناغی دگل، أیشبیرلگی قایناغی حالنه گتیرمەیی هەدەفلەدكلرنی بلیرتدی.
فیدان، اوقراینەدە قالیجی باریشە اولاشمق ایچون دییالوغی و دیپلوماسییی دە دستکلەدكلرنی بلیرتەرك، بو آماچلامق هم کیەو هم دە مسقوەیله ایلتیشیم قناللرنڭ سوردیگنی بیلدیردی.
بالقانلردە ایسە بوسنه-هرسكدەكی و صیربستان ایلە قوصوە آراسندەکی گریلیملری درینلەشمەدن اله آلینمسی گرکدیگنە دقّدی چکن فیدان، “یاقین قوئوردیناسیون و أونلەییجی دیپلوماسی، بو بولگەلردەكی قیریلغان استقرارڭ قورونماصینه و گوچلەنلندیریلمسینه یاردیمجی اولابیلیر. عین ایلکەیله حرکت ایدییورز؛ مشروع قوروملری گوچلندیرمك، بولگهسال صاحبلەنلنمەیی دستکلەمك و گوگنلك ایلە اکونومیك فرصت آراسندە گوچلی بر باغ قورمق.” دیدی.
اولوسلر آراس دوزنده یاشانان دونوشومڭ داها فضله بولگهسال صاحبلەنلنمەیی گركتیردیگینی یینەلەین فیدان، کرهسال گوچلر ایلە قپاسیتەسی بولونان بولگهسال آقتورلر آراسندە ایتکین اورتاقلق قورولماصینی دە گركتیردیگینی دیلە گتیردی.
طیش ایشلری باقانی فیدان، “١٠٠. ییله یاقلاشیرقن تاریخمز، برلکدە نەلر باشارابیلەجگمزنی قانیطلییور. جمهورباشقانی ارطوغان ایلە باشقان ترمپ آراسندەکی کیمیانڭ گوچلەنلندیردیگی بو گوچلی ایومەنڭ، فرقلی بولگەلردە و فرقلی مسئلەلرده ایش برلگیمزنی قورومصاللاشطیرمامیزه و درینلەشتیرمەمزنه یاردیمجی اولاجغنە کسینلکلە اینانییورم.” دگرلندیرمەسندە بولوندی.
لیبیه، سودان ویا آفریقه گنلندەکی قریزلر گبی بعض زورلی آلانلردە عبد-تورکیه ایش برلگنڭ اوزون سورەلی چاتیشمالرده گرچك بر فرق یاراتدیغینی بلیرتن فیدان، “عبد ایلە دیپلوماتیك ایلیشکیلرمزنڭ ٢نجی یوزییلینده هدفمز؛ تورك-آمەریقان اورتاقلغینی کرهسال باریش و استقرارڭ داها بویوك یاراری ایچون قوللانمقدر.” دیدی.
قایناق: آه
Bakan Fidan’dan ABD’ye kritik çağrı: İsrail… İşte detaylar!
Fidan, New York’ta Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından düzenlenen “100. Yıla Girerken Türkiye-ABD İlişkileri” Paneli’nde konuştu.
ABD-Türkiye diplomatik ilişkileri 100. yılına yaklaşırken, iki ülke arasındaki ortaklığın bugüne kadar neler başardığını ve gelecekte neler başarabileceğini değerlendirme fırsatı doğduğunu belirten Fidan, “İlişkimiz, zaman içinde sınanmış ve kalıcı değerini ortaya koymuştur. Coğrafi olarak birbirinden uzak iki ülke, sınırlarımızın çok ötesinde etkisi olan ortaklar ve müttefikler haline gelmiştir. İlişkimiz; ihtilaflara, krizlere ve uluslararası sistemdeki dramatik değişimlere rağmen varlığını sürdürmüştür.” mesajını verdi.
Fidan, her iki ülkenin de ortaklığın kritik değerinin farkında olduğu için zorlukların üstesinden gelebildiğine işaret etti.
Bugün Türkiye-ABD ilişkilerinin güçlü ve yenilenmiş bir ivme yakaladığının altını çizen Fidan, “Cumhurbaşkanı (Recep Tayyip) Erdoğan ile (ABD) Başkanı Donald Trump arasındaki istisnai ilişki, mevcut atılımda merkezi bir rol oynamaktadır.” değerlendirmesinde bulundu.
Dışişleri Bakanı Fidan, bu ivmenin yalnızca iki ülke için değil bölge barış ve istikrarının korunması için somut kazanımlara dönüştürme ve işbirliğini kurumsallaştırmanın da gerekli olduğunu ifade etti.
Fidan, “Diplomatik ilişkilerimizin 2’nci yüzyılına girerken, işbirliğimizin tam potansiyelini hayata geçirmeye ve önünde engel teşkil eden meseleleri çözmeye kararlıyız. Bunun için bulunduğumuz noktayı değerlendirmemiz ve birlikte neler başarabileceğimize ilişkin net hedefler belirlememiz gerekiyor.” diye konuştu.
“Engelleri, sınırlandırmaları kaldırmamız gerekiyor”
Uluslararası sistemin en derin dönüşümlerinden birini geçirdiğine işaret eden Fidan, dünya genelinde güç dengesinin değiştiğini, ekonomik rekabetin yoğunlaştığını ve teknolojinin bilinen dünyayı yeniden şekillendirdiğini kaydetti.
Fidan, küresel güvenlik ve yönetişim kurumlarının bu gelişmelere yanıt vermekte zorlandığına dikkati çekerek, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Çözülmemiş çatışmalar, enerji fiyatları, göç, ticaret, terörizm ve gıda güvenliği yoluyla diğer bölgeleri etkiliyor. Bu zorluklarla mücadele etmek, etkin ortaklık ve ortak sorumluluk gerektiriyor. Türkiye ve ABD, tüm bu krizlere birlikte yanıt verebilmek için deneyime, kapasiteye, diplomatik erişime ve en önemlisi siyasi iradeye sahip.”
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 2025’te Washington’a ve Başkan Trump’ın bu yıl temmuzda Ankara’ya gerçekleştirdiği ziyaretin, ikili ilişkileri her alanda ilerletme konusundaki ortak kararlılığı ortaya koyduğunu vurgulayan Fidan, “Bu, uzun süredir devam eden meselelerde ilerleme kaydetmemize yardımcı oluyor.” dedi.
Fidan, iki ülkenin ekonomik ortaklığını büyütmek için önemli bir alanı bulunduğunu belirterek, “Ekonomik ilişkimiz, hem ticaret hem de yatırımlar bakımından istikrarlı şekilde genişliyor ve ikili ticaret hacmi yaklaşık 40 milyar dolara ulaştı. 2025 yılında ABD, Türkiye’nin 3. büyük ihracat pazarı ve 4. büyük ithalat kaynağı oldu. Dengeli ticaretimiz, genişleme için sağlam bir temel oluşturuyor.” değerlendirmesinde bulundu.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 100 milyar dolarlık bir hedef belirlediğini anımsatan Fidan, “Hedefimiz; yüksek katma değerli üretimi ve ekonomik güvenliği ilerleten daha geniş kapsamlı bir ekonomik ortaklıktır. Bu hedefe ulaşmak için özellikle ilave tarifeler olmak üzere engelleri kaldırmamız gerekiyor.” ifadelerini kullandı.
Fidan, Türkiye-ABD ilişkilerinin uzun süredir güçlü bir diğer ayağının savunma işbirliği olduğunu belirterek, “Devam eden sorunları çözmeli ve işbirliğini sınırlayan kısıtlamaları kaldırmalıyız. Bu kısıtlamaların, iki müttefik arasında yeri olmamalıdır. Cumhurbaşkanlarımız, ortak anlayışlarını somut sonuçlara dönüştürme konusunda güçlü bir siyasi irade ortaya koymuştur.” diye konuştu.
Kısıtlamaların kaldırılmasının şirketlerin dünyanın farklı bölgelerinde ortaklıklarını daha da geliştirmesine yardımcı olacağına işaret eden Fidan, enerjinin de yakın işbirliğinin somut ve önemli kazanımlar sağlayabileceği diğer bir alan olduğuna dikkati çekti.
Dışişleri Bakanı Fidan, ABD’nin artık Türkiye’nin önde gelen enerji tedarikçisi konumunda olduğunu belirterek, uzun vadeli anlaşmaların bu ilişkiyi güçlendirdiğini kaydetti.
“Terörizmden arınmış ve toprak bütünlüğü korunmuş Suriye önemli ilerleme olacak”
Fidan, “Bu sağlam ikili zemin ve ortak stratejik vizyon, aynı zamanda bölgesel barış ve güvenlik üretmemiz için bize daha güçlü bir temel sağlıyor. Orta Doğu’dan Kafkasya’ya ve Balkanlar’a kadar bölgesel ve küresel meselelerde zaten işbirliği yapıyoruz. Orta Doğu’da ortak çıkarımız, bölgemizde güvenlik ve refah sağlayabilecek kapasiteye sahip egemen ve istikrarlı devletlerin bulunmasında yatıyor.” diye konuştu.
