توتون دوزنلەمسینده یڭی دونم ایچون دقّت چکن طابلو
توتون دوزنلەمسینده یڭی دونم ایچون دقّت چکن طابلو
دوچ. در. دینچ، آه مخابرنە، تورکیەدە سیغاره باغیملیلقنڭ طوپلوم صاغلغینی جدی شکلدە تهدید ایتدیگڭی وورغولایارق، تورکیەدەكی سیغاره توکتیمنڭ آوروپە اورتەلامەسنڭ ١،٥ قاتندن داها فضله اولدیغنی آڭلاتدی.
کیشی باشنە توکتیمڭ ایسە دنیا اورتەلامەسنڭ اولدقجە أوزرینه چیقدیغنی بلیرتن دینچ، یاقین زماندە أولکەدەکی آقجیگر قانسری وقعەلرنڭ دە یوکسەلیشه گچمسنڭ تك سببنڭ سیغاره باغیملیلغی اولدیغنی قید ایتدی.
دینچ، أولکه چاپندە ١٠٠ میلیار ایزماریدڭ گری دونوشومە صوقولمادیغی، چوبە آتیلمادیغی، طوپراغە، هوایە و صویە قاریشدیغی بر گرچكله قارشی قارشییه اولدقلرنە دقّدی چکەرك، “اونڭ خارجنده دوزنلەمەلرڭ تعقیب ایدیلمەدیگی، اونلرە أویولمادیغی، قپالی مکانلرده سیغاره أیچیلن یرلر اولدیغی ایچون یا دە چوجق پارقلرنده، اوقول أوڭلرنده، خستەخانە باغچەلرنده بویله بر دوزنلەمە اولمادیغی ایچون بورادە پاسیف ایچیجیلگە معروض قالان، صاغلق پروبلمی یاشایان انسانلرمز ایچون اندیشهلەنلنییورز. تورکیەدە سیغاره باغیملیلقییله علقەلی اندیشەلی یز.” دییه قونوشدی.
سیغاره باغیملیلقنڭ چوق بویوطلی ضررلری اولدیغنی وورغولایان دینچ، “تورکیەدە هر ییل ١٢٠ بیڭ انسان سیغارەیە باغلی خستەلقلردن طولایی اولویور. دپرمده ٧٠ بیڭ قصور انسانمزنی غائب ایتدك. ایجمز پارچەلانلاندی، یورگمز یاندی. عصرلردن بری بر دفعه اولمش بر شیئ. بر دفعه دگل، هر ییل دوزنلی اولەرق ١٢٠ بیڭ انسانمزنی سیغارەدن طولایی قایبەدییوروز. بو قدر بسیط گورونن اما بو قدر بویوك ضرری اولان بر گرچكله قارشی قارشییە یز.” افادەلرینی قوللاندی.
دینچ، سیغاره باغیملیلغنە باغلی خستەلقلرڭ و أولوملرڭ صاغلق سیستمنە دە بر نقطەدە یوك اولدیغنی اقطارارق، شویله دوام ایتدی:
“سیغارەیە باغلی خستەلقلرڭ أولومله نتیجەلەنلنمەسە بیله انسانی سوروندورمسی، صاغلق سیستمنە جدی آڭلامدە یوك اولمسی و صاغلق سیستمنده بویوك بر طیقانمه تشکیل ایتمەسی سوز قونوسی. یعنی سیغارەیە باغلی خستەلقلردن طولایی صاغلق سیستمنە باشووران انسانلری، او یوگی قالدیرسەك صاغلق سیستممز چوق جدی آڭلامدە راحتلایاجق. دیوآسا بر بدل أودییورز، سیغارەدن طولایی. عقلڭ آلمایاجغی، هیچ بر شکلدە معقول اولەرق آچیقلانمایاجق چوق بویوك بر بدل أودییورز. بو بدل أودمك ایستەمییورز. چونکه بو بدل سیغاره أیچن دە ایچمەین دە یاشلی دە چوجق دە أودییور. بوگون دە أودییورز، یارین دە أودەیەجەگیز. بونڭله علقەلی دە بو بدل أودمك ایچون نه یاپابیلییورسەك هپ برابر ملت اولەرق، طوپلوم اولەرق یاپالم.”
صاغلق باقانلغنڭ توتونله مجادله قاپسامندە بعض یڭی دوزنلەمەلر یاپدیغنی آقتاران دینچ، بونی اصلا یاساق اولەرق آدلانلاندیرمادقلرنی سویلەدی.
یشیلاى جمعیت گنل باشقانی دینچ، بو دوزنلەمەنڭ صوڭنە قدر آرقەسندە اولدقلرنە دگیندی.
“هانگی معقول، وطنینی ملدینی سون انسان چوجقلرە سیغاره صاطیلصین دییەبیلیر؟”
سیغاره صاتیشی و توکتیم آلانلری نقطەسندە یاپیلاجق یڭی دوزنلەمەلرڭ آلتینی چیزن دینچ، شو افادەلری قوللاندی:
“‘١٨ یاش آلتندەکی چوجقلرە سیغاره صاتیشی اولماسین.’ دییه سیغاره صاتیشنڭ قرەدی قاردییله و کیملك نومرەسییله یاپیلمسییله علقەلی بر دوزنلەمە گلییور. حاریکولاده بر دوزنلەمە. طبیعی کە چوجقلرە سیغاره صاطیلماصین. هانگی معقول، وطنینی ملدینی سون انسان چوجقلرە سیغاره صاطیلصین دییەبیلیر؟ دەنییور کە ‘اوقول باغچەسینده، اوقوله یاقین یرلردە سیغاره أیچیلمەسین. خستەخانەنڭ، جامنڭ ١٠٠ متره یاقیننده سیغاره أیچیلمەسین.’ طولاییسیله سیغاره أیچیلن یرلرله علقەلی بر دوزنلەمە وار. بونڭ دە فوکالاده أونملی اولدیغنی، چوجقلرمزنی قورومه آڭلامنده چوق أونملی اولدیغنی دوشونویوروز. بر دیگر مسئله، سیغارەیله علقەلی دوزنلەمەلری اویغولامایانلرە ‘جان یاقیجی جزالر’ سوز قونوسی اولاجق. ‘جان یاقیجی جزالر’ افادەسنی أوزللکله قوللانلانییورم چونکه بسیط بر جزا اولدیغندە أویولمویور. باشقە حسابلر،، تجاری حسابلر دورەیە گیرییور و بو سفر سیغاره ایچمك هم گورونورلك آڭلامنده یایغینلاشییور هم دە سیغاره ایچمەینلر جدی آڭلامدە جزالاندیریلییور. یعنی قانون أویگولانصین ایستییورز. أویلەسینه بر قانون اولماسین، کتابده و سطرده قالماسین ایستییورز. بو دە چوق حقلی بر گرکجە.”
“٢٠٤٠ صوڭرەسی ایچون توتونسوز، باغیمسز، صاغلقلی نسل هدفی قونولدی”
دینچ، صاغلق باقانلغڭجە هدفلەنلنن “توتونسوز و باغیمسز نسل” قاورامنڭ کندیلرینی چوق هیجانلانلاندیردیغینی سویلەدی.
“سیغاره بوگون بتون ضررلری بیلنارك دنیایە طانیتیلسە هیچ بر دولت بونی قبول ایتمز.” دیین دینچ، بر صوڭرەکی نسلده بو قدر انسانی غائب ایتمك، اکونومیك غائبە اوغرەمك و طوپلومسال پروبلمله قارشیلاشمك آدینە ٢٠٤٠ صوڭرەسی ایچون “توتونسوز، باغیمسز و صاغلقلی نسل” هدفی قونولدوغینی آڭلاتدی.
یشیلاى طرفندن یاپیلان آراشدیرمەلرده، باغیملیلرڭ سیغارەیی بیراقمق ایستەمەلرنە یوڭلیك گوزل ویریلر الده ایتدکلرینی افاده ایدن دینچ، “سیغاره أیچن ١٠ کیشیدن ٦سی بیراقمق ایستییور. قالان ٤ی دە بیراقاجاغینه اینانمادیغی ایچون بیراقمق ایستەمییور. سیغاره دوزنلەمەلرییله علقەلی طوپلومڭ آلغیسنی أولچدك، یوزدە ٨٠دن آشاغی بر اوران یوق. طوپلوم سیغارەیله علقەلی دوزنلەمەیە جدی آڭلامدە احتیاج دویییور و بو آڭلامدە آطیلاجاك آدیملری چوق بویوك اوراندە دستکلییور.” دییه قونوشدی.
