موندروس متاركهسنڭ ٣٠ اكيم ١٩١٨دە امضالانمسیندن صوڭرە ازميری يونانلیلار، آطنهیی فرانسزلر، آنطاليه و قونيهیی ايتاليانلر اشغال ایتدی.
اورفه، مرعش، عينتاب، مرزيفون و صامسونە انگليز عسكرلری چيقتي، انگليز طونانمسی ١٣ قاسم ١٩١٨دە استانبول أوڭلرینه دمير آتدی.
ييلديريم اوردولری غروپ قوموتانلقیندن ٣ قاسم ١٩١٨دە استانبولە دونن مصطفي كمال، يوردين قورتولمسی ایچون حركتە گچدی.
صامسون و چورهسیدەكی روملر، ١٧-١٨ مارت ١٩١٩دە صامسونە عسكر چیقاران انگليزلرڭ دە دستگیلە چته باصقينلری یاپیپ قارغاشه چیقاراراق، موندروس آتش كس آندلاشمهسنڭ ٧. مادەسی گرگی بولگەیی ايتلاف دولتلرینڭ اشغالنە آچمق اسدیوردی.
بو گلیشمەلر أوزرینه تورك خلق كندینی صاوونمق ایچون تشكيلاتلانمایه، جان و مال گوگنلكلرینی قورومەیە چالیشینجا بو طورومدن انديشه ایدن انگليز یوكسك قوميسرلقی و قرەدڭز اوردوسی باشقوماندانلیغی، ٢١ نيسان ١٩١٩دە استانبول حكومدنە نوطه ویرەرك، بولگەدەكی گريليمڭ ياتيشطیریلمسینی، روملرە قارشو یاپیلان سوزده صالدیریلرڭ أوڭلنمسینی طلب ایتدی.
بولگەدە آسايشی صاغلامەسی ایچون ٩. اوردو مفتشي اولارق گورولندیریلهن مصطفي كمال، ازميرڭ اشغال ایدیلدیگی ١٥ مايس ١٩١٩ڭ ايرتهسی گونی، بانديرمه واپوري ایلە استانبولدن یولە چيقتي.
مصطفي كمال و آرقداشلری، صامسونە ایلك آديملرینی ١٩ مايسده رژي ايسكلهسیندن آتدی. برنجي دنیا صاواشنده روسلر طرفندن كندڭ بتون ايسكلەلری بومبهلانمش آنجق سادەجه فرانسزلرە عائد رژي (تكل ادارەسی) ايسكلهسی صاغلام قالمشدی. فرانسزلر او دونمدە صامسونده قورولي بر فابريقهده سيغاره أورهتییوردی. ايسكلهنڭ آدي بو نەدنلە “توتون ايسكلهسی” اولارق دە گهجیوردی.
صامسونە گهلیشینین انگليزلرده تديرگينلك اولوشطورمسی أوزرینه مصطفي كمال، صامسونده ٦ گون قالدقدن صوڭرە ٢٥ مايسده حوضهیه گچدی.
أولكه ڭڭ قورطولوشونا گيدن یولدە مصطفي كمال پاشانڭ ايكنجي طوراغي اولان حوضهده ایلك ميتينگ گرچكلشدیریلدی. مصطفي كمال پاشانڭ تعليمادییله یاپیلان ميتينگده، ازميرڭ اشغالی پروتستو ایدیلدی.
بر صوڭرەكی طوراغي آماسيا اولاجق مصطفي كمال، ١٨ گون بوينجه حوضهده ملي مجادله ایچون أونملی چالیشمەلر يوروتدی.
حوضەدەكی حركتلیلقدن خبردار اولان انگليزلرڭ یاپدیغی باصقي ایلە ٩. اوردو مفتشلقی گوروندن آلینمسی أوزرینه مصطفي كمال، حوضهلیلرە سيويل اولارق وداع ایتدی.