Bunun Suriye ve Irak’tan başladığına işaret eden Fidan, şöyle devam etti:
“Ulusal kurumları güçlendirmeyi, böylece etkin şekilde yönetebilmelerini ve terör örgütlerinin faaliyet göstermesine herhangi bir imkan tanımamalarını hedefliyoruz. Terörizmden arındırılmış ve toprak bütünlüğü korunmuş bir Suriye, bölgesel güvenlik ve refah açısından önemli bir ilerleme olacaktır.”
“Bölgesel sahiplenmeyi benimsememiz gerekiyor”
Fidan, daha fazla bölgesel güvenliğe yönelik ortak hedefleri ilerletirken, yerel çözümlerin hayata geçme şansının daha yüksek olduğunu akılda tutmak gerektiğini kaydederek, şu ifadeleri kullandı:
“Bu nedenle bölge ülkelerinin kendi coğrafyalarının güvenlik ve istikrarı konusunda daha fazla sorumluluk üstlenmesi gerektiğine inanıyoruz. Bu nedenle bölgesel sahiplenmeyi benimsememiz ve ilerletmemiz gerekiyor. Bu anlayışla Pakistan ve Suudi Arabistan ile birlikte Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı kurduk. Bu ittifak, bölgesel sahiplenme ve güvenlik işbirliği ile bölgesel barış ve güvenliği desteklemek için kurumsal bir temel sağlıyor. Başkan Trump’ın bu girişime verdiği desteği memnuniyetle karşılıyoruz.”
“ABD’nin İsrail üzerinde nüfuzunu daha fazla kullanmasını bekliyoruz”
Fidan, Orta Doğu’da güçlü bölgesel güvenliğin aynı zamanda askeri güvenlik ayağını ve Avrupa’nın güvenlik mimarisini de güçlendirdiğini belirterek, diğer taraftan birbirine bağlı tehditlerin ortak çabaları sekteye uğratabileceği uyarısında bulundu.
İran Savaşı, Yemen’deki çatışma ve İsrail’in bölge genelindeki istikrarsızlaştırıcı politikaları ve eylemlerini sıralayan Fidan, “Bu tehditler, birbirini güçlendiriyor ve diplomasinin önünü tıkıyor. Bunlarla mücadele etmek etkin bölgesel sorumluluk ve ABD ile yakın işbirliği gerektiriyor. Özellikle ABD’nin, hem bölgesel hem de küresel barış ve istikrarı zedeleyen politikalarına son vermesi için İsrail üzerinde nüfuzunu daha fazla kullanmasını bekliyoruz.” diye konuştu.
Dışişleri Bakanı Fidan, Gazze’nin bölgede ve ötesinde güvenlik, işbirliği ve refah tesis etme konusundaki ortak kapasitenin merkezi bir sınaması olmaya devam ettiğini söyledi.
Gazze’deki soykırım ve Filistin’deki sivillere yönelik devam eden mezalimin küresel vicdanı derinden yaraladığını ve uluslararası sisteme duyulan güveni onarılamayacak şekilde sarstığını ifade eden Fidan, Filistin meselesine kalıcı bir çözüm bulunmasının Orta Doğu ve ötesinin istikrarı açısından önemini koruduğunun altını çizdi.
Fidan, Türkiye’nin, Başkan Trump’ın Gazze krizini sona erdirmeye yönelik çabalarını desteklediğini, barış planında ortaya konulan taahhütlerin artık tam olarak uygulanması gerektiğini kaydetti.
“2’nci yüzyılda hedefimiz, ortaklığı küresel yarar için kullanmak”
Türkiye-ABD işbirliğinin barış ve istikrarı ilerletmenin komşu bölgelerde de birlikte hareket edebileceğine işaret eden Fidan, Kafkasya’da Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki barış sürecini desteklediklerini, Karadeniz’de gerilim tırmanması risklerini azaltmayı, seyrüsefer güvenliğini sağlamayı ve Karadeniz’i bir sorun kaynağı değil, işbirliği kaynağı haline getirmeyi hedeflediklerini belirtti.
Fidan, Ukrayna’da kalıcı barışa ulaşmak için diyaloğu ve diplomasiyi de desteklediklerini belirterek, bu amaçla hem Kiev hem de Moskova’yla iletişim kanallarının sürdüğünü bildirdi.
Balkanlar’da ise Bosna-Hersek’teki ve Sırbistan ile Kosova arasındaki gerilimleri derinleşmeden ele alınması gerektiğine dikkati çeken Fidan, “Yakın koordinasyon ve önleyici diplomasi, bu bölgelerdeki kırılgan istikrarın korunmasına ve güçlendirilmesine yardımcı olabilir. Aynı ilkeyle hareket ediyoruz; meşru kurumları güçlendirmek, bölgesel sahiplenmeyi desteklemek ve güvenlik ile ekonomik fırsat arasında güçlü bir bağ kurmak.” dedi.
Uluslararası düzende yaşanan dönüşümün daha fazla bölgesel sahiplenmeyi gerektirdiğini yineleyen Fidan, küresel güçler ile kapasitesi bulunan bölgesel aktörler arasında etkin ortaklık kurulmasını da gerektirdiğini dile getirdi.
Dışişleri Bakanı Fidan, “100. yıla yaklaşırken tarihimiz, birlikte neler başarabileceğimizi kanıtlıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Başkan Trump arasındaki kimyanın güçlendirdiği bu güçlü ivmenin, farklı bölgelerde ve farklı meselelerde işbirliğimizi kurumsallaştırmamıza ve derinleştirmemize yardımcı olacağına kesinlikle inanıyorum.” değerlendirmesinde bulundu.
Libya, Sudan veya Afrika genelindeki krizler gibi bazı zorlu alanlarda ABD-Türkiye işbirliğinin uzun süreli çatışmalarda gerçek bir fark yarattığını belirten Fidan, “ABD ile diplomatik ilişkilerimizin 2’nci yüzyılında hedefimiz; Türk-Amerikan ortaklığını küresel barış ve istikrarın daha büyük yararı için kullanmaktır.” dedi.
Kaynak: AA
باقان فیداندن عبدیە قریتیك چاغری: اسرائیل… ایشته دتایلر!
طیش ایشلری باقانی خاقان فیدان، بربرینە باغلی تهدیدلرڭ تورکیه و عبدنڭ اورتاق چابالرینی سکتەیە اوغراتابیلەجگنە دقّدی چکەرك، “عبدنڭ، هم بولگهسال هم دە کرهسال باریش و استقراری زدەلەین پولیتیقەلرنە صوڭ ویرمسی ایچون اسرائیل أوزرندە نفوذینی داها فضله قوللانلانمسنی بکلییورز.” دیدی.فیدان، نیو یوركدە جومحورباشقانلغی ایلتیشیم باشقانلغی طرفندن دوزنلنن “١٠٠. ییله گیررکن تورکیه-عبد ایلیشکیلری” پانلنده قونوشدی.
عبد-تورکیه دیپلوماتیك ایلیشکیلری ١٠٠. ییلنە یاقلاشیرقن، ایکی أولکه آراسندەکی اورتاقلغڭ بوگونە قدر نەلر باشاردیغینی و گلەجکدە نەلر باشارابیلەجگینی دگرلندیرمه فرصتی طوغدوغینی بلیرتن فیدان، “ایلیشکیمز، زمان ایچندە صینانمش و قالیجی دگرینی اورتایه قویمشدر. جغرافی اولەرق بربرندن اوزاق ایکی أولکه، صینیرلرمزنڭ چوق أوتەسندە ایتکیسی اولان اورتاقلر و متّفقلر حالنه گلمشدر. ایلیشکیمز؛ اختلافلرە، قریزلرە و اولوسلر آراس سیستمدەكی دراماطیك دگیشیملرە رغمًا وارلغنی سوردیرمشدر.” مساژینی ویردی.
فیدان، هر ایکی أولکه ڭڭ دە اورتاقلغڭ قریتیك دگرنڭ فرقندە اولدیغی ایچون زورلقلرڭ أوستەسیندن گلەبیلدیگنە اشارت ایتدی.
بوگون تورکیه-عبد ایلیشکیلرینڭ گوچلی و یڭیلەنلنمش بر ایومه یاقالادیغنڭ آلتینی چیزن فیدان، “جمهورباشقانی (رجب طیّب) ارطوغان ایلە (عبد) باشقانی طونالد ترمپ آراسندەکی استثنائی ایلیشکی، موجود آتیلیمده مرکزی بر رول اوینامقدەدر.” دگرلندیرمەسندە بولوندی.
طیش ایشلری باقانی فیدان، بو ایومەنڭ یالڭزجە ایکی أولکه ایچون دگل بولگه باریش و استقرارنڭ قورونمسی ایچون صومیت قزانیملرە دونوشدیرمه و ایش برلگنی قورومصاللاشطیرمانین دە گرکلی اولدیغنی افاده ایتدی.
فیدان، “دیپلوماتیك ایلیشکیلرمزنڭ ٢نجی یوزییلینه گیررکن، ایش برلگیمزنڭ تام پوتانسییلینی حیاتە گچیرمەیە و أوڭندە انگل تشکیل ایدن مسئلەلری چوزمەیە قرارلی یز. بونڭ ایچون بولوندیغمز نقطەیی دگرلەنلندیرمەمز و برلکدە نەلر باشارابیلەجگمزنه ایلیشکین نت هدفلر بلیرلەمەمز گرکییور.” دییه قونوشدی.