دینچ، سیغاره صاتیشنده ویترین، رکلام و پاکت دوزنلەمسینه ایلیشکین، “دولتڭ و یشیلایین انسانمزنی قورومقله علقەلی بر حساسیدی وار. انسانمز کندینە ضرر ویرمەیی کوزه آلسە بیله بز ایستەمییورز. طولاییسیله بو قونودە یشیلاى دە دنیادەکی باغیملیلیقله علقەلی بیلیمسال تجربەیی دقّتە آلییور. بو بیلیمسال تجربه نه دییور؟ ‘گورونورلك و أریشیلەبیلیرلیك آزالدقجە باغیملیلق آزالییور. نورماللشمه چوغالدقجە، أولاشیلابیلیرلیك آرتدقجە باغیملیلق آرتییور.’ دییور. طولاییسیله بو قونودە ویترین دوزنلەمسی، پاکت دوزنلەمسی، رکلام دوزنلەمسی بتون دنیاده تست ایدیلمش، قانتلانلانمش اویغولامالردر. باغیملیلق بیلیمنە اویغوندر. بو دوزنلەمەلر أویگولانمیش و ایشە یارایان دوزنلەمەلردر. أولکەمزدە دە استقرارلی، صیقی بر شکلدە أویگولانیرصه محقق میوەلرنی آلاجغز.” دگرلەنلندیرمسنی یاپدی.
الکترونیك سیغاره ایلە پوفف گبی أورونلرڭ تورکیەدە صاتیشنڭ یاساق اولدیغنڭ آلتینی چیزن دینچ، یاساغڭ دلنمسینه یوڭلیك اویغولامالردن اندیشه دویدقلرنی آڭلاتدی.
الکترونیك سیغارەنڭ صاغلغە ویردیگی ضررلرڭ تام اولەرق تثبیت ایدیلمەدیگینی، صاتیش یاساغنڭ مطلقه تعقیب ایدیلمسی گرکدیگنی دیلە گتیرن دینچ، “بیراقمق ایستەین انسانمز ایچون توم امکانلرمزنی سفربر ایتمش طورومده یز. تورکیه چاپندە ٨١ ایلدە ١٠٥ نقطەدە بو قونودە یاپیلاندیریلمش، پسیقولوغلرمز و صوسیال خدمت اوزمانلرمز ییل بویی اجرتسز شکلدە انسانمزنه خدمت ایدییورلر. اون بیڭلرجە انسانمزنی سیغاره باغیملیلغندن قورتاردك. صاغلق باقانلغمز دە باشقە بر طرفدن بو قونودە خدمت ویرییور. نورمال سیغاره بیراقمه پولیکلینیکلەرینین یانندە موبیل سیغاره بیراقمه پولیکلینیکلەری قوردیلر. موبیل سیغاره بیراقمه پولیکلینیکلەری انسانمزنڭ آیاغنە گیدییور. یتر کە انسانمز بیراقسین.” دییه قونوشدی.
“٢٠٤٠ە قدر کیمسەنڭ سیغارەسییله علقەلی بر مداخله یوق”
توتونله مجادله قاپسامندەکی یڭی دوزنلەمەلری چوق انەمسەدكلرنی بلیرتن دینچ، شونلری قید ایتدی:
“بو دوزنلەمەنڭ مجلسدن گچمسی بوگونمز و یارینمز ایچون هم بزم قوشاغمز هم بزدن صوڭرەکی قوشاق ایچون انسانمزنه چوق بویوك بر خدمت ویرەجك. طولاییسیله بو قونودە قرار ویریجیلرڭ مطلقه بو صوروملولوقله حرکت ایتمەسی گرکدیگنە اینانییورز. میلیونلرجە انسانڭ جانییله علقەلی بر قرار اولاجق. صاوونمەیە چالیشان انسانمز دە قرداشمز دە وارسە نه اولور صاوونماسین. بو صاوونولاجق بر شیئ دگل. ٢٠٤٠ە قدر کیمسەنڭ سیغارەسییله علقەلی بر مداخله یوق. سادەجە ‘خستەخانە، اوقول، جامی باغچەسینده، قپالی مکانده ایچمەین. چوجقلر، گنچلر ایچمەسین.’ دەنییور. بو اولدقجە آڭلاشیلابیلیر بر شیئ. بو دوزنلەمەنڭ مطلقه طوپلوممز طرفندن صاحبلەنیللنیلمسی گرکدیگنی دوشونویورم.”
قایناق: آه
Tütün düzenlemesinde yeni dönem için dikkat çeken tablo
Doç. Dr. Dinç, AA muhabirine, Türkiye’de sigara bağımlılığının toplum sağlığını ciddi şekilde tehdit ettiğini vurgulayarak, Türkiye’deki sigara tüketiminin Avrupa ortalamasının 1,5 katından daha fazla olduğunu anlattı.
Kişi başına tüketimin ise dünya ortalamasının oldukça üzerine çıktığını belirten Dinç, yakın zamanda ülkedeki akciğer kanseri vakalarının da yükselişe geçmesinin tek sebebinin sigara bağımlılığı olduğunu kaydetti.
Dinç, ülke çapında 100 milyar izmaritin geri dönüşüme sokulmadığı, çöpe atılmadığı, toprağa, havaya ve suya karıştığı bir gerçekle karşı karşıya olduklarına dikkati çekerek, “Onun haricinde düzenlemelerin takip edilmediği, onlara uyulmadığı, kapalı mekanlarda sigara içilen yerler olduğu için ya da çocuk parklarında, okul önlerinde, hastane bahçelerinde böyle bir düzenleme olmadığı için burada pasif içiciliğe maruz kalan, sağlık problemi yaşayan insanlarımız için endişeleniyoruz. Türkiye’de sigara bağımlılığıyla alakalı endişeliyiz.” diye konuştu.
Sigara bağımlılığının çok boyutlu zararları olduğunu vurgulayan Dinç, “Türkiye’de her yıl 120 bin insan sigaraya bağlı hastalıklardan dolayı ölüyor. Depremde 70 bin küsur insanımızı kaybettik. İçimiz parçalandı, yüreğimiz yandı. Asırlardan beri bir defa olmuş bir şey. Bir defa değil, her yıl düzenli olarak 120 bin insanımızı sigaradan dolayı kaybediyoruz. Bu kadar basit görünen ama bu kadar büyük zararı olan bir gerçekle karşı karşıyayız.” ifadelerini kullandı.
Dinç, sigara bağımlılığına bağlı hastalıkların ve ölümlerin sağlık sistemine de bir noktada yük olduğunu aktararak, şöyle devam etti:
“Sigaraya bağlı hastalıkların ölümle neticelenmese bile insanı süründürmesi, sağlık sistemine ciddi anlamda yük olması ve sağlık sisteminde büyük bir tıkanma teşkil etmesi söz konusu. Yani sigaraya bağlı hastalıklardan dolayı sağlık sistemine başvuran insanları, o yükü kaldırsak sağlık sistemimiz çok ciddi anlamda rahatlayacak. Devasa bir bedel ödüyoruz, sigaradan dolayı. Aklın almayacağı, hiçbir şekilde makul olarak açıklanmayacak çok büyük bir bedel ödüyoruz. Bu bedeli ödemek istemiyoruz. Çünkü bu bedeli sigara içen de içmeyen de yaşlı da çocuk da ödüyor. Bugün de ödüyoruz, yarın da ödeyeceğiz. Bununla alakalı da bu bedeli ödememek için ne yapabiliyorsak hep beraber millet olarak, toplum olarak yapalım.”
Sağlık Bakanlığının tütünle mücadele kapsamında bazı yeni düzenlemeler yaptığını aktaran Dinç, bunu asla yasak olarak adlandırmadıklarını söyledi.
Yeşilay Cemiyeti Genel Başkanı Dinç, bu düzenlemenin sonuna kadar arkasında olduklarına değindi.
“Hangi makul, vatanını milletini seven insan çocuklara sigara satılsın diyebilir?”
Sigara satışı ve tüketim alanları noktasında yapılacak yeni düzenlemelerin altını çizen Dinç, şu ifadeleri kullandı:
“’18 yaş altındaki çocuklara sigara satışı olmasın.’ diye sigara satışının kredi kartıyla ve kimlik numarasıyla yapılmasıyla alakalı bir düzenleme geliyor. Harikulade bir düzenleme. Tabii ki çocuklara sigara satılmasın. Hangi makul, vatanını milletini seven insan çocuklara sigara satılsın diyebilir? Deniyor ki ‘Okul bahçesinde, okula yakın yerlerde sigara içilmesin. Hastanenin, caminin 100 metre yakınında sigara içilmesin.’ Dolayısıyla sigara içilen yerlerle alakalı bir düzenleme var. Bunun da fevkalade önemli olduğunu, çocuklarımızı koruma anlamında çok önemli olduğunu düşünüyoruz. Bir diğer mesele, sigarayla alakalı düzenlemeleri uygulamayanlara ‘can yakıcı cezalar’ söz konusu olacak. ‘Can yakıcı cezalar’ ifadesini özellikle kullanıyorum çünkü basit bir ceza olduğunda uyulmuyor. Başka hesaplar,, ticari hesaplar devreye giriyor ve bu sefer sigara içmek hem görünürlük anlamında yaygınlaşıyor hem de sigara içmeyenler ciddi anlamda cezalandırılıyor. Yani kanun uygulansın istiyoruz. Öylesine bir kanun olmasın, kitapta ve satırda kalmasın istiyoruz. Bu da çok haklı bir gerekçe.”
