توتون دوزنلەمسینده یڭی دونم ایچون دقّت چکن طابلو – Tütün düzenlemesinde yeni dönem için dikkat çeken tablo

tmptitle görseli
📜 Hibrit İçerik: Osmanlıca & Latinize Transkripsiyon

توتون دوزنلەمسینده یڭی دونم ایچون دقّت چکن طابلو

Tütün düzenlemesinde yeni dönem için dikkat çeken tablo
آناطولیAnadolu آژانسنڭAjansının (آه)(AA) "بر"Bir نفسNefes بیڭBin زهر"Zehir" باشلقلیbaşlıklı دوسیەسنڭdosyasının بوbu خبرندە،haberinde, توتونلهtütünle مجادلهmücadele قاپسامندەکیkapsamındaki یڭیyeni دوزنلەمەلر،düzenlemeler, "٢٠٤٠"2040 توتونسوزtütünsüz نسل"nesil" هدفی،hedefi, تورکیەدەTürkiye'de سیغارهsigara قوللانیمنڭkullanımının موجودmevcut طورومی،durumu, طوپلومڭtoplumun سیغارەییsigarayı بیراقمهbırakma اگیلیمیeğilimi وve أ-سیغارهe-sigara ایلەile یڭیyeni نسلnesil توتونtütün أورونلریürünleri الهele آلیندی.alındı.
دوچ.Doç. در.Dr. دینچ،Dinç, آهAA مخابرنە،muhabirine, تورکیەدەTürkiye'de سیغارهsigara باغیملیلقنڭbağımlılığının طوپلومtoplum صاغلغینیsağlığını جدیciddi شکلدەşekilde تهدیدtehdit ایتدیگڭیettiğini وورغولایارق،vurgulayarak, تورکیەدەكیTürkiye'deki سیغارهsigara توکتیمنڭtüketiminin آوروپەAvrupa اورتەلامەسنڭortalamasının ١،٥1,5 قاتندنkatından داهاdaha فضلهfazla اولدیغنیolduğunu آڭلاتدی.anlattı.
کیشیKişi باشنەbaşına توکتیمڭtüketimin ایسەise دنیاdünya اورتەلامەسنڭortalamasının اولدقجەoldukça أوزرینهüzerine چیقدیغنیçıktığını بلیرتنbelirten دینچ،Dinç, یاقینyakın زماندەzamanda أولکەدەکیülkedeki آقجیگرakciğer قانسریkanseri وقعەلرنڭvakalarının دەda یوکسەلیشهyükselişe گچمسنڭgeçmesinin تكtek سببنڭsebebinin سیغارهsigara باغیملیلغیbağımlılığı اولدیغنیolduğunu قید  ایتدی.kaydetti.
دینچ،Dinç, أولکهülke چاپندەçapında ١٠٠100 میلیارmilyar ایزماریدڭizmaritin گریgeri دونوشومەdönüşüme صوقولمادیغی،sokulmadığı, چوبەçöpe آتیلمادیغی،atılmadığı, طوپراغە،toprağa, هوایەhavaya وve صویەsuya قاریشدیغیkarıştığı برbir گرچكلهgerçekle قارشیkarşı قارشییهkarşıya اولدقلرنەolduklarına دقّدیdikkati چکەرك،çekerek, "اونڭ"Onun خارجندهharicinde دوزنلەمەلرڭdüzenlemelerin تعقیبtakip ایدیلمەدیگی،edilmediği, اونلرەonlara أویولمادیغی،uyulmadığı, قپالیkapalı مکانلردهmekanlarda سیغارهsigara أیچیلنiçilen یرلرyerler اولدیغیolduğu ایچونiçin یاya دەda چوجقçocuk پارقلرنده،parklarında, اوقولokul أوڭلرنده،önlerinde, خستەخانەhastane باغچەلرندهbahçelerinde بویلهböyle برbir دوزنلەمەdüzenleme اولمادیغیolmadığı ایچونiçin بورادەburada پاسیفpasif ایچیجیلگەiçiciliğe معروضmaruz قالان،kalan, صاغلقsağlık پروبلمیproblemi یاشایانyaşayan انسانلرمزinsanlarımız ایچونiçin اندیشهلەنلنییورز.endişeleniyoruz. تورکیەدەTürkiye'de سیغارهsigara باغیملیلقییلهbağımlılığıyla علقەلیalakalı اندیشەلیendişeliyiz." یز."  دییهdiye قونوشدی.konuştu.
سیغارهSigara باغیملیلقنڭbağımlılığının چوقçok بویوطلیboyutlu ضررلریzararları اولدیغنیolduğunu وورغولایانvurgulayan دینچ،Dinç, "تورکیەدە"Türkiye'de هرher ییلyıl ١٢٠120 بیڭbin انسانinsan سیغارەیەsigaraya باغلیbağlı خستەلقلردنhastalıklardan طولاییdolayı اولویور.ölüyor. دپرمدهDepremde ٧٠70 بیڭbin قصورküsur انسانمزنیinsanımızı غائب  ایتدك.kaybettik. ایجمزİçimiz پارچەلانلاندی،parçalandı, یورگمزyüreğimiz یاندی.yandı. عصرلردنAsırlardan بریberi برbir دفعهdefa اولمشolmuş برbir شیئ.şey. برBir دفعهdefa دگل،değil, هرher ییلyıl دوزنلیdüzenli اولەرقolarak ١٢٠120 بیڭbin انسانمزنیinsanımızı سیغارەدنsigaradan طولاییdolayı قایبەدییوروز.kaybediyoruz. بوBu قدرkadar بسیطbasit گوروننgörünen اماama بوbu قدرkadar بویوكbüyük ضرریzararı اولانolan برbir گرچكلهgerçekle قارشیkarşı قارشییەkarşıyayız." یز."  افادەلرینیifadelerini قوللاندی.kullandı.
دینچ،Dinç, سیغارهsigara باغیملیلغنەbağımlılığına باغلیbağlı خستەلقلرڭhastalıkların وve أولوملرڭölümlerin صاغلقsağlık سیستمنەsistemine دەde برbir نقطەدەnoktada یوكyük اولدیغنیolduğunu اقطارارق،aktararak, شویلهşöyle دوامdevam ایتدی:etti:
"سیغارەیە"Sigaraya باغلیbağlı خستەلقلرڭhastalıkların أولوملهölümle نتیجەلەنلنمەسەneticelenmese بیلهbile انسانیinsanı سوروندورمسی،süründürmesi, صاغلقsağlık سیستمنەsistemine جدیciddi آڭلامدەanlamda یوكyük اولمسیolması وve صاغلقsağlık سیستمندهsisteminde بویوكbüyük برbir طیقانمهtıkanma تشکیلteşkil ایتمەسیetmesi سوزsöz قونوسی.konusu. یعنیYani سیغارەیەsigaraya باغلیbağlı خستەلقلردنhastalıklardan طولاییdolayı صاغلقsağlık سیستمنەsistemine باشوورانbaşvuran انسانلری،insanları, اوo یوگیyükü قالدیرسەكkaldırsak صاغلقsağlık سیستممزsistemimiz چوقçok جدیciddi آڭلامدەanlamda راحتلایاجق.rahatlayacak. دیوآساDevasa برbir بدلbedel أودییورز،ödüyoruz, سیغارەدنsigaradan طولایی.dolayı. عقلڭAklın آلمایاجغی،almayacağı, هیچhiçbir بر  شکلدەşekilde معقولmakul اولەرقolarak آچیقلانمایاجقaçıklanmayacak چوقçok بویوكbüyük برbir بدلbedel أودییورز.ödüyoruz. بوBu بدلbedeli أودمكödemek ایستەمییورز.istemiyoruz. چونکهÇünkü بوbu بدلbedeli سیغارهsigara أیچنiçen دەde ایچمەینiçmeyen دەde یاشلیyaşlı دەda چوجقçocuk دەda أودییور.ödüyor. بوگونBugün دەde أودییورز،ödüyoruz, یارینyarın دەda أودەیەجەگیز.ödeyeceğiz. بونڭلهBununla علقەلیalakalı دەda بوbu بدلbedeli أودمكödememek ایچونiçin نهne یاپابیلییورسەكyapabiliyorsak هپhep برابرberaber ملتmillet اولەرق،olarak, طوپلومtoplum اولەرقolarak یاپالم."yapalım."
صاغلقSağlık باقانلغنڭBakanlığının توتونلهtütünle مجادلهmücadele قاپسامندەkapsamında بعضbazı یڭیyeni دوزنلەمەلرdüzenlemeler یاپدیغنیyaptığını آقتارانaktaran دینچ،Dinç, بونیbunu اصلاasla یاساقyasak اولەرقolarak آدلانلاندیرمادقلرنیadlandırmadıklarını سویلەدی.söyledi.
یشیلاىYeşilay جمعیتCemiyeti گنلGenel باشقانیBaşkanı دینچ،Dinç, بوbu دوزنلەمەنڭdüzenlemenin صوڭنەsonuna قدرkadar آرقەسندەarkasında اولدقلرنەolduklarına دگیندی.değindi.
"هانگی"Hangi معقول،makul, وطنینیvatanını ملدینیmilletini سونseven انسانinsan چوجقلرەçocuklara سیغارهsigara صاطیلصینsatılsın دییەبیلیر؟"diyebilir?"
سیغارهSigara صاتیشیsatışı وve توکتیمtüketim آلانلریalanları نقطەسندەnoktasında یاپیلاجقyapılacak یڭیyeni دوزنلەمەلرڭdüzenlemelerin آلتینیaltını چیزنçizen دینچ،Dinç, شوşu افادەلریifadeleri قوللاندی:kullandı:
"'١٨"'18 یاشyaş آلتندەکیaltındaki چوجقلرەçocuklara سیغارهsigara صاتیشیsatışı اولماسین.'olmasın.' دییهdiye سیغارهsigara صاتیشنڭsatışının قرەدیkredi قاردییلهkartıyla وve کیملكkimlik نومرەسییلهnumarasıyla یاپیلمسییلهyapılmasıyla علقەلیalakalı برbir دوزنلەمەdüzenleme گلییور.geliyor. حاریکولادهHarikulade برbir دوزنلەمە.düzenleme. طبیعیTabii کەki چوجقلرەçocuklara سیغارهsigara صاطیلماصین.satılmasın. هانگیHangi معقول،makul, وطنینیvatanını ملدینیmilletini سونseven انسانinsan چوجقلرەçocuklara سیغارهsigara صاطیلصینsatılsın دییەبیلیر؟diyebilir? دەنییورDeniyor کەki 'اوقول'Okul باغچەسینده،bahçesinde, اوقولهokula یاقینyakın یرلردەyerlerde سیغارهsigara أیچیلمەسین.içilmesin. خستەخانەنڭ،Hastanenin, جامنڭcaminin ١٠٠100 مترهmetre یاقینندهyakınında سیغارهsigara أیچیلمەسین.'içilmesin.' طولاییسیلهDolayısıyla سیغارهsigara أیچیلنiçilen یرلرلهyerlerle علقەلیalakalı برbir دوزنلەمەdüzenleme وار.var. بونڭBunun دەda فوکالادهfevkalade أونملیönemli اولدیغنی،olduğunu, چوجقلرمزنیçocuklarımızı قورومهkoruma آڭلامندهanlamında چوقçok أونملیönemli اولدیغنیolduğunu دوشونویوروز.düşünüyoruz. برBir دیگرdiğer مسئله،mesele, سیغارەیلهsigarayla علقەلیalakalı دوزنلەمەلریdüzenlemeleri اویغولامایانلرەuygulamayanlara 'جان'can یاقیجیyakıcı جزالر'cezalar' سوزsöz قونوسیkonusu اولاجق.olacak. 'جان'Can یاقیجیyakıcı جزالر'cezalar' افادەسنیifadesini أوزللکلهözellikle قوللانلانییورمkullanıyorum چونکهçünkü بسیطbasit برbir جزاceza اولدیغندەolduğunda أویولمویور.uyulmuyor. باشقەBaşka حسابلر،،hesaplar,, تجاریticari حسابلرhesaplar دورەیەdevreye گیرییورgiriyor وve بوbu سفرsefer سیغارهsigara ایچمكiçmek همhem گورونورلكgörünürlük آڭلامندهanlamında یایغینلاشییورyaygınlaşıyor همhem دەde سیغارهsigara ایچمەینلرiçmeyenler جدیciddi آڭلامدەanlamda جزالاندیریلییور.cezalandırılıyor. یعنیYani قانونkanun أویگولانصینuygulansın ایستییورز.istiyoruz. أویلەسینهÖylesine برbir قانونkanun اولماسین،olmasın, کتابدهkitapta وve سطردهsatırda قالماسینkalmasın ایستییورز.istiyoruz. بوBu دەda چوقçok حقلیhaklı برbir گرکجە."gerekçe."
