جوپ31دە یاپای ذکانڭ انرژی آیاق ایزی ماصەیە یاطیریلییور
جوپ31دە یاپای ذکانڭ انرژی آیاق ایزی ماصەیە یاطیریلییور
تورکیەنڭ أو صاحبلگنده آنطالیەدە دوزنلنەجك جوپ31 اقلیم ذروەسی، بو ییل آلیشیلمیشین طیشندە بر قونویی دە گوندمنە طاشییور: یاپای ذکانڭ (یز) قاتلانارق آرتان انرژی توکتیمی و برابرنده گتیردیگی قاربون یوگی.
جوپ31 باشقانی و چوره، شهرجیلك و اقلیم دگیشیكلگی باقانی مراد قوروم، نیو یوركدە اقلیم هفتەسی قاپسامندە دوزنلنن ایتکینلکدە یاپدیغی قونوشمەدە مسئلەنڭ آجیلییەتینه دقّت چکدی. قوروم، “ایصینان بر دنیا، آلطوست اولمش بر کرهسال انرژی سیستمی و یاپای ذکانڭ یوکسەلیشینه دائر بویوین اندیشەلر؛ هپسی آقسییون گركتیرییور. جوپ31 بو آنین حقّنی ویرەجك” دیدی.
حکومتلردن قورال قویمه چاغریسی
باقان قوروم، یاپای ذکانڭ انرژی قوللانیمنڭ آرتیق سیاسی بر صوروملیلق مسئلەسی حالنه گلدیگنڭ آلتینی چیزدی. “یاپای ذکانڭ آرتان انرژی توکتیمینی آچیقجە قونوشمالیییز؛ آرتیق قوراللری حکومتلرڭ قویمایە باشلامسی گرکن زماندر” دیین قوروم، شرکتلرە دە نت بر چاغریدە بولوندی: “انرژی قوللانیملری قونوسندە شفاف اولمالرنی و اوپەراسیونلرنی تمیز انرژییله چالیشطیرمالرنی بکلییورز.”
قوروم آیریجە دونوشومڭ یالڭزجە ویری مرکزلرییله صینیرلی قالمامسی گرکدیگنی وورغولایارق بینالر، اولاشیم و صنایع باشده اولمق أوزرە اقونومینڭ توم سکتورلرنده الکتریفیقاسیونڭ خیز قزانمسی گرکدیگنی سویلەدی.
“صوروملی یاپای ذکا” ایچون اولوسلر آراس تعهد
جوپ31 باشقانلغی، بر بم قورولوشییله اورتاقلاشه یوروتولن چالیشمەلر قاپسامندە یاپای ذکانڭ اقلیم هدفلرینە ناصل قاتقی صاغلایابیلەجگینی اله آلان بر “سیاسی تعهد” متن أوزرندە چالیشیلدیغینی دویوردی. طاسلاغڭ ذروه أوڭجەسندە قامو اویییله پایلاشیلنمسی پلانلانییور.
أوته یاندن “یاپای ذکانڭ صوروملی قوللانیمینی پراتیكده گوسترمك” آماجیلە پیلوت پروژەلر دە حیاتە گچیریلەجك. کوڭللیلك اساسنە طایانان بو تعهد، یاقلاشیق ٢٠٠ أولکه ڭڭ أوزلاشیصینی گركتیرن رسمی بم مذاکرەلری طیشندە طوتولاجق. چوپ أو صاحبلرنڭ هر ییل باغلاییجی اولمایان بر “ایلم گوندمی” چرچوەسندە أولکەلری تعهدە دعوت ایتمەسی، ذروەلرڭ یرلشیك بر گلەنگی حالنه گلمش طورومدە.
بو ییلڭ آلیشیلمادیك یاپیسی
جوپ31ڭ اورغانیزاسیونی آچیسندن دقّت چکیجی بر آیرینتی أوڭە چیقییور: رسمی اقلیم مذاکرەلرینی آوسترالیه یوروتورکن تورکیه، ذروەیە آنطالیەدە أو صاحبلگی یاپاجق و مذاکرەلرڭ طیشندە قالان ایلم گوندمی سورجنی قوئوردینه ایدەجك.