“2040 sonrası için tütünsüz, bağımsız, sağlıklı nesil hedefi konuldu”
Dinç, Sağlık Bakanlığınca hedeflenen “tütünsüz ve bağımsız nesil” kavramının kendilerini çok heyecanlandırdığını söyledi.
“Sigara bugün bütün zararları bilinerek dünyaya tanıtılsa hiçbir devlet bunu kabul etmez.” diyen Dinç, bir sonraki nesilde bu kadar insanı kaybetmemek, ekonomik kayba uğramamak ve toplumsal problemle karşılaşmamak adına 2040 sonrası için “tütünsüz, bağımsız ve sağlıklı nesil” hedefi konulduğunu anlattı.
Yeşilay tarafından yapılan araştırmalarda, bağımlıların sigarayı bırakmak istemelerine yönelik güzel veriler elde ettiklerini ifade eden Dinç, “Sigara içen 10 kişiden 6’sı bırakmak istiyor. Kalan 4’ü de bırakacağına inanamadığı için bırakmak istemiyor. Sigara düzenlemeleriyle alakalı toplumun algısını ölçtük, yüzde 80’den aşağı bir oran yok. Toplum sigarayla alakalı düzenlemeye ciddi anlamda ihtiyaç duyuyor ve bu anlamda atılacak adımları çok büyük oranda destekliyor.” diye konuştu.
Dinç, sigara satışında vitrin, reklam ve paket düzenlemesine ilişkin, “Devletin ve Yeşilayın insanımızı korumakla alakalı bir hassasiyeti var. İnsanımız kendine zarar vermeyi göze alsa bile biz istemiyoruz. Dolayısıyla bu konuda Yeşilay da dünyadaki bağımlılıkla alakalı bilimsel tecrübeyi dikkate alıyor. Bu bilimsel tecrübe ne diyor? ‘Görünürlük ve erişilebilirlik azaldıkça bağımlılık azalıyor. Normalleşme çoğaldıkça, ulaşılabilirlik arttıkça bağımlılık artıyor.’ diyor. Dolayısıyla bu konuda vitrin düzenlemesi, paket düzenlemesi, reklam düzenlemesi bütün dünyada test edilmiş, kanıtlanmış uygulamalardır. Bağımlılık bilimine uygundur. Bu düzenlemeler uygulanmış ve işe yarayan düzenlemelerdir. Ülkemizde de istikrarlı, sıkı bir şekilde uygulanırsa muhakkak meyvelerini alacağız.” değerlendirmesini yaptı.
Elektronik sigara ile puff gibi ürünlerin Türkiye’de satışının yasak olduğunun altını çizen Dinç, yasağın delinmesine yönelik uygulamalardan endişe duyduklarını anlattı.
Elektronik sigaranın sağlığa verdiği zararların tam olarak tespit edilemediğini, satış yasağının mutlaka takip edilmesi gerektiğini dile getiren Dinç, “Bırakmak isteyen insanımız için tüm imkanlarımızı seferber etmiş durumdayız. Türkiye çapında 81 ilde 105 noktada bu konuda yapılandırılmış, psikologlarımız ve sosyal hizmet uzmanlarımız yıl boyu ücretsiz şekilde insanımıza hizmet ediyorlar. On binlerce insanımızı sigara bağımlılığından kurtardık. Sağlık Bakanlığımız da başka bir taraftan bu konuda hizmet veriyor. Normal sigara bırakma polikliniklerinin yanında mobil sigara bırakma poliklinikleri kurdular. Mobil sigara bırakma poliklinikleri insanımızın ayağına gidiyor. Yeter ki insanımız bıraksın.” diye konuştu.
“2040’a kadar kimsenin sigarasıyla alakalı bir müdahale yok”
Tütünle mücadele kapsamındaki yeni düzenlemeleri çok önemsediklerini belirten Dinç, şunları kaydetti:
“Bu düzenlemenin Meclis’ten geçmesi bugünümüz ve yarınımız için hem bizim kuşağımız hem bizden sonraki kuşak için insanımıza çok büyük bir hizmet verecek. Dolayısıyla bu konuda karar vericilerin mutlaka bu sorumlulukla hareket etmesi gerektiğine inanıyoruz. Milyonlarca insanın canıyla alakalı bir karar olacak. Savunmaya çalışan insanımız da kardeşimiz de varsa ne olur savunmasın. Bu savunulacak bir şey değil. 2040’a kadar kimsenin sigarasıyla alakalı bir müdahale yok. Sadece ‘Hastane, okul, cami bahçesinde, kapalı mekanda içmeyin. Çocuklar, gençler içmesin.’ deniyor. Bu oldukça anlaşılabilir bir şey. Bu düzenlemenin mutlaka toplumumuz tarafından sahiplenilmesi gerektiğini düşünüyorum.”
Kaynak: AA
توتون دوزنلەمسینده یڭی دونم ایچون دقّت چکن طابلو
آناطولی آژانسنڭ (آه) “بر نفس بیڭ زهر” باشلقلی دوسیەسنڭ بو خبرندە، توتونله مجادله قاپسامندەکی یڭی دوزنلەمەلر، “٢٠٤٠ توتونسوز نسل” هدفی، تورکیەدە سیغاره قوللانیمنڭ موجود طورومی، طوپلومڭ سیغارەیی بیراقمه اگیلیمی و أ-سیغاره ایلە یڭی نسل توتون أورونلری اله آلیندی.دوچ. در. دینچ، آه مخابرنە، تورکیەدە سیغاره باغیملیلقنڭ طوپلوم صاغلغینی جدی شکلدە تهدید ایتدیگڭی وورغولایارق، تورکیەدەكی سیغاره توکتیمنڭ آوروپە اورتەلامەسنڭ ١،٥ قاتندن داها فضله اولدیغنی آڭلاتدی.
کیشی باشنە توکتیمڭ ایسە دنیا اورتەلامەسنڭ اولدقجە أوزرینه چیقدیغنی بلیرتن دینچ، یاقین زماندە أولکەدەکی آقجیگر قانسری وقعەلرنڭ دە یوکسەلیشه گچمسنڭ تك سببنڭ سیغاره باغیملیلغی اولدیغنی قید ایتدی.
دینچ، أولکه چاپندە ١٠٠ میلیار ایزماریدڭ گری دونوشومە صوقولمادیغی، چوبە آتیلمادیغی، طوپراغە، هوایە و صویە قاریشدیغی بر گرچكله قارشی قارشییه اولدقلرنە دقّدی چکەرك، “اونڭ خارجنده دوزنلەمەلرڭ تعقیب ایدیلمەدیگی، اونلرە أویولمادیغی، قپالی مکانلرده سیغاره أیچیلن یرلر اولدیغی ایچون یا دە چوجق پارقلرنده، اوقول أوڭلرنده، خستەخانە باغچەلرنده بویله بر دوزنلەمە اولمادیغی ایچون بورادە پاسیف ایچیجیلگە معروض قالان، صاغلق پروبلمی یاشایان انسانلرمز ایچون اندیشهلەنلنییورز. تورکیەدە سیغاره باغیملیلقییله علقەلی اندیشەلی یز.” دییه قونوشدی.
سیغاره باغیملیلقنڭ چوق بویوطلی ضررلری اولدیغنی وورغولایان دینچ، “تورکیەدە هر ییل ١٢٠ بیڭ انسان سیغارەیە باغلی خستەلقلردن طولایی اولویور. دپرمده ٧٠ بیڭ قصور انسانمزنی غائب ایتدك. ایجمز پارچەلانلاندی، یورگمز یاندی. عصرلردن بری بر دفعه اولمش بر شیئ. بر دفعه دگل، هر ییل دوزنلی اولەرق ١٢٠ بیڭ انسانمزنی سیغارەدن طولایی قایبەدییوروز. بو قدر بسیط گورونن اما بو قدر بویوك ضرری اولان بر گرچكله قارشی قارشییە یز.” افادەلرینی قوللاندی.