"٢٠٤٠"2040 صوڭرەسیsonrası ایچونiçin توتونسوز،tütünsüz, باغیمسز،bağımsız, صاغلقلیsağlıklı نسلnesil هدفیhedefi قونولدی"konuldu"
دینچ،Dinç, صاغلقSağlık باقانلغڭجەBakanlığınca هدفلەنلننhedeflenen "توتونسوز"tütünsüz وve باغیمسزbağımsız نسل"nesil" قاورامنڭkavramının کندیلرینیkendilerini چوقçok هیجانلانلاندیردیغینیheyecanlandırdığını سویلەدی.söyledi.
"سیغاره"Sigara بوگونbugün بتونbütün ضررلریzararları بیلناركbilinerek دنیایەdünyaya طانیتیلسەtanıtılsa هیچhiçbir بر  دولتdevlet بونیbunu قبولkabul ایتمز."etmez." دیینdiyen دینچ،Dinç, برbir صوڭرەکیsonraki نسلدهnesilde بوbu قدرkadar انسانیinsanı غائب  ایتمك،kaybetmemek, اکونومیكekonomik غائبەkayba اوغرەمكuğramamak وve طوپلومسالtoplumsal پروبلملهproblemle قارشیلاشمكkarşılaşmamak آدینەadına ٢٠٤٠2040 صوڭرەسیsonrası ایچونiçin "توتونسوز،"tütünsüz, باغیمسزbağımsız وve صاغلقلیsağlıklı نسل"nesil" هدفیhedefi قونولدوغینیkonulduğunu آڭلاتدی.anlattı.
یشیلاىYeşilay طرفندنtarafından یاپیلانyapılan آراشدیرمەلرده،araştırmalarda, باغیملیلرڭbağımlıların سیغارەییsigarayı بیراقمقbırakmak ایستەمەلرنەistemelerine یوڭلیكyönelik گوزلgüzel ویریلرveriler الدهelde ایتدکلرینیettiklerini افادهifade ایدنeden دینچ،Dinç, "سیغاره"Sigara أیچنiçen ١٠10 کیشیدنkişiden ٦سی6'sı بیراقمقbırakmak ایستییور.istiyor. قالانKalan ٤ی4'ü دەde بیراقاجاغینهbırakacağına اینانمادیغیinanamadığı ایچونiçin بیراقمقbırakmak ایستەمییور.istemiyor. سیغارهSigara دوزنلەمەلرییلهdüzenlemeleriyle علقەلیalakalı طوپلومڭtoplumun آلغیسنیalgısını أولچدك،ölçtük, یوزدەyüzde ٨٠دن80'den آشاغیaşağı برbir اورانoran یوق.yok. طوپلومToplum سیغارەیلهsigarayla علقەلیalakalı دوزنلەمەیەdüzenlemeye جدیciddi آڭلامدەanlamda احتیاجihtiyaç دویییورduyuyor وve بوbu آڭلامدەanlamda آطیلاجاكatılacak آدیملریadımları چوقçok بویوكbüyük اوراندەoranda دستکلییور."destekliyor." دییهdiye قونوشدی.konuştu.
دینچ،Dinç, سیغارهsigara صاتیشندهsatışında ویترین،vitrin, رکلامreklam وve پاکتpaket دوزنلەمسینهdüzenlemesine ایلیشکین،ilişkin, "دولتڭ"Devletin وve یشیلایینYeşilayın انسانمزنیinsanımızı قورومقلهkorumakla علقەلیalakalı برbir حساسیدیhassasiyeti وار.var. انسانمزİnsanımız کندینەkendine ضررzarar ویرمەییvermeyi کوزهgöze آلسەalsa بیلهbile بزbiz ایستەمییورز.istemiyoruz. طولاییسیلهDolayısıyla بوbu قونودەkonuda یشیلاىYeşilay دەda دنیادەکیdünyadaki باغیملیلیقلهbağımlılıkla علقەلیalakalı بیلیمسالbilimsel تجربەییtecrübeyi دقّتەdikkate آلییور.alıyor. بوBu بیلیمسالbilimsel تجربهtecrübe نهne دییور؟diyor? 'گورونورلك'Görünürlük وve أریشیلەبیلیرلیكerişilebilirlik آزالدقجەazaldıkça باغیملیلقbağımlılık آزالییور.azalıyor. نورماللشمهNormalleşme چوغالدقجە،çoğaldıkça, أولاشیلابیلیرلیكulaşılabilirlik آرتدقجەarttıkça باغیملیلقbağımlılık آرتییور.'artıyor.' دییور.diyor. طولاییسیلهDolayısıyla بوbu قونودەkonuda ویترینvitrin دوزنلەمسی،düzenlemesi, پاکتpaket دوزنلەمسی،düzenlemesi, رکلامreklam دوزنلەمسیdüzenlemesi بتونbütün دنیادهdünyada تستtest ایدیلمش،edilmiş, قانتلانلانمشkanıtlanmış اویغولامالردر.uygulamalardır. باغیملیلقBağımlılık بیلیمنەbilimine اویغوندر.uygundur. بوBu دوزنلەمەلرdüzenlemeler أویگولانمیشuygulanmış وve ایشەişe یارایانyarayan دوزنلەمەلردر.düzenlemelerdir. أولکەمزدەÜlkemizde دەde استقرارلی،istikrarlı, صیقیsıkı برbir شکلدەşekilde أویگولانیرصهuygulanırsa محققmuhakkak میوەلرنیmeyvelerini آلاجغز."alacağız." دگرلەنلندیرمسنیdeğerlendirmesini یاپدی.yaptı.
الکترونیكElektronik سیغارهsigara ایلەile پوففpuff گبیgibi أورونلرڭürünlerin تورکیەدەTürkiye'de صاتیشنڭsatışının یاساقyasak اولدیغنڭolduğunun آلتینیaltını چیزنçizen دینچ،Dinç, یاساغڭyasağın دلنمسینهdelinmesine یوڭلیكyönelik اویغولامالردنuygulamalardan اندیشهendişe دویدقلرنیduyduklarını آڭلاتدی.anlattı.
الکترونیكElektronik سیغارەنڭsigaranın صاغلغەsağlığa ویردیگیverdiği ضررلرڭzararların تامtam اولەرقolarak تثبیتtespit ایدیلمەدیگینی،edilemediğini, صاتیشsatış یاساغنڭyasağının مطلقهmutlaka تعقیبtakip ایدیلمسیedilmesi گرکدیگنیgerektiğini دیلەdile گتیرنgetiren دینچ،Dinç, "بیراقمق"Bırakmak ایستەینisteyen انسانمزinsanımız ایچونiçin تومtüm امکانلرمزنیimkanlarımızı سفربرseferber ایتمشetmiş طورومدهdurumdayız. یز.  تورکیهTürkiye چاپندەçapında ٨١81 ایلدەilde ١٠٥105 نقطەدەnoktada بوbu قونودەkonuda یاپیلاندیریلمش،yapılandırılmış, پسیقولوغلرمزpsikologlarımız وve صوسیالsosyal خدمتhizmet اوزمانلرمزuzmanlarımız ییلyıl بوییboyu اجرتسزücretsiz شکلدەşekilde انسانمزنهinsanımıza خدمتhizmet ایدییورلر.ediyorlar. اونOn بیڭلرجەbinlerce انسانمزنیinsanımızı سیغارهsigara باغیملیلغندنbağımlılığından قورتاردك.kurtardık. صاغلقSağlık باقانلغمزBakanlığımız دەda باشقەbaşka برbir طرفدنtaraftan بوbu قونودەkonuda خدمتhizmet ویرییور.veriyor. نورمالNormal سیغارهsigara بیراقمهbırakma پولیکلینیکلەرینینpolikliniklerinin یانندەyanında موبیلmobil سیغارهsigara بیراقمهbırakma پولیکلینیکلەریpoliklinikleri قوردیلر.kurdular. موبیلMobil سیغارهsigara بیراقمهbırakma پولیکلینیکلەریpoliklinikleri انسانمزنڭinsanımızın آیاغنەayağına گیدییور.gidiyor. یترYeter کەki انسانمزinsanımız بیراقسین."bıraksın." دییهdiye قونوشدی.konuştu.
"٢٠٤٠ە"2040'a قدرkadar کیمسەنڭkimsenin سیغارەسییلهsigarasıyla علقەلیalakalı برbir مداخلهmüdahale یوق"yok"
توتونلهTütünle مجادلهmücadele قاپسامندەکیkapsamındaki یڭیyeni دوزنلەمەلریdüzenlemeleri چوقçok انەمسەدكلرنیönemsediklerini بلیرتنbelirten دینچ،Dinç, شونلریşunları قید  ایتدی:kaydetti:
"بو"Bu دوزنلەمەنڭdüzenlemenin مجلسدنMeclis'ten گچمسیgeçmesi بوگونمزbugünümüz وve یارینمزyarınımız ایچونiçin همhem بزمbizim قوشاغمزkuşağımız همhem بزدنbizden صوڭرەکیsonraki قوشاقkuşak ایچونiçin انسانمزنهinsanımıza چوقçok بویوكbüyük برbir خدمتhizmet ویرەجك.verecek. طولاییسیلهDolayısıyla بوbu قونودەkonuda قرارkarar ویریجیلرڭvericilerin مطلقهmutlaka بوbu صوروملولوقلهsorumlulukla حرکتhareket ایتمەسیetmesi گرکدیگنەgerektiğine اینانییورز.inanıyoruz. میلیونلرجەMilyonlarca انسانڭinsanın جانییلهcanıyla علقەلیalakalı برbir قرارkarar اولاجق.olacak. صاوونمەیەSavunmaya چالیشانçalışan انسانمزinsanımız دەda قرداشمزkardeşimiz دەde وارسەvarsa نهne اولورolur صاوونماسین.savunmasın. بوBu صاوونولاجقsavunulacak برbir شیئşey دگل.değil. ٢٠٤٠ە2040'a قدرkadar کیمسەنڭkimsenin سیغارەسییلهsigarasıyla علقەلیalakalı برbir مداخلهmüdahale یوق.yok. سادەجەSadece 'خستەخانە،'Hastane, اوقول،okul, جامیcami باغچەسینده،bahçesinde, قپالیkapalı مکاندهmekanda ایچمەین.içmeyin. چوجقلر،Çocuklar, گنچلرgençler ایچمەسین.'içmesin.' دەنییور.deniyor. بوBu اولدقجەoldukça آڭلاشیلابیلیرanlaşılabilir برbir شیئ.şey. بوBu دوزنلەمەنڭdüzenlemenin مطلقهmutlaka طوپلوممزtoplumumuz طرفندنtarafından صاحبلەنیللنیلمسیsahiplenilmesi گرکدیگنیgerektiğini دوشونویورم."düşünüyorum."
قایناق:Kaynak: آهAA

توتون دوزنلەمسینده یڭی دونم ایچون دقّت چکن طابلو

آناطولی آژانسنڭ (آه) “بر نفس بیڭ زهر” باشلقلی دوسیەسنڭ بو خبرندە، توتونله مجادله قاپسامندەکی یڭی دوزنلەمەلر، “٢٠٤٠ توتونسوز نسل” هدفی، تورکیەدە سیغاره قوللانیمنڭ موجود طورومی، طوپلومڭ سیغارەیی بیراقمه اگیلیمی و أ-سیغاره ایلە یڭی نسل توتون أورونلری اله آلیندی.