“35کس35” هدفی: ٢٠٣٥ە قدر الکتریفیقاسیونده کرهسال سفربرلك
تورکیەنڭ جوپ31 گوندمڭدەكی اڭ صومیت باشلقلردن بری، یڭی بر کرهسال الکتریفیقاسیون هدفی. “35کس35” آدییله آنیلان بو گیریشیم، کرهسال نهائی انرژی توکتیمنڭ الکتریگله قارشیلانلانان پاینڭ ٢٠٣٥ ییلنە قدر یوزدە ٣٥ە چیقاریلماصینی انگورییور.
الکتریفیقاسیون؛ طوغال غازلامق چالیشان ایصیتمه سیستملری و دیزل موتورلی طاشیتلر گبی فوسیل یاقیدە طایالی تکنولوژیلرڭ الکتریکلی آلترناتیفلرییله اقامه ایدیلمسی آڭلامنە گلییور. تورکیه، بو هدفە ایلرلەمەیی و ایلگیلی گیریشیملری ایزلەمك آماجیلە کرهسال بر تعقیب مقانیزمەسی قورولدوغونو دە دویوردی.
آنجق اقلیم قریزنە قارشی قویابیلمك ایچون گرکن اك الکتریگ أورتیمنڭ بویوك بولومنڭ گونش و روزگار باشده اولمق أوزرە یڭیلەنلنەبیل قایناقلردن الده ایدیلمسی گرکییور. بوگون اعتباریله دنیاده أورتیلن الکتریگڭ یاقلاشیق أوچدە بری حالا کومورە طایالی سانتراللرده أورەتیلییور.
جوپ31 باشقانلغی، “35کس35” هدفنڭ یڭیلەنلنەبیل انرژی قپاسیتەسنڭ گەنیشلەتیلمسی، الکتریگ شبکەلرنڭ مودرنیزه ایدیلمسی و فوسیل یاقیتلردن اوزاقلاشمه چابالرییله اش گودوملی یوروتولمسی گرکدیگنی وورغولاركن بعض چوره قورولوشلری، هدفڭ فوسیل یاقیت آزالطیمینه ایلیشکین داها نت تعهدلری دە قاپسامسی گرکدیگنی صاوونییور.
مخابر: برق کوچك
COP31'de Yapay Zekânın Enerji Ayak İzi Masaya Yatırılıyor
Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da düzenlenecek COP31 İklim Zirvesi, bu yıl alışılmışın dışında bir konuyu da gündemine taşıyor: Yapay zekânın (YZ) katlanarak artan enerji tüketimi ve beraberinde getirdiği karbon yükü.
COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, New York’ta İklim Haftası kapsamında düzenlenen etkinlikte yaptığı konuşmada meselenin aciliyetine dikkat çekti. Kurum, “Isınan bir dünya, altüst olmuş bir küresel enerji sistemi ve yapay zekânın yükselişine dair büyüyen endişeler; hepsi aksiyon gerektiriyor. COP31 bu anın hakkını verecek” dedi.
Hükümetlerden Kural Koyma Çağrısı
Bakan Kurum, yapay zekânın enerji kullanımının artık siyasi bir sorumluluk meselesi haline geldiğinin altını çizdi. “Yapay zekânın artan enerji tüketimini açıkça konuşmalıyız; artık kuralları hükümetlerin koymaya başlaması gereken zamandır” diyen Kurum, şirketlere de net bir çağrıda bulundu: “Enerji kullanımları konusunda şeffaf olmalarını ve operasyonlarını temiz enerjiyle çalıştırmalarını bekliyoruz.”
Kurum ayrıca dönüşümün yalnızca veri merkezleriyle sınırlı kalmaması gerektiğini vurgulayarak binalar, ulaşım ve sanayi başta olmak üzere ekonominin tüm sektörlerinde elektrifikasyonun hız kazanması gerektiğini söyledi.
“Sorumlu Yapay Zekâ” İçin Uluslararası Taahhüt
COP31 Başkanlığı, bir BM kuruluşuyla ortaklaşa yürütülen çalışmalar kapsamında yapay zekânın iklim hedeflerine nasıl katkı sağlayabileceğini ele alan bir “siyasi taahhüt” metni üzerinde çalışıldığını duyurdu. Taslağın zirve öncesinde kamuoyuyla paylaşılması planlanıyor.