دینچ، سیغاره باغیملیلغنە باغلی خستەلقلرڭ و أولوملرڭ صاغلق سیستمنە دە بر نقطەدە یوك اولدیغنی اقطارارق، شویله دوام ایتدی:
“سیغارەیە باغلی خستەلقلرڭ أولومله نتیجەلەنلنمەسە بیله انسانی سوروندورمسی، صاغلق سیستمنە جدی آڭلامدە یوك اولمسی و صاغلق سیستمنده بویوك بر طیقانمه تشکیل ایتمەسی سوز قونوسی. یعنی سیغارەیە باغلی خستەلقلردن طولایی صاغلق سیستمنە باشووران انسانلری، او یوگی قالدیرسەك صاغلق سیستممز چوق جدی آڭلامدە راحتلایاجق. دیوآسا بر بدل أودییورز، سیغارەدن طولایی. عقلڭ آلمایاجغی، هیچ بر شکلدە معقول اولەرق آچیقلانمایاجق چوق بویوك بر بدل أودییورز. بو بدل أودمك ایستەمییورز. چونکه بو بدل سیغاره أیچن دە ایچمەین دە یاشلی دە چوجق دە أودییور. بوگون دە أودییورز، یارین دە أودەیەجەگیز. بونڭله علقەلی دە بو بدل أودمك ایچون نه یاپابیلییورسەك هپ برابر ملت اولەرق، طوپلوم اولەرق یاپالم.”
صاغلق باقانلغنڭ توتونله مجادله قاپسامندە بعض یڭی دوزنلەمەلر یاپدیغنی آقتاران دینچ، بونی اصلا یاساق اولەرق آدلانلاندیرمادقلرنی سویلەدی.
یشیلاى جمعیت گنل باشقانی دینچ، بو دوزنلەمەنڭ صوڭنە قدر آرقەسندە اولدقلرنە دگیندی.
“هانگی معقول، وطنینی ملدینی سون انسان چوجقلرە سیغاره صاطیلصین دییەبیلیر؟”
سیغاره صاتیشی و توکتیم آلانلری نقطەسندە یاپیلاجق یڭی دوزنلەمەلرڭ آلتینی چیزن دینچ، شو افادەلری قوللاندی:
“‘١٨ یاش آلتندەکی چوجقلرە سیغاره صاتیشی اولماسین.’ دییه سیغاره صاتیشنڭ قرەدی قاردییله و کیملك نومرەسییله یاپیلمسییله علقەلی بر دوزنلەمە گلییور. حاریکولاده بر دوزنلەمە. طبیعی کە چوجقلرە سیغاره صاطیلماصین. هانگی معقول، وطنینی ملدینی سون انسان چوجقلرە سیغاره صاطیلصین دییەبیلیر؟ دەنییور کە ‘اوقول باغچەسینده، اوقوله یاقین یرلردە سیغاره أیچیلمەسین. خستەخانەنڭ، جامنڭ ١٠٠ متره یاقیننده سیغاره أیچیلمەسین.’ طولاییسیله سیغاره أیچیلن یرلرله علقەلی بر دوزنلەمە وار. بونڭ دە فوکالاده أونملی اولدیغنی، چوجقلرمزنی قورومه آڭلامنده چوق أونملی اولدیغنی دوشونویوروز. بر دیگر مسئله، سیغارەیله علقەلی دوزنلەمەلری اویغولامایانلرە ‘جان یاقیجی جزالر’ سوز قونوسی اولاجق. ‘جان یاقیجی جزالر’ افادەسنی أوزللکله قوللانلانییورم چونکه بسیط بر جزا اولدیغندە أویولمویور. باشقە حسابلر،، تجاری حسابلر دورەیە گیرییور و بو سفر سیغاره ایچمك هم گورونورلك آڭلامنده یایغینلاشییور هم دە سیغاره ایچمەینلر جدی آڭلامدە جزالاندیریلییور. یعنی قانون أویگولانصین ایستییورز. أویلەسینه بر قانون اولماسین، کتابده و سطرده قالماسین ایستییورز. بو دە چوق حقلی بر گرکجە.”
“٢٠٤٠ صوڭرەسی ایچون توتونسوز، باغیمسز، صاغلقلی نسل هدفی قونولدی”
دینچ، صاغلق باقانلغڭجە هدفلەنلنن “توتونسوز و باغیمسز نسل” قاورامنڭ کندیلرینی چوق هیجانلانلاندیردیغینی سویلەدی.
“سیغاره بوگون بتون ضررلری بیلنارك دنیایە طانیتیلسە هیچ بر دولت بونی قبول ایتمز.” دیین دینچ، بر صوڭرەکی نسلده بو قدر انسانی غائب ایتمك، اکونومیك غائبە اوغرەمك و طوپلومسال پروبلمله قارشیلاشمك آدینە ٢٠٤٠ صوڭرەسی ایچون “توتونسوز، باغیمسز و صاغلقلی نسل” هدفی قونولدوغینی آڭلاتدی.
یشیلاى طرفندن یاپیلان آراشدیرمەلرده، باغیملیلرڭ سیغارەیی بیراقمق ایستەمەلرنە یوڭلیك گوزل ویریلر الده ایتدکلرینی افاده ایدن دینچ، “سیغاره أیچن ١٠ کیشیدن ٦سی بیراقمق ایستییور. قالان ٤ی دە بیراقاجاغینه اینانمادیغی ایچون بیراقمق ایستەمییور. سیغاره دوزنلەمەلرییله علقەلی طوپلومڭ آلغیسنی أولچدك، یوزدە ٨٠دن آشاغی بر اوران یوق. طوپلوم سیغارەیله علقەلی دوزنلەمەیە جدی آڭلامدە احتیاج دویییور و بو آڭلامدە آطیلاجاك آدیملری چوق بویوك اوراندە دستکلییور.” دییه قونوشدی.
دینچ، سیغاره صاتیشنده ویترین، رکلام و پاکت دوزنلەمسینه ایلیشکین، “دولتڭ و یشیلایین انسانمزنی قورومقله علقەلی بر حساسیدی وار. انسانمز کندینە ضرر ویرمەیی کوزه آلسە بیله بز ایستەمییورز. طولاییسیله بو قونودە یشیلاى دە دنیادەکی باغیملیلیقله علقەلی بیلیمسال تجربەیی دقّتە آلییور. بو بیلیمسال تجربه نه دییور؟ ‘گورونورلك و أریشیلەبیلیرلیك آزالدقجە باغیملیلق آزالییور. نورماللشمه چوغالدقجە، أولاشیلابیلیرلیك آرتدقجە باغیملیلق آرتییور.’ دییور. طولاییسیله بو قونودە ویترین دوزنلەمسی، پاکت دوزنلەمسی، رکلام دوزنلەمسی بتون دنیاده تست ایدیلمش، قانتلانلانمش اویغولامالردر. باغیملیلق بیلیمنە اویغوندر. بو دوزنلەمەلر أویگولانمیش و ایشە یارایان دوزنلەمەلردر. أولکەمزدە دە استقرارلی، صیقی بر شکلدە أویگولانیرصه محقق میوەلرنی آلاجغز.” دگرلەنلندیرمسنی یاپدی.
الکترونیك سیغاره ایلە پوفف گبی أورونلرڭ تورکیەدە صاتیشنڭ یاساق اولدیغنڭ آلتینی چیزن دینچ، یاساغڭ دلنمسینه یوڭلیك اویغولامالردن اندیشه دویدقلرنی آڭلاتدی.
الکترونیك سیغارەنڭ صاغلغە ویردیگی ضررلرڭ تام اولەرق تثبیت ایدیلمەدیگینی، صاتیش یاساغنڭ مطلقه تعقیب ایدیلمسی گرکدیگنی دیلە گتیرن دینچ، “بیراقمق ایستەین انسانمز ایچون توم امکانلرمزنی سفربر ایتمش طورومده یز. تورکیه چاپندە ٨١ ایلدە ١٠٥ نقطەدە بو قونودە یاپیلاندیریلمش، پسیقولوغلرمز و صوسیال خدمت اوزمانلرمز ییل بویی اجرتسز شکلدە انسانمزنه خدمت ایدییورلر. اون بیڭلرجە انسانمزنی سیغاره باغیملیلغندن قورتاردك. صاغلق باقانلغمز دە باشقە بر طرفدن بو قونودە خدمت ویرییور. نورمال سیغاره بیراقمه پولیکلینیکلەرینین یانندە موبیل سیغاره بیراقمه پولیکلینیکلەری قوردیلر. موبیل سیغاره بیراقمه پولیکلینیکلەری انسانمزنڭ آیاغنە گیدییور. یتر کە انسانمز بیراقسین.” دییه قونوشدی.