دوچ. در. دینچ، آه مخابرنە، تورکیەدە سیغاره باغیملیلقنڭ طوپلوم صاغلغینی جدی شکلدە تهدید ایتدیگڭی وورغولایارق، تورکیەدەكی سیغاره توکتیمنڭ آوروپە اورتەلامەسنڭ ١،٥ قاتندن داها فضله اولدیغنی آڭلاتدی.

کیشی باشنە توکتیمڭ ایسە دنیا اورتەلامەسنڭ اولدقجە أوزرینه چیقدیغنی بلیرتن دینچ، یاقین زماندە أولکەدەکی آقجیگر قانسری وقعەلرنڭ دە یوکسەلیشه گچمسنڭ تك سببنڭ سیغاره باغیملیلغی اولدیغنی قید ایتدی.

دینچ، أولکه چاپندە ١٠٠ میلیار ایزماریدڭ گری دونوشومە صوقولمادیغی، چوبە آتیلمادیغی، طوپراغە، هوایە و صویە قاریشدیغی بر گرچكله قارشی قارشییه اولدقلرنە دقّدی چکەرك، “اونڭ خارجنده دوزنلەمەلرڭ تعقیب ایدیلمەدیگی، اونلرە أویولمادیغی، قپالی مکانلرده سیغاره أیچیلن یرلر اولدیغی ایچون یا دە چوجق پارقلرنده، اوقول أوڭلرنده، خستەخانە باغچەلرنده بویله بر دوزنلەمە اولمادیغی ایچون بورادە پاسیف ایچیجیلگە معروض قالان، صاغلق پروبلمی یاشایان انسانلرمز ایچون اندیشهلەنلنییورز. تورکیەدە سیغاره باغیملیلقییله علقەلی اندیشەلی یز.” دییه قونوشدی.

سیغاره باغیملیلقنڭ چوق بویوطلی ضررلری اولدیغنی وورغولایان دینچ، “تورکیەدە هر ییل ١٢٠ بیڭ انسان سیغارەیە باغلی خستەلقلردن طولایی اولویور. دپرمده ٧٠ بیڭ قصور انسانمزنی غائب ایتدك. ایجمز پارچەلانلاندی، یورگمز یاندی. عصرلردن بری بر دفعه اولمش بر شیئ. بر دفعه دگل، هر ییل دوزنلی اولەرق ١٢٠ بیڭ انسانمزنی سیغارەدن طولایی قایبەدییوروز. بو قدر بسیط گورونن اما بو قدر بویوك ضرری اولان بر گرچكله قارشی قارشییە یز.” افادەلرینی قوللاندی.

دینچ، سیغاره باغیملیلغنە باغلی خستەلقلرڭ و أولوملرڭ صاغلق سیستمنە دە بر نقطەدە یوك اولدیغنی اقطارارق، شویله دوام ایتدی:

“سیغارەیە باغلی خستەلقلرڭ أولومله نتیجەلەنلنمەسە بیله انسانی سوروندورمسی، صاغلق سیستمنە جدی آڭلامدە یوك اولمسی و صاغلق سیستمنده بویوك بر طیقانمه تشکیل ایتمەسی سوز قونوسی. یعنی سیغارەیە باغلی خستەلقلردن طولایی صاغلق سیستمنە باشووران انسانلری، او یوگی قالدیرسەك صاغلق سیستممز چوق جدی آڭلامدە راحتلایاجق. دیوآسا بر بدل أودییورز، سیغارەدن طولایی. عقلڭ آلمایاجغی، هیچ بر شکلدە معقول اولەرق آچیقلانمایاجق چوق بویوك بر بدل أودییورز. بو بدل أودمك ایستەمییورز. چونکه بو بدل سیغاره أیچن دە ایچمەین دە یاشلی دە چوجق دە أودییور. بوگون دە أودییورز، یارین دە أودەیەجەگیز. بونڭله علقەلی دە بو بدل أودمك ایچون نه یاپابیلییورسەك هپ برابر ملت اولەرق، طوپلوم اولەرق یاپالم.”

صاغلق باقانلغنڭ توتونله مجادله قاپسامندە بعض یڭی دوزنلەمەلر یاپدیغنی آقتاران دینچ، بونی اصلا یاساق اولەرق آدلانلاندیرمادقلرنی سویلەدی.

یشیلاى جمعیت گنل باشقانی دینچ، بو دوزنلەمەنڭ صوڭنە قدر آرقەسندە اولدقلرنە دگیندی.

“هانگی معقول، وطنینی ملدینی سون انسان چوجقلرە سیغاره صاطیلصین دییەبیلیر؟”

سیغاره صاتیشی و توکتیم آلانلری نقطەسندە یاپیلاجق یڭی دوزنلەمەلرڭ آلتینی چیزن دینچ، شو افادەلری قوللاندی:

“‘١٨ یاش آلتندەکی چوجقلرە سیغاره صاتیشی اولماسین.’ دییه سیغاره صاتیشنڭ قرەدی قاردییله و کیملك نومرەسییله یاپیلمسییله علقەلی بر دوزنلەمە گلییور. حاریکولاده بر دوزنلەمە. طبیعی کە چوجقلرە سیغاره صاطیلماصین. هانگی معقول، وطنینی ملدینی سون انسان چوجقلرە سیغاره صاطیلصین دییەبیلیر؟ دەنییور کە ‘اوقول باغچەسینده، اوقوله یاقین یرلردە سیغاره أیچیلمەسین. خستەخانەنڭ، جامنڭ ١٠٠ متره یاقیننده سیغاره أیچیلمەسین.’ طولاییسیله سیغاره أیچیلن یرلرله علقەلی بر دوزنلەمە وار. بونڭ دە فوکالاده أونملی اولدیغنی، چوجقلرمزنی قورومه آڭلامنده چوق أونملی اولدیغنی دوشونویوروز. بر دیگر مسئله، سیغارەیله علقەلی دوزنلەمەلری اویغولامایانلرە ‘جان یاقیجی جزالر’ سوز قونوسی اولاجق. ‘جان یاقیجی جزالر’ افادەسنی أوزللکله قوللانلانییورم چونکه بسیط بر جزا اولدیغندە أویولمویور. باشقە حسابلر،، تجاری حسابلر دورەیە گیرییور و بو سفر سیغاره ایچمك هم گورونورلك آڭلامنده یایغینلاشییور هم دە سیغاره ایچمەینلر جدی آڭلامدە جزالاندیریلییور. یعنی قانون أویگولانصین ایستییورز. أویلەسینه بر قانون اولماسین، کتابده و سطرده قالماسین ایستییورز. بو دە چوق حقلی بر گرکجە.”

“٢٠٤٠ صوڭرەسی ایچون توتونسوز، باغیمسز، صاغلقلی نسل هدفی قونولدی”

دینچ، صاغلق باقانلغڭجە هدفلەنلنن “توتونسوز و باغیمسز نسل” قاورامنڭ کندیلرینی چوق هیجانلانلاندیردیغینی سویلەدی.

“سیغاره بوگون بتون ضررلری بیلنارك دنیایە طانیتیلسە هیچ بر دولت بونی قبول ایتمز.” دیین دینچ، بر صوڭرەکی نسلده بو قدر انسانی غائب ایتمك، اکونومیك غائبە اوغرەمك و طوپلومسال پروبلمله قارشیلاشمك آدینە ٢٠٤٠ صوڭرەسی ایچون “توتونسوز، باغیمسز و صاغلقلی نسل” هدفی قونولدوغینی آڭلاتدی.

یشیلاى طرفندن یاپیلان آراشدیرمەلرده، باغیملیلرڭ سیغارەیی بیراقمق ایستەمەلرنە یوڭلیك گوزل ویریلر الده ایتدکلرینی افاده ایدن دینچ، “سیغاره أیچن ١٠ کیشیدن ٦سی بیراقمق ایستییور. قالان ٤ی دە بیراقاجاغینه اینانمادیغی ایچون بیراقمق ایستەمییور. سیغاره دوزنلەمەلرییله علقەلی طوپلومڭ آلغیسنی أولچدك، یوزدە ٨٠دن آشاغی بر اوران یوق. طوپلوم سیغارەیله علقەلی دوزنلەمەیە جدی آڭلامدە احتیاج دویییور و بو آڭلامدە آطیلاجاك آدیملری چوق بویوك اوراندە دستکلییور.” دییه قونوشدی.

دینچ، سیغاره صاتیشنده ویترین، رکلام و پاکت دوزنلەمسینه ایلیشکین، “دولتڭ و یشیلایین انسانمزنی قورومقله علقەلی بر حساسیدی وار. انسانمز کندینە ضرر ویرمەیی کوزه آلسە بیله بز ایستەمییورز. طولاییسیله بو قونودە یشیلاى دە دنیادەکی باغیملیلیقله علقەلی بیلیمسال تجربەیی دقّتە آلییور. بو بیلیمسال تجربه نه دییور؟ ‘گورونورلك و أریشیلەبیلیرلیك آزالدقجە باغیملیلق آزالییور. نورماللشمه چوغالدقجە، أولاشیلابیلیرلیك آرتدقجە باغیملیلق آرتییور.’ دییور. طولاییسیله بو قونودە ویترین دوزنلەمسی، پاکت دوزنلەمسی، رکلام دوزنلەمسی بتون دنیاده تست ایدیلمش، قانتلانلانمش اویغولامالردر. باغیملیلق بیلیمنە اویغوندر. بو دوزنلەمەلر أویگولانمیش و ایشە یارایان دوزنلەمەلردر. أولکەمزدە دە استقرارلی، صیقی بر شکلدە أویگولانیرصه محقق میوەلرنی آلاجغز.” دگرلەنلندیرمسنی یاپدی.

الکترونیك سیغاره ایلە پوفف گبی أورونلرڭ تورکیەدە صاتیشنڭ یاساق اولدیغنڭ آلتینی چیزن دینچ، یاساغڭ دلنمسینه یوڭلیك اویغولامالردن اندیشه دویدقلرنی آڭلاتدی.

الکترونیك سیغارەنڭ صاغلغە ویردیگی ضررلرڭ تام اولەرق تثبیت ایدیلمەدیگینی، صاتیش یاساغنڭ مطلقه تعقیب ایدیلمسی گرکدیگنی دیلە گتیرن دینچ، “بیراقمق ایستەین انسانمز ایچون توم امکانلرمزنی سفربر ایتمش طورومده یز. تورکیه چاپندە ٨١ ایلدە ١٠٥ نقطەدە بو قونودە یاپیلاندیریلمش، پسیقولوغلرمز و صوسیال خدمت اوزمانلرمز ییل بویی اجرتسز شکلدە انسانمزنه خدمت ایدییورلر. اون بیڭلرجە انسانمزنی سیغاره باغیملیلغندن قورتاردك. صاغلق باقانلغمز دە باشقە بر طرفدن بو قونودە خدمت ویرییور. نورمال سیغاره بیراقمه پولیکلینیکلەرینین یانندە موبیل سیغاره بیراقمه پولیکلینیکلەری قوردیلر. موبیل سیغاره بیراقمه پولیکلینیکلەری انسانمزنڭ آیاغنە گیدییور. یتر کە انسانمز بیراقسین.” دییه قونوشدی.

