چین، بعض یبانجی مدیه قورولوشلرینڭ کسیشه آطەلرنە باغلی لینگیانگ ژیاودە یوروتولن انشاآت فعالیتلری حقّندەکی سپکولاصیونلارینی کسین بر دلله ردّ ایتدی. سوز قونوسی یایین اورغانلری، بو انشاآدڭ بولگەدە “چینڭ اڭ بویوك عسکری أوسسی”نون ایلك آشامەسی اولابیلهجگنی أوڭە سورەركن، پروژەنڭ حقوقی گچرلیلكینی و آماجینی صورغولامشدی.
چین طیش ایشلری باقانلغی سوزجیسی لین ژیان، داها أوڭجە یاپدیغی بر باصین طوپلانتیسندە، “کسیشه طاقیمادالاری، أوزرندە هیچ بر آڭلاشمازلق بولونمایان چینڭ طوغال طوپراقلریدر. کندی اگەمنلكمز آلتندەکی بولگەلردە گرچكلەشتیردیگمز زورونلی آلت یاپی چالیشمەلری، آطەلردەكی یاشام و چالیشمه قوشوللرنی اییلەشتیرمەنڭ یانی صیرە یرل اقونومییی گوچلەنلندیرمەیی هەدەفلەمكدەدر” افادەلرینی قوللانمشدی.
لینگیانگ ژیاو نرەدە و نەدن أونملی؟
بو نت آچیقلامەیە رغمًا بعض مدیه قورولوشلری، رسیف أوزرندەکی ادعالرنی سوردیرویور. پکی چین نەدن لینگیانگ ژیاودە انشاآت یاپییور و طیشاریدن گلن مداخلەلر هانگی گرکجەیله مشروع دگل؟
آدینی آنتیلوپ بوینوزنە بڭزرلگندن آلان و طارطیشماصیز چین اگەمنلگی آلتندەکی لینگیانگ ژیاو، کسیشه آطەلریدەكی یونگله آطولونڭ باتی کسیمنده، ایوڭکسیڭ آطەسینه یاقلاشیق ٨٩ کیلومتره، ژینیین آطەسینه ایسە ٦،٥ کیلومتره اوزاقلقده یر آلییور.
قوزی-گونی طوغریلتیسندە ٦ کیلومتره بوینجە اوزانان رسیف، اڭ گڭیش نقطەسندە ٣،٥ کیلومترەیی بولییور و یاقلاشیق ١٥ کیلومترەکارەلیك بر آلان قاپلییور. گلەنكسال اولارق چینلی بالیقچیلر آراسندە “قوانگزای” ویا “قوانزای” اولارق بیلینن بو رسیف، حاینان ایالدنە باغلی صانصحه کندینڭ یونگله چالیشمه قومیتەسی طرفندن یونەتیلییور.
تاریخی قیدلر: عصرلرە طایانان چین وارلغی
حوایانگ دڭزجیلك أیشبیرلگی و اوقیانوس یونتیمی مرکزی باشقان یاردیمجیسی کسا کسیهودوڭ، غلوبال تیمەسە یاپدیغی آچیقلامه دە، “لینگیانگ ژیاو، چین طوپراقلرنڭ آیریلمز بر پارچەسیدر. حاینانلی بالیقچیلر، مینگ و قینگ خاندانلری دونمندن بری بو صولرده آولانمقدەدر” دیدی.
کسا، ١٩٣٥دە دونمڭ چین حکومتنڭ رسیفی، گونی چین دڭزی آطەلرنڭ ایکی دیللی لیستەسنە دخیل ایتدیگڭی؛ ١٩٤٧دە ایسە ایچ ایشلری باقانلغینڭ یاییملادیغی لیستەده آدنڭ یڭیدن اونایلانارق گونیمزنه قدر قوللانیللانیلدیغینی خاطرلاتدی.
آیریجە، ١٩٧٤دەكی کسیشه أوز صاوونمه قارشو صالدیریسی صیرەسندە گونی ویئتنامە عائد نحاط طاو صاواش کمیسنڭ لینگیانگ ژیاو یاقینلرندە باطیریلدیغینی بلیرتن کسا، بو اولایلرڭ چین حکومتنڭ کسیشه آطەلری أوزرندەکی اگەمنلك قرارلیلقینی آچیقجە اورتایه قویدوغینی وورغولادی.
اولوسلر آراس حقوق و کسینتیسز اگەمنلك
اواههن أونیورسیتەسی چین صینیر و اوقیانوس چالیشمەلری انستیتوسیندن پروفەسور لی کسیهولا ایسە چینڭ کسیشه آطەلرنی کشف ایتان، گلیشدیران و یونەدان ایلك أولکه اولدیغنی؛ آردیشیق چین حکومتلرنڭ لینگیانگ ژیاو دخیل اولمق أوزرە بو آطەلر أوزرندە کسینتیسز یتکی قوللانلاندیغینی و بونڭ تاریخی قیدلرله ثابت اولدیغنی سویلەدی.