Öte yandan “yapay zekânın sorumlu kullanımını pratikte göstermek” amacıyla pilot projeler de hayata geçirilecek. Gönüllülük esasına dayanan bu taahhüt, yaklaşık 200 ülkenin uzlaşısını gerektiren resmi BM müzakereleri dışında tutulacak. COP ev sahiplerinin her yıl bağlayıcı olmayan bir “eylem gündemi” çerçevesinde ülkeleri taahhüde davet etmesi, zirvelerin yerleşik bir geleneği haline gelmiş durumda.
Bu Yılın Alışılmadık Yapısı
COP31’in organizasyonu açısından dikkat çekici bir ayrıntı öne çıkıyor: Resmi iklim müzakerelerini Avustralya yürütürken Türkiye, zirveye Antalya’da ev sahipliği yapacak ve müzakerelerin dışında kalan Eylem Gündemi sürecini koordine edecek.
“35×35” Hedefi: 2035’e Kadar Elektrifikasyonda Küresel Seferberlik
Türkiye’nin COP31 gündemindeki en somut başlıklardan biri, yeni bir küresel elektrifikasyon hedefi. “35×35” adıyla anılan bu girişim, küresel nihai enerji tüketiminin elektrikle karşılanan payının 2035 yılına kadar yüzde 35’e çıkarılmasını öngörüyor.
Elektrifikasyon; doğal gazla çalışan ısıtma sistemleri ve dizel motorlu taşıtlar gibi fosil yakıta dayalı teknolojilerin elektrikli alternatifleriyle ikame edilmesi anlamına geliyor. Türkiye, bu hedefe ilerlemeyi ve ilgili girişimleri izlemek amacıyla küresel bir takip mekanizması kurulduğunu da duyurdu.
Ancak iklim krizine karşı koyabilmek için gereken ek elektrik üretiminin büyük bölümünün güneş ve rüzgâr başta olmak üzere yenilenebilir kaynaklardan elde edilmesi gerekiyor. Bugün itibarıyla dünyada üretilen elektriğin yaklaşık üçte biri hâlâ kömüre dayalı santrallerde üretiliyor.
COP31 Başkanlığı, “35×35” hedefinin yenilenebilir enerji kapasitesinin genişletilmesi, elektrik şebekelerinin modernize edilmesi ve fosil yakıtlardan uzaklaşma çabalarıyla eş güdümlü yürütülmesi gerektiğini vurgularken bazı çevre kuruluşları, hedefin fosil yakıt azaltımına ilişkin daha net taahhütleri de kapsaması gerektiğini savunuyor.
Muhabir: Berk Küçük
جوپ31دە یاپای ذکانڭ انرژی آیاق ایزی ماصەیە یاطیریلییور
یاپای ذکانڭ اقلیم فاتورەسی گوندمدەتورکیەنڭ أو صاحبلگنده آنطالیەدە دوزنلنەجك جوپ31 اقلیم ذروەسی، بو ییل آلیشیلمیشین طیشندە بر قونویی دە گوندمنە طاشییور: یاپای ذکانڭ (یز) قاتلانارق آرتان انرژی توکتیمی و برابرنده گتیردیگی قاربون یوگی.
جوپ31 باشقانی و چوره، شهرجیلك و اقلیم دگیشیكلگی باقانی مراد قوروم، نیو یوركدە اقلیم هفتەسی قاپسامندە دوزنلنن ایتکینلکدە یاپدیغی قونوشمەدە مسئلەنڭ آجیلییەتینه دقّت چکدی. قوروم، “ایصینان بر دنیا، آلطوست اولمش بر کرهسال انرژی سیستمی و یاپای ذکانڭ یوکسەلیشینه دائر بویوین اندیشەلر؛ هپسی آقسییون گركتیرییور. جوپ31 بو آنین حقّنی ویرەجك” دیدی.