“٢٠٤٠ە قدر کیمسەنڭ سیغارەسییله علقەلی بر مداخله یوق”

توتونله مجادله قاپسامندەکی یڭی دوزنلەمەلری چوق انەمسەدكلرنی بلیرتن دینچ، شونلری قید ایتدی:

“بو دوزنلەمەنڭ مجلسدن گچمسی بوگونمز و یارینمز ایچون هم بزم قوشاغمز هم بزدن صوڭرەکی قوشاق ایچون انسانمزنه چوق بویوك بر خدمت ویرەجك. طولاییسیله بو قونودە قرار ویریجیلرڭ مطلقه بو صوروملولوقله حرکت ایتمەسی گرکدیگنە اینانییورز. میلیونلرجە انسانڭ جانییله علقەلی بر قرار اولاجق. صاوونمەیە چالیشان انسانمز دە قرداشمز دە وارسە نه اولور صاوونماسین. بو صاوونولاجق بر شیئ دگل. ٢٠٤٠ە قدر کیمسەنڭ سیغارەسییله علقەلی بر مداخله یوق. سادەجە ‘خستەخانە، اوقول، جامی باغچەسینده، قپالی مکانده ایچمەین. چوجقلر، گنچلر ایچمەسین.’ دەنییور. بو اولدقجە آڭلاشیلابیلیر بر شیئ. بو دوزنلەمەنڭ مطلقه طوپلوممز طرفندن صاحبلەنیللنیلمسی گرکدیگنی دوشونویورم.”

قایناق: آه

Tütün düzenlemesinde yeni dönem için dikkat çeken tablo

Anadolu Ajansının (AA) “Bir Nefes Bin Zehir” başlıklı dosyasının bu haberinde, tütünle mücadele kapsamındaki yeni düzenlemeler, “2040 tütünsüz nesil” hedefi, Türkiye’de sigara kullanımının mevcut durumu, toplumun sigarayı bırakma eğilimi ve e-sigara ile yeni nesil tütün ürünleri ele alındı.

Doç. Dr. Dinç, AA muhabirine, Türkiye’de sigara bağımlılığının toplum sağlığını ciddi şekilde tehdit ettiğini vurgulayarak, Türkiye’deki sigara tüketiminin Avrupa ortalamasının 1,5 katından daha fazla olduğunu anlattı.

Kişi başına tüketimin ise dünya ortalamasının oldukça üzerine çıktığını belirten Dinç, yakın zamanda ülkedeki akciğer kanseri vakalarının da yükselişe geçmesinin tek sebebinin sigara bağımlılığı olduğunu kaydetti.

Dinç, ülke çapında 100 milyar izmaritin geri dönüşüme sokulmadığı, çöpe atılmadığı, toprağa, havaya ve suya karıştığı bir gerçekle karşı karşıya olduklarına dikkati çekerek, “Onun haricinde düzenlemelerin takip edilmediği, onlara uyulmadığı, kapalı mekanlarda sigara içilen yerler olduğu için ya da çocuk parklarında, okul önlerinde, hastane bahçelerinde böyle bir düzenleme olmadığı için burada pasif içiciliğe maruz kalan, sağlık problemi yaşayan insanlarımız için endişeleniyoruz. Türkiye’de sigara bağımlılığıyla alakalı endişeliyiz.” diye konuştu.

Sigara bağımlılığının çok boyutlu zararları olduğunu vurgulayan Dinç, “Türkiye’de her yıl 120 bin insan sigaraya bağlı hastalıklardan dolayı ölüyor. Depremde 70 bin küsur insanımızı kaybettik. İçimiz parçalandı, yüreğimiz yandı. Asırlardan beri bir defa olmuş bir şey. Bir defa değil, her yıl düzenli olarak 120 bin insanımızı sigaradan dolayı kaybediyoruz. Bu kadar basit görünen ama bu kadar büyük zararı olan bir gerçekle karşı karşıyayız.” ifadelerini kullandı.

Dinç, sigara bağımlılığına bağlı hastalıkların ve ölümlerin sağlık sistemine de bir noktada yük olduğunu aktararak, şöyle devam etti:

“Sigaraya bağlı hastalıkların ölümle neticelenmese bile insanı süründürmesi, sağlık sistemine ciddi anlamda yük olması ve sağlık sisteminde büyük bir tıkanma teşkil etmesi söz konusu. Yani sigaraya bağlı hastalıklardan dolayı sağlık sistemine başvuran insanları, o yükü kaldırsak sağlık sistemimiz çok ciddi anlamda rahatlayacak. Devasa bir bedel ödüyoruz, sigaradan dolayı. Aklın almayacağı, hiçbir şekilde makul olarak açıklanmayacak çok büyük bir bedel ödüyoruz. Bu bedeli ödemek istemiyoruz. Çünkü bu bedeli sigara içen de içmeyen de yaşlı da çocuk da ödüyor. Bugün de ödüyoruz, yarın da ödeyeceğiz. Bununla alakalı da bu bedeli ödememek için ne yapabiliyorsak hep beraber millet olarak, toplum olarak yapalım.”

Sağlık Bakanlığının tütünle mücadele kapsamında bazı yeni düzenlemeler yaptığını aktaran Dinç, bunu asla yasak olarak adlandırmadıklarını söyledi.

Yeşilay Cemiyeti Genel Başkanı Dinç, bu düzenlemenin sonuna kadar arkasında olduklarına değindi.

“Hangi makul, vatanını milletini seven insan çocuklara sigara satılsın diyebilir?”

Sigara satışı ve tüketim alanları noktasında yapılacak yeni düzenlemelerin altını çizen Dinç, şu ifadeleri kullandı:

“’18 yaş altındaki çocuklara sigara satışı olmasın.’ diye sigara satışının kredi kartıyla ve kimlik numarasıyla yapılmasıyla alakalı bir düzenleme geliyor. Harikulade bir düzenleme. Tabii ki çocuklara sigara satılmasın. Hangi makul, vatanını milletini seven insan çocuklara sigara satılsın diyebilir? Deniyor ki ‘Okul bahçesinde, okula yakın yerlerde sigara içilmesin. Hastanenin, caminin 100 metre yakınında sigara içilmesin.’ Dolayısıyla sigara içilen yerlerle alakalı bir düzenleme var. Bunun da fevkalade önemli olduğunu, çocuklarımızı koruma anlamında çok önemli olduğunu düşünüyoruz. Bir diğer mesele, sigarayla alakalı düzenlemeleri uygulamayanlara ‘can yakıcı cezalar’ söz konusu olacak. ‘Can yakıcı cezalar’ ifadesini özellikle kullanıyorum çünkü basit bir ceza olduğunda uyulmuyor. Başka hesaplar,, ticari hesaplar devreye giriyor ve bu sefer sigara içmek hem görünürlük anlamında yaygınlaşıyor hem de sigara içmeyenler ciddi anlamda cezalandırılıyor. Yani kanun uygulansın istiyoruz. Öylesine bir kanun olmasın, kitapta ve satırda kalmasın istiyoruz. Bu da çok haklı bir gerekçe.”

“2040 sonrası için tütünsüz, bağımsız, sağlıklı nesil hedefi konuldu”

Dinç, Sağlık Bakanlığınca hedeflenen “tütünsüz ve bağımsız nesil” kavramının kendilerini çok heyecanlandırdığını söyledi.

“Sigara bugün bütün zararları bilinerek dünyaya tanıtılsa hiçbir devlet bunu kabul etmez.” diyen Dinç, bir sonraki nesilde bu kadar insanı kaybetmemek, ekonomik kayba uğramamak ve toplumsal problemle karşılaşmamak adına 2040 sonrası için “tütünsüz, bağımsız ve sağlıklı nesil” hedefi konulduğunu anlattı.

Yeşilay tarafından yapılan araştırmalarda, bağımlıların sigarayı bırakmak istemelerine yönelik güzel veriler elde ettiklerini ifade eden Dinç, “Sigara içen 10 kişiden 6’sı bırakmak istiyor. Kalan 4’ü de bırakacağına inanamadığı için bırakmak istemiyor. Sigara düzenlemeleriyle alakalı toplumun algısını ölçtük, yüzde 80’den aşağı bir oran yok. Toplum sigarayla alakalı düzenlemeye ciddi anlamda ihtiyaç duyuyor ve bu anlamda atılacak adımları çok büyük oranda destekliyor.” diye konuştu.

Dinç, sigara satışında vitrin, reklam ve paket düzenlemesine ilişkin, “Devletin ve Yeşilayın insanımızı korumakla alakalı bir hassasiyeti var. İnsanımız kendine zarar vermeyi göze alsa bile biz istemiyoruz. Dolayısıyla bu konuda Yeşilay da dünyadaki bağımlılıkla alakalı bilimsel tecrübeyi dikkate alıyor. Bu bilimsel tecrübe ne diyor? ‘Görünürlük ve erişilebilirlik azaldıkça bağımlılık azalıyor. Normalleşme çoğaldıkça, ulaşılabilirlik arttıkça bağımlılık artıyor.’ diyor. Dolayısıyla bu konuda vitrin düzenlemesi, paket düzenlemesi, reklam düzenlemesi bütün dünyada test edilmiş, kanıtlanmış uygulamalardır. Bağımlılık bilimine uygundur. Bu düzenlemeler uygulanmış ve işe yarayan düzenlemelerdir. Ülkemizde de istikrarlı, sıkı bir şekilde uygulanırsa muhakkak meyvelerini alacağız.” değerlendirmesini yaptı.

Elektronik sigara ile puff gibi ürünlerin Türkiye’de satışının yasak olduğunun altını çizen Dinç, yasağın delinmesine yönelik uygulamalardan endişe duyduklarını anlattı.

Elektronik sigaranın sağlığa verdiği zararların tam olarak tespit edilemediğini, satış yasağının mutlaka takip edilmesi gerektiğini dile getiren Dinç, “Bırakmak isteyen insanımız için tüm imkanlarımızı seferber etmiş durumdayız. Türkiye çapında 81 ilde 105 noktada bu konuda yapılandırılmış, psikologlarımız ve sosyal hizmet uzmanlarımız yıl boyu ücretsiz şekilde insanımıza hizmet ediyorlar. On binlerce insanımızı sigara bağımlılığından kurtardık. Sağlık Bakanlığımız da başka bir taraftan bu konuda hizmet veriyor. Normal sigara bırakma polikliniklerinin yanında mobil sigara bırakma poliklinikleri kurdular. Mobil sigara bırakma poliklinikleri insanımızın ayağına gidiyor. Yeter ki insanımız bıraksın.” diye konuştu.

“2040’a kadar kimsenin sigarasıyla alakalı bir müdahale yok”

Tütünle mücadele kapsamındaki yeni düzenlemeleri çok önemsediklerini belirten Dinç, şunları kaydetti:

“Bu düzenlemenin Meclis’ten geçmesi bugünümüz ve yarınımız için hem bizim kuşağımız hem bizden sonraki kuşak için insanımıza çok büyük bir hizmet verecek. Dolayısıyla bu konuda karar vericilerin mutlaka bu sorumlulukla hareket etmesi gerektiğine inanıyoruz. Milyonlarca insanın canıyla alakalı bir karar olacak. Savunmaya çalışan insanımız da kardeşimiz de varsa ne olur savunmasın. Bu savunulacak bir şey değil. 2040’a kadar kimsenin sigarasıyla alakalı bir müdahale yok. Sadece ‘Hastane, okul, cami bahçesinde, kapalı mekanda içmeyin. Çocuklar, gençler içmesin.’ deniyor. Bu oldukça anlaşılabilir bir şey. Bu düzenlemenin mutlaka toplumumuz tarafından sahiplenilmesi gerektiğini düşünüyorum.”

Kaynak: AA
📖 Osmanlıca Orijinal Metin

توتون دوزنلەمسینده یڭی دونم ایچون دقّت چکن طابلو

آناطولی آژانسنڭ (آه) “بر نفس بیڭ زهر” باشلقلی دوسیەسنڭ بو خبرندە، توتونله مجادله قاپسامندەکی یڭی دوزنلەمەلر، “٢٠٤٠ توتونسوز نسل” هدفی، تورکیەدە سیغاره قوللانیمنڭ موجود طورومی، طوپلومڭ سیغارەیی بیراقمه اگیلیمی و أ-سیغاره ایلە یڭی نسل توتون أورونلری اله آلیندی.