“٢٠٤٠ە قدر کیمسەنڭ سیغارەسییله علقەلی بر مداخله یوق”
توتونله مجادله قاپسامندەکی یڭی دوزنلەمەلری چوق انەمسەدكلرنی بلیرتن دینچ، شونلری قید ایتدی:
“بو دوزنلەمەنڭ مجلسدن گچمسی بوگونمز و یارینمز ایچون هم بزم قوشاغمز هم بزدن صوڭرەکی قوشاق ایچون انسانمزنه چوق بویوك بر خدمت ویرەجك. طولاییسیله بو قونودە قرار ویریجیلرڭ مطلقه بو صوروملولوقله حرکت ایتمەسی گرکدیگنە اینانییورز. میلیونلرجە انسانڭ جانییله علقەلی بر قرار اولاجق. صاوونمەیە چالیشان انسانمز دە قرداشمز دە وارسە نه اولور صاوونماسین. بو صاوونولاجق بر شیئ دگل. ٢٠٤٠ە قدر کیمسەنڭ سیغارەسییله علقەلی بر مداخله یوق. سادەجە ‘خستەخانە، اوقول، جامی باغچەسینده، قپالی مکانده ایچمەین. چوجقلر، گنچلر ایچمەسین.’ دەنییور. بو اولدقجە آڭلاشیلابیلیر بر شیئ. بو دوزنلەمەنڭ مطلقه طوپلوممز طرفندن صاحبلەنیللنیلمسی گرکدیگنی دوشونویورم.”
قایناق: آه
Tütün düzenlemesinde yeni dönem için dikkat çeken tablo
Anadolu Ajansının (AA) “Bir Nefes Bin Zehir” başlıklı dosyasının bu haberinde, tütünle mücadele kapsamındaki yeni düzenlemeler, “2040 tütünsüz nesil” hedefi, Türkiye’de sigara kullanımının mevcut durumu, toplumun sigarayı bırakma eğilimi ve e-sigara ile yeni nesil tütün ürünleri ele alındı.Doç. Dr. Dinç, AA muhabirine, Türkiye’de sigara bağımlılığının toplum sağlığını ciddi şekilde tehdit ettiğini vurgulayarak, Türkiye’deki sigara tüketiminin Avrupa ortalamasının 1,5 katından daha fazla olduğunu anlattı.
Kişi başına tüketimin ise dünya ortalamasının oldukça üzerine çıktığını belirten Dinç, yakın zamanda ülkedeki akciğer kanseri vakalarının da yükselişe geçmesinin tek sebebinin sigara bağımlılığı olduğunu kaydetti.
Dinç, ülke çapında 100 milyar izmaritin geri dönüşüme sokulmadığı, çöpe atılmadığı, toprağa, havaya ve suya karıştığı bir gerçekle karşı karşıya olduklarına dikkati çekerek, “Onun haricinde düzenlemelerin takip edilmediği, onlara uyulmadığı, kapalı mekanlarda sigara içilen yerler olduğu için ya da çocuk parklarında, okul önlerinde, hastane bahçelerinde böyle bir düzenleme olmadığı için burada pasif içiciliğe maruz kalan, sağlık problemi yaşayan insanlarımız için endişeleniyoruz. Türkiye’de sigara bağımlılığıyla alakalı endişeliyiz.” diye konuştu.
Sigara bağımlılığının çok boyutlu zararları olduğunu vurgulayan Dinç, “Türkiye’de her yıl 120 bin insan sigaraya bağlı hastalıklardan dolayı ölüyor. Depremde 70 bin küsur insanımızı kaybettik. İçimiz parçalandı, yüreğimiz yandı. Asırlardan beri bir defa olmuş bir şey. Bir defa değil, her yıl düzenli olarak 120 bin insanımızı sigaradan dolayı kaybediyoruz. Bu kadar basit görünen ama bu kadar büyük zararı olan bir gerçekle karşı karşıyayız.” ifadelerini kullandı.
Dinç, sigara bağımlılığına bağlı hastalıkların ve ölümlerin sağlık sistemine de bir noktada yük olduğunu aktararak, şöyle devam etti:
“Sigaraya bağlı hastalıkların ölümle neticelenmese bile insanı süründürmesi, sağlık sistemine ciddi anlamda yük olması ve sağlık sisteminde büyük bir tıkanma teşkil etmesi söz konusu. Yani sigaraya bağlı hastalıklardan dolayı sağlık sistemine başvuran insanları, o yükü kaldırsak sağlık sistemimiz çok ciddi anlamda rahatlayacak. Devasa bir bedel ödüyoruz, sigaradan dolayı. Aklın almayacağı, hiçbir şekilde makul olarak açıklanmayacak çok büyük bir bedel ödüyoruz. Bu bedeli ödemek istemiyoruz. Çünkü bu bedeli sigara içen de içmeyen de yaşlı da çocuk da ödüyor. Bugün de ödüyoruz, yarın da ödeyeceğiz. Bununla alakalı da bu bedeli ödememek için ne yapabiliyorsak hep beraber millet olarak, toplum olarak yapalım.”
Sağlık Bakanlığının tütünle mücadele kapsamında bazı yeni düzenlemeler yaptığını aktaran Dinç, bunu asla yasak olarak adlandırmadıklarını söyledi.
Yeşilay Cemiyeti Genel Başkanı Dinç, bu düzenlemenin sonuna kadar arkasında olduklarına değindi.
“Hangi makul, vatanını milletini seven insan çocuklara sigara satılsın diyebilir?”
Sigara satışı ve tüketim alanları noktasında yapılacak yeni düzenlemelerin altını çizen Dinç, şu ifadeleri kullandı:
“’18 yaş altındaki çocuklara sigara satışı olmasın.’ diye sigara satışının kredi kartıyla ve kimlik numarasıyla yapılmasıyla alakalı bir düzenleme geliyor. Harikulade bir düzenleme. Tabii ki çocuklara sigara satılmasın. Hangi makul, vatanını milletini seven insan çocuklara sigara satılsın diyebilir? Deniyor ki ‘Okul bahçesinde, okula yakın yerlerde sigara içilmesin. Hastanenin, caminin 100 metre yakınında sigara içilmesin.’ Dolayısıyla sigara içilen yerlerle alakalı bir düzenleme var. Bunun da fevkalade önemli olduğunu, çocuklarımızı koruma anlamında çok önemli olduğunu düşünüyoruz. Bir diğer mesele, sigarayla alakalı düzenlemeleri uygulamayanlara ‘can yakıcı cezalar’ söz konusu olacak. ‘Can yakıcı cezalar’ ifadesini özellikle kullanıyorum çünkü basit bir ceza olduğunda uyulmuyor. Başka hesaplar,, ticari hesaplar devreye giriyor ve bu sefer sigara içmek hem görünürlük anlamında yaygınlaşıyor hem de sigara içmeyenler ciddi anlamda cezalandırılıyor. Yani kanun uygulansın istiyoruz. Öylesine bir kanun olmasın, kitapta ve satırda kalmasın istiyoruz. Bu da çok haklı bir gerekçe.”
“2040 sonrası için tütünsüz, bağımsız, sağlıklı nesil hedefi konuldu”
Dinç, Sağlık Bakanlığınca hedeflenen “tütünsüz ve bağımsız nesil” kavramının kendilerini çok heyecanlandırdığını söyledi.
“Sigara bugün bütün zararları bilinerek dünyaya tanıtılsa hiçbir devlet bunu kabul etmez.” diyen Dinç, bir sonraki nesilde bu kadar insanı kaybetmemek, ekonomik kayba uğramamak ve toplumsal problemle karşılaşmamak adına 2040 sonrası için “tütünsüz, bağımsız ve sağlıklı nesil” hedefi konulduğunu anlattı.
Yeşilay tarafından yapılan araştırmalarda, bağımlıların sigarayı bırakmak istemelerine yönelik güzel veriler elde ettiklerini ifade eden Dinç, “Sigara içen 10 kişiden 6’sı bırakmak istiyor. Kalan 4’ü de bırakacağına inanamadığı için bırakmak istemiyor. Sigara düzenlemeleriyle alakalı toplumun algısını ölçtük, yüzde 80’den aşağı bir oran yok. Toplum sigarayla alakalı düzenlemeye ciddi anlamda ihtiyaç duyuyor ve bu anlamda atılacak adımları çok büyük oranda destekliyor.” diye konuştu.
Dinç, sigara satışında vitrin, reklam ve paket düzenlemesine ilişkin, “Devletin ve Yeşilayın insanımızı korumakla alakalı bir hassasiyeti var. İnsanımız kendine zarar vermeyi göze alsa bile biz istemiyoruz. Dolayısıyla bu konuda Yeşilay da dünyadaki bağımlılıkla alakalı bilimsel tecrübeyi dikkate alıyor. Bu bilimsel tecrübe ne diyor? ‘Görünürlük ve erişilebilirlik azaldıkça bağımlılık azalıyor. Normalleşme çoğaldıkça, ulaşılabilirlik arttıkça bağımlılık artıyor.’ diyor. Dolayısıyla bu konuda vitrin düzenlemesi, paket düzenlemesi, reklam düzenlemesi bütün dünyada test edilmiş, kanıtlanmış uygulamalardır. Bağımlılık bilimine uygundur. Bu düzenlemeler uygulanmış ve işe yarayan düzenlemelerdir. Ülkemizde de istikrarlı, sıkı bir şekilde uygulanırsa muhakkak meyvelerini alacağız.” değerlendirmesini yaptı.