حکومتلردن قورال قویمه چاغریسی
باقان قوروم، یاپای ذکانڭ انرژی قوللانیمنڭ آرتیق سیاسی بر صوروملیلق مسئلەسی حالنه گلدیگنڭ آلتینی چیزدی. “یاپای ذکانڭ آرتان انرژی توکتیمینی آچیقجە قونوشمالیییز؛ آرتیق قوراللری حکومتلرڭ قویمایە باشلامسی گرکن زماندر” دیین قوروم، شرکتلرە دە نت بر چاغریدە بولوندی: “انرژی قوللانیملری قونوسندە شفاف اولمالرنی و اوپەراسیونلرنی تمیز انرژییله چالیشطیرمالرنی بکلییورز.”
قوروم آیریجە دونوشومڭ یالڭزجە ویری مرکزلرییله صینیرلی قالمامسی گرکدیگنی وورغولایارق بینالر، اولاشیم و صنایع باشده اولمق أوزرە اقونومینڭ توم سکتورلرنده الکتریفیقاسیونڭ خیز قزانمسی گرکدیگنی سویلەدی.
“صوروملی یاپای ذکا” ایچون اولوسلر آراس تعهد
جوپ31 باشقانلغی، بر بم قورولوشییله اورتاقلاشه یوروتولن چالیشمەلر قاپسامندە یاپای ذکانڭ اقلیم هدفلرینە ناصل قاتقی صاغلایابیلەجگینی اله آلان بر “سیاسی تعهد” متن أوزرندە چالیشیلدیغینی دویوردی. طاسلاغڭ ذروه أوڭجەسندە قامو اویییله پایلاشیلنمسی پلانلانییور.
أوته یاندن “یاپای ذکانڭ صوروملی قوللانیمینی پراتیكده گوسترمك” آماجیلە پیلوت پروژەلر دە حیاتە گچیریلەجك. کوڭللیلك اساسنە طایانان بو تعهد، یاقلاشیق ٢٠٠ أولکه ڭڭ أوزلاشیصینی گركتیرن رسمی بم مذاکرەلری طیشندە طوتولاجق. چوپ أو صاحبلرنڭ هر ییل باغلاییجی اولمایان بر “ایلم گوندمی” چرچوەسندە أولکەلری تعهدە دعوت ایتمەسی، ذروەلرڭ یرلشیك بر گلەنگی حالنه گلمش طورومدە.
بو ییلڭ آلیشیلمادیك یاپیسی
جوپ31ڭ اورغانیزاسیونی آچیسندن دقّت چکیجی بر آیرینتی أوڭە چیقییور: رسمی اقلیم مذاکرەلرینی آوسترالیه یوروتورکن تورکیه، ذروەیە آنطالیەدە أو صاحبلگی یاپاجق و مذاکرەلرڭ طیشندە قالان ایلم گوندمی سورجنی قوئوردینه ایدەجك.
“35کس35” هدفی: ٢٠٣٥ە قدر الکتریفیقاسیونده کرهسال سفربرلك
تورکیەنڭ جوپ31 گوندمڭدەكی اڭ صومیت باشلقلردن بری، یڭی بر کرهسال الکتریفیقاسیون هدفی. “35کس35” آدییله آنیلان بو گیریشیم، کرهسال نهائی انرژی توکتیمنڭ الکتریگله قارشیلانلانان پاینڭ ٢٠٣٥ ییلنە قدر یوزدە ٣٥ە چیقاریلماصینی انگورییور.
الکتریفیقاسیون؛ طوغال غازلامق چالیشان ایصیتمه سیستملری و دیزل موتورلی طاشیتلر گبی فوسیل یاقیدە طایالی تکنولوژیلرڭ الکتریکلی آلترناتیفلرییله اقامه ایدیلمسی آڭلامنە گلییور. تورکیه، بو هدفە ایلرلەمەیی و ایلگیلی گیریشیملری ایزلەمك آماجیلە کرهسال بر تعقیب مقانیزمەسی قورولدوغونو دە دویوردی.
آنجق اقلیم قریزنە قارشی قویابیلمك ایچون گرکن اك الکتریگ أورتیمنڭ بویوك بولومنڭ گونش و روزگار باشده اولمق أوزرە یڭیلەنلنەبیل قایناقلردن الده ایدیلمسی گرکییور. بوگون اعتباریله دنیاده أورتیلن الکتریگڭ یاقلاشیق أوچدە بری حالا کومورە طایالی سانتراللرده أورەتیلییور.
