اولاش جان-جگطن تورك گیی
انسانلق تاریخیندەكی بویوك طوپلومسال دونوشوملر، کندیسیندن أوڭجەکی دوزنڭ ایچندە کلیشن یڭی أورتیجی گوچلر، یڭی امك بیچیملری و یڭی طوپلومسال ایلیشکیلر أوزرندە یوکسلدی. فئودالیزمڭ چوزولمسی و قاپیتالیزمڭ طوغوسی دە بویله اولدی. بخار ماکینهسی، فابریقەلر، دەمیریوللاری و کتلهسال أورتیم یالڭزجە اقونومییی دگیشتیرمەدی، صنفلری، کندلری، سیاست، عائله یاشامنی و انسانلرڭ دنیایی آلغیلامه بیچیمینی دە یڭیدن شکللندیردی.
بوگون یاپای ذکا، بڭزر بویوكلكده بر دونوشومڭ مرکزندە یر آلییور. آنجق یاپای ذکانڭ یاراتدیغی دگیشیم، یالڭزجە یڭی آراچلرڭ أورتیمە قاتیلمسیندن عبارت دگلدر. یاپای ذکا، انسانڭ دوشونسال فعالیتلرینڭ أونملی بر بولومینو؛ پلانلامه، دەنەتلەمە و قرار ویرمه سورچلرینی دە ماکینهتمكدەدر. بو نەدنلە ایچندە بولوندیغمز دونوشوم، صنایع دوریمینڭ دوامی اولمقلە برلکدە اونڭ أوتهسینه گچن بر نیتەلیك طاشیمقدەدر.
یاپای ذکا أورتیجی گوچلری گلیشدیردكجە، طوپلومڭ احتیاجلرینی چوق داها آز انسان امگییله قارشیلامق ممکن حاله گلەجك؛ بو دە أوزل ملکیدی، اجرتلی امگی و پییاسه مرکزلی أورتیمڭ یڭیدن صورغولانمسی و دگیشیمی ایچون فرصتلر طوغورابیلەجكدر. بویله بر مادی تمل أوزرندە گلەجگڭ طوپلوملری قومونیزمە بوگونکوندەن داها یاتقین اولابیلیر.
یڭی أورتیجی گوچ اولارق یاپای ذکا و أورتیم ایلیشکیلری آراسندەکی چلیشکی
مارقسیزمدن أوگرندیگمز یالین گرچكلردن بری دە أورتیجی گوچلر ایلە أورتیم ایلیشکیلری آراسندە بلیرلەجی بر باغ اولدوغیدر. أورتیجی گوچلر؛ امك گوجونی، بیلگییی، تکنولوژییی، أورتیم آراجلرینی و طوپلومسال ایش برلگنی قاپسار. أورتیم ایلیشکیلری ایسە بو آراچلرڭ کیمه عائد اولدیغنی، أورتیمڭ کیم طرفندن یونەتیلدیغینی و اورتایه چیقان أورونڭ ناصل پاییلدیغنی بەلیرلەر.
أورتیجی گوچلرڭ گلیشمسینه اولاناق صاغلایان ملکیت بیچیملری، زمانله اونلرڭ أوڭندە انگل حالنه گلەبیلیر. قاپیتالیزم، فئودالیزمە قیاسلە أورتیجی گوچلری اولاغان أوستی أولچودە گلیشدیرمشدر. بیلیمی أورتیمە باغلامش، دنیا پازارینی قرموص، ایش بولومینو گەنیشلەتمش و أورتیمی طوپلومصاللاشطیرمیشطیر. فقط قاپیتالیست أورتیم طوپلومسال اولمەسنە رغمًا أورتیم آراجلرینڭ ملکیدی أوزل قالمشدر.
بر اوطوموبیل، بیلگی صایار یا دە علاج بیڭلرجە انسانڭ اورتاق امگییله أورتیلیر. أورتیم دنیا أولچگنده أورگوتلن. بیلیمسال بیلگی قوشاقلر بوینجە بریکان طوپلومسال بر میراثدر. بوڭا قارشین أورتیمڭ صوڭوچلری صینیرلی صاییدەكی شرکتڭ و سرمایه صاحبنك ملکیدنە گچر.
یاپای ذکا بو چلیشکییی داها دە کسکیندیرمكدەدر. چونکه یاپای ذکا بونی اورتایه چیقاران شرکتلرڭ بر باشاریسی دگلدر. بونلر میلیونلرجە انسانڭ اولوشدیردیغی متنلر، گورونتولر، یازیلیملر، بیلیمسال چالیشمەلر و کولتورل أورونلر أوزرندە گلیشمكدەدر. باشقە بر افادەیله یاپای ذکا انسانلغڭ اورتاق بیلگی بریکیمیدر. فقط بو اورتاق بریکیم، أوزل شرکتلرڭ قپالی سیستملری ایچندە سرمایەیە دونوشتورولمكدەدر.