دوچ. در. دینچ، آه مخابرنە، تورکیەدە سیغاره باغیملیلقنڭ طوپلوم صاغلغینی جدی شکلدە تهدید ایتدیگڭی وورغولایارق، تورکیەدەكی سیغاره توکتیمنڭ آوروپە اورتەلامەسنڭ ١،٥ قاتندن داها فضله اولدیغنی آڭلاتدی.

کیشی باشنە توکتیمڭ ایسە دنیا اورتەلامەسنڭ اولدقجە أوزرینه چیقدیغنی بلیرتن دینچ، یاقین زماندە أولکەدەکی آقجیگر قانسری وقعەلرنڭ دە یوکسەلیشه گچمسنڭ تك سببنڭ سیغاره باغیملیلغی اولدیغنی قید ایتدی.

دینچ، أولکه چاپندە ١٠٠ میلیار ایزماریدڭ گری دونوشومە صوقولمادیغی، چوبە آتیلمادیغی، طوپراغە، هوایە و صویە قاریشدیغی بر گرچكله قارشی قارشییه اولدقلرنە دقّدی چکەرك، “اونڭ خارجنده دوزنلەمەلرڭ تعقیب ایدیلمەدیگی، اونلرە أویولمادیغی، قپالی مکانلرده سیغاره أیچیلن یرلر اولدیغی ایچون یا دە چوجق پارقلرنده، اوقول أوڭلرنده، خستەخانە باغچەلرنده بویله بر دوزنلەمە اولمادیغی ایچون بورادە پاسیف ایچیجیلگە معروض قالان، صاغلق پروبلمی یاشایان انسانلرمز ایچون اندیشهلەنلنییورز. تورکیەدە سیغاره باغیملیلقییله علقەلی اندیشەلی یز.” دییه قونوشدی.

سیغاره باغیملیلقنڭ چوق بویوطلی ضررلری اولدیغنی وورغولایان دینچ، “تورکیەدە هر ییل ١٢٠ بیڭ انسان سیغارەیە باغلی خستەلقلردن طولایی اولویور. دپرمده ٧٠ بیڭ قصور انسانمزنی غائب ایتدك. ایجمز پارچەلانلاندی، یورگمز یاندی. عصرلردن بری بر دفعه اولمش بر شیئ. بر دفعه دگل، هر ییل دوزنلی اولەرق ١٢٠ بیڭ انسانمزنی سیغارەدن طولایی قایبەدییوروز. بو قدر بسیط گورونن اما بو قدر بویوك ضرری اولان بر گرچكله قارشی قارشییە یز.” افادەلرینی قوللاندی.

دینچ، سیغاره باغیملیلغنە باغلی خستەلقلرڭ و أولوملرڭ صاغلق سیستمنە دە بر نقطەدە یوك اولدیغنی اقطارارق، شویله دوام ایتدی:

“سیغارەیە باغلی خستەلقلرڭ أولومله نتیجەلەنلنمەسە بیله انسانی سوروندورمسی، صاغلق سیستمنە جدی آڭلامدە یوك اولمسی و صاغلق سیستمنده بویوك بر طیقانمه تشکیل ایتمەسی سوز قونوسی. یعنی سیغارەیە باغلی خستەلقلردن طولایی صاغلق سیستمنە باشووران انسانلری، او یوگی قالدیرسەك صاغلق سیستممز چوق جدی آڭلامدە راحتلایاجق. دیوآسا بر بدل أودییورز، سیغارەدن طولایی. عقلڭ آلمایاجغی، هیچ بر شکلدە معقول اولەرق آچیقلانمایاجق چوق بویوك بر بدل أودییورز. بو بدل أودمك ایستەمییورز. چونکه بو بدل سیغاره أیچن دە ایچمەین دە یاشلی دە چوجق دە أودییور. بوگون دە أودییورز، یارین دە أودەیەجەگیز. بونڭله علقەلی دە بو بدل أودمك ایچون نه یاپابیلییورسەك هپ برابر ملت اولەرق، طوپلوم اولەرق یاپالم.”

صاغلق باقانلغنڭ توتونله مجادله قاپسامندە بعض یڭی دوزنلەمەلر یاپدیغنی آقتاران دینچ، بونی اصلا یاساق اولەرق آدلانلاندیرمادقلرنی سویلەدی.

یشیلاى جمعیت گنل باشقانی دینچ، بو دوزنلەمەنڭ صوڭنە قدر آرقەسندە اولدقلرنە دگیندی.

“هانگی معقول، وطنینی ملدینی سون انسان چوجقلرە سیغاره صاطیلصین دییەبیلیر؟”

سیغاره صاتیشی و توکتیم آلانلری نقطەسندە یاپیلاجق یڭی دوزنلەمەلرڭ آلتینی چیزن دینچ، شو افادەلری قوللاندی:

“‘١٨ یاش آلتندەکی چوجقلرە سیغاره صاتیشی اولماسین.’ دییه سیغاره صاتیشنڭ قرەدی قاردییله و کیملك نومرەسییله یاپیلمسییله علقەلی بر دوزنلەمە گلییور. حاریکولاده بر دوزنلەمە. طبیعی کە چوجقلرە سیغاره صاطیلماصین. هانگی معقول، وطنینی ملدینی سون انسان چوجقلرە سیغاره صاطیلصین دییەبیلیر؟ دەنییور کە ‘اوقول باغچەسینده، اوقوله یاقین یرلردە سیغاره أیچیلمەسین. خستەخانەنڭ، جامنڭ ١٠٠ متره یاقیننده سیغاره أیچیلمەسین.’ طولاییسیله سیغاره أیچیلن یرلرله علقەلی بر دوزنلەمە وار. بونڭ دە فوکالاده أونملی اولدیغنی، چوجقلرمزنی قورومه آڭلامنده چوق أونملی اولدیغنی دوشونویوروز. بر دیگر مسئله، سیغارەیله علقەلی دوزنلەمەلری اویغولامایانلرە ‘جان یاقیجی جزالر’ سوز قونوسی اولاجق. ‘جان یاقیجی جزالر’ افادەسنی أوزللکله قوللانلانییورم چونکه بسیط بر جزا اولدیغندە أویولمویور. باشقە حسابلر،، تجاری حسابلر دورەیە گیرییور و بو سفر سیغاره ایچمك هم گورونورلك آڭلامنده یایغینلاشییور هم دە سیغاره ایچمەینلر جدی آڭلامدە جزالاندیریلییور. یعنی قانون أویگولانصین ایستییورز. أویلەسینه بر قانون اولماسین، کتابده و سطرده قالماسین ایستییورز. بو دە چوق حقلی بر گرکجە.”

“٢٠٤٠ صوڭرەسی ایچون توتونسوز، باغیمسز، صاغلقلی نسل هدفی قونولدی”

دینچ، صاغلق باقانلغڭجە هدفلەنلنن “توتونسوز و باغیمسز نسل” قاورامنڭ کندیلرینی چوق هیجانلانلاندیردیغینی سویلەدی.

“سیغاره بوگون بتون ضررلری بیلنارك دنیایە طانیتیلسە هیچ بر دولت بونی قبول ایتمز.” دیین دینچ، بر صوڭرەکی نسلده بو قدر انسانی غائب ایتمك، اکونومیك غائبە اوغرەمك و طوپلومسال پروبلمله قارشیلاشمك آدینە ٢٠٤٠ صوڭرەسی ایچون “توتونسوز، باغیمسز و صاغلقلی نسل” هدفی قونولدوغینی آڭلاتدی.

یشیلاى طرفندن یاپیلان آراشدیرمەلرده، باغیملیلرڭ سیغارەیی بیراقمق ایستەمەلرنە یوڭلیك گوزل ویریلر الده ایتدکلرینی افاده ایدن دینچ، “سیغاره أیچن ١٠ کیشیدن ٦سی بیراقمق ایستییور. قالان ٤ی دە بیراقاجاغینه اینانمادیغی ایچون بیراقمق ایستەمییور. سیغاره دوزنلەمەلرییله علقەلی طوپلومڭ آلغیسنی أولچدك، یوزدە ٨٠دن آشاغی بر اوران یوق. طوپلوم سیغارەیله علقەلی دوزنلەمەیە جدی آڭلامدە احتیاج دویییور و بو آڭلامدە آطیلاجاك آدیملری چوق بویوك اوراندە دستکلییور.” دییه قونوشدی.

دینچ، سیغاره صاتیشنده ویترین، رکلام و پاکت دوزنلەمسینه ایلیشکین، “دولتڭ و یشیلایین انسانمزنی قورومقله علقەلی بر حساسیدی وار. انسانمز کندینە ضرر ویرمەیی کوزه آلسە بیله بز ایستەمییورز. طولاییسیله بو قونودە یشیلاى دە دنیادەکی باغیملیلیقله علقەلی بیلیمسال تجربەیی دقّتە آلییور. بو بیلیمسال تجربه نه دییور؟ ‘گورونورلك و أریشیلەبیلیرلیك آزالدقجە باغیملیلق آزالییور. نورماللشمه چوغالدقجە، أولاشیلابیلیرلیك آرتدقجە باغیملیلق آرتییور.’ دییور. طولاییسیله بو قونودە ویترین دوزنلەمسی، پاکت دوزنلەمسی، رکلام دوزنلەمسی بتون دنیاده تست ایدیلمش، قانتلانلانمش اویغولامالردر. باغیملیلق بیلیمنە اویغوندر. بو دوزنلەمەلر أویگولانمیش و ایشە یارایان دوزنلەمەلردر. أولکەمزدە دە استقرارلی، صیقی بر شکلدە أویگولانیرصه محقق میوەلرنی آلاجغز.” دگرلەنلندیرمسنی یاپدی.

الکترونیك سیغاره ایلە پوفف گبی أورونلرڭ تورکیەدە صاتیشنڭ یاساق اولدیغنڭ آلتینی چیزن دینچ، یاساغڭ دلنمسینه یوڭلیك اویغولامالردن اندیشه دویدقلرنی آڭلاتدی.

الکترونیك سیغارەنڭ صاغلغە ویردیگی ضررلرڭ تام اولەرق تثبیت ایدیلمەدیگینی، صاتیش یاساغنڭ مطلقه تعقیب ایدیلمسی گرکدیگنی دیلە گتیرن دینچ، “بیراقمق ایستەین انسانمز ایچون توم امکانلرمزنی سفربر ایتمش طورومده یز. تورکیه چاپندە ٨١ ایلدە ١٠٥ نقطەدە بو قونودە یاپیلاندیریلمش، پسیقولوغلرمز و صوسیال خدمت اوزمانلرمز ییل بویی اجرتسز شکلدە انسانمزنه خدمت ایدییورلر. اون بیڭلرجە انسانمزنی سیغاره باغیملیلغندن قورتاردك. صاغلق باقانلغمز دە باشقە بر طرفدن بو قونودە خدمت ویرییور. نورمال سیغاره بیراقمه پولیکلینیکلەرینین یانندە موبیل سیغاره بیراقمه پولیکلینیکلەری قوردیلر. موبیل سیغاره بیراقمه پولیکلینیکلەری انسانمزنڭ آیاغنە گیدییور. یتر کە انسانمز بیراقسین.” دییه قونوشدی.

“٢٠٤٠ە قدر کیمسەنڭ سیغارەسییله علقەلی بر مداخله یوق”

توتونله مجادله قاپسامندەکی یڭی دوزنلەمەلری چوق انەمسەدكلرنی بلیرتن دینچ، شونلری قید ایتدی:

“بو دوزنلەمەنڭ مجلسدن گچمسی بوگونمز و یارینمز ایچون هم بزم قوشاغمز هم بزدن صوڭرەکی قوشاق ایچون انسانمزنه چوق بویوك بر خدمت ویرەجك. طولاییسیله بو قونودە قرار ویریجیلرڭ مطلقه بو صوروملولوقله حرکت ایتمەسی گرکدیگنە اینانییورز. میلیونلرجە انسانڭ جانییله علقەلی بر قرار اولاجق. صاوونمەیە چالیشان انسانمز دە قرداشمز دە وارسە نه اولور صاوونماسین. بو صاوونولاجق بر شیئ دگل. ٢٠٤٠ە قدر کیمسەنڭ سیغارەسییله علقەلی بر مداخله یوق. سادەجە ‘خستەخانە، اوقول، جامی باغچەسینده، قپالی مکانده ایچمەین. چوجقلر، گنچلر ایچمەسین.’ دەنییور. بو اولدقجە آڭلاشیلابیلیر بر شیئ. بو دوزنلەمەنڭ مطلقه طوپلوممز طرفندن صاحبلەنیللنیلمسی گرکدیگنی دوشونویورم.”