مجادله آتش آناطوليیه ياييلدی
غازي مصطفي كمال و سلاح آرقداشلرینڭ صامسونە چیقارق ياقدیغی قورتولوش مشعلهسی صیرەسیلە آماسيا، ارضروم و سيواسده دە ياقیلارق توم يوردە ياييلدی. ملي مجادله صوڭندە ٢٩ اكيم ١٩٢٣دە قورولان توركیه جمهوريتي، بو ییل ١٠٣. ياشنە گيریور.
اون طقوز مايس أونیورسیتەسی (امو) اگیتیم فاكولتەسی تمل اگیتیم بولومي صنف أگيتيمي آنا بيليم دالي أوگرتيم أویەسی پروف. در. قيا طونجهر چاغلايان، اا مخابرنە، ملي مجادلهنڭ تورك تاریخنڭ اڭ أونملی كسيتلریندن بری اولدیغنی سویلەدی.
موندروس متاركهسنڭ ٧. مادهسنڭ اشغاللرە زمين حاضرلادیغنی و عثمانلي دولتنڭ پایلاشیم سورجندە قريتيك رول اوينادیغنی بليرتن چاغلايان، باشده استانبول و بوغازلر اولمق أوزرە آناطولينڭ فرقلی بولگەلرینڭ اشغال ایدیلدیگنی خاطرلاتدی.
صامسونە دە ٩ مارت و ١٧ مايس ١٩١٩دە انگليز عسكرلرینڭ چیقاریلدیغینی دیلە گتیرن چاغلايان، “بو آچیدن باقدیغمزنده ملي مجادله، تورك ملدینڭ وطن اولارق بو طوپراقلری قورومه مجادلهسیدر. سادەجه باغيمصیزلقڭ و وطن بتونلقینڭ دگل، عین زماندە ملي و معنوي دگرلرڭ قورونمه مجادلهسیدر.” دیدی.
مصطفي كمال پاشا و سلاح آرقداشلرینڭ اشغال آلتندەكی استانبولده يوروتدكلری دگرلندیرمەلر صوڭوجندە ملي مجادلهنڭ آناطولي مركزلي يوروتولمسینڭ قاچينيلماز حاله گلدیگی گوروشینڭ آغيرلق قزاندیغنی آڭلاتان چاغلايان، شویله دوام ایتدی:
“مصطفي كمال پاشانڭ ٩. اوردو مفتشي اولارق صامسونە گورولندیریلمسی یاپیلاجق و بو گورولنديرمه چرچوەسندە نرەدەیسە آناطولينڭ ياريسي، یعنی بتون طوغو آناطولي مصطفي كمال پاشانڭ سيويل و عسكری مفتشي اولارق دڭتيمنە و اميرنە ویریلمش اولاجقدر. بویلەجە مصطفي كمال پاشا، تورك ملدینڭ معكوس طالعینی يڭمك آدینە صامسونە ١٩ مايس ١٩١٩دە آديم آتمشدر اما بورادە أونملی اولان شیئ صدور، استانبولده قرارلاشطیریلان آناطولي مركزلي ملي مجادله فكرینڭ گرچكتیریلیب گرچكتیرمەیەجگی قونوسندە بليرسزلك واردر. هر نه قدر ملي مجادلهنڭ ليدر قادروسي عسكرلر اولسە دە بو حركدڭ أوزنهسی بالذات تورك ملت اولاجقدر. تورك ملت دە يورغوندر. یاقلاشیق ٧-٨ ییل سورن صاواشلر وار و بو صاواشلرده يورغون دوشمش تورك خلق یڭی بر مجادلەیی باشلهتابیلەجك انرژيیە، جساردە صاحب ميدر؟ بونڭ ایلك أولچولدوغی یر صامسون اولمشدر.”
صامسونڭ ملي مجادلەدەكی قريتيك رولنە دقت چكن چاغلايان، “صامسونڭ ملي مجادلەدەكی اڭ أونملی رولی، آناطولي مركزندە ملي بر مجادله فكرینڭ گرچكتیریلەبیلەجگینه دائر مصطفي كمال پاشایی اقناع ایتمش اولمسی و بو فكرلرڭ گرچكەجگینی گورمش اولمسیدر. ‘قورتاران’ شهير افادەسی، بو آچیدن صامسونڭ حق ایتدیگی بر افادهدر.” افادەسنی قوللاندی.