بویلەجە صوڭ درجە طوپلومسال بر أورتیجی گوچ، أوزل ملکیت التنده ایشلتیلمك ایستەنمكدەدر. بو طوروم گلەجگڭ تمل سیاعسال صورولریندن برینی اورتایه چیقاراجقدر: انسانلغڭ اورتاق بیلگیسییله گلیشدیرالەن یاپای ذکا سیستملری برقاچ شرکتڭ أوزل ملگی می اولاجق، یوقسە طوپلومڭ اورتاق أورتیم آراجی می صاییلاجقدر؟
قومونیست طوپلوم فکرینڭ مادی قوشوللریندن بری، انسانڭ یاشامنی سوردورەبیلمەك ایچون خرجامق زورندە اولدیغی امك زمانینڭ آزالتیلمسیدر. یاپای ذکا و اوطوماسیون، بو آچیدن تاریخسال بر امکان یاراطماقطادیr.Tarامدا اوطونوم ماکینەلر، صنایعده روبوتلر، لوژیستیكده اوطوماتیك سیستملر، قامو یوڭتیمندە گلیشمش پلانلامه آراچلری وب. ایلە عین مقداردە أورونڭ چوق داها آز امكله أورتیلمسینی ممکندر.
چین و ای قومونیزمی
بو کلیشمه قاپیتالیست طوپلومده چلیشکیلی بر صوڭوچ طوغوریر. امك ویریملیلگی یوکسلدیگندە طوپلومڭ داها آز چالیشمسی بکعلنەبیل. فقط قاپیتالیزمده تکنولوژینڭ تمل آماجی چالیشمه سورەسنی آزالتمق دگل، مالیتی دوشورمك و قاری آرتیرمقدر.
بو نەدنلە بیاض سرای تکنولوژی اسکی دانیشمانی، شیمدىنڭ اپەن ای صطراطەژیستی دەان او. بالل، بو “تهلکهنڭ” آلتینی چیزدی. چین خلق جمهوریتی’نڭ، بو دل مودللرینڭ چوق باشاریلی ورسییونلرینی، آچیق قایناق پولیتیقهسییله، باشده کرهسال گونی أولکەلری اولمق أوزرە، توم دنیا ایلە پایمسینی “عنیامادیغنی” سویلەدی. بونی ای قومونیزمی اولارق نیتەلندیردی و قومونیست هر شیئ گبی “ویریمسز” و یاتیریم آلمایاجق بر آراجە دونوشمسیندن قورقدوغینو سویلەدی.
چونکه باللە گورە شرکتنڭ صاحبلندیگی یڭی أورتیجی گوچ اولارق یاپای ذکا، عین زماندە اوهل سترەەت’این یڭی گوزدهسی بر یاتیریم آراجی اولملیدر. چونکه باللڭ یاپای ذکاسی، شرکتلرڭ داها آز ایشجییله، داها فضله تمپوده، عین چالیشمه سورەلرییله و بوڭا باغلی عین امك اجرتی ایلە داها فضله کار گتیرن بر أورتیجی گوچ اولارق قالملیدر.
بورادەکی چلیشکی آچیقدر: انسانلگی زورونلی چالیشماكدن قورتارابیلەجك و مارxڭ تعریف ایتدیگی “أوزگور” انسانە یاقابیلمەمزنی صاغلایابیلەجك تکنولوژی، أوزل ملکیت قوشوللرینده انسانلری ایشلریندن و گلیرلریندن محروم بیراقابیلەجك بر آراجە دونوشدیرمك ایستەنمكدەدر.
بو نەدنلە یاپای ذکا چاغینڭ تمل صوروسی صدور:
ماکینەلر انسانڭ یرینی می آلاجق، یوقسە انسانی زورونلی و یبانجیمش امكدن می قورتاراجق؟
بو صورونڭ جواب، یاپای ذکانڭ نه قدر گلیشەجگیندن چوق، اونڭ کیمڭ ملکیدنده اولدیغنە و هانگی طوپلومسال آماچلر ایچون قوللانیلدیغینه باغلی اولاجقدر. پك تابع قومونیزم، بو آڭلامدە تکنولوژینڭ قاچینیلماز صوڭوجی اولمایاجقدر. فقط یاپای ذکا، بلکه دە قومونیزمی انسانلق تاریخندە هیچ اولمادیغی قدر گوچلی، صومیت و مادی بر امکان حالنه گتیرەبیلیر.