قایناق: آه
🔤 Latinize Transkripsiyon (Çeviriyazı)

Tütün düzenlemesinde yeni dönem için dikkat çeken tablo

Anadolu Ajansının (AA) “Bir Nefes Bin Zehir” başlıklı dosyasının bu haberinde, tütünle mücadele kapsamındaki yeni düzenlemeler, “2040 tütünsüz nesil” hedefi, Türkiye’de sigara kullanımının mevcut durumu, toplumun sigarayı bırakma eğilimi ve e-sigara ile yeni nesil tütün ürünleri ele alındı.

Doç. Dr. Dinç, AA muhabirine, Türkiye’de sigara bağımlılığının toplum sağlığını ciddi şekilde tehdit ettiğini vurgulayarak, Türkiye’deki sigara tüketiminin Avrupa ortalamasının 1,5 katından daha fazla olduğunu anlattı.

Kişi başına tüketimin ise dünya ortalamasının oldukça üzerine çıktığını belirten Dinç, yakın zamanda ülkedeki akciğer kanseri vakalarının da yükselişe geçmesinin tek sebebinin sigara bağımlılığı olduğunu kaydetti.

Dinç, ülke çapında 100 milyar izmaritin geri dönüşüme sokulmadığı, çöpe atılmadığı, toprağa, havaya ve suya karıştığı bir gerçekle karşı karşıya olduklarına dikkati çekerek, “Onun haricinde düzenlemelerin takip edilmediği, onlara uyulmadığı, kapalı mekanlarda sigara içilen yerler olduğu için ya da çocuk parklarında, okul önlerinde, hastane bahçelerinde böyle bir düzenleme olmadığı için burada pasif içiciliğe maruz kalan, sağlık problemi yaşayan insanlarımız için endişeleniyoruz. Türkiye’de sigara bağımlılığıyla alakalı endişeliyiz.” diye konuştu.

Sigara bağımlılığının çok boyutlu zararları olduğunu vurgulayan Dinç, “Türkiye’de her yıl 120 bin insan sigaraya bağlı hastalıklardan dolayı ölüyor. Depremde 70 bin küsur insanımızı kaybettik. İçimiz parçalandı, yüreğimiz yandı. Asırlardan beri bir defa olmuş bir şey. Bir defa değil, her yıl düzenli olarak 120 bin insanımızı sigaradan dolayı kaybediyoruz. Bu kadar basit görünen ama bu kadar büyük zararı olan bir gerçekle karşı karşıyayız.” ifadelerini kullandı.

Dinç, sigara bağımlılığına bağlı hastalıkların ve ölümlerin sağlık sistemine de bir noktada yük olduğunu aktararak, şöyle devam etti:

“Sigaraya bağlı hastalıkların ölümle neticelenmese bile insanı süründürmesi, sağlık sistemine ciddi anlamda yük olması ve sağlık sisteminde büyük bir tıkanma teşkil etmesi söz konusu. Yani sigaraya bağlı hastalıklardan dolayı sağlık sistemine başvuran insanları, o yükü kaldırsak sağlık sistemimiz çok ciddi anlamda rahatlayacak. Devasa bir bedel ödüyoruz, sigaradan dolayı. Aklın almayacağı, hiçbir şekilde makul olarak açıklanmayacak çok büyük bir bedel ödüyoruz. Bu bedeli ödemek istemiyoruz. Çünkü bu bedeli sigara içen de içmeyen de yaşlı da çocuk da ödüyor. Bugün de ödüyoruz, yarın da ödeyeceğiz. Bununla alakalı da bu bedeli ödememek için ne yapabiliyorsak hep beraber millet olarak, toplum olarak yapalım.”

Sağlık Bakanlığının tütünle mücadele kapsamında bazı yeni düzenlemeler yaptığını aktaran Dinç, bunu asla yasak olarak adlandırmadıklarını söyledi.

Yeşilay Cemiyeti Genel Başkanı Dinç, bu düzenlemenin sonuna kadar arkasında olduklarına değindi.

“Hangi makul, vatanını milletini seven insan çocuklara sigara satılsın diyebilir?”

Sigara satışı ve tüketim alanları noktasında yapılacak yeni düzenlemelerin altını çizen Dinç, şu ifadeleri kullandı:

“’18 yaş altındaki çocuklara sigara satışı olmasın.’ diye sigara satışının kredi kartıyla ve kimlik numarasıyla yapılmasıyla alakalı bir düzenleme geliyor. Harikulade bir düzenleme. Tabii ki çocuklara sigara satılmasın. Hangi makul, vatanını milletini seven insan çocuklara sigara satılsın diyebilir? Deniyor ki ‘Okul bahçesinde, okula yakın yerlerde sigara içilmesin. Hastanenin, caminin 100 metre yakınında sigara içilmesin.’ Dolayısıyla sigara içilen yerlerle alakalı bir düzenleme var. Bunun da fevkalade önemli olduğunu, çocuklarımızı koruma anlamında çok önemli olduğunu düşünüyoruz. Bir diğer mesele, sigarayla alakalı düzenlemeleri uygulamayanlara ‘can yakıcı cezalar’ söz konusu olacak. ‘Can yakıcı cezalar’ ifadesini özellikle kullanıyorum çünkü basit bir ceza olduğunda uyulmuyor. Başka hesaplar,, ticari hesaplar devreye giriyor ve bu sefer sigara içmek hem görünürlük anlamında yaygınlaşıyor hem de sigara içmeyenler ciddi anlamda cezalandırılıyor. Yani kanun uygulansın istiyoruz. Öylesine bir kanun olmasın, kitapta ve satırda kalmasın istiyoruz. Bu da çok haklı bir gerekçe.”

“2040 sonrası için tütünsüz, bağımsız, sağlıklı nesil hedefi konuldu”

Dinç, Sağlık Bakanlığınca hedeflenen “tütünsüz ve bağımsız nesil” kavramının kendilerini çok heyecanlandırdığını söyledi.

“Sigara bugün bütün zararları bilinerek dünyaya tanıtılsa hiçbir devlet bunu kabul etmez.” diyen Dinç, bir sonraki nesilde bu kadar insanı kaybetmemek, ekonomik kayba uğramamak ve toplumsal problemle karşılaşmamak adına 2040 sonrası için “tütünsüz, bağımsız ve sağlıklı nesil” hedefi konulduğunu anlattı.

Yeşilay tarafından yapılan araştırmalarda, bağımlıların sigarayı bırakmak istemelerine yönelik güzel veriler elde ettiklerini ifade eden Dinç, “Sigara içen 10 kişiden 6’sı bırakmak istiyor. Kalan 4’ü de bırakacağına inanamadığı için bırakmak istemiyor. Sigara düzenlemeleriyle alakalı toplumun algısını ölçtük, yüzde 80’den aşağı bir oran yok. Toplum sigarayla alakalı düzenlemeye ciddi anlamda ihtiyaç duyuyor ve bu anlamda atılacak adımları çok büyük oranda destekliyor.” diye konuştu.

Dinç, sigara satışında vitrin, reklam ve paket düzenlemesine ilişkin, “Devletin ve Yeşilayın insanımızı korumakla alakalı bir hassasiyeti var. İnsanımız kendine zarar vermeyi göze alsa bile biz istemiyoruz. Dolayısıyla bu konuda Yeşilay da dünyadaki bağımlılıkla alakalı bilimsel tecrübeyi dikkate alıyor. Bu bilimsel tecrübe ne diyor? ‘Görünürlük ve erişilebilirlik azaldıkça bağımlılık azalıyor. Normalleşme çoğaldıkça, ulaşılabilirlik arttıkça bağımlılık artıyor.’ diyor. Dolayısıyla bu konuda vitrin düzenlemesi, paket düzenlemesi, reklam düzenlemesi bütün dünyada test edilmiş, kanıtlanmış uygulamalardır. Bağımlılık bilimine uygundur. Bu düzenlemeler uygulanmış ve işe yarayan düzenlemelerdir. Ülkemizde de istikrarlı, sıkı bir şekilde uygulanırsa muhakkak meyvelerini alacağız.” değerlendirmesini yaptı.

Elektronik sigara ile puff gibi ürünlerin Türkiye’de satışının yasak olduğunun altını çizen Dinç, yasağın delinmesine yönelik uygulamalardan endişe duyduklarını anlattı.

Elektronik sigaranın sağlığa verdiği zararların tam olarak tespit edilemediğini, satış yasağının mutlaka takip edilmesi gerektiğini dile getiren Dinç, “Bırakmak isteyen insanımız için tüm imkanlarımızı seferber etmiş durumdayız. Türkiye çapında 81 ilde 105 noktada bu konuda yapılandırılmış, psikologlarımız ve sosyal hizmet uzmanlarımız yıl boyu ücretsiz şekilde insanımıza hizmet ediyorlar. On binlerce insanımızı sigara bağımlılığından kurtardık. Sağlık Bakanlığımız da başka bir taraftan bu konuda hizmet veriyor. Normal sigara bırakma polikliniklerinin yanında mobil sigara bırakma poliklinikleri kurdular. Mobil sigara bırakma poliklinikleri insanımızın ayağına gidiyor. Yeter ki insanımız bıraksın.” diye konuştu.

“2040’a kadar kimsenin sigarasıyla alakalı bir müdahale yok”

Tütünle mücadele kapsamındaki yeni düzenlemeleri çok önemsediklerini belirten Dinç, şunları kaydetti:

“Bu düzenlemenin Meclis’ten geçmesi bugünümüz ve yarınımız için hem bizim kuşağımız hem bizden sonraki kuşak için insanımıza çok büyük bir hizmet verecek. Dolayısıyla bu konuda karar vericilerin mutlaka bu sorumlulukla hareket etmesi gerektiğine inanıyoruz. Milyonlarca insanın canıyla alakalı bir karar olacak. Savunmaya çalışan insanımız da kardeşimiz de varsa ne olur savunmasın. Bu savunulacak bir şey değil. 2040’a kadar kimsenin sigarasıyla alakalı bir müdahale yok. Sadece ‘Hastane, okul, cami bahçesinde, kapalı mekanda içmeyin. Çocuklar, gençler içmesin.’ deniyor. Bu oldukça anlaşılabilir bir şey. Bu düzenlemenin mutlaka toplumumuz tarafından sahiplenilmesi gerektiğini düşünüyorum.”