Elektronik sigara ile puff gibi ürünlerin Türkiye’de satışının yasak olduğunun altını çizen Dinç, yasağın delinmesine yönelik uygulamalardan endişe duyduklarını anlattı.
Elektronik sigaranın sağlığa verdiği zararların tam olarak tespit edilemediğini, satış yasağının mutlaka takip edilmesi gerektiğini dile getiren Dinç, “Bırakmak isteyen insanımız için tüm imkanlarımızı seferber etmiş durumdayız. Türkiye çapında 81 ilde 105 noktada bu konuda yapılandırılmış, psikologlarımız ve sosyal hizmet uzmanlarımız yıl boyu ücretsiz şekilde insanımıza hizmet ediyorlar. On binlerce insanımızı sigara bağımlılığından kurtardık. Sağlık Bakanlığımız da başka bir taraftan bu konuda hizmet veriyor. Normal sigara bırakma polikliniklerinin yanında mobil sigara bırakma poliklinikleri kurdular. Mobil sigara bırakma poliklinikleri insanımızın ayağına gidiyor. Yeter ki insanımız bıraksın.” diye konuştu.
“2040’a kadar kimsenin sigarasıyla alakalı bir müdahale yok”
Tütünle mücadele kapsamındaki yeni düzenlemeleri çok önemsediklerini belirten Dinç, şunları kaydetti:
“Bu düzenlemenin Meclis’ten geçmesi bugünümüz ve yarınımız için hem bizim kuşağımız hem bizden sonraki kuşak için insanımıza çok büyük bir hizmet verecek. Dolayısıyla bu konuda karar vericilerin mutlaka bu sorumlulukla hareket etmesi gerektiğine inanıyoruz. Milyonlarca insanın canıyla alakalı bir karar olacak. Savunmaya çalışan insanımız da kardeşimiz de varsa ne olur savunmasın. Bu savunulacak bir şey değil. 2040’a kadar kimsenin sigarasıyla alakalı bir müdahale yok. Sadece ‘Hastane, okul, cami bahçesinde, kapalı mekanda içmeyin. Çocuklar, gençler içmesin.’ deniyor. Bu oldukça anlaşılabilir bir şey. Bu düzenlemenin mutlaka toplumumuz tarafından sahiplenilmesi gerektiğini düşünüyorum.”
Kaynak: AA
📚 Metinde Geçen Kelimelerin Lugatçesi
آناطولی آژانسنڭ (آه) “بر نفس بیڭ زهر” باشلقلی دوسیەسنڭ بو خبرندە، توتونله مجادله قاپسامندەکی یڭی دوزنلەمەلر، “٢٠٤٠ توتونسوز نسل” هدفی، تورکیەدە سیغاره قوللانیمنڭ موجود طورومی، طوپلومڭ سیغارەیی بیراقمه اگیلیمی و أ-سیغاره ایلە یڭی نسل توتون أورونلری اله آلیندی.
دوچ. در. دینچ، آه مخابرنە، تورکیەدە سیغاره باغیملیلقنڭ طوپلوم صاغلغینی جدی شکلدە تهدید ایتدیگڭی وورغولایارق، تورکیەدەكی سیغاره توکتیمنڭ آوروپە اورتەلامەسنڭ ١،٥ قاتندن داها فضله اولدیغنی آڭلاتدی.
کیشی باشنە توکتیمڭ ایسە دنیا اورتەلامەسنڭ اولدقجە أوزرینه چیقدیغنی بلیرتن دینچ، یاقین زماندە أولکەدەکی آقجیگر قانسری وقعەلرنڭ دە یوکسەلیشه گچمسنڭ تك سببنڭ سیغاره باغیملیلغی اولدیغنی قید ایتدی.
دینچ، أولکه چاپندە ١٠٠ میلیار ایزماریدڭ گری دونوشومە صوقولمادیغی، چوبە آتیلمادیغی، طوپراغە، هوایە و صویە قاریشدیغی بر گرچكله قارشی قارشییه اولدقلرنە دقّدی چکەرك، “اونڭ خارجنده دوزنلەمەلرڭ تعقیب ایدیلمەدیگی، اونلرە أویولمادیغی، قپالی مکانلرده سیغاره أیچیلن یرلر اولدیغی ایچون یا دە چوجق پارقلرنده، اوقول أوڭلرنده، خستەخانە باغچەلرنده بویله بر دوزنلەمە اولمادیغی ایچون بورادە پاسیف ایچیجیلگە معروض قالان، صاغلق پروبلمی یاشایان انسانلرمز ایچون اندیشهلەنلنییورز. تورکیەدە سیغاره باغیملیلقییله علقەلی اندیشەلی یز.” دییه قونوشدی.
سیغاره باغیملیلقنڭ چوق بویوطلی ضررلری اولدیغنی وورغولایان دینچ، “تورکیەدە هر ییل ١٢٠ بیڭ انسان سیغارەیە باغلی خستەلقلردن طولایی اولویور. دپرمده ٧٠ بیڭ قصور انسانمزنی غائب ایتدك. ایجمز پارچەلانلاندی، یورگمز یاندی. عصرلردن بری بر دفعه اولمش بر شیئ. بر دفعه دگل، هر ییل دوزنلی اولەرق ١٢٠ بیڭ انسانمزنی سیغارەدن طولایی قایبەدییوروز. بو قدر بسیط گورونن اما بو قدر بویوك ضرری اولان بر گرچكله قارشی قارشییە یز.” افادەلرینی قوللاندی.
دینچ، سیغاره باغیملیلغنە باغلی خستەلقلرڭ و أولوملرڭ صاغلق سیستمنە دە بر نقطەدە یوك اولدیغنی اقطارارق، شویله دوام ایتدی:
“سیغارەیە باغلی خستەلقلرڭ أولومله نتیجەلەنلنمەسە بیله انسانی سوروندورمسی، صاغلق سیستمنە جدی آڭلامدە یوك اولمسی و صاغلق سیستمنده بویوك بر طیقانمه تشکیل ایتمەسی سوز قونوسی. یعنی سیغارەیە باغلی خستەلقلردن طولایی صاغلق سیستمنە باشووران انسانلری، او یوگی قالدیرسەك صاغلق سیستممز چوق جدی آڭلامدە راحتلایاجق. دیوآسا بر بدل أودییورز، سیغارەدن طولایی. عقلڭ آلمایاجغی، هیچ بر شکلدە معقول اولەرق آچیقلانمایاجق چوق بویوك بر بدل أودییورز. بو بدل أودمك ایستەمییورز. چونکه بو بدل سیغاره أیچن دە ایچمەین دە یاشلی دە چوجق دە أودییور. بوگون دە أودییورز، یارین دە أودەیەجەگیز. بونڭله علقەلی دە بو بدل أودمك ایچون نه یاپابیلییورسەك هپ برابر ملت اولەرق، طوپلوم اولەرق یاپالم.”
صاغلق باقانلغنڭ توتونله مجادله قاپسامندە بعض یڭی دوزنلەمەلر یاپدیغنی آقتاران دینچ، بونی اصلا یاساق اولەرق آدلانلاندیرمادقلرنی سویلەدی.
یشیلاى جمعیت گنل باشقانی دینچ، بو دوزنلەمەنڭ صوڭنە قدر آرقەسندە اولدقلرنە دگیندی.