انسانلق تاریخیندەكی بویوك طوپلومسال دونوشوملر، کندیسیندن أوڭجەکی دوزنڭ ایچندە کلیشن یڭی أورتیجی گوچلر، یڭی امك بیچیملری و یڭی طوپلومسال ایلیشکیلر أوزرندە یوکسلدی. فئودالیزمڭ چوزولمسی و قاپیتالیزمڭ طوغوسی دە بویله اولدی. بخار ماکینهسی، فابریقەلر، دەمیریوللاری و کتلهسال أورتیم یالڭزجە اقونومییی دگیشتیرمەدی، صنفلری، کندلری، سیاست، عائله یاشامنی و انسانلرڭ دنیایی آلغیلامه بیچیمینی دە یڭیدن شکللندیردی.
بوگون یاپای ذکا، بڭزر بویوكلكده بر دونوشومڭ مرکزندە یر آلییور. آنجق یاپای ذکانڭ یاراتدیغی دگیشیم، یالڭزجە یڭی آراچلرڭ أورتیمە قاتیلمسیندن عبارت دگلدر. یاپای ذکا، انسانڭ دوشونسال فعالیتلرینڭ أونملی بر بولومینو؛ پلانلامه، دەنەتلەمە و قرار ویرمه سورچلرینی دە ماکینهتمكدەدر. بو نەدنلە ایچندە بولوندیغمز دونوشوم، صنایع دوریمینڭ دوامی اولمقلە برلکدە اونڭ أوتهسینه گچن بر نیتەلیك طاشیمقدەدر.
یاپای ذکا أورتیجی گوچلری گلیشدیردكجە، طوپلومڭ احتیاجلرینی چوق داها آز انسان امگییله قارشیلامق ممکن حاله گلەجك؛ بو دە أوزل ملکیدی، اجرتلی امگی و پییاسه مرکزلی أورتیمڭ یڭیدن صورغولانمسی و دگیشیمی ایچون فرصتلر طوغورابیلەجكدر. بویله بر مادی تمل أوزرندە گلەجگڭ طوپلوملری قومونیزمە بوگونکوندەن داها یاتقین اولابیلیر.
یڭی أورتیجی گوچ اولارق یاپای ذکا و أورتیم ایلیشکیلری آراسندەکی چلیشکی
مارقسیزمدن أوگرندیگمز یالین گرچكلردن بری دە أورتیجی گوچلر ایلە أورتیم ایلیشکیلری آراسندە بلیرلەجی بر باغ اولدوغیدر. أورتیجی گوچلر؛ امك گوجونی، بیلگییی، تکنولوژییی، أورتیم آراجلرینی و طوپلومسال ایش برلگنی قاپسار. أورتیم ایلیشکیلری ایسە بو آراچلرڭ کیمه عائد اولدیغنی، أورتیمڭ کیم طرفندن یونەتیلدیغینی و اورتایه چیقان أورونڭ ناصل پاییلدیغنی بەلیرلەر.
أورتیجی گوچلرڭ گلیشمسینه اولاناق صاغلایان ملکیت بیچیملری، زمانله اونلرڭ أوڭندە انگل حالنه گلەبیلیر. قاپیتالیزم، فئودالیزمە قیاسلە أورتیجی گوچلری اولاغان أوستی أولچودە گلیشدیرمشدر. بیلیمی أورتیمە باغلامش، دنیا پازارینی قرموص، ایش بولومینو گەنیشلەتمش و أورتیمی طوپلومصاللاشطیرمیشطیر. فقط قاپیتالیست أورتیم طوپلومسال اولمەسنە رغمًا أورتیم آراجلرینڭ ملکیدی أوزل قالمشدر.
بر اوطوموبیل، بیلگی صایار یا دە علاج بیڭلرجە انسانڭ اورتاق امگییله أورتیلیر. أورتیم دنیا أولچگنده أورگوتلن. بیلیمسال بیلگی قوشاقلر بوینجە بریکان طوپلومسال بر میراثدر. بوڭا قارشین أورتیمڭ صوڭوچلری صینیرلی صاییدەكی شرکتڭ و سرمایه صاحبنك ملکیدنە گچر.
یاپای ذکا بو چلیشکییی داها دە کسکیندیرمكدەدر. چونکه یاپای ذکا بونی اورتایه چیقاران شرکتلرڭ بر باشاریسی دگلدر. بونلر میلیونلرجە انسانڭ اولوشدیردیغی متنلر، گورونتولر، یازیلیملر، بیلیمسال چالیشمەلر و کولتورل أورونلر أوزرندە گلیشمكدەدر. باشقە بر افادەیله یاپای ذکا انسانلغڭ اورتاق بیلگی بریکیمیدر. فقط بو اورتاق بریکیم، أوزل شرکتلرڭ قپالی سیستملری ایچندە سرمایەیە دونوشتورولمكدەدر.