Kaynak: AA

📚 Metinde Geçen Kelimelerin Lugatçesi

Sigara ➔ سیغاره<br />
Dinç ➔ دینچ<br />
Alakalı ➔ علقەلی<br />
Sağlık ➔ صاغلق<br />
Türkiye ➔ تورکیه<br />
Yeni ➔ یڭی<br />
Nesil ➔ نسل<br />
Ciddi ➔ جدی<br />
Büyük ➔ بویوك<br />
Anlamda ➔ آڭلامدە<br />
Konuda ➔ قونودە<br />
Tütünsüz ➔ توتونسوز<br />
Bırakma ➔ بیراقمه<br />
Şekilde ➔ شکلدە<br />
Düzenleme ➔ دوزنلەمە<br />
Bağlı ➔ باغلی<br />
Insanımızı ➔ أینصانیمیزی<br />
Çocuklara ➔ چوجقلرە<br />
Dolayısıyla ➔ طولاییسیله<br />
Bırakmak ➔ بیراقمق<br />
Hizmet ➔ خدمت<br />
Tütünle ➔ توتونله<br />
Mücadele ➔ مجادله<br />
Düzenlemeler ➔ دوزنلەمەلر<br />
Hedefi ➔ هدفی<br />
Toplum ➔ طوپلوم<br />
Anlattı ➔ آڭلاتدی<br />
Okul ➔ اوقول<br />
Konuştu ➔ قونوشدی<br />
Insan ➔ انسان


آناطولی آژانسنڭ (آه) “بر نفس بیڭ زهر” باشلقلی دوسیەسنڭ بو خبرندە، توتونله مجادله قاپسامندەکی یڭی دوزنلەمەلر، “٢٠٤٠ توتونسوز نسل” هدفی، تورکیەدە سیغاره قوللانیمنڭ موجود طورومی، طوپلومڭ سیغارەیی بیراقمه اگیلیمی و أ-سیغاره ایلە یڭی نسل توتون أورونلری اله آلیندی.


دوچ. در. دینچ، آه مخابرنە، تورکیەدە سیغاره باغیملیلقنڭ طوپلوم صاغلغینی جدی شکلدە تهدید ایتدیگڭی وورغولایارق، تورکیەدەكی سیغاره توکتیمنڭ آوروپە اورتەلامەسنڭ ١،٥ قاتندن داها فضله اولدیغنی آڭلاتدی.


کیشی باشنە توکتیمڭ ایسە دنیا اورتەلامەسنڭ اولدقجە أوزرینه چیقدیغنی بلیرتن دینچ، یاقین زماندە أولکەدەکی آقجیگر قانسری وقعەلرنڭ دە یوکسەلیشه گچمسنڭ تك سببنڭ سیغاره باغیملیلغی اولدیغنی قید ایتدی.


دینچ، أولکه چاپندە ١٠٠ میلیار ایزماریدڭ گری دونوشومە صوقولمادیغی، چوبە آتیلمادیغی، طوپراغە، هوایە و صویە قاریشدیغی بر گرچكله قارشی قارشییه اولدقلرنە دقّدی چکەرك، “اونڭ خارجنده دوزنلەمەلرڭ تعقیب ایدیلمەدیگی، اونلرە أویولمادیغی، قپالی مکانلرده سیغاره أیچیلن یرلر اولدیغی ایچون یا دە چوجق پارقلرنده، اوقول أوڭلرنده، خستەخانە باغچەلرنده بویله بر دوزنلەمە اولمادیغی ایچون بورادە پاسیف ایچیجیلگە معروض قالان، صاغلق پروبلمی یاشایان انسانلرمز ایچون اندیشهلەنلنییورز. تورکیەدە سیغاره باغیملیلقییله علقەلی اندیشەلی یز.” دییه قونوشدی.


سیغاره باغیملیلقنڭ چوق بویوطلی ضررلری اولدیغنی وورغولایان دینچ، “تورکیەدە هر ییل ١٢٠ بیڭ انسان سیغارەیە باغلی خستەلقلردن طولایی اولویور. دپرمده ٧٠ بیڭ قصور انسانمزنی غائب ایتدك. ایجمز پارچەلانلاندی، یورگمز یاندی. عصرلردن بری بر دفعه اولمش بر شیئ. بر دفعه دگل، هر ییل دوزنلی اولەرق ١٢٠ بیڭ انسانمزنی سیغارەدن طولایی قایبەدییوروز. بو قدر بسیط گورونن اما بو قدر بویوك ضرری اولان بر گرچكله قارشی قارشییە یز.” افادەلرینی قوللاندی.


دینچ، سیغاره باغیملیلغنە باغلی خستەلقلرڭ و أولوملرڭ صاغلق سیستمنە دە بر نقطەدە یوك اولدیغنی اقطارارق، شویله دوام ایتدی:


“سیغارەیە باغلی خستەلقلرڭ أولومله نتیجەلەنلنمەسە بیله انسانی سوروندورمسی، صاغلق سیستمنە جدی آڭلامدە یوك اولمسی و صاغلق سیستمنده بویوك بر طیقانمه تشکیل ایتمەسی سوز قونوسی. یعنی سیغارەیە باغلی خستەلقلردن طولایی صاغلق سیستمنە باشووران انسانلری، او یوگی قالدیرسەك صاغلق سیستممز چوق جدی آڭلامدە راحتلایاجق. دیوآسا بر بدل أودییورز، سیغارەدن طولایی. عقلڭ آلمایاجغی، هیچ بر شکلدە معقول اولەرق آچیقلانمایاجق چوق بویوك بر بدل أودییورز. بو بدل أودمك ایستەمییورز. چونکه بو بدل سیغاره أیچن دە ایچمەین دە یاشلی دە چوجق دە أودییور. بوگون دە أودییورز، یارین دە أودەیەجەگیز. بونڭله علقەلی دە بو بدل أودمك ایچون نه یاپابیلییورسەك هپ برابر ملت اولەرق، طوپلوم اولەرق یاپالم.”


صاغلق باقانلغنڭ توتونله مجادله قاپسامندە بعض یڭی دوزنلەمەلر یاپدیغنی آقتاران دینچ، بونی اصلا یاساق اولەرق آدلانلاندیرمادقلرنی سویلەدی.


یشیلاى جمعیت گنل باشقانی دینچ، بو دوزنلەمەنڭ صوڭنە قدر آرقەسندە اولدقلرنە دگیندی.


“هانگی معقول، وطنینی ملدینی سون انسان چوجقلرە سیغاره صاطیلصین دییەبیلیر؟”


سیغاره صاتیشی و توکتیم آلانلری نقطەسندە یاپیلاجق یڭی دوزنلەمەلرڭ آلتینی چیزن دینچ، شو افادەلری قوللاندی:


“‘١٨ یاش آلتندەکی چوجقلرە سیغاره صاتیشی اولماسین.’ دییه سیغاره صاتیشنڭ قرەدی قاردییله و کیملك نومرەسییله یاپیلمسییله علقەلی بر دوزنلەمە گلییور. حاریکولاده بر دوزنلەمە. طبیعی کە چوجقلرە سیغاره صاطیلماصین. هانگی معقول، وطنینی ملدینی سون انسان چوجقلرە سیغاره صاطیلصین دییەبیلیر؟ دەنییور کە ‘اوقول باغچەسینده، اوقوله یاقین یرلردە سیغاره أیچیلمەسین. خستەخانەنڭ، جامنڭ ١٠٠ متره یاقیننده سیغاره أیچیلمەسین.’ طولاییسیله سیغاره أیچیلن یرلرله علقەلی بر دوزنلەمە وار. بونڭ دە فوکالاده أونملی اولدیغنی، چوجقلرمزنی قورومه آڭلامنده چوق أونملی اولدیغنی دوشونویوروز. بر دیگر مسئله، سیغارەیله علقەلی دوزنلەمەلری اویغولامایانلرە ‘جان یاقیجی جزالر’ سوز قونوسی اولاجق. ‘جان یاقیجی جزالر’ افادەسنی أوزللکله قوللانلانییورم چونکه بسیط بر جزا اولدیغندە أویولمویور. باشقە حسابلر،، تجاری حسابلر دورەیە گیرییور و بو سفر سیغاره ایچمك هم گورونورلك آڭلامنده یایغینلاشییور هم دە سیغاره ایچمەینلر جدی آڭلامدە جزالاندیریلییور. یعنی قانون أویگولانصین ایستییورز. أویلەسینه بر قانون اولماسین، کتابده و سطرده قالماسین ایستییورز. بو دە چوق حقلی بر گرکجە.”


“٢٠٤٠ صوڭرەسی ایچون توتونسوز، باغیمسز، صاغلقلی نسل هدفی قونولدی”


دینچ، صاغلق باقانلغڭجە هدفلەنلنن “توتونسوز و باغیمسز نسل” قاورامنڭ کندیلرینی چوق هیجانلانلاندیردیغینی سویلەدی.


“سیغاره بوگون بتون ضررلری بیلنارك دنیایە طانیتیلسە هیچ بر دولت بونی قبول ایتمز.” دیین دینچ، بر صوڭرەکی نسلده بو قدر انسانی غائب ایتمك، اکونومیك غائبە اوغرەمك و طوپلومسال پروبلمله قارشیلاشمك آدینە ٢٠٤٠ صوڭرەسی ایچون “توتونسوز، باغیمسز و صاغلقلی نسل” هدفی قونولدوغینی آڭلاتدی.


یشیلاى طرفندن یاپیلان آراشدیرمەلرده، باغیملیلرڭ سیغارەیی بیراقمق ایستەمەلرنە یوڭلیك گوزل ویریلر الده ایتدکلرینی افاده ایدن دینچ، “سیغاره أیچن ١٠ کیشیدن ٦سی بیراقمق ایستییور. قالان ٤ی دە بیراقاجاغینه اینانمادیغی ایچون بیراقمق ایستەمییور. سیغاره دوزنلەمەلرییله علقەلی طوپلومڭ آلغیسنی أولچدك، یوزدە ٨٠دن آشاغی بر اوران یوق. طوپلوم سیغارەیله علقەلی دوزنلەمەیە جدی آڭلامدە احتیاج دویییور و بو آڭلامدە آطیلاجاك آدیملری چوق بویوك اوراندە دستکلییور.” دییه قونوشدی.


دینچ، سیغاره صاتیشنده ویترین، رکلام و پاکت دوزنلەمسینه ایلیشکین، “دولتڭ و یشیلایین انسانمزنی قورومقله علقەلی بر حساسیدی وار. انسانمز کندینە ضرر ویرمەیی کوزه آلسە بیله بز ایستەمییورز. طولاییسیله بو قونودە یشیلاى دە دنیادەکی باغیملیلیقله علقەلی بیلیمسال تجربەیی دقّتە آلییور. بو بیلیمسال تجربه نه دییور؟ ‘گورونورلك و أریشیلەبیلیرلیك آزالدقجە باغیملیلق آزالییور. نورماللشمه چوغالدقجە، أولاشیلابیلیرلیك آرتدقجە باغیملیلق آرتییور.’ دییور. طولاییسیله بو قونودە ویترین دوزنلەمسی، پاکت دوزنلەمسی، رکلام دوزنلەمسی بتون دنیاده تست ایدیلمش، قانتلانلانمش اویغولامالردر. باغیملیلق بیلیمنە اویغوندر. بو دوزنلەمەلر أویگولانمیش و ایشە یارایان دوزنلەمەلردر. أولکەمزدە دە استقرارلی، صیقی بر شکلدە أویگولانیرصه محقق میوەلرنی آلاجغز.” دگرلەنلندیرمسنی یاپدی.


الکترونیك سیغاره ایلە پوفف گبی أورونلرڭ تورکیەدە صاتیشنڭ یاساق اولدیغنڭ آلتینی چیزن دینچ، یاساغڭ دلنمسینه یوڭلیك اویغولامالردن اندیشه دویدقلرنی آڭلاتدی.


الکترونیك سیغارەنڭ صاغلغە ویردیگی ضررلرڭ تام اولەرق تثبیت ایدیلمەدیگینی، صاتیش یاساغنڭ مطلقه تعقیب ایدیلمسی گرکدیگنی دیلە گتیرن دینچ، “بیراقمق ایستەین انسانمز ایچون توم امکانلرمزنی سفربر ایتمش طورومده یز. تورکیه چاپندە ٨١ ایلدە ١٠٥ نقطەدە بو قونودە یاپیلاندیریلمش، پسیقولوغلرمز و صوسیال خدمت اوزمانلرمز ییل بویی اجرتسز شکلدە انسانمزنه خدمت ایدییورلر. اون بیڭلرجە انسانمزنی سیغاره باغیملیلغندن قورتاردك. صاغلق باقانلغمز دە باشقە بر طرفدن بو قونودە خدمت ویرییور. نورمال سیغاره بیراقمه پولیکلینیکلەرینین یانندە موبیل سیغاره بیراقمه پولیکلینیکلەری قوردیلر. موبیل سیغاره بیراقمه پولیکلینیکلەری انسانمزنڭ آیاغنە گیدییور. یتر کە انسانمز بیراقسین.” دییه قونوشدی.