لییە گورە، بو طوروم چینڭ بولگەدەکی حقّلرینی اولوسلر آراس حقوق و تاریخی گرچكلر تملندە صاغلاملاشطیرمقدەدر.
چین طیش ایشلری باقانلغی سوزجیسی لین ژیان، داها أوڭجە یاپدیغی بر باصین طوپلانتیسندە، “کسیشه طاقیمادالاری، أوزرندە هیچ بر آڭلاشمازلق بولونمایان چینڭ طوغال طوپراقلریدر. کندی اگەمنلكمز آلتندەکی بولگەلردە گرچكلەشتیردیگمز زورونلی آلت یاپی چالیشمەلری، آطەلردەكی یاشام و چالیشمه قوشوللرنی اییلەشتیرمەنڭ یانی صیرە یرل اقونومییی گوچلەنلندیرمەیی هەدەفلەمكدەدر” افادەلرینی قوللانمشدی.
لینگیانگ ژیاو نرەدە و نەدن أونملی؟
بو نت آچیقلامەیە رغمًا بعض مدیه قورولوشلری، رسیف أوزرندەکی ادعالرنی سوردیرویور. پکی چین نەدن لینگیانگ ژیاودە انشاآت یاپییور و طیشاریدن گلن مداخلەلر هانگی گرکجەیله مشروع دگل؟
آدینی آنتیلوپ بوینوزنە بڭزرلگندن آلان و طارطیشماصیز چین اگەمنلگی آلتندەکی لینگیانگ ژیاو، کسیشه آطەلریدەكی یونگله آطولونڭ باتی کسیمنده، ایوڭکسیڭ آطەسینه یاقلاشیق ٨٩ کیلومتره، ژینیین آطەسینه ایسە ٦،٥ کیلومتره اوزاقلقده یر آلییور.
قوزی-گونی طوغریلتیسندە ٦ کیلومتره بوینجە اوزانان رسیف، اڭ گڭیش نقطەسندە ٣،٥ کیلومترەیی بولییور و یاقلاشیق ١٥ کیلومترەکارەلیك بر آلان قاپلییور. گلەنكسال اولارق چینلی بالیقچیلر آراسندە “قوانگزای” ویا “قوانزای” اولارق بیلینن بو رسیف، حاینان ایالدنە باغلی صانصحه کندینڭ یونگله چالیشمه قومیتەسی طرفندن یونەتیلییور.
تاریخی قیدلر: عصرلرە طایانان چین وارلغی
حوایانگ دڭزجیلك أیشبیرلگی و اوقیانوس یونتیمی مرکزی باشقان یاردیمجیسی کسا کسیهودوڭ، غلوبال تیمەسە یاپدیغی آچیقلامه دە، “لینگیانگ ژیاو، چین طوپراقلرنڭ آیریلمز بر پارچەسیدر. حاینانلی بالیقچیلر، مینگ و قینگ خاندانلری دونمندن بری بو صولرده آولانمقدەدر” دیدی.
کسا، ١٩٣٥دە دونمڭ چین حکومتنڭ رسیفی، گونی چین دڭزی آطەلرنڭ ایکی دیللی لیستەسنە دخیل ایتدیگڭی؛ ١٩٤٧دە ایسە ایچ ایشلری باقانلغینڭ یاییملادیغی لیستەده آدنڭ یڭیدن اونایلانارق گونیمزنه قدر قوللانیللانیلدیغینی خاطرلاتدی.
آیریجە، ١٩٧٤دەكی کسیشه أوز صاوونمه قارشو صالدیریسی صیرەسندە گونی ویئتنامە عائد نحاط طاو صاواش کمیسنڭ لینگیانگ ژیاو یاقینلرندە باطیریلدیغینی بلیرتن کسا، بو اولایلرڭ چین حکومتنڭ کسیشه آطەلری أوزرندەکی اگەمنلك قرارلیلقینی آچیقجە اورتایه قویدوغینی وورغولادی.
اولوسلر آراس حقوق و کسینتیسز اگەمنلك
اواههن أونیورسیتەسی چین صینیر و اوقیانوس چالیشمەلری انستیتوسیندن پروفەسور لی کسیهولا ایسە چینڭ کسیشه آطەلرنی کشف ایتان، گلیشدیران و یونەدان ایلك أولکه اولدیغنی؛ آردیشیق چین حکومتلرنڭ لینگیانگ ژیاو دخیل اولمق أوزرە بو آطەلر أوزرندە کسینتیسز یتکی قوللانلاندیغینی و بونڭ تاریخی قیدلرله ثابت اولدیغنی سویلەدی.
لییە گورە، بو طوروم چینڭ بولگەدەکی حقّلرینی اولوسلر آراس حقوق و تاریخی گرچكلر تملندە صاغلاملاشطیرمقدەدر.
Bir yanıt yazın