اورفه، مرعش، عينتاب، مرزيفون و صامسونە انگليز عسكرلری چيقتي، انگليز طونانمسی ١٣ قاسم ١٩١٨دە استانبول أوڭلرینه دمير آتدی.
ييلديريم اوردولری غروپ قوموتانلقیندن ٣ قاسم ١٩١٨دە استانبولە دونن مصطفي كمال، يوردين قورتولمسی ایچون حركتە گچدی.
صامسون و چورهسیدەكی روملر، ١٧-١٨ مارت ١٩١٩دە صامسونە عسكر چیقاران انگليزلرڭ دە دستگیلە چته باصقينلری یاپیپ قارغاشه چیقاراراق، موندروس آتش كس آندلاشمهسنڭ ٧. مادەسی گرگی بولگەیی ايتلاف دولتلرینڭ اشغالنە آچمق اسدیوردی.
بو گلیشمەلر أوزرینه تورك خلق كندینی صاوونمق ایچون تشكيلاتلانمایه، جان و مال گوگنلكلرینی قورومەیە چالیشینجا بو طورومدن انديشه ایدن انگليز یوكسك قوميسرلقی و قرەدڭز اوردوسی باشقوماندانلیغی، ٢١ نيسان ١٩١٩دە استانبول حكومدنە نوطه ویرەرك، بولگەدەكی گريليمڭ ياتيشطیریلمسینی، روملرە قارشو یاپیلان سوزده صالدیریلرڭ أوڭلنمسینی طلب ایتدی.
بولگەدە آسايشی صاغلامەسی ایچون ٩. اوردو مفتشي اولارق گورولندیریلهن مصطفي كمال، ازميرڭ اشغال ایدیلدیگی ١٥ مايس ١٩١٩ڭ ايرتهسی گونی، بانديرمه واپوري ایلە استانبولدن یولە چيقتي.
مصطفي كمال و آرقداشلری، صامسونە ایلك آديملرینی ١٩ مايسده رژي ايسكلهسیندن آتدی. برنجي دنیا صاواشنده روسلر طرفندن كندڭ بتون ايسكلەلری بومبهلانمش آنجق سادەجه فرانسزلرە عائد رژي (تكل ادارەسی) ايسكلهسی صاغلام قالمشدی. فرانسزلر او دونمدە صامسونده قورولي بر فابريقهده سيغاره أورهتییوردی. ايسكلهنڭ آدي بو نەدنلە “توتون ايسكلهسی” اولارق دە گهجیوردی.
صامسونە گهلیشینین انگليزلرده تديرگينلك اولوشطورمسی أوزرینه مصطفي كمال، صامسونده ٦ گون قالدقدن صوڭرە ٢٥ مايسده حوضهیه گچدی.
أولكه ڭڭ قورطولوشونا گيدن یولدە مصطفي كمال پاشانڭ ايكنجي طوراغي اولان حوضهده ایلك ميتينگ گرچكلشدیریلدی. مصطفي كمال پاشانڭ تعليمادییله یاپیلان ميتينگده، ازميرڭ اشغالی پروتستو ایدیلدی.
بر صوڭرەكی طوراغي آماسيا اولاجق مصطفي كمال، ١٨ گون بوينجه حوضهده ملي مجادله ایچون أونملی چالیشمەلر يوروتدی.
حوضەدەكی حركتلیلقدن خبردار اولان انگليزلرڭ یاپدیغی باصقي ایلە ٩. اوردو مفتشلقی گوروندن آلینمسی أوزرینه مصطفي كمال، حوضهلیلرە سيويل اولارق وداع ایتدی.
مجادله آتش آناطوليیه ياييلدی
غازي مصطفي كمال و سلاح آرقداشلرینڭ صامسونە چیقارق ياقدیغی قورتولوش مشعلهسی صیرەسیلە آماسيا، ارضروم و سيواسده دە ياقیلارق توم يوردە ياييلدی. ملي مجادله صوڭندە ٢٩ اكيم ١٩٢٣دە قورولان توركیه جمهوريتي، بو ییل ١٠٣. ياشنە گيریور.