“٢٠٤٠ە قدر کیمسەنڭ سیغارەسییله علقەلی بر مداخله یوق”


توتونله مجادله قاپسامندەکی یڭی دوزنلەمەلری چوق انەمسەدكلرنی بلیرتن دینچ، شونلری قید ایتدی:


“بو دوزنلەمەنڭ مجلسدن گچمسی بوگونمز و یارینمز ایچون هم بزم قوشاغمز هم بزدن صوڭرەکی قوشاق ایچون انسانمزنه چوق بویوك بر خدمت ویرەجك. طولاییسیله بو قونودە قرار ویریجیلرڭ مطلقه بو صوروملولوقله حرکت ایتمەسی گرکدیگنە اینانییورز. میلیونلرجە انسانڭ جانییله علقەلی بر قرار اولاجق. صاوونمەیە چالیشان انسانمز دە قرداشمز دە وارسە نه اولور صاوونماسین. بو صاوونولاجق بر شیئ دگل. ٢٠٤٠ە قدر کیمسەنڭ سیغارەسییله علقەلی بر مداخله یوق. سادەجە ‘خستەخانە، اوقول، جامی باغچەسینده، قپالی مکانده ایچمەین. چوجقلر، گنچلر ایچمەسین.’ دەنییور. بو اولدقجە آڭلاشیلابیلیر بر شیئ. بو دوزنلەمەنڭ مطلقه طوپلوممز طرفندن صاحبلەنیللنیلمسی گرکدیگنی دوشونویورم.”


قایناق: آه



Anadolu Ajansının (AA) “Bir Nefes Bin Zehir” başlıklı dosyasının bu haberinde, tütünle mücadele kapsamındaki yeni düzenlemeler, “2040 tütünsüz nesil” hedefi, Türkiye’de sigara kullanımının mevcut durumu, toplumun sigarayı bırakma eğilimi ve e-sigara ile yeni nesil tütün ürünleri ele alındı.


Doç. Dr. Dinç, AA muhabirine, Türkiye’de sigara bağımlılığının toplum sağlığını ciddi şekilde tehdit ettiğini vurgulayarak, Türkiye’deki sigara tüketiminin Avrupa ortalamasının 1,5 katından daha fazla olduğunu anlattı.


Kişi başına tüketimin ise dünya ortalamasının oldukça üzerine çıktığını belirten Dinç, yakın zamanda ülkedeki akciğer kanseri vakalarının da yükselişe geçmesinin tek sebebinin sigara bağımlılığı olduğunu kaydetti.


Dinç, ülke çapında 100 milyar izmaritin geri dönüşüme sokulmadığı, çöpe atılmadığı, toprağa, havaya ve suya karıştığı bir gerçekle karşı karşıya olduklarına dikkati çekerek, “Onun haricinde düzenlemelerin takip edilmediği, onlara uyulmadığı, kapalı mekanlarda sigara içilen yerler olduğu için ya da çocuk parklarında, okul önlerinde, hastane bahçelerinde böyle bir düzenleme olmadığı için burada pasif içiciliğe maruz kalan, sağlık problemi yaşayan insanlarımız için endişeleniyoruz. Türkiye’de sigara bağımlılığıyla alakalı endişeliyiz.” diye konuştu.


Sigara bağımlılığının çok boyutlu zararları olduğunu vurgulayan Dinç, “Türkiye’de her yıl 120 bin insan sigaraya bağlı hastalıklardan dolayı ölüyor. Depremde 70 bin küsur insanımızı kaybettik. İçimiz parçalandı, yüreğimiz yandı. Asırlardan beri bir defa olmuş bir şey. Bir defa değil, her yıl düzenli olarak 120 bin insanımızı sigaradan dolayı kaybediyoruz. Bu kadar basit görünen ama bu kadar büyük zararı olan bir gerçekle karşı karşıyayız.” ifadelerini kullandı.


Dinç, sigara bağımlılığına bağlı hastalıkların ve ölümlerin sağlık sistemine de bir noktada yük olduğunu aktararak, şöyle devam etti:


“Sigaraya bağlı hastalıkların ölümle neticelenmese bile insanı süründürmesi, sağlık sistemine ciddi anlamda yük olması ve sağlık sisteminde büyük bir tıkanma teşkil etmesi söz konusu. Yani sigaraya bağlı hastalıklardan dolayı sağlık sistemine başvuran insanları, o yükü kaldırsak sağlık sistemimiz çok ciddi anlamda rahatlayacak. Devasa bir bedel ödüyoruz, sigaradan dolayı. Aklın almayacağı, hiçbir şekilde makul olarak açıklanmayacak çok büyük bir bedel ödüyoruz. Bu bedeli ödemek istemiyoruz. Çünkü bu bedeli sigara içen de içmeyen de yaşlı da çocuk da ödüyor. Bugün de ödüyoruz, yarın da ödeyeceğiz. Bununla alakalı da bu bedeli ödememek için ne yapabiliyorsak hep beraber millet olarak, toplum olarak yapalım.”


Sağlık Bakanlığının tütünle mücadele kapsamında bazı yeni düzenlemeler yaptığını aktaran Dinç, bunu asla yasak olarak adlandırmadıklarını söyledi.


Yeşilay Cemiyeti Genel Başkanı Dinç, bu düzenlemenin sonuna kadar arkasında olduklarına değindi.


“Hangi makul, vatanını milletini seven insan çocuklara sigara satılsın diyebilir?”


Sigara satışı ve tüketim alanları noktasında yapılacak yeni düzenlemelerin altını çizen Dinç, şu ifadeleri kullandı:


“’18 yaş altındaki çocuklara sigara satışı olmasın.’ diye sigara satışının kredi kartıyla ve kimlik numarasıyla yapılmasıyla alakalı bir düzenleme geliyor. Harikulade bir düzenleme. Tabii ki çocuklara sigara satılmasın. Hangi makul, vatanını milletini seven insan çocuklara sigara satılsın diyebilir? Deniyor ki ‘Okul bahçesinde, okula yakın yerlerde sigara içilmesin. Hastanenin, caminin 100 metre yakınında sigara içilmesin.’ Dolayısıyla sigara içilen yerlerle alakalı bir düzenleme var. Bunun da fevkalade önemli olduğunu, çocuklarımızı koruma anlamında çok önemli olduğunu düşünüyoruz. Bir diğer mesele, sigarayla alakalı düzenlemeleri uygulamayanlara ‘can yakıcı cezalar’ söz konusu olacak. ‘Can yakıcı cezalar’ ifadesini özellikle kullanıyorum çünkü basit bir ceza olduğunda uyulmuyor. Başka hesaplar,, ticari hesaplar devreye giriyor ve bu sefer sigara içmek hem görünürlük anlamında yaygınlaşıyor hem de sigara içmeyenler ciddi anlamda cezalandırılıyor. Yani kanun uygulansın istiyoruz. Öylesine bir kanun olmasın, kitapta ve satırda kalmasın istiyoruz. Bu da çok haklı bir gerekçe.”


“2040 sonrası için tütünsüz, bağımsız, sağlıklı nesil hedefi konuldu”


Dinç, Sağlık Bakanlığınca hedeflenen “tütünsüz ve bağımsız nesil” kavramının kendilerini çok heyecanlandırdığını söyledi.


“Sigara bugün bütün zararları bilinerek dünyaya tanıtılsa hiçbir devlet bunu kabul etmez.” diyen Dinç, bir sonraki nesilde bu kadar insanı kaybetmemek, ekonomik kayba uğramamak ve toplumsal problemle karşılaşmamak adına 2040 sonrası için “tütünsüz, bağımsız ve sağlıklı nesil” hedefi konulduğunu anlattı.


Yeşilay tarafından yapılan araştırmalarda, bağımlıların sigarayı bırakmak istemelerine yönelik güzel veriler elde ettiklerini ifade eden Dinç, “Sigara içen 10 kişiden 6’sı bırakmak istiyor. Kalan 4’ü de bırakacağına inanamadığı için bırakmak istemiyor. Sigara düzenlemeleriyle alakalı toplumun algısını ölçtük, yüzde 80’den aşağı bir oran yok. Toplum sigarayla alakalı düzenlemeye ciddi anlamda ihtiyaç duyuyor ve bu anlamda atılacak adımları çok büyük oranda destekliyor.” diye konuştu.


Dinç, sigara satışında vitrin, reklam ve paket düzenlemesine ilişkin, “Devletin ve Yeşilayın insanımızı korumakla alakalı bir hassasiyeti var. İnsanımız kendine zarar vermeyi göze alsa bile biz istemiyoruz. Dolayısıyla bu konuda Yeşilay da dünyadaki bağımlılıkla alakalı bilimsel tecrübeyi dikkate alıyor. Bu bilimsel tecrübe ne diyor? ‘Görünürlük ve erişilebilirlik azaldıkça bağımlılık azalıyor. Normalleşme çoğaldıkça, ulaşılabilirlik arttıkça bağımlılık artıyor.’ diyor. Dolayısıyla bu konuda vitrin düzenlemesi, paket düzenlemesi, reklam düzenlemesi bütün dünyada test edilmiş, kanıtlanmış uygulamalardır. Bağımlılık bilimine uygundur. Bu düzenlemeler uygulanmış ve işe yarayan düzenlemelerdir. Ülkemizde de istikrarlı, sıkı bir şekilde uygulanırsa muhakkak meyvelerini alacağız.” değerlendirmesini yaptı.


Elektronik sigara ile puff gibi ürünlerin Türkiye’de satışının yasak olduğunun altını çizen Dinç, yasağın delinmesine yönelik uygulamalardan endişe duyduklarını anlattı.


Elektronik sigaranın sağlığa verdiği zararların tam olarak tespit edilemediğini, satış yasağının mutlaka takip edilmesi gerektiğini dile getiren Dinç, “Bırakmak isteyen insanımız için tüm imkanlarımızı seferber etmiş durumdayız. Türkiye çapında 81 ilde 105 noktada bu konuda yapılandırılmış, psikologlarımız ve sosyal hizmet uzmanlarımız yıl boyu ücretsiz şekilde insanımıza hizmet ediyorlar. On binlerce insanımızı sigara bağımlılığından kurtardık. Sağlık Bakanlığımız da başka bir taraftan bu konuda hizmet veriyor. Normal sigara bırakma polikliniklerinin yanında mobil sigara bırakma poliklinikleri kurdular. Mobil sigara bırakma poliklinikleri insanımızın ayağına gidiyor. Yeter ki insanımız bıraksın.” diye konuştu.


“2040’a kadar kimsenin sigarasıyla alakalı bir müdahale yok”


Tütünle mücadele kapsamındaki yeni düzenlemeleri çok önemsediklerini belirten Dinç, şunları kaydetti:


“Bu düzenlemenin Meclis’ten geçmesi bugünümüz ve yarınımız için hem bizim kuşağımız hem bizden sonraki kuşak için insanımıza çok büyük bir hizmet verecek. Dolayısıyla bu konuda karar vericilerin mutlaka bu sorumlulukla hareket etmesi gerektiğine inanıyoruz. Milyonlarca insanın canıyla alakalı bir karar olacak. Savunmaya çalışan insanımız da kardeşimiz de varsa ne olur savunmasın. Bu savunulacak bir şey değil. 2040’a kadar kimsenin sigarasıyla alakalı bir müdahale yok. Sadece ‘Hastane, okul, cami bahçesinde, kapalı mekanda içmeyin. Çocuklar, gençler içmesin.’ deniyor. Bu oldukça anlaşılabilir bir şey. Bu düzenlemenin mutlaka toplumumuz tarafından sahiplenilmesi gerektiğini düşünüyorum.”


Kaynak: AA

Yorumlar

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir