گوکهون گوچمن
ایرانە قارشو باشلاتدیغی صاواشده ستراتژیك هدفلرینە اولاشامایان عبد یونتیمی اسرائیل ایلە آراسنە مسافه قویارقەن، طحران یوڭتیمییله ایکی هفته ایچندە نهائی آڭلاشمەیە وارمایی اومییور. اسرائیلڭ لبنان صالدیریلرینە یانیت اولارق ایرانڭ دوزنلندیگی فوزه اوپەراسیونلرینه “فوزەلری آتدیڭز، شیمدى ماصەیە دونڭ” دەمەكله یتینان ترمپ، تل عاویو یوڭتیمنە بر دیزی سرت مساژ گوندردی.
لبنانە دونوك صالدیریلریندن صوڭ دقیقە خبردار اولدیغنی صاوونان ترمپ، اسرائیلڭ ١٢ تلەویزیوننە یاپدیغی آچیقلامه دە “نتاڭیەخییە نه یاپاجغی قونوسندە چوق دقتلی اولمسی گرکدیگنی، عکسی تقدیردە چوق یاقین بر زماندە ایران قارشیسنده تك باشنە قالابیلەجەغینی سویلەدم.” افادەسنی قوللاندی. ترمپڭ آچیقلامەلری اسرائیلڭ عسکری قپاسیتهسنڭ ایران قارشوسیدەكی چارهسیزلگی اولارق اقونورقەن، جنن اینتهرنهشنهل حاضرلادیغی خبردە عبدنڭ صوڭ صالدیریلردە ایراندن اسرائیلە گیدن فوزەلری بیلینچلی اولارق انگللەمەدیگنی أوڭە سوردی.
“اسرائیل قبول ایتسین یا دە ایتمەسین”
عبد باشقان یاردیمجیسی ژ. د. ونجە دە فوکس نیوسە ویردیگی دیمچدە اسرائیلڭ فرقلی هدفلری اولابیلهجگنی آنجق عبد باشقانی ترمپڭ اڭ نت هدفینڭ ایرانڭ نوکلەئر سلاح صاحبی اولمامسی گرکدیگنی سویلەدی. ترمپڭ هدفلرینڭ داها صینیرلی اولدیغی یوڭندەکی ادّعالری طوغریلایان ونجە “اسرائیل ممنون اولسین یا دە اولماصین بز بونڭ عبدنڭ منفعدنە اولدیغنی دوشونییورز” دییه قونوشدی.
طونالد ترمپ، پازار گونی فینانجیال تیمەس غزتەسنە ویردیگی روپورتاژدە دە “قرارلری بن ویرییورم، نتاڭیەخی ویرمییور. ایرانله بر آڭلاشمەیی قبول ایتمەكدن باشقە سچەنگی اولمایاجق.” شکلنده قونوشمشدی.
ترمپڭ اونای اورانی دیبی گوردی: ٢٠٠٩دن بو یانه ایلك
وەسخڭکتوڭ یوڭتیمنڭ صوڭ گونلردە پوزیسیون دگیشتیرمسینڭ آردندهکی اڭ أونملی موتیواسیونڭ یاقلاشان آرا سچیملر اولدیغی گورولویور. اهکونومیست درگیسنڭ یووگوو شرکدنە دوزنلی اولارق یاپطیردیغی سچیم آنکدنده ترمپڭ بو هفتهكی اونای اورانی اکشی ٢٥ە اینارك ٢٠٠٩دن بو یانه اڭ دوشوك سویەیە ایندی.
آنکتە قاتیلانلارین یاریسیندن فضلەسی ایران ایلە چاتیشمسینڭ یاڭلیش اولدیغی یوڭنده فکر بلیرتدی. قاتیلیمجیلرڭ بو فکرە صاحب اولمەسنڭ تمل نەدنی ایسە صاواشڭ یول آچدیغی اکونومیك ییقیم. زیرا آمەریقەلیلرڭ درتده اوجی اقونومینڭ طورومنی “کوتو” یا دە “اورته” اولارق نیتەلەندیریركن، یوزدە ٥٩ی هر گچن گون طورومڭ داها دە کوتودوغینو گوروشینو دیلە گتیردی. ایران صاواشی باشلهمادن أوڭجە ٣ طولارڭ التنده اولان غالون بنزینڭ فیئاتی صاواش صوڭرەسندە ٤،٤٨ طولارە اولاشدی.