“انگللری، صینیرلانلاندیرمالری قالدیرمامز گرکییور”
اولوسلر آراس سیستمڭ اڭ درین دونوشوملرندن برینی گچیردیگنە اشارت ایدن فیدان، دنیا گنلندە گوچ دنگەسنڭ دگیشدیگینی، اکونومیك رقابدڭ یوغونلاشدیغینی و تکنولوژنڭ بیلینن دنیایی یڭیدن شکللەنلندیردیگینی قید ایتدی.
فیدان، کرهسال گوگنلك و یونەتیشیم قوروملرینڭ بو گلیشمەلرە یانیت ویرمكدە زورلانلاندیغنە دقّدی چکەرك، سوزلرینی شویله سوردیردی:
“چوزولممش چاتیشمەلر، انرژی فیئاتلری، گوچ، تجارت، تروریزم و غدا گوگنلگی یولیله دیگر بولگەلری اتکیلییور. بو زورلقلرله مجادله ایتمك، ایتکین اورتاقلق و اورتاق صوروملیلق گركتیرییور. تورکیه و عبد، توم بو قریزلرە برلکدە یانیت ویرەبیلمك ایچون دڭەییمە، قپاسیتەیە، دیپلوماتیك ایریشیمە و اڭ أونملیسی سیاسی ارادەیە صاحب.”
جمهورباشقانی ارطوغانڭ ٢٠٢٥دە وەسخڭکتوڭە و باشقان ترمپڭ بو ییل تموزده آنقرەیە گرچکلشدیردیگی زیارتڭ، ایکیلی ایلیشکیلری هر آلانده ایلرلتمه قونوسندەکی اورتاق قرارلیلغی اورتایه قویدوغینی وورغولایان فیدان، “بو، اوزون سورەدر دوام ایدن مسئلەلرده ایلرلەمە کایدهتمهمایز یاردیمجی اولویور.” دیدی.
فیدان، ایکی أولکه ڭڭ اکونومیك اورتاقلغینی بویوتمك ایچون أونملی بر آلانى بولوندیغنی بلیرتەرك، “اکونومیك ایلیشکیمز، هم تجارت هم دە یاتیریملر باقیمندن استقرارلی شکلدە گەنیشلییور و ایکیلی تجارت حجم یاقلاشیق ٤٠ میلیار طولارە اولاشدی. ٢٠٢٥ ییلندە عبد، تورکیەنڭ ٣. بویوك اخراجات پازاری و ٤. بویوك ادخالات قایناغی اولدی. دنگەلی تجاردمز، گڭیشلەمە ایچون صاغلام بر تمل اولوشدیرویور.” دگرلندیرمەسندە بولوندی.
جمهورباشقانی ارطوغانڭ ١٠٠ میلیار طولارلق بر هدف بلیرلەدیگینی آڭیمساتان فیدان، “هدفمز؛ یوکسك قاتمه دگرلی أورتیمی و اکونومیك گوگنلگی ایلرلەتن داها گڭیش قاپساملی بر اکونومیك اورتاقلقدر. بو هدفە اولاشمق ایچون أوزللکله علاوه تعریفەلر اولمق أوزرە انگللری قالدیرمامز گرکییور.” افادەلرینی قوللاندی.
فیدان، تورکیه-عبد ایلیشکیلرینڭ اوزون سورەدر گوچلی بر دیگر آیاغنڭ صاوونمه أیشبیرلگی اولدیغنی بلیرتەرك، “دوام ایدن صورونلری چوزمەلی و ایش برلگنی صینیرلایان قیصیتلامالری قالدیرملیز. بو قیصیتلامالرڭ، ایکی متفق آراسندە یری اولماملیدر. جومحورباشقانلاریمیز، اورتاق آڭلاییشلرنی صومیت صوڭوچلرە دونوشدیرمه قونوسندە گوچلی بر سیاسی اراده اورتایه قویمشدر.” دییه قونوشدی.
قیصیتلامالرڭ قالدیریلمسنڭ شرکتلرڭ دنیانڭ فرقلی بولگەلرندە اورتاقلقلرنی داها دە گلیشدیرمسینه یاردیمجی اولاجغنە اشارت ایدن فیدان، انرژنڭ دە یاقین ایش برلگنڭ صومیت و أونملی قزانیملر صاغلایابیلەجگی دیگر بر آلان اولدیغنە دقّدی چکدی.
طیش ایشلری باقانی فیدان، عبدنڭ آرتیق تورکیەنڭ أوڭدە گلن انرژی تداركچیسی قونومندە اولدیغنی بلیرتەرك، اوزون وعدەلی آڭلاشمەلرڭ بو ایلیشکییی گوچلەنلندیردیگینی قید ایتدی.
“تروریزمدن آرینمش و طوپراق بتونلگی قورونمش سوریه أونملی ایلرلەمە اولاجق”
فیدان، “بو صاغلام ایکیلی زمین و اورتاق ستراتژیك ویزیون، عین زماندە بولگهسال باریش و گوگنلك أورتمەمز ایچون بزە داها گوچلی بر تمل صاغلییور. اورته طوغودن قفقاسیەیە و بالقانلرە قدر بولگهسال و کرهسال مسئلەلرده ذاتًا أیشبیرلگی یاپییورز. اورته طوغودە اورتاق چیقارمز، بولگەمزنده گوگنلك و رفاه صاغلایابیلەجك قپاسیتەیە صاحب اگەمن و استقرارلی دولتلرڭ بولونمسینده یادییور.” دییه قونوشدی.
بونڭ سوریه و عراقدن باشلەدیغنە اشارت ایدن فیدان، شویله دوام ایتدی:
“اولوسال قوروملری گوچلەنلندیرمەیی، بویلەجە ایتکین شکلدە یونەتەبیلمەلەرینی و ترور أورگوتلرنڭ فعالیت گوسترمسینه هر هانگی بر امکان طانیمامالرنی هەدەفلییورز. تروریزمدن آریندیریلمش و طوپراق بتونلگی قورونمش بر سوریه، بولگهسال گوگنلك و رفاه آچیسندن أونملی بر ایلرلەمە اولاجقدر.”
“بولگهسال صاحبلەنلنمەیی بەنیمسەمەمز گرکییور”
فیدان، داها فضله بولگهسال گوگنلگە یوڭلیك اورتاق هدفلری ایلرلەیركن، یرل چوزوملرڭ حیاتە گچمه شانسنڭ داها یوکسك اولدیغنی عقلده طوتمق گرکدیگنی قید ایتارك، شو افادەلری قوللاندی:
“بو نەدنلە بولگه أولکەلرینڭ کندی جغرافیەلرنڭ گوگنلك و استقراری قونوسندە داها فضله صوروملیلق أوستلەنلنمسی گرکدیگنە اینانییورز. بو نەدنلە بولگهسال صاحبلەنلنمەیی بەنیمسەمەمز و ایلرلەتمەمز گرکییور. بو آڭلاییشله پاکستان و سعودی عربستان ایلە برلکدە مکه اورتاق صاوونمه آڭلاشمەسنی قوردك. بو اتفاق، بولگهسال صاحبلەنلنمە و گوگنلك أیشبیرلگی ایلە بولگهسال باریش و گوگنلگی دستکلەمك ایچون قورومسال بر تمل صاغلییور. باشقان ترمپڭ بو گیریشیمە ویردیگی دستگی ممنونیتله قارشیلییورز.”
“عبدنڭ اسرائیل أوزرندە نفوذینی داها فضله قوللانلانمسنی بکلییورز”
فیدان، اورته طوغودە گوچلی بولگهسال گوگنلگڭ عین زماندە عسکری گوگنلك آیاغینی و آوروپەنڭ گوگنلك معماریسنی دە گوچلەنلندیردیگینی بلیرتەرك، دیگر طرفدن بربرینە باغلی تهدیدلرڭ اورتاق چابالری سکتەیە اوغراتابیلەجگی اویاریسندە بولوندی.
ایران صاواشی، یەمەندەكی چاتیشمه و اسرائیلڭ بولگه گنلندەکی أیستیکرارصیزلاشطیریجی پولیتیقەلری و ایلملرنی صیرالایان فیدان، “بو تهدیدلر، بربرنی گوچلندیرییور و دیپلوماسنڭ أوڭنی طیغییور. بونلرله مجادله ایتمك ایتکین بولگهسال صوروملیلق و عبد ایلە یاقین أیشبیرلگی گركتیرییور. أوزللکله عبدنڭ، هم بولگهسال هم دە کرهسال باریش و استقراری زدەلەین پولیتیقەلرنە صوڭ ویرمسی ایچون اسرائیل أوزرندە نفوذینی داها فضله قوللانلانمسنی بکلییورز.” دییه قونوشدی.
طیش ایشلری باقانی فیدان، غزّەنڭ بولگەدە و أوتەسندە گوگنلك، أیشبیرلگی و رفاه تأسیس ایتمه قونوسندەکی اورتاق قپاسیتەنڭ مرکزی بر صینامسی اولمەیە دوام ایتدیگڭی سویلەدی.