بویلەجە صوڭ درجە طوپلومسال بر أورتیجی گوچ، أوزل ملکیت التنده ایشلتیلمك ایستەنمكدەدر. بو طوروم گلەجگڭ تمل سیاعسال صورولریندن برینی اورتایه چیقاراجقدر: انسانلغڭ اورتاق بیلگیسییله گلیشدیرالەن یاپای ذکا سیستملری برقاچ شرکتڭ أوزل ملگی می اولاجق، یوقسە طوپلومڭ اورتاق أورتیم آراجی می صاییلاجقدر؟
قومونیست طوپلوم فکرینڭ مادی قوشوللریندن بری، انسانڭ یاشامنی سوردورەبیلمەك ایچون خرجامق زورندە اولدیغی امك زمانینڭ آزالتیلمسیدر. یاپای ذکا و اوطوماسیون، بو آچیدن تاریخسال بر امکان یاراطماقطادیr.Tarامدا اوطونوم ماکینەلر، صنایعده روبوتلر، لوژیستیكده اوطوماتیك سیستملر، قامو یوڭتیمندە گلیشمش پلانلامه آراچلری وب. ایلە عین مقداردە أورونڭ چوق داها آز امكله أورتیلمسینی ممکندر.
چین و ای قومونیزمی
بو کلیشمه قاپیتالیست طوپلومده چلیشکیلی بر صوڭوچ طوغوریر. امك ویریملیلگی یوکسلدیگندە طوپلومڭ داها آز چالیشمسی بکعلنەبیل. فقط قاپیتالیزمده تکنولوژینڭ تمل آماجی چالیشمه سورەسنی آزالتمق دگل، مالیتی دوشورمك و قاری آرتیرمقدر.
بو نەدنلە بیاض سرای تکنولوژی اسکی دانیشمانی، شیمدىنڭ اپەن ای صطراطەژیستی دەان او. بالل، بو “تهلکهنڭ” آلتینی چیزدی. چین خلق جمهوریتی’نڭ، بو دل مودللرینڭ چوق باشاریلی ورسییونلرینی، آچیق قایناق پولیتیقهسییله، باشده کرهسال گونی أولکەلری اولمق أوزرە، توم دنیا ایلە پایمسینی “عنیامادیغنی” سویلەدی. بونی ای قومونیزمی اولارق نیتەلندیردی و قومونیست هر شیئ گبی “ویریمسز” و یاتیریم آلمایاجق بر آراجە دونوشمسیندن قورقدوغینو سویلەدی.
چونکه باللە گورە شرکتنڭ صاحبلندیگی یڭی أورتیجی گوچ اولارق یاپای ذکا، عین زماندە اوهل سترەەت’این یڭی گوزدهسی بر یاتیریم آراجی اولملیدر. چونکه باللڭ یاپای ذکاسی، شرکتلرڭ داها آز ایشجییله، داها فضله تمپوده، عین چالیشمه سورەلرییله و بوڭا باغلی عین امك اجرتی ایلە داها فضله کار گتیرن بر أورتیجی گوچ اولارق قالملیدر.
بورادەکی چلیشکی آچیقدر: انسانلگی زورونلی چالیشماكدن قورتارابیلەجك و مارxڭ تعریف ایتدیگی “أوزگور” انسانە یاقابیلمەمزنی صاغلایابیلەجك تکنولوژی، أوزل ملکیت قوشوللرینده انسانلری ایشلریندن و گلیرلریندن محروم بیراقابیلەجك بر آراجە دونوشدیرمك ایستەنمكدەدر.
بو نەدنلە یاپای ذکا چاغینڭ تمل صوروسی صدور:
ماکینەلر انسانڭ یرینی می آلاجق، یوقسە انسانی زورونلی و یبانجیمش امكدن می قورتاراجق؟
بو صورونڭ جواب، یاپای ذکانڭ نه قدر گلیشەجگیندن چوق، اونڭ کیمڭ ملکیدنده اولدیغنە و هانگی طوپلومسال آماچلر ایچون قوللانیلدیغینه باغلی اولاجقدر. پك تابع قومونیزم، بو آڭلامدە تکنولوژینڭ قاچینیلماز صوڭوجی اولمایاجقدر. فقط یاپای ذکا، بلکه دە قومونیزمی انسانلق تاریخندە هیچ اولمادیغی قدر گوچلی، صومیت و مادی بر امکان حالنه گتیرەبیلیر.
یورم یاپ