“هانگی معقول، وطنینی ملدینی سون انسان چوجقلرە سیغاره صاطیلصین دییەبیلیر؟”
سیغاره صاتیشی و توکتیم آلانلری نقطەسندە یاپیلاجق یڭی دوزنلەمەلرڭ آلتینی چیزن دینچ، شو افادەلری قوللاندی:
“‘١٨ یاش آلتندەکی چوجقلرە سیغاره صاتیشی اولماسین.’ دییه سیغاره صاتیشنڭ قرەدی قاردییله و کیملك نومرەسییله یاپیلمسییله علقەلی بر دوزنلەمە گلییور. حاریکولاده بر دوزنلەمە. طبیعی کە چوجقلرە سیغاره صاطیلماصین. هانگی معقول، وطنینی ملدینی سون انسان چوجقلرە سیغاره صاطیلصین دییەبیلیر؟ دەنییور کە ‘اوقول باغچەسینده، اوقوله یاقین یرلردە سیغاره أیچیلمەسین. خستەخانەنڭ، جامنڭ ١٠٠ متره یاقیننده سیغاره أیچیلمەسین.’ طولاییسیله سیغاره أیچیلن یرلرله علقەلی بر دوزنلەمە وار. بونڭ دە فوکالاده أونملی اولدیغنی، چوجقلرمزنی قورومه آڭلامنده چوق أونملی اولدیغنی دوشونویوروز. بر دیگر مسئله، سیغارەیله علقەلی دوزنلەمەلری اویغولامایانلرە ‘جان یاقیجی جزالر’ سوز قونوسی اولاجق. ‘جان یاقیجی جزالر’ افادەسنی أوزللکله قوللانلانییورم چونکه بسیط بر جزا اولدیغندە أویولمویور. باشقە حسابلر،، تجاری حسابلر دورەیە گیرییور و بو سفر سیغاره ایچمك هم گورونورلك آڭلامنده یایغینلاشییور هم دە سیغاره ایچمەینلر جدی آڭلامدە جزالاندیریلییور. یعنی قانون أویگولانصین ایستییورز. أویلەسینه بر قانون اولماسین، کتابده و سطرده قالماسین ایستییورز. بو دە چوق حقلی بر گرکجە.”
“٢٠٤٠ صوڭرەسی ایچون توتونسوز، باغیمسز، صاغلقلی نسل هدفی قونولدی”
دینچ، صاغلق باقانلغڭجە هدفلەنلنن “توتونسوز و باغیمسز نسل” قاورامنڭ کندیلرینی چوق هیجانلانلاندیردیغینی سویلەدی.
“سیغاره بوگون بتون ضررلری بیلنارك دنیایە طانیتیلسە هیچ بر دولت بونی قبول ایتمز.” دیین دینچ، بر صوڭرەکی نسلده بو قدر انسانی غائب ایتمك، اکونومیك غائبە اوغرەمك و طوپلومسال پروبلمله قارشیلاشمك آدینە ٢٠٤٠ صوڭرەسی ایچون “توتونسوز، باغیمسز و صاغلقلی نسل” هدفی قونولدوغینی آڭلاتدی.
یشیلاى طرفندن یاپیلان آراشدیرمەلرده، باغیملیلرڭ سیغارەیی بیراقمق ایستەمەلرنە یوڭلیك گوزل ویریلر الده ایتدکلرینی افاده ایدن دینچ، “سیغاره أیچن ١٠ کیشیدن ٦سی بیراقمق ایستییور. قالان ٤ی دە بیراقاجاغینه اینانمادیغی ایچون بیراقمق ایستەمییور. سیغاره دوزنلەمەلرییله علقەلی طوپلومڭ آلغیسنی أولچدك، یوزدە ٨٠دن آشاغی بر اوران یوق. طوپلوم سیغارەیله علقەلی دوزنلەمەیە جدی آڭلامدە احتیاج دویییور و بو آڭلامدە آطیلاجاك آدیملری چوق بویوك اوراندە دستکلییور.” دییه قونوشدی.
دینچ، سیغاره صاتیشنده ویترین، رکلام و پاکت دوزنلەمسینه ایلیشکین، “دولتڭ و یشیلایین انسانمزنی قورومقله علقەلی بر حساسیدی وار. انسانمز کندینە ضرر ویرمەیی کوزه آلسە بیله بز ایستەمییورز. طولاییسیله بو قونودە یشیلاى دە دنیادەکی باغیملیلیقله علقەلی بیلیمسال تجربەیی دقّتە آلییور. بو بیلیمسال تجربه نه دییور؟ ‘گورونورلك و أریشیلەبیلیرلیك آزالدقجە باغیملیلق آزالییور. نورماللشمه چوغالدقجە، أولاشیلابیلیرلیك آرتدقجە باغیملیلق آرتییور.’ دییور. طولاییسیله بو قونودە ویترین دوزنلەمسی، پاکت دوزنلەمسی، رکلام دوزنلەمسی بتون دنیاده تست ایدیلمش، قانتلانلانمش اویغولامالردر. باغیملیلق بیلیمنە اویغوندر. بو دوزنلەمەلر أویگولانمیش و ایشە یارایان دوزنلەمەلردر. أولکەمزدە دە استقرارلی، صیقی بر شکلدە أویگولانیرصه محقق میوەلرنی آلاجغز.” دگرلەنلندیرمسنی یاپدی.
الکترونیك سیغاره ایلە پوفف گبی أورونلرڭ تورکیەدە صاتیشنڭ یاساق اولدیغنڭ آلتینی چیزن دینچ، یاساغڭ دلنمسینه یوڭلیك اویغولامالردن اندیشه دویدقلرنی آڭلاتدی.
الکترونیك سیغارەنڭ صاغلغە ویردیگی ضررلرڭ تام اولەرق تثبیت ایدیلمەدیگینی، صاتیش یاساغنڭ مطلقه تعقیب ایدیلمسی گرکدیگنی دیلە گتیرن دینچ، “بیراقمق ایستەین انسانمز ایچون توم امکانلرمزنی سفربر ایتمش طورومده یز. تورکیه چاپندە ٨١ ایلدە ١٠٥ نقطەدە بو قونودە یاپیلاندیریلمش، پسیقولوغلرمز و صوسیال خدمت اوزمانلرمز ییل بویی اجرتسز شکلدە انسانمزنه خدمت ایدییورلر. اون بیڭلرجە انسانمزنی سیغاره باغیملیلغندن قورتاردك. صاغلق باقانلغمز دە باشقە بر طرفدن بو قونودە خدمت ویرییور. نورمال سیغاره بیراقمه پولیکلینیکلەرینین یانندە موبیل سیغاره بیراقمه پولیکلینیکلەری قوردیلر. موبیل سیغاره بیراقمه پولیکلینیکلەری انسانمزنڭ آیاغنە گیدییور. یتر کە انسانمز بیراقسین.” دییه قونوشدی.
“٢٠٤٠ە قدر کیمسەنڭ سیغارەسییله علقەلی بر مداخله یوق”
توتونله مجادله قاپسامندەکی یڭی دوزنلەمەلری چوق انەمسەدكلرنی بلیرتن دینچ، شونلری قید ایتدی:
“بو دوزنلەمەنڭ مجلسدن گچمسی بوگونمز و یارینمز ایچون هم بزم قوشاغمز هم بزدن صوڭرەکی قوشاق ایچون انسانمزنه چوق بویوك بر خدمت ویرەجك. طولاییسیله بو قونودە قرار ویریجیلرڭ مطلقه بو صوروملولوقله حرکت ایتمەسی گرکدیگنە اینانییورز. میلیونلرجە انسانڭ جانییله علقەلی بر قرار اولاجق. صاوونمەیە چالیشان انسانمز دە قرداشمز دە وارسە نه اولور صاوونماسین. بو صاوونولاجق بر شیئ دگل. ٢٠٤٠ە قدر کیمسەنڭ سیغارەسییله علقەلی بر مداخله یوق. سادەجە ‘خستەخانە، اوقول، جامی باغچەسینده، قپالی مکانده ایچمەین. چوجقلر، گنچلر ایچمەسین.’ دەنییور. بو اولدقجە آڭلاشیلابیلیر بر شیئ. بو دوزنلەمەنڭ مطلقه طوپلوممز طرفندن صاحبلەنیللنیلمسی گرکدیگنی دوشونویورم.”
قایناق: آه
Anadolu Ajansının (AA) “Bir Nefes Bin Zehir” başlıklı dosyasının bu haberinde, tütünle mücadele kapsamındaki yeni düzenlemeler, “2040 tütünsüz nesil” hedefi, Türkiye’de sigara kullanımının mevcut durumu, toplumun sigarayı bırakma eğilimi ve e-sigara ile yeni nesil tütün ürünleri ele alındı.
Doç. Dr. Dinç, AA muhabirine, Türkiye’de sigara bağımlılığının toplum sağlığını ciddi şekilde tehdit ettiğini vurgulayarak, Türkiye’deki sigara tüketiminin Avrupa ortalamasının 1,5 katından daha fazla olduğunu anlattı.
Kişi başına tüketimin ise dünya ortalamasının oldukça üzerine çıktığını belirten Dinç, yakın zamanda ülkedeki akciğer kanseri vakalarının da yükselişe geçmesinin tek sebebinin sigara bağımlılığı olduğunu kaydetti.
Dinç, ülke çapında 100 milyar izmaritin geri dönüşüme sokulmadığı, çöpe atılmadığı, toprağa, havaya ve suya karıştığı bir gerçekle karşı karşıya olduklarına dikkati çekerek, “Onun haricinde düzenlemelerin takip edilmediği, onlara uyulmadığı, kapalı mekanlarda sigara içilen yerler olduğu için ya da çocuk parklarında, okul önlerinde, hastane bahçelerinde böyle bir düzenleme olmadığı için burada pasif içiciliğe maruz kalan, sağlık problemi yaşayan insanlarımız için endişeleniyoruz. Türkiye’de sigara bağımlılığıyla alakalı endişeliyiz.” diye konuştu.