غزّەدەكی صوی قیریم و فلسطیندەكی سیویللرە یوڭلیك دوام ایدن مظالمڭ کرهسال وجدانی دریندن یارالادیغینی و اولوسلر آراس سیستمە دویولان گوگنی اونریلمایاجق شکلدە صارصدیغینی افاده ایدن فیدان، فلسطین مسئلەسینه قالیجی بر چوزوم بولونمسنڭ اورته طوغو و أوتەسنڭ استقراری آچیسندن أونمنی قورودوغنڭ آلتینی چیزدی.
فیدان، تورکیەنڭ، باشقان ترمپڭ غزّە قریزینی صوڭە اردیرمەیە یوڭلیك چابالرینی دستکلەدیگڭی، باریش پلاننده اورتایه قونولان تعهدلرڭ آرتیق تام اولەرق اویغولانمسی گرکدیگنی قید ایتدی.
“٢نجی یوز ییلدە هدفمز، اورتاقلغی کرهسال یارار ایچون قوللانمق”
تورکیه-عبد ایش برلگنڭ باریش و استقراری ایلرلەتمەنڭ قوڭشو بولگەلردە دە برلکدە حرکت ایدەبیلەجگنە اشارت ایدن فیدان، قفقاسیەدە آذربیجان ایلە ارمنیستان آراسندەکی باریش سورجنی دستکلەدكلرنی، قرەدڭزدە گریلیم طیرمانمسی ریسكلرنی آزالتمایی، سیروسەفر گوگنلگنی صاغلامایی و قرەدڭزی بر صورون قایناغی دگل، أیشبیرلگی قایناغی حالنه گتیرمەیی هەدەفلەدكلرنی بلیرتدی.
فیدان، اوقراینەدە قالیجی باریشە اولاشمق ایچون دییالوغی و دیپلوماسییی دە دستکلەدكلرنی بلیرتەرك، بو آماچلامق هم کیەو هم دە مسقوەیله ایلتیشیم قناللرنڭ سوردیگنی بیلدیردی.
بالقانلردە ایسە بوسنه-هرسكدەكی و صیربستان ایلە قوصوە آراسندەکی گریلیملری درینلەشمەدن اله آلینمسی گرکدیگنە دقّدی چکن فیدان، “یاقین قوئوردیناسیون و أونلەییجی دیپلوماسی، بو بولگەلردەكی قیریلغان استقرارڭ قورونماصینه و گوچلەنلندیریلمسینه یاردیمجی اولابیلیر. عین ایلکەیله حرکت ایدییورز؛ مشروع قوروملری گوچلندیرمك، بولگهسال صاحبلەنلنمەیی دستکلەمك و گوگنلك ایلە اکونومیك فرصت آراسندە گوچلی بر باغ قورمق.” دیدی.
اولوسلر آراس دوزنده یاشانان دونوشومڭ داها فضله بولگهسال صاحبلەنلنمەیی گركتیردیگینی یینەلەین فیدان، کرهسال گوچلر ایلە قپاسیتەسی بولونان بولگهسال آقتورلر آراسندە ایتکین اورتاقلق قورولماصینی دە گركتیردیگینی دیلە گتیردی.
طیش ایشلری باقانی فیدان، “١٠٠. ییله یاقلاشیرقن تاریخمز، برلکدە نەلر باشارابیلەجگمزنی قانیطلییور. جمهورباشقانی ارطوغان ایلە باشقان ترمپ آراسندەکی کیمیانڭ گوچلەنلندیردیگی بو گوچلی ایومەنڭ، فرقلی بولگەلردە و فرقلی مسئلەلرده ایش برلگیمزنی قورومصاللاشطیرمامیزه و درینلەشتیرمەمزنه یاردیمجی اولاجغنە کسینلکلە اینانییورم.” دگرلندیرمەسندە بولوندی.
لیبیه، سودان ویا آفریقه گنلندەکی قریزلر گبی بعض زورلی آلانلردە عبد-تورکیه ایش برلگنڭ اوزون سورەلی چاتیشمالرده گرچك بر فرق یاراتدیغینی بلیرتن فیدان، “عبد ایلە دیپلوماتیك ایلیشکیلرمزنڭ ٢نجی یوزییلینده هدفمز؛ تورك-آمەریقان اورتاقلغینی کرهسال باریش و استقرارڭ داها بویوك یاراری ایچون قوللانمقدر.” دیدی.
قایناق: آه
Bakan Fidan’dan ABD’ye kritik çağrı: İsrail… İşte detaylar!
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, birbirine bağlı tehditlerin Türkiye ve ABD’nin ortak çabalarını sekteye uğratabileceğine dikkati çekerek, “ABD’nin, hem bölgesel hem de küresel barış ve istikrarı zedeleyen politikalarına son vermesi için İsrail üzerinde nüfuzunu daha fazla kullanmasını bekliyoruz.” dedi.Fidan, New York’ta Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından düzenlenen “100. Yıla Girerken Türkiye-ABD İlişkileri” Paneli’nde konuştu.
ABD-Türkiye diplomatik ilişkileri 100. yılına yaklaşırken, iki ülke arasındaki ortaklığın bugüne kadar neler başardığını ve gelecekte neler başarabileceğini değerlendirme fırsatı doğduğunu belirten Fidan, “İlişkimiz, zaman içinde sınanmış ve kalıcı değerini ortaya koymuştur. Coğrafi olarak birbirinden uzak iki ülke, sınırlarımızın çok ötesinde etkisi olan ortaklar ve müttefikler haline gelmiştir. İlişkimiz; ihtilaflara, krizlere ve uluslararası sistemdeki dramatik değişimlere rağmen varlığını sürdürmüştür.” mesajını verdi.
Fidan, her iki ülkenin de ortaklığın kritik değerinin farkında olduğu için zorlukların üstesinden gelebildiğine işaret etti.
Bugün Türkiye-ABD ilişkilerinin güçlü ve yenilenmiş bir ivme yakaladığının altını çizen Fidan, “Cumhurbaşkanı (Recep Tayyip) Erdoğan ile (ABD) Başkanı Donald Trump arasındaki istisnai ilişki, mevcut atılımda merkezi bir rol oynamaktadır.” değerlendirmesinde bulundu.
Dışişleri Bakanı Fidan, bu ivmenin yalnızca iki ülke için değil bölge barış ve istikrarının korunması için somut kazanımlara dönüştürme ve işbirliğini kurumsallaştırmanın da gerekli olduğunu ifade etti.
Fidan, “Diplomatik ilişkilerimizin 2’nci yüzyılına girerken, işbirliğimizin tam potansiyelini hayata geçirmeye ve önünde engel teşkil eden meseleleri çözmeye kararlıyız. Bunun için bulunduğumuz noktayı değerlendirmemiz ve birlikte neler başarabileceğimize ilişkin net hedefler belirlememiz gerekiyor.” diye konuştu.
“Engelleri, sınırlandırmaları kaldırmamız gerekiyor”
Uluslararası sistemin en derin dönüşümlerinden birini geçirdiğine işaret eden Fidan, dünya genelinde güç dengesinin değiştiğini, ekonomik rekabetin yoğunlaştığını ve teknolojinin bilinen dünyayı yeniden şekillendirdiğini kaydetti.
Fidan, küresel güvenlik ve yönetişim kurumlarının bu gelişmelere yanıt vermekte zorlandığına dikkati çekerek, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Çözülmemiş çatışmalar, enerji fiyatları, göç, ticaret, terörizm ve gıda güvenliği yoluyla diğer bölgeleri etkiliyor. Bu zorluklarla mücadele etmek, etkin ortaklık ve ortak sorumluluk gerektiriyor. Türkiye ve ABD, tüm bu krizlere birlikte yanıt verebilmek için deneyime, kapasiteye, diplomatik erişime ve en önemlisi siyasi iradeye sahip.”
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 2025’te Washington’a ve Başkan Trump’ın bu yıl temmuzda Ankara’ya gerçekleştirdiği ziyaretin, ikili ilişkileri her alanda ilerletme konusundaki ortak kararlılığı ortaya koyduğunu vurgulayan Fidan, “Bu, uzun süredir devam eden meselelerde ilerleme kaydetmemize yardımcı oluyor.” dedi.
Fidan, iki ülkenin ekonomik ortaklığını büyütmek için önemli bir alanı bulunduğunu belirterek, “Ekonomik ilişkimiz, hem ticaret hem de yatırımlar bakımından istikrarlı şekilde genişliyor ve ikili ticaret hacmi yaklaşık 40 milyar dolara ulaştı. 2025 yılında ABD, Türkiye’nin 3. büyük ihracat pazarı ve 4. büyük ithalat kaynağı oldu. Dengeli ticaretimiz, genişleme için sağlam bir temel oluşturuyor.” değerlendirmesinde bulundu.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 100 milyar dolarlık bir hedef belirlediğini anımsatan Fidan, “Hedefimiz; yüksek katma değerli üretimi ve ekonomik güvenliği ilerleten daha geniş kapsamlı bir ekonomik ortaklıktır. Bu hedefe ulaşmak için özellikle ilave tarifeler olmak üzere engelleri kaldırmamız gerekiyor.” ifadelerini kullandı.
Fidan, Türkiye-ABD ilişkilerinin uzun süredir güçlü bir diğer ayağının savunma işbirliği olduğunu belirterek, “Devam eden sorunları çözmeli ve işbirliğini sınırlayan kısıtlamaları kaldırmalıyız. Bu kısıtlamaların, iki müttefik arasında yeri olmamalıdır. Cumhurbaşkanlarımız, ortak anlayışlarını somut sonuçlara dönüştürme konusunda güçlü bir siyasi irade ortaya koymuştur.” diye konuştu.
Kısıtlamaların kaldırılmasının şirketlerin dünyanın farklı bölgelerinde ortaklıklarını daha da geliştirmesine yardımcı olacağına işaret eden Fidan, enerjinin de yakın işbirliğinin somut ve önemli kazanımlar sağlayabileceği diğer bir alan olduğuna dikkati çekti.
Dışişleri Bakanı Fidan, ABD’nin artık Türkiye’nin önde gelen enerji tedarikçisi konumunda olduğunu belirterek, uzun vadeli anlaşmaların bu ilişkiyi güçlendirdiğini kaydetti.
“Terörizmden arınmış ve toprak bütünlüğü korunmuş Suriye önemli ilerleme olacak”
Fidan, “Bu sağlam ikili zemin ve ortak stratejik vizyon, aynı zamanda bölgesel barış ve güvenlik üretmemiz için bize daha güçlü bir temel sağlıyor. Orta Doğu’dan Kafkasya’ya ve Balkanlar’a kadar bölgesel ve küresel meselelerde zaten işbirliği yapıyoruz. Orta Doğu’da ortak çıkarımız, bölgemizde güvenlik ve refah sağlayabilecek kapasiteye sahip egemen ve istikrarlı devletlerin bulunmasında yatıyor.” diye konuştu.
Bunun Suriye ve Irak’tan başladığına işaret eden Fidan, şöyle devam etti:
“Ulusal kurumları güçlendirmeyi, böylece etkin şekilde yönetebilmelerini ve terör örgütlerinin faaliyet göstermesine herhangi bir imkan tanımamalarını hedefliyoruz. Terörizmden arındırılmış ve toprak bütünlüğü korunmuş bir Suriye, bölgesel güvenlik ve refah açısından önemli bir ilerleme olacaktır.”
“Bölgesel sahiplenmeyi benimsememiz gerekiyor”
Fidan, daha fazla bölgesel güvenliğe yönelik ortak hedefleri ilerletirken, yerel çözümlerin hayata geçme şansının daha yüksek olduğunu akılda tutmak gerektiğini kaydederek, şu ifadeleri kullandı:
“Bu nedenle bölge ülkelerinin kendi coğrafyalarının güvenlik ve istikrarı konusunda daha fazla sorumluluk üstlenmesi gerektiğine inanıyoruz. Bu nedenle bölgesel sahiplenmeyi benimsememiz ve ilerletmemiz gerekiyor. Bu anlayışla Pakistan ve Suudi Arabistan ile birlikte Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı kurduk. Bu ittifak, bölgesel sahiplenme ve güvenlik işbirliği ile bölgesel barış ve güvenliği desteklemek için kurumsal bir temel sağlıyor. Başkan Trump’ın bu girişime verdiği desteği memnuniyetle karşılıyoruz.”
“ABD’nin İsrail üzerinde nüfuzunu daha fazla kullanmasını bekliyoruz”
Fidan, Orta Doğu’da güçlü bölgesel güvenliğin aynı zamanda askeri güvenlik ayağını ve Avrupa’nın güvenlik mimarisini de güçlendirdiğini belirterek, diğer taraftan birbirine bağlı tehditlerin ortak çabaları sekteye uğratabileceği uyarısında bulundu.
İran Savaşı, Yemen’deki çatışma ve İsrail’in bölge genelindeki istikrarsızlaştırıcı politikaları ve eylemlerini sıralayan Fidan, “Bu tehditler, birbirini güçlendiriyor ve diplomasinin önünü tıkıyor. Bunlarla mücadele etmek etkin bölgesel sorumluluk ve ABD ile yakın işbirliği gerektiriyor. Özellikle ABD’nin, hem bölgesel hem de küresel barış ve istikrarı zedeleyen politikalarına son vermesi için İsrail üzerinde nüfuzunu daha fazla kullanmasını bekliyoruz.” diye konuştu.
Dışişleri Bakanı Fidan, Gazze’nin bölgede ve ötesinde güvenlik, işbirliği ve refah tesis etme konusundaki ortak kapasitenin merkezi bir sınaması olmaya devam ettiğini söyledi.
Gazze’deki soykırım ve Filistin’deki sivillere yönelik devam eden mezalimin küresel vicdanı derinden yaraladığını ve uluslararası sisteme duyulan güveni onarılamayacak şekilde sarstığını ifade eden Fidan, Filistin meselesine kalıcı bir çözüm bulunmasının Orta Doğu ve ötesinin istikrarı açısından önemini koruduğunun altını çizdi.
Fidan, Türkiye’nin, Başkan Trump’ın Gazze krizini sona erdirmeye yönelik çabalarını desteklediğini, barış planında ortaya konulan taahhütlerin artık tam olarak uygulanması gerektiğini kaydetti.
“2’nci yüzyılda hedefimiz, ortaklığı küresel yarar için kullanmak”
Türkiye-ABD işbirliğinin barış ve istikrarı ilerletmenin komşu bölgelerde de birlikte hareket edebileceğine işaret eden Fidan, Kafkasya’da Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki barış sürecini desteklediklerini, Karadeniz’de gerilim tırmanması risklerini azaltmayı, seyrüsefer güvenliğini sağlamayı ve Karadeniz’i bir sorun kaynağı değil, işbirliği kaynağı haline getirmeyi hedeflediklerini belirtti.
Fidan, Ukrayna’da kalıcı barışa ulaşmak için diyaloğu ve diplomasiyi de desteklediklerini belirterek, bu amaçla hem Kiev hem de Moskova’yla iletişim kanallarının sürdüğünü bildirdi.
Balkanlar’da ise Bosna-Hersek’teki ve Sırbistan ile Kosova arasındaki gerilimleri derinleşmeden ele alınması gerektiğine dikkati çeken Fidan, “Yakın koordinasyon ve önleyici diplomasi, bu bölgelerdeki kırılgan istikrarın korunmasına ve güçlendirilmesine yardımcı olabilir. Aynı ilkeyle hareket ediyoruz; meşru kurumları güçlendirmek, bölgesel sahiplenmeyi desteklemek ve güvenlik ile ekonomik fırsat arasında güçlü bir bağ kurmak.” dedi.
Uluslararası düzende yaşanan dönüşümün daha fazla bölgesel sahiplenmeyi gerektirdiğini yineleyen Fidan, küresel güçler ile kapasitesi bulunan bölgesel aktörler arasında etkin ortaklık kurulmasını da gerektirdiğini dile getirdi.
Dışişleri Bakanı Fidan, “100. yıla yaklaşırken tarihimiz, birlikte neler başarabileceğimizi kanıtlıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Başkan Trump arasındaki kimyanın güçlendirdiği bu güçlü ivmenin, farklı bölgelerde ve farklı meselelerde işbirliğimizi kurumsallaştırmamıza ve derinleştirmemize yardımcı olacağına kesinlikle inanıyorum.” değerlendirmesinde bulundu.
Libya, Sudan veya Afrika genelindeki krizler gibi bazı zorlu alanlarda ABD-Türkiye işbirliğinin uzun süreli çatışmalarda gerçek bir fark yarattığını belirten Fidan, “ABD ile diplomatik ilişkilerimizin 2’nci yüzyılında hedefimiz; Türk-Amerikan ortaklığını küresel barış ve istikrarın daha büyük yararı için kullanmaktır.” dedi.
Kaynak: AA
📚 Metinde Geçen Kelimelerin Lugatçesi
طیش ایشلری باقانی خاقان فیدان، بربرینە باغلی تهدیدلرڭ تورکیه و عبدنڭ اورتاق چابالرینی سکتەیە اوغراتابیلەجگنە دقّدی چکەرك، “عبدنڭ، هم بولگهسال هم دە کرهسال باریش و استقراری زدەلەین پولیتیقەلرنە صوڭ ویرمسی ایچون اسرائیل أوزرندە نفوذینی داها فضله قوللانلانمسنی بکلییورز.” دیدی.
فیدان، نیو یوركدە جومحورباشقانلغی ایلتیشیم باشقانلغی طرفندن دوزنلنن “١٠٠. ییله گیررکن تورکیه-عبد ایلیشکیلری” پانلنده قونوشدی.
عبد-تورکیه دیپلوماتیك ایلیشکیلری ١٠٠. ییلنە یاقلاشیرقن، ایکی أولکه آراسندەکی اورتاقلغڭ بوگونە قدر نەلر باشاردیغینی و گلەجکدە نەلر باشارابیلەجگینی دگرلندیرمه فرصتی طوغدوغینی بلیرتن فیدان، “ایلیشکیمز، زمان ایچندە صینانمش و قالیجی دگرینی اورتایه قویمشدر. جغرافی اولەرق بربرندن اوزاق ایکی أولکه، صینیرلرمزنڭ چوق أوتەسندە ایتکیسی اولان اورتاقلر و متّفقلر حالنه گلمشدر. ایلیشکیمز؛ اختلافلرە، قریزلرە و اولوسلر آراس سیستمدەكی دراماطیك دگیشیملرە رغمًا وارلغنی سوردیرمشدر.” مساژینی ویردی.