جوپ31 باشقانلغی، “35کس35” هدفنڭ یڭیلەنلنەبیل انرژی قپاسیتەسنڭ گەنیشلەتیلمسی، الکتریگ شبکەلرنڭ مودرنیزه ایدیلمسی و فوسیل یاقیتلردن اوزاقلاشمه چابالرییله اش گودوملی یوروتولمسی گرکدیگنی وورغولاركن بعض چوره قورولوشلری، هدفڭ فوسیل یاقیت آزالطیمینه ایلیشکین داها نت تعهدلری دە قاپسامسی گرکدیگنی صاوونییور.
مخابر: برق کوچك
COP31'de Yapay Zekânın Enerji Ayak İzi Masaya Yatırılıyor
Yapay Zekânın İklim Faturası GündemdeTürkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da düzenlenecek COP31 İklim Zirvesi, bu yıl alışılmışın dışında bir konuyu da gündemine taşıyor: Yapay zekânın (YZ) katlanarak artan enerji tüketimi ve beraberinde getirdiği karbon yükü.
COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, New York’ta İklim Haftası kapsamında düzenlenen etkinlikte yaptığı konuşmada meselenin aciliyetine dikkat çekti. Kurum, “Isınan bir dünya, altüst olmuş bir küresel enerji sistemi ve yapay zekânın yükselişine dair büyüyen endişeler; hepsi aksiyon gerektiriyor. COP31 bu anın hakkını verecek” dedi.
Hükümetlerden Kural Koyma Çağrısı
Bakan Kurum, yapay zekânın enerji kullanımının artık siyasi bir sorumluluk meselesi haline geldiğinin altını çizdi. “Yapay zekânın artan enerji tüketimini açıkça konuşmalıyız; artık kuralları hükümetlerin koymaya başlaması gereken zamandır” diyen Kurum, şirketlere de net bir çağrıda bulundu: “Enerji kullanımları konusunda şeffaf olmalarını ve operasyonlarını temiz enerjiyle çalıştırmalarını bekliyoruz.”
Kurum ayrıca dönüşümün yalnızca veri merkezleriyle sınırlı kalmaması gerektiğini vurgulayarak binalar, ulaşım ve sanayi başta olmak üzere ekonominin tüm sektörlerinde elektrifikasyonun hız kazanması gerektiğini söyledi.
“Sorumlu Yapay Zekâ” İçin Uluslararası Taahhüt
COP31 Başkanlığı, bir BM kuruluşuyla ortaklaşa yürütülen çalışmalar kapsamında yapay zekânın iklim hedeflerine nasıl katkı sağlayabileceğini ele alan bir “siyasi taahhüt” metni üzerinde çalışıldığını duyurdu. Taslağın zirve öncesinde kamuoyuyla paylaşılması planlanıyor.
Öte yandan “yapay zekânın sorumlu kullanımını pratikte göstermek” amacıyla pilot projeler de hayata geçirilecek. Gönüllülük esasına dayanan bu taahhüt, yaklaşık 200 ülkenin uzlaşısını gerektiren resmi BM müzakereleri dışında tutulacak. COP ev sahiplerinin her yıl bağlayıcı olmayan bir “eylem gündemi” çerçevesinde ülkeleri taahhüde davet etmesi, zirvelerin yerleşik bir geleneği haline gelmiş durumda.
Bu Yılın Alışılmadık Yapısı
COP31’in organizasyonu açısından dikkat çekici bir ayrıntı öne çıkıyor: Resmi iklim müzakerelerini Avustralya yürütürken Türkiye, zirveye Antalya’da ev sahipliği yapacak ve müzakerelerin dışında kalan Eylem Gündemi sürecini koordine edecek.
“35×35” Hedefi: 2035’e Kadar Elektrifikasyonda Küresel Seferberlik
Türkiye’nin COP31 gündemindeki en somut başlıklardan biri, yeni bir küresel elektrifikasyon hedefi. “35×35” adıyla anılan bu girişim, küresel nihai enerji tüketiminin elektrikle karşılanan payının 2035 yılına kadar yüzde 35’e çıkarılmasını öngörüyor.