اون طقوز مايس أونیورسیتەسی (امو) اگیتیم فاكولتەسی تمل اگیتیم بولومي صنف أگيتيمي آنا بيليم دالي أوگرتيم أویەسی پروف. در. قيا طونجهر چاغلايان، اا مخابرنە، ملي مجادلهنڭ تورك تاریخنڭ اڭ أونملی كسيتلریندن بری اولدیغنی سویلەدی.
موندروس متاركهسنڭ ٧. مادهسنڭ اشغاللرە زمين حاضرلادیغنی و عثمانلي دولتنڭ پایلاشیم سورجندە قريتيك رول اوينادیغنی بليرتن چاغلايان، باشده استانبول و بوغازلر اولمق أوزرە آناطولينڭ فرقلی بولگەلرینڭ اشغال ایدیلدیگنی خاطرلاتدی.
صامسونە دە ٩ مارت و ١٧ مايس ١٩١٩دە انگليز عسكرلرینڭ چیقاریلدیغینی دیلە گتیرن چاغلايان، “بو آچیدن باقدیغمزنده ملي مجادله، تورك ملدینڭ وطن اولارق بو طوپراقلری قورومه مجادلهسیدر. سادەجه باغيمصیزلقڭ و وطن بتونلقینڭ دگل، عین زماندە ملي و معنوي دگرلرڭ قورونمه مجادلهسیدر.” دیدی.
مصطفي كمال پاشا و سلاح آرقداشلرینڭ اشغال آلتندەكی استانبولده يوروتدكلری دگرلندیرمەلر صوڭوجندە ملي مجادلهنڭ آناطولي مركزلي يوروتولمسینڭ قاچينيلماز حاله گلدیگی گوروشینڭ آغيرلق قزاندیغنی آڭلاتان چاغلايان، شویله دوام ایتدی:
“مصطفي كمال پاشانڭ ٩. اوردو مفتشي اولارق صامسونە گورولندیریلمسی یاپیلاجق و بو گورولنديرمه چرچوەسندە نرەدەیسە آناطولينڭ ياريسي، یعنی بتون طوغو آناطولي مصطفي كمال پاشانڭ سيويل و عسكری مفتشي اولارق دڭتيمنە و اميرنە ویریلمش اولاجقدر. بویلەجە مصطفي كمال پاشا، تورك ملدینڭ معكوس طالعینی يڭمك آدینە صامسونە ١٩ مايس ١٩١٩دە آديم آتمشدر اما بورادە أونملی اولان شیئ صدور، استانبولده قرارلاشطیریلان آناطولي مركزلي ملي مجادله فكرینڭ گرچكتیریلیب گرچكتیرمەیەجگی قونوسندە بليرسزلك واردر. هر نه قدر ملي مجادلهنڭ ليدر قادروسي عسكرلر اولسە دە بو حركدڭ أوزنهسی بالذات تورك ملت اولاجقدر. تورك ملت دە يورغوندر. یاقلاشیق ٧-٨ ییل سورن صاواشلر وار و بو صاواشلرده يورغون دوشمش تورك خلق یڭی بر مجادلەیی باشلهتابیلەجك انرژيیە، جساردە صاحب ميدر؟ بونڭ ایلك أولچولدوغی یر صامسون اولمشدر.”
صامسونڭ ملي مجادلەدەكی قريتيك رولنە دقت چكن چاغلايان، “صامسونڭ ملي مجادلەدەكی اڭ أونملی رولی، آناطولي مركزندە ملي بر مجادله فكرینڭ گرچكتیریلەبیلەجگینه دائر مصطفي كمال پاشایی اقناع ایتمش اولمسی و بو فكرلرڭ گرچكەجگینی گورمش اولمسیدر. ‘قورتاران’ شهير افادەسی، بو آچیدن صامسونڭ حق ایتدیگی بر افادهدر.” افادەسنی قوللاندی.






یورم یاپ