فیدان، هر ایکی أولکه ڭڭ دە اورتاقلغڭ قریتیك دگرنڭ فرقندە اولدیغی ایچون زورلقلرڭ أوستەسیندن گلەبیلدیگنە اشارت ایتدی.
بوگون تورکیه-عبد ایلیشکیلرینڭ گوچلی و یڭیلەنلنمش بر ایومه یاقالادیغنڭ آلتینی چیزن فیدان، “جمهورباشقانی (رجب طیّب) ارطوغان ایلە (عبد) باشقانی طونالد ترمپ آراسندەکی استثنائی ایلیشکی، موجود آتیلیمده مرکزی بر رول اوینامقدەدر.” دگرلندیرمەسندە بولوندی.
طیش ایشلری باقانی فیدان، بو ایومەنڭ یالڭزجە ایکی أولکه ایچون دگل بولگه باریش و استقرارنڭ قورونمسی ایچون صومیت قزانیملرە دونوشدیرمه و ایش برلگنی قورومصاللاشطیرمانین دە گرکلی اولدیغنی افاده ایتدی.
فیدان، “دیپلوماتیك ایلیشکیلرمزنڭ ٢نجی یوزییلینه گیررکن، ایش برلگیمزنڭ تام پوتانسییلینی حیاتە گچیرمەیە و أوڭندە انگل تشکیل ایدن مسئلەلری چوزمەیە قرارلی یز. بونڭ ایچون بولوندیغمز نقطەیی دگرلەنلندیرمەمز و برلکدە نەلر باشارابیلەجگمزنه ایلیشکین نت هدفلر بلیرلەمەمز گرکییور.” دییه قونوشدی.
“انگللری، صینیرلانلاندیرمالری قالدیرمامز گرکییور”
اولوسلر آراس سیستمڭ اڭ درین دونوشوملرندن برینی گچیردیگنە اشارت ایدن فیدان، دنیا گنلندە گوچ دنگەسنڭ دگیشدیگینی، اکونومیك رقابدڭ یوغونلاشدیغینی و تکنولوژنڭ بیلینن دنیایی یڭیدن شکللەنلندیردیگینی قید ایتدی.
فیدان، کرهسال گوگنلك و یونەتیشیم قوروملرینڭ بو گلیشمەلرە یانیت ویرمكدە زورلانلاندیغنە دقّدی چکەرك، سوزلرینی شویله سوردیردی:
“چوزولممش چاتیشمەلر، انرژی فیئاتلری، گوچ، تجارت، تروریزم و غدا گوگنلگی یولیله دیگر بولگەلری اتکیلییور. بو زورلقلرله مجادله ایتمك، ایتکین اورتاقلق و اورتاق صوروملیلق گركتیرییور. تورکیه و عبد، توم بو قریزلرە برلکدە یانیت ویرەبیلمك ایچون دڭەییمە، قپاسیتەیە، دیپلوماتیك ایریشیمە و اڭ أونملیسی سیاسی ارادەیە صاحب.”
جمهورباشقانی ارطوغانڭ ٢٠٢٥دە وەسخڭکتوڭە و باشقان ترمپڭ بو ییل تموزده آنقرەیە گرچکلشدیردیگی زیارتڭ، ایکیلی ایلیشکیلری هر آلانده ایلرلتمه قونوسندەکی اورتاق قرارلیلغی اورتایه قویدوغینی وورغولایان فیدان، “بو، اوزون سورەدر دوام ایدن مسئلەلرده ایلرلەمە کایدهتمهمایز یاردیمجی اولویور.” دیدی.
فیدان، ایکی أولکه ڭڭ اکونومیك اورتاقلغینی بویوتمك ایچون أونملی بر آلانى بولوندیغنی بلیرتەرك، “اکونومیك ایلیشکیمز، هم تجارت هم دە یاتیریملر باقیمندن استقرارلی شکلدە گەنیشلییور و ایکیلی تجارت حجم یاقلاشیق ٤٠ میلیار طولارە اولاشدی. ٢٠٢٥ ییلندە عبد، تورکیەنڭ ٣. بویوك اخراجات پازاری و ٤. بویوك ادخالات قایناغی اولدی. دنگەلی تجاردمز، گڭیشلەمە ایچون صاغلام بر تمل اولوشدیرویور.” دگرلندیرمەسندە بولوندی.
جمهورباشقانی ارطوغانڭ ١٠٠ میلیار طولارلق بر هدف بلیرلەدیگینی آڭیمساتان فیدان، “هدفمز؛ یوکسك قاتمه دگرلی أورتیمی و اکونومیك گوگنلگی ایلرلەتن داها گڭیش قاپساملی بر اکونومیك اورتاقلقدر. بو هدفە اولاشمق ایچون أوزللکله علاوه تعریفەلر اولمق أوزرە انگللری قالدیرمامز گرکییور.” افادەلرینی قوللاندی.
فیدان، تورکیه-عبد ایلیشکیلرینڭ اوزون سورەدر گوچلی بر دیگر آیاغنڭ صاوونمه أیشبیرلگی اولدیغنی بلیرتەرك، “دوام ایدن صورونلری چوزمەلی و ایش برلگنی صینیرلایان قیصیتلامالری قالدیرملیز. بو قیصیتلامالرڭ، ایکی متفق آراسندە یری اولماملیدر. جومحورباشقانلاریمیز، اورتاق آڭلاییشلرنی صومیت صوڭوچلرە دونوشدیرمه قونوسندە گوچلی بر سیاسی اراده اورتایه قویمشدر.” دییه قونوشدی.
قیصیتلامالرڭ قالدیریلمسنڭ شرکتلرڭ دنیانڭ فرقلی بولگەلرندە اورتاقلقلرنی داها دە گلیشدیرمسینه یاردیمجی اولاجغنە اشارت ایدن فیدان، انرژنڭ دە یاقین ایش برلگنڭ صومیت و أونملی قزانیملر صاغلایابیلەجگی دیگر بر آلان اولدیغنە دقّدی چکدی.
طیش ایشلری باقانی فیدان، عبدنڭ آرتیق تورکیەنڭ أوڭدە گلن انرژی تداركچیسی قونومندە اولدیغنی بلیرتەرك، اوزون وعدەلی آڭلاشمەلرڭ بو ایلیشکییی گوچلەنلندیردیگینی قید ایتدی.
“تروریزمدن آرینمش و طوپراق بتونلگی قورونمش سوریه أونملی ایلرلەمە اولاجق”
فیدان، “بو صاغلام ایکیلی زمین و اورتاق ستراتژیك ویزیون، عین زماندە بولگهسال باریش و گوگنلك أورتمەمز ایچون بزە داها گوچلی بر تمل صاغلییور. اورته طوغودن قفقاسیەیە و بالقانلرە قدر بولگهسال و کرهسال مسئلەلرده ذاتًا أیشبیرلگی یاپییورز. اورته طوغودە اورتاق چیقارمز، بولگەمزنده گوگنلك و رفاه صاغلایابیلەجك قپاسیتەیە صاحب اگەمن و استقرارلی دولتلرڭ بولونمسینده یادییور.” دییه قونوشدی.
بونڭ سوریه و عراقدن باشلەدیغنە اشارت ایدن فیدان، شویله دوام ایتدی:
“اولوسال قوروملری گوچلەنلندیرمەیی، بویلەجە ایتکین شکلدە یونەتەبیلمەلەرینی و ترور أورگوتلرنڭ فعالیت گوسترمسینه هر هانگی بر امکان طانیمامالرنی هەدەفلییورز. تروریزمدن آریندیریلمش و طوپراق بتونلگی قورونمش بر سوریه، بولگهسال گوگنلك و رفاه آچیسندن أونملی بر ایلرلەمە اولاجقدر.”
“بولگهسال صاحبلەنلنمەیی بەنیمسەمەمز گرکییور”
فیدان، داها فضله بولگهسال گوگنلگە یوڭلیك اورتاق هدفلری ایلرلەیركن، یرل چوزوملرڭ حیاتە گچمه شانسنڭ داها یوکسك اولدیغنی عقلده طوتمق گرکدیگنی قید ایتارك، شو افادەلری قوللاندی:
“بو نەدنلە بولگه أولکەلرینڭ کندی جغرافیەلرنڭ گوگنلك و استقراری قونوسندە داها فضله صوروملیلق أوستلەنلنمسی گرکدیگنە اینانییورز. بو نەدنلە بولگهسال صاحبلەنلنمەیی بەنیمسەمەمز و ایلرلەتمەمز گرکییور. بو آڭلاییشله پاکستان و سعودی عربستان ایلە برلکدە مکه اورتاق صاوونمه آڭلاشمەسنی قوردك. بو اتفاق، بولگهسال صاحبلەنلنمە و گوگنلك أیشبیرلگی ایلە بولگهسال باریش و گوگنلگی دستکلەمك ایچون قورومسال بر تمل صاغلییور. باشقان ترمپڭ بو گیریشیمە ویردیگی دستگی ممنونیتله قارشیلییورز.”