Elektrifikasyon; doğal gazla çalışan ısıtma sistemleri ve dizel motorlu taşıtlar gibi fosil yakıta dayalı teknolojilerin elektrikli alternatifleriyle ikame edilmesi anlamına geliyor. Türkiye, bu hedefe ilerlemeyi ve ilgili girişimleri izlemek amacıyla küresel bir takip mekanizması kurulduğunu da duyurdu.
Ancak iklim krizine karşı koyabilmek için gereken ek elektrik üretiminin büyük bölümünün güneş ve rüzgâr başta olmak üzere yenilenebilir kaynaklardan elde edilmesi gerekiyor. Bugün itibarıyla dünyada üretilen elektriğin yaklaşık üçte biri hâlâ kömüre dayalı santrallerde üretiliyor.
COP31 Başkanlığı, “35×35” hedefinin yenilenebilir enerji kapasitesinin genişletilmesi, elektrik şebekelerinin modernize edilmesi ve fosil yakıtlardan uzaklaşma çabalarıyla eş güdümlü yürütülmesi gerektiğini vurgularken bazı çevre kuruluşları, hedefin fosil yakıt azaltımına ilişkin daha net taahhütleri de kapsaması gerektiğini savunuyor.
Muhabir: Berk Küçük
📚 Metinde Geçen Kelimelerin Lugatçesi
یاپای ذکانڭ اقلیم فاتورەسی گوندمدە
تورکیەنڭ أو صاحبلگنده آنطالیەدە دوزنلنەجك جوپ31 اقلیم ذروەسی، بو ییل آلیشیلمیشین طیشندە بر قونویی دە گوندمنە طاشییور: یاپای ذکانڭ (یز) قاتلانارق آرتان انرژی توکتیمی و برابرنده گتیردیگی قاربون یوگی.
جوپ31 باشقانی و چوره، شهرجیلك و اقلیم دگیشیكلگی باقانی مراد قوروم، نیو یوركدە اقلیم هفتەسی قاپسامندە دوزنلنن ایتکینلکدە یاپدیغی قونوشمەدە مسئلەنڭ آجیلییەتینه دقّت چکدی. قوروم، “ایصینان بر دنیا، آلطوست اولمش بر کرهسال انرژی سیستمی و یاپای ذکانڭ یوکسەلیشینه دائر بویوین اندیشەلر؛ هپسی آقسییون گركتیرییور. جوپ31 بو آنین حقّنی ویرەجك” دیدی.
حکومتلردن قورال قویمه چاغریسی
باقان قوروم، یاپای ذکانڭ انرژی قوللانیمنڭ آرتیق سیاسی بر صوروملیلق مسئلەسی حالنه گلدیگنڭ آلتینی چیزدی. “یاپای ذکانڭ آرتان انرژی توکتیمینی آچیقجە قونوشمالیییز؛ آرتیق قوراللری حکومتلرڭ قویمایە باشلامسی گرکن زماندر” دیین قوروم، شرکتلرە دە نت بر چاغریدە بولوندی: “انرژی قوللانیملری قونوسندە شفاف اولمالرنی و اوپەراسیونلرنی تمیز انرژییله چالیشطیرمالرنی بکلییورز.”
قوروم آیریجە دونوشومڭ یالڭزجە ویری مرکزلرییله صینیرلی قالمامسی گرکدیگنی وورغولایارق بینالر، اولاشیم و صنایع باشده اولمق أوزرە اقونومینڭ توم سکتورلرنده الکتریفیقاسیونڭ خیز قزانمسی گرکدیگنی سویلەدی.
“صوروملی یاپای ذکا” ایچون اولوسلر آراس تعهد
جوپ31 باشقانلغی، بر بم قورولوشییله اورتاقلاشه یوروتولن چالیشمەلر قاپسامندە یاپای ذکانڭ اقلیم هدفلرینە ناصل قاتقی صاغلایابیلەجگینی اله آلان بر “سیاسی تعهد” متن أوزرندە چالیشیلدیغینی دویوردی. طاسلاغڭ ذروه أوڭجەسندە قامو اویییله پایلاشیلنمسی پلانلانییور.
أوته یاندن “یاپای ذکانڭ صوروملی قوللانیمینی پراتیكده گوسترمك” آماجیلە پیلوت پروژەلر دە حیاتە گچیریلەجك. کوڭللیلك اساسنە طایانان بو تعهد، یاقلاشیق ٢٠٠ أولکه ڭڭ أوزلاشیصینی گركتیرن رسمی بم مذاکرەلری طیشندە طوتولاجق. چوپ أو صاحبلرنڭ هر ییل باغلاییجی اولمایان بر “ایلم گوندمی” چرچوەسندە أولکەلری تعهدە دعوت ایتمەسی، ذروەلرڭ یرلشیك بر گلەنگی حالنه گلمش طورومدە.
بو ییلڭ آلیشیلمادیك یاپیسی
جوپ31ڭ اورغانیزاسیونی آچیسندن دقّت چکیجی بر آیرینتی أوڭە چیقییور: رسمی اقلیم مذاکرەلرینی آوسترالیه یوروتورکن تورکیه، ذروەیە آنطالیەدە أو صاحبلگی یاپاجق و مذاکرەلرڭ طیشندە قالان ایلم گوندمی سورجنی قوئوردینه ایدەجك.
“35کس35” هدفی: ٢٠٣٥ە قدر الکتریفیقاسیونده کرهسال سفربرلك
تورکیەنڭ جوپ31 گوندمڭدەكی اڭ صومیت باشلقلردن بری، یڭی بر کرهسال الکتریفیقاسیون هدفی. “35کس35” آدییله آنیلان بو گیریشیم، کرهسال نهائی انرژی توکتیمنڭ الکتریگله قارشیلانلانان پاینڭ ٢٠٣٥ ییلنە قدر یوزدە ٣٥ە چیقاریلماصینی انگورییور.
الکتریفیقاسیون؛ طوغال غازلامق چالیشان ایصیتمه سیستملری و دیزل موتورلی طاشیتلر گبی فوسیل یاقیدە طایالی تکنولوژیلرڭ الکتریکلی آلترناتیفلرییله اقامه ایدیلمسی آڭلامنە گلییور. تورکیه، بو هدفە ایلرلەمەیی و ایلگیلی گیریشیملری ایزلەمك آماجیلە کرهسال بر تعقیب مقانیزمەسی قورولدوغونو دە دویوردی.
آنجق اقلیم قریزنە قارشی قویابیلمك ایچون گرکن اك الکتریگ أورتیمنڭ بویوك بولومنڭ گونش و روزگار باشده اولمق أوزرە یڭیلەنلنەبیل قایناقلردن الده ایدیلمسی گرکییور. بوگون اعتباریله دنیاده أورتیلن الکتریگڭ یاقلاشیق أوچدە بری حالا کومورە طایالی سانتراللرده أورەتیلییور.
جوپ31 باشقانلغی، “35کس35” هدفنڭ یڭیلەنلنەبیل انرژی قپاسیتەسنڭ گەنیشلەتیلمسی، الکتریگ شبکەلرنڭ مودرنیزه ایدیلمسی و فوسیل یاقیتلردن اوزاقلاشمه چابالرییله اش گودوملی یوروتولمسی گرکدیگنی وورغولاركن بعض چوره قورولوشلری، هدفڭ فوسیل یاقیت آزالطیمینه ایلیشکین داها نت تعهدلری دە قاپسامسی گرکدیگنی صاوونییور.
مخابر: برق کوچك
Yapay Zekânın İklim Faturası Gündemde
Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da düzenlenecek COP31 İklim Zirvesi, bu yıl alışılmışın dışında bir konuyu da gündemine taşıyor: Yapay zekânın (YZ) katlanarak artan enerji tüketimi ve beraberinde getirdiği karbon yükü.
COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, New York’ta İklim Haftası kapsamında düzenlenen etkinlikte yaptığı konuşmada meselenin aciliyetine dikkat çekti. Kurum, “Isınan bir dünya, altüst olmuş bir küresel enerji sistemi ve yapay zekânın yükselişine dair büyüyen endişeler; hepsi aksiyon gerektiriyor. COP31 bu anın hakkını verecek” dedi.