Sigara bağımlılığının çok boyutlu zararları olduğunu vurgulayan Dinç, “Türkiye’de her yıl 120 bin insan sigaraya bağlı hastalıklardan dolayı ölüyor. Depremde 70 bin küsur insanımızı kaybettik. İçimiz parçalandı, yüreğimiz yandı. Asırlardan beri bir defa olmuş bir şey. Bir defa değil, her yıl düzenli olarak 120 bin insanımızı sigaradan dolayı kaybediyoruz. Bu kadar basit görünen ama bu kadar büyük zararı olan bir gerçekle karşı karşıyayız.” ifadelerini kullandı.
Dinç, sigara bağımlılığına bağlı hastalıkların ve ölümlerin sağlık sistemine de bir noktada yük olduğunu aktararak, şöyle devam etti:
“Sigaraya bağlı hastalıkların ölümle neticelenmese bile insanı süründürmesi, sağlık sistemine ciddi anlamda yük olması ve sağlık sisteminde büyük bir tıkanma teşkil etmesi söz konusu. Yani sigaraya bağlı hastalıklardan dolayı sağlık sistemine başvuran insanları, o yükü kaldırsak sağlık sistemimiz çok ciddi anlamda rahatlayacak. Devasa bir bedel ödüyoruz, sigaradan dolayı. Aklın almayacağı, hiçbir şekilde makul olarak açıklanmayacak çok büyük bir bedel ödüyoruz. Bu bedeli ödemek istemiyoruz. Çünkü bu bedeli sigara içen de içmeyen de yaşlı da çocuk da ödüyor. Bugün de ödüyoruz, yarın da ödeyeceğiz. Bununla alakalı da bu bedeli ödememek için ne yapabiliyorsak hep beraber millet olarak, toplum olarak yapalım.”
Sağlık Bakanlığının tütünle mücadele kapsamında bazı yeni düzenlemeler yaptığını aktaran Dinç, bunu asla yasak olarak adlandırmadıklarını söyledi.
Yeşilay Cemiyeti Genel Başkanı Dinç, bu düzenlemenin sonuna kadar arkasında olduklarına değindi.
“Hangi makul, vatanını milletini seven insan çocuklara sigara satılsın diyebilir?”
Sigara satışı ve tüketim alanları noktasında yapılacak yeni düzenlemelerin altını çizen Dinç, şu ifadeleri kullandı:
“’18 yaş altındaki çocuklara sigara satışı olmasın.’ diye sigara satışının kredi kartıyla ve kimlik numarasıyla yapılmasıyla alakalı bir düzenleme geliyor. Harikulade bir düzenleme. Tabii ki çocuklara sigara satılmasın. Hangi makul, vatanını milletini seven insan çocuklara sigara satılsın diyebilir? Deniyor ki ‘Okul bahçesinde, okula yakın yerlerde sigara içilmesin. Hastanenin, caminin 100 metre yakınında sigara içilmesin.’ Dolayısıyla sigara içilen yerlerle alakalı bir düzenleme var. Bunun da fevkalade önemli olduğunu, çocuklarımızı koruma anlamında çok önemli olduğunu düşünüyoruz. Bir diğer mesele, sigarayla alakalı düzenlemeleri uygulamayanlara ‘can yakıcı cezalar’ söz konusu olacak. ‘Can yakıcı cezalar’ ifadesini özellikle kullanıyorum çünkü basit bir ceza olduğunda uyulmuyor. Başka hesaplar,, ticari hesaplar devreye giriyor ve bu sefer sigara içmek hem görünürlük anlamında yaygınlaşıyor hem de sigara içmeyenler ciddi anlamda cezalandırılıyor. Yani kanun uygulansın istiyoruz. Öylesine bir kanun olmasın, kitapta ve satırda kalmasın istiyoruz. Bu da çok haklı bir gerekçe.”
“2040 sonrası için tütünsüz, bağımsız, sağlıklı nesil hedefi konuldu”
Dinç, Sağlık Bakanlığınca hedeflenen “tütünsüz ve bağımsız nesil” kavramının kendilerini çok heyecanlandırdığını söyledi.
“Sigara bugün bütün zararları bilinerek dünyaya tanıtılsa hiçbir devlet bunu kabul etmez.” diyen Dinç, bir sonraki nesilde bu kadar insanı kaybetmemek, ekonomik kayba uğramamak ve toplumsal problemle karşılaşmamak adına 2040 sonrası için “tütünsüz, bağımsız ve sağlıklı nesil” hedefi konulduğunu anlattı.
Yeşilay tarafından yapılan araştırmalarda, bağımlıların sigarayı bırakmak istemelerine yönelik güzel veriler elde ettiklerini ifade eden Dinç, “Sigara içen 10 kişiden 6’sı bırakmak istiyor. Kalan 4’ü de bırakacağına inanamadığı için bırakmak istemiyor. Sigara düzenlemeleriyle alakalı toplumun algısını ölçtük, yüzde 80’den aşağı bir oran yok. Toplum sigarayla alakalı düzenlemeye ciddi anlamda ihtiyaç duyuyor ve bu anlamda atılacak adımları çok büyük oranda destekliyor.” diye konuştu.
Dinç, sigara satışında vitrin, reklam ve paket düzenlemesine ilişkin, “Devletin ve Yeşilayın insanımızı korumakla alakalı bir hassasiyeti var. İnsanımız kendine zarar vermeyi göze alsa bile biz istemiyoruz. Dolayısıyla bu konuda Yeşilay da dünyadaki bağımlılıkla alakalı bilimsel tecrübeyi dikkate alıyor. Bu bilimsel tecrübe ne diyor? ‘Görünürlük ve erişilebilirlik azaldıkça bağımlılık azalıyor. Normalleşme çoğaldıkça, ulaşılabilirlik arttıkça bağımlılık artıyor.’ diyor. Dolayısıyla bu konuda vitrin düzenlemesi, paket düzenlemesi, reklam düzenlemesi bütün dünyada test edilmiş, kanıtlanmış uygulamalardır. Bağımlılık bilimine uygundur. Bu düzenlemeler uygulanmış ve işe yarayan düzenlemelerdir. Ülkemizde de istikrarlı, sıkı bir şekilde uygulanırsa muhakkak meyvelerini alacağız.” değerlendirmesini yaptı.
Elektronik sigara ile puff gibi ürünlerin Türkiye’de satışının yasak olduğunun altını çizen Dinç, yasağın delinmesine yönelik uygulamalardan endişe duyduklarını anlattı.
Elektronik sigaranın sağlığa verdiği zararların tam olarak tespit edilemediğini, satış yasağının mutlaka takip edilmesi gerektiğini dile getiren Dinç, “Bırakmak isteyen insanımız için tüm imkanlarımızı seferber etmiş durumdayız. Türkiye çapında 81 ilde 105 noktada bu konuda yapılandırılmış, psikologlarımız ve sosyal hizmet uzmanlarımız yıl boyu ücretsiz şekilde insanımıza hizmet ediyorlar. On binlerce insanımızı sigara bağımlılığından kurtardık. Sağlık Bakanlığımız da başka bir taraftan bu konuda hizmet veriyor. Normal sigara bırakma polikliniklerinin yanında mobil sigara bırakma poliklinikleri kurdular. Mobil sigara bırakma poliklinikleri insanımızın ayağına gidiyor. Yeter ki insanımız bıraksın.” diye konuştu.
“2040’a kadar kimsenin sigarasıyla alakalı bir müdahale yok”
Tütünle mücadele kapsamındaki yeni düzenlemeleri çok önemsediklerini belirten Dinç, şunları kaydetti:
“Bu düzenlemenin Meclis’ten geçmesi bugünümüz ve yarınımız için hem bizim kuşağımız hem bizden sonraki kuşak için insanımıza çok büyük bir hizmet verecek. Dolayısıyla bu konuda karar vericilerin mutlaka bu sorumlulukla hareket etmesi gerektiğine inanıyoruz. Milyonlarca insanın canıyla alakalı bir karar olacak. Savunmaya çalışan insanımız da kardeşimiz de varsa ne olur savunmasın. Bu savunulacak bir şey değil. 2040’a kadar kimsenin sigarasıyla alakalı bir müdahale yok. Sadece ‘Hastane, okul, cami bahçesinde, kapalı mekanda içmeyin. Çocuklar, gençler içmesin.’ deniyor. Bu oldukça anlaşılabilir bir şey. Bu düzenlemenin mutlaka toplumumuz tarafından sahiplenilmesi gerektiğini düşünüyorum.”
Kaynak: AA

Bir yanıt yazın