“عبدنڭ اسرائیل أوزرندە نفوذینی داها فضله قوللانلانمسنی بکلییورز”
فیدان، اورته طوغودە گوچلی بولگهسال گوگنلگڭ عین زماندە عسکری گوگنلك آیاغینی و آوروپەنڭ گوگنلك معماریسنی دە گوچلەنلندیردیگینی بلیرتەرك، دیگر طرفدن بربرینە باغلی تهدیدلرڭ اورتاق چابالری سکتەیە اوغراتابیلەجگی اویاریسندە بولوندی.
ایران صاواشی، یەمەندەكی چاتیشمه و اسرائیلڭ بولگه گنلندەکی أیستیکرارصیزلاشطیریجی پولیتیقەلری و ایلملرنی صیرالایان فیدان، “بو تهدیدلر، بربرنی گوچلندیرییور و دیپلوماسنڭ أوڭنی طیغییور. بونلرله مجادله ایتمك ایتکین بولگهسال صوروملیلق و عبد ایلە یاقین أیشبیرلگی گركتیرییور. أوزللکله عبدنڭ، هم بولگهسال هم دە کرهسال باریش و استقراری زدەلەین پولیتیقەلرنە صوڭ ویرمسی ایچون اسرائیل أوزرندە نفوذینی داها فضله قوللانلانمسنی بکلییورز.” دییه قونوشدی.
طیش ایشلری باقانی فیدان، غزّەنڭ بولگەدە و أوتەسندە گوگنلك، أیشبیرلگی و رفاه تأسیس ایتمه قونوسندەکی اورتاق قپاسیتەنڭ مرکزی بر صینامسی اولمەیە دوام ایتدیگڭی سویلەدی.
غزّەدەكی صوی قیریم و فلسطیندەكی سیویللرە یوڭلیك دوام ایدن مظالمڭ کرهسال وجدانی دریندن یارالادیغینی و اولوسلر آراس سیستمە دویولان گوگنی اونریلمایاجق شکلدە صارصدیغینی افاده ایدن فیدان، فلسطین مسئلەسینه قالیجی بر چوزوم بولونمسنڭ اورته طوغو و أوتەسنڭ استقراری آچیسندن أونمنی قورودوغنڭ آلتینی چیزدی.
فیدان، تورکیەنڭ، باشقان ترمپڭ غزّە قریزینی صوڭە اردیرمەیە یوڭلیك چابالرینی دستکلەدیگڭی، باریش پلاننده اورتایه قونولان تعهدلرڭ آرتیق تام اولەرق اویغولانمسی گرکدیگنی قید ایتدی.
“٢نجی یوز ییلدە هدفمز، اورتاقلغی کرهسال یارار ایچون قوللانمق”
تورکیه-عبد ایش برلگنڭ باریش و استقراری ایلرلەتمەنڭ قوڭشو بولگەلردە دە برلکدە حرکت ایدەبیلەجگنە اشارت ایدن فیدان، قفقاسیەدە آذربیجان ایلە ارمنیستان آراسندەکی باریش سورجنی دستکلەدكلرنی، قرەدڭزدە گریلیم طیرمانمسی ریسكلرنی آزالتمایی، سیروسەفر گوگنلگنی صاغلامایی و قرەدڭزی بر صورون قایناغی دگل، أیشبیرلگی قایناغی حالنه گتیرمەیی هەدەفلەدكلرنی بلیرتدی.
فیدان، اوقراینەدە قالیجی باریشە اولاشمق ایچون دییالوغی و دیپلوماسییی دە دستکلەدكلرنی بلیرتەرك، بو آماچلامق هم کیەو هم دە مسقوەیله ایلتیشیم قناللرنڭ سوردیگنی بیلدیردی.
بالقانلردە ایسە بوسنه-هرسكدەكی و صیربستان ایلە قوصوە آراسندەکی گریلیملری درینلەشمەدن اله آلینمسی گرکدیگنە دقّدی چکن فیدان، “یاقین قوئوردیناسیون و أونلەییجی دیپلوماسی، بو بولگەلردەكی قیریلغان استقرارڭ قورونماصینه و گوچلەنلندیریلمسینه یاردیمجی اولابیلیر. عین ایلکەیله حرکت ایدییورز؛ مشروع قوروملری گوچلندیرمك، بولگهسال صاحبلەنلنمەیی دستکلەمك و گوگنلك ایلە اکونومیك فرصت آراسندە گوچلی بر باغ قورمق.” دیدی.
اولوسلر آراس دوزنده یاشانان دونوشومڭ داها فضله بولگهسال صاحبلەنلنمەیی گركتیردیگینی یینەلەین فیدان، کرهسال گوچلر ایلە قپاسیتەسی بولونان بولگهسال آقتورلر آراسندە ایتکین اورتاقلق قورولماصینی دە گركتیردیگینی دیلە گتیردی.
طیش ایشلری باقانی فیدان، “١٠٠. ییله یاقلاشیرقن تاریخمز، برلکدە نەلر باشارابیلەجگمزنی قانیطلییور. جمهورباشقانی ارطوغان ایلە باشقان ترمپ آراسندەکی کیمیانڭ گوچلەنلندیردیگی بو گوچلی ایومەنڭ، فرقلی بولگەلردە و فرقلی مسئلەلرده ایش برلگیمزنی قورومصاللاشطیرمامیزه و درینلەشتیرمەمزنه یاردیمجی اولاجغنە کسینلکلە اینانییورم.” دگرلندیرمەسندە بولوندی.
لیبیه، سودان ویا آفریقه گنلندەکی قریزلر گبی بعض زورلی آلانلردە عبد-تورکیه ایش برلگنڭ اوزون سورەلی چاتیشمالرده گرچك بر فرق یاراتدیغینی بلیرتن فیدان، “عبد ایلە دیپلوماتیك ایلیشکیلرمزنڭ ٢نجی یوزییلینده هدفمز؛ تورك-آمەریقان اورتاقلغینی کرهسال باریش و استقرارڭ داها بویوك یاراری ایچون قوللانمقدر.” دیدی.
قایناق: آه
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, birbirine bağlı tehditlerin Türkiye ve ABD’nin ortak çabalarını sekteye uğratabileceğine dikkati çekerek, “ABD’nin, hem bölgesel hem de küresel barış ve istikrarı zedeleyen politikalarına son vermesi için İsrail üzerinde nüfuzunu daha fazla kullanmasını bekliyoruz.” dedi.
Fidan, New York’ta Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından düzenlenen “100. Yıla Girerken Türkiye-ABD İlişkileri” Paneli’nde konuştu.
ABD-Türkiye diplomatik ilişkileri 100. yılına yaklaşırken, iki ülke arasındaki ortaklığın bugüne kadar neler başardığını ve gelecekte neler başarabileceğini değerlendirme fırsatı doğduğunu belirten Fidan, “İlişkimiz, zaman içinde sınanmış ve kalıcı değerini ortaya koymuştur. Coğrafi olarak birbirinden uzak iki ülke, sınırlarımızın çok ötesinde etkisi olan ortaklar ve müttefikler haline gelmiştir. İlişkimiz; ihtilaflara, krizlere ve uluslararası sistemdeki dramatik değişimlere rağmen varlığını sürdürmüştür.” mesajını verdi.
Fidan, her iki ülkenin de ortaklığın kritik değerinin farkında olduğu için zorlukların üstesinden gelebildiğine işaret etti.
Bugün Türkiye-ABD ilişkilerinin güçlü ve yenilenmiş bir ivme yakaladığının altını çizen Fidan, “Cumhurbaşkanı (Recep Tayyip) Erdoğan ile (ABD) Başkanı Donald Trump arasındaki istisnai ilişki, mevcut atılımda merkezi bir rol oynamaktadır.” değerlendirmesinde bulundu.
Dışişleri Bakanı Fidan, bu ivmenin yalnızca iki ülke için değil bölge barış ve istikrarının korunması için somut kazanımlara dönüştürme ve işbirliğini kurumsallaştırmanın da gerekli olduğunu ifade etti.
Fidan, “Diplomatik ilişkilerimizin 2’nci yüzyılına girerken, işbirliğimizin tam potansiyelini hayata geçirmeye ve önünde engel teşkil eden meseleleri çözmeye kararlıyız. Bunun için bulunduğumuz noktayı değerlendirmemiz ve birlikte neler başarabileceğimize ilişkin net hedefler belirlememiz gerekiyor.” diye konuştu.
“Engelleri, sınırlandırmaları kaldırmamız gerekiyor”
Uluslararası sistemin en derin dönüşümlerinden birini geçirdiğine işaret eden Fidan, dünya genelinde güç dengesinin değiştiğini, ekonomik rekabetin yoğunlaştığını ve teknolojinin bilinen dünyayı yeniden şekillendirdiğini kaydetti.
Fidan, küresel güvenlik ve yönetişim kurumlarının bu gelişmelere yanıt vermekte zorlandığına dikkati çekerek, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Çözülmemiş çatışmalar, enerji fiyatları, göç, ticaret, terörizm ve gıda güvenliği yoluyla diğer bölgeleri etkiliyor. Bu zorluklarla mücadele etmek, etkin ortaklık ve ortak sorumluluk gerektiriyor. Türkiye ve ABD, tüm bu krizlere birlikte yanıt verebilmek için deneyime, kapasiteye, diplomatik erişime ve en önemlisi siyasi iradeye sahip.”