Hükümetlerden Kural Koyma Çağrısı
Bakan Kurum, yapay zekânın enerji kullanımının artık siyasi bir sorumluluk meselesi haline geldiğinin altını çizdi. “Yapay zekânın artan enerji tüketimini açıkça konuşmalıyız; artık kuralları hükümetlerin koymaya başlaması gereken zamandır” diyen Kurum, şirketlere de net bir çağrıda bulundu: “Enerji kullanımları konusunda şeffaf olmalarını ve operasyonlarını temiz enerjiyle çalıştırmalarını bekliyoruz.”
Kurum ayrıca dönüşümün yalnızca veri merkezleriyle sınırlı kalmaması gerektiğini vurgulayarak binalar, ulaşım ve sanayi başta olmak üzere ekonominin tüm sektörlerinde elektrifikasyonun hız kazanması gerektiğini söyledi.
“Sorumlu Yapay Zekâ” İçin Uluslararası Taahhüt
COP31 Başkanlığı, bir BM kuruluşuyla ortaklaşa yürütülen çalışmalar kapsamında yapay zekânın iklim hedeflerine nasıl katkı sağlayabileceğini ele alan bir “siyasi taahhüt” metni üzerinde çalışıldığını duyurdu. Taslağın zirve öncesinde kamuoyuyla paylaşılması planlanıyor.
Öte yandan “yapay zekânın sorumlu kullanımını pratikte göstermek” amacıyla pilot projeler de hayata geçirilecek. Gönüllülük esasına dayanan bu taahhüt, yaklaşık 200 ülkenin uzlaşısını gerektiren resmi BM müzakereleri dışında tutulacak. COP ev sahiplerinin her yıl bağlayıcı olmayan bir “eylem gündemi” çerçevesinde ülkeleri taahhüde davet etmesi, zirvelerin yerleşik bir geleneği haline gelmiş durumda.
Bu Yılın Alışılmadık Yapısı
COP31’in organizasyonu açısından dikkat çekici bir ayrıntı öne çıkıyor: Resmi iklim müzakerelerini Avustralya yürütürken Türkiye, zirveye Antalya’da ev sahipliği yapacak ve müzakerelerin dışında kalan Eylem Gündemi sürecini koordine edecek.
“35×35” Hedefi: 2035’e Kadar Elektrifikasyonda Küresel Seferberlik
Türkiye’nin COP31 gündemindeki en somut başlıklardan biri, yeni bir küresel elektrifikasyon hedefi. “35×35” adıyla anılan bu girişim, küresel nihai enerji tüketiminin elektrikle karşılanan payının 2035 yılına kadar yüzde 35’e çıkarılmasını öngörüyor.
Elektrifikasyon; doğal gazla çalışan ısıtma sistemleri ve dizel motorlu taşıtlar gibi fosil yakıta dayalı teknolojilerin elektrikli alternatifleriyle ikame edilmesi anlamına geliyor. Türkiye, bu hedefe ilerlemeyi ve ilgili girişimleri izlemek amacıyla küresel bir takip mekanizması kurulduğunu da duyurdu.
Ancak iklim krizine karşı koyabilmek için gereken ek elektrik üretiminin büyük bölümünün güneş ve rüzgâr başta olmak üzere yenilenebilir kaynaklardan elde edilmesi gerekiyor. Bugün itibarıyla dünyada üretilen elektriğin yaklaşık üçte biri hâlâ kömüre dayalı santrallerde üretiliyor.
COP31 Başkanlığı, “35×35” hedefinin yenilenebilir enerji kapasitesinin genişletilmesi, elektrik şebekelerinin modernize edilmesi ve fosil yakıtlardan uzaklaşma çabalarıyla eş güdümlü yürütülmesi gerektiğini vurgularken bazı çevre kuruluşları, hedefin fosil yakıt azaltımına ilişkin daha net taahhütleri de kapsaması gerektiğini savunuyor.
Muhabir: Berk Küçük
Bir yanıt yazın