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 2025’te Washington’a ve Başkan Trump’ın bu yıl temmuzda Ankara’ya gerçekleştirdiği ziyaretin, ikili ilişkileri her alanda ilerletme konusundaki ortak kararlılığı ortaya koyduğunu vurgulayan Fidan, “Bu, uzun süredir devam eden meselelerde ilerleme kaydetmemize yardımcı oluyor.” dedi.
Fidan, iki ülkenin ekonomik ortaklığını büyütmek için önemli bir alanı bulunduğunu belirterek, “Ekonomik ilişkimiz, hem ticaret hem de yatırımlar bakımından istikrarlı şekilde genişliyor ve ikili ticaret hacmi yaklaşık 40 milyar dolara ulaştı. 2025 yılında ABD, Türkiye’nin 3. büyük ihracat pazarı ve 4. büyük ithalat kaynağı oldu. Dengeli ticaretimiz, genişleme için sağlam bir temel oluşturuyor.” değerlendirmesinde bulundu.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 100 milyar dolarlık bir hedef belirlediğini anımsatan Fidan, “Hedefimiz; yüksek katma değerli üretimi ve ekonomik güvenliği ilerleten daha geniş kapsamlı bir ekonomik ortaklıktır. Bu hedefe ulaşmak için özellikle ilave tarifeler olmak üzere engelleri kaldırmamız gerekiyor.” ifadelerini kullandı.
Fidan, Türkiye-ABD ilişkilerinin uzun süredir güçlü bir diğer ayağının savunma işbirliği olduğunu belirterek, “Devam eden sorunları çözmeli ve işbirliğini sınırlayan kısıtlamaları kaldırmalıyız. Bu kısıtlamaların, iki müttefik arasında yeri olmamalıdır. Cumhurbaşkanlarımız, ortak anlayışlarını somut sonuçlara dönüştürme konusunda güçlü bir siyasi irade ortaya koymuştur.” diye konuştu.
Kısıtlamaların kaldırılmasının şirketlerin dünyanın farklı bölgelerinde ortaklıklarını daha da geliştirmesine yardımcı olacağına işaret eden Fidan, enerjinin de yakın işbirliğinin somut ve önemli kazanımlar sağlayabileceği diğer bir alan olduğuna dikkati çekti.
Dışişleri Bakanı Fidan, ABD’nin artık Türkiye’nin önde gelen enerji tedarikçisi konumunda olduğunu belirterek, uzun vadeli anlaşmaların bu ilişkiyi güçlendirdiğini kaydetti.
“Terörizmden arınmış ve toprak bütünlüğü korunmuş Suriye önemli ilerleme olacak”
Fidan, “Bu sağlam ikili zemin ve ortak stratejik vizyon, aynı zamanda bölgesel barış ve güvenlik üretmemiz için bize daha güçlü bir temel sağlıyor. Orta Doğu’dan Kafkasya’ya ve Balkanlar’a kadar bölgesel ve küresel meselelerde zaten işbirliği yapıyoruz. Orta Doğu’da ortak çıkarımız, bölgemizde güvenlik ve refah sağlayabilecek kapasiteye sahip egemen ve istikrarlı devletlerin bulunmasında yatıyor.” diye konuştu.
Bunun Suriye ve Irak’tan başladığına işaret eden Fidan, şöyle devam etti:
“Ulusal kurumları güçlendirmeyi, böylece etkin şekilde yönetebilmelerini ve terör örgütlerinin faaliyet göstermesine herhangi bir imkan tanımamalarını hedefliyoruz. Terörizmden arındırılmış ve toprak bütünlüğü korunmuş bir Suriye, bölgesel güvenlik ve refah açısından önemli bir ilerleme olacaktır.”
“Bölgesel sahiplenmeyi benimsememiz gerekiyor”
Fidan, daha fazla bölgesel güvenliğe yönelik ortak hedefleri ilerletirken, yerel çözümlerin hayata geçme şansının daha yüksek olduğunu akılda tutmak gerektiğini kaydederek, şu ifadeleri kullandı:
“Bu nedenle bölge ülkelerinin kendi coğrafyalarının güvenlik ve istikrarı konusunda daha fazla sorumluluk üstlenmesi gerektiğine inanıyoruz. Bu nedenle bölgesel sahiplenmeyi benimsememiz ve ilerletmemiz gerekiyor. Bu anlayışla Pakistan ve Suudi Arabistan ile birlikte Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı kurduk. Bu ittifak, bölgesel sahiplenme ve güvenlik işbirliği ile bölgesel barış ve güvenliği desteklemek için kurumsal bir temel sağlıyor. Başkan Trump’ın bu girişime verdiği desteği memnuniyetle karşılıyoruz.”
“ABD’nin İsrail üzerinde nüfuzunu daha fazla kullanmasını bekliyoruz”
Fidan, Orta Doğu’da güçlü bölgesel güvenliğin aynı zamanda askeri güvenlik ayağını ve Avrupa’nın güvenlik mimarisini de güçlendirdiğini belirterek, diğer taraftan birbirine bağlı tehditlerin ortak çabaları sekteye uğratabileceği uyarısında bulundu.
İran Savaşı, Yemen’deki çatışma ve İsrail’in bölge genelindeki istikrarsızlaştırıcı politikaları ve eylemlerini sıralayan Fidan, “Bu tehditler, birbirini güçlendiriyor ve diplomasinin önünü tıkıyor. Bunlarla mücadele etmek etkin bölgesel sorumluluk ve ABD ile yakın işbirliği gerektiriyor. Özellikle ABD’nin, hem bölgesel hem de küresel barış ve istikrarı zedeleyen politikalarına son vermesi için İsrail üzerinde nüfuzunu daha fazla kullanmasını bekliyoruz.” diye konuştu.
Dışişleri Bakanı Fidan, Gazze’nin bölgede ve ötesinde güvenlik, işbirliği ve refah tesis etme konusundaki ortak kapasitenin merkezi bir sınaması olmaya devam ettiğini söyledi.
Gazze’deki soykırım ve Filistin’deki sivillere yönelik devam eden mezalimin küresel vicdanı derinden yaraladığını ve uluslararası sisteme duyulan güveni onarılamayacak şekilde sarstığını ifade eden Fidan, Filistin meselesine kalıcı bir çözüm bulunmasının Orta Doğu ve ötesinin istikrarı açısından önemini koruduğunun altını çizdi.
Fidan, Türkiye’nin, Başkan Trump’ın Gazze krizini sona erdirmeye yönelik çabalarını desteklediğini, barış planında ortaya konulan taahhütlerin artık tam olarak uygulanması gerektiğini kaydetti.
“2’nci yüzyılda hedefimiz, ortaklığı küresel yarar için kullanmak”
Türkiye-ABD işbirliğinin barış ve istikrarı ilerletmenin komşu bölgelerde de birlikte hareket edebileceğine işaret eden Fidan, Kafkasya’da Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki barış sürecini desteklediklerini, Karadeniz’de gerilim tırmanması risklerini azaltmayı, seyrüsefer güvenliğini sağlamayı ve Karadeniz’i bir sorun kaynağı değil, işbirliği kaynağı haline getirmeyi hedeflediklerini belirtti.
Fidan, Ukrayna’da kalıcı barışa ulaşmak için diyaloğu ve diplomasiyi de desteklediklerini belirterek, bu amaçla hem Kiev hem de Moskova’yla iletişim kanallarının sürdüğünü bildirdi.
Balkanlar’da ise Bosna-Hersek’teki ve Sırbistan ile Kosova arasındaki gerilimleri derinleşmeden ele alınması gerektiğine dikkati çeken Fidan, “Yakın koordinasyon ve önleyici diplomasi, bu bölgelerdeki kırılgan istikrarın korunmasına ve güçlendirilmesine yardımcı olabilir. Aynı ilkeyle hareket ediyoruz; meşru kurumları güçlendirmek, bölgesel sahiplenmeyi desteklemek ve güvenlik ile ekonomik fırsat arasında güçlü bir bağ kurmak.” dedi.
Uluslararası düzende yaşanan dönüşümün daha fazla bölgesel sahiplenmeyi gerektirdiğini yineleyen Fidan, küresel güçler ile kapasitesi bulunan bölgesel aktörler arasında etkin ortaklık kurulmasını da gerektirdiğini dile getirdi.
Dışişleri Bakanı Fidan, “100. yıla yaklaşırken tarihimiz, birlikte neler başarabileceğimizi kanıtlıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Başkan Trump arasındaki kimyanın güçlendirdiği bu güçlü ivmenin, farklı bölgelerde ve farklı meselelerde işbirliğimizi kurumsallaştırmamıza ve derinleştirmemize yardımcı olacağına kesinlikle inanıyorum.” değerlendirmesinde bulundu.
Libya, Sudan veya Afrika genelindeki krizler gibi bazı zorlu alanlarda ABD-Türkiye işbirliğinin uzun süreli çatışmalarda gerçek bir fark yarattığını belirten Fidan, “ABD ile diplomatik ilişkilerimizin 2’nci yüzyılında hedefimiz; Türk-Amerikan ortaklığını küresel barış ve istikrarın daha büyük yararı için kullanmaktır.” dedi.
Kaynak: AA
Bir yanıt yazın