آرا سچیملر: مجلس امکانسز، سناتو بلیرسز
اهکونومیست درگیسی قونویە دائر حاضرلادیغی خبرندە “بو طوروم دگیشمزسە، قاسم آیندەکی آرا سچیملردە جمهوریتجی پارتی ضرر گورەجكدر. تههمینلهریمایز گورە دموقراتلرڭ تمثیلجیلر مجلسینڭ قونترولینو قزانمه شانسی اونده طقوز. سناتو ایسە بلیرسز.” دگرلندیرمەسندە بولوندی.
عبددە آرا سچیملر چوغی زمان گنل سچیملرڭ پرووهسی اولارق گورویور. جمهوریدیجیلرڭ تمثیلجیلر مجلسینی غائب ایتمسی حالنده دموقراتلر، صوروشدیرمه قومیسیونلری قورابیلیر، بوتچە سورچلرینی زوردورابیل و ترمپ یوڭتیمنڭ گیریشیمینی انگللەیەبیلیر. بڭزر شکلدە سناتودە دە دموقراتلرڭ قزانمسی حالنده أوست دوزی آتامنهلر و اونایلر قونوسندە بیاض سرایڭ حرکت آلانى أونملی أولچودە طارالاجق.
صالینجاق ایالتلر رنك دگیشتیردی
عبدنڭ اسرائیلڭ احتراثلرینه پارالل اولارق گیردیگی صاواشڭ فاتورهسی صالینجاق ایالتلر اولارق بیلینن ٧ ایالتده داها نت اولارق گورولمكدە. ٢٠٢٠ ییلندەکی سچیملردە بیدەڭە اوی ویرن آنجق ٢٠٢٤دە بو قرارینی دگیشتیرەن اریزونا، گەورگیا، میجهیگان، نواده، پەننیسیلوانیا و wیسجونصینڭ تمامنده ترمپڭ اونای اورانی اكلرە گریلەدی.
عبددەكی سچیم سیستمی اویارنجە أولکەدە أونملی اولان ایالتلردەكی سچیم قورولی دەلەگەلەرینی قزاندر. کیمڭ داها فضله اوی آلدیغندن أونملی اولان و “قازانان هپسنی آلیر” فورمولی ایلە أوزتلەنەن سیستم صالینجاق ایالتلری حیاتی أونمە طاشییور. ٢٠٢٤دە ترمپڭ قازاندیغی آلتی قریتیك ایالت اولان پەننسیلوانیا، میجهیگان، اویسکونسین، اریزونا، گەورگیا و نواده طوپلامدە اونلرجە سچیم قورولی اویی گتیرییوردی. بو ایالتلرڭ یوڭ دگیشتیرمسی بیاض سرایڭ صاحبینی دگیشتیرەبیلدی.
اسرائیلدە “سیاسی تییاترو” دونمی
عبددە گبی سچیملرڭ یاقدیغی اسرائیلدە ایسە “ترك ایدیلمه” و “باشاریسزلق” دویغوسی گیدرەك أوڭ پلانە چیقییور. نتاڭیەخی، ییلڭ صوڭنە طوغری یاقلاشان سچیملر أوڭجەسندە عبد و اسرائیل قامو اویی آراسندە دنگه قورمایە چالیشییور. اولوسال گوگنلك چالیشمەلری انستیتوسینڭ یاپدیغی صوڭ آنکتە گورە نفوسڭ بویوك بولومی صاواشی دستکلەمەكله برلکدە سادەجە یوزدە ٣٧ليك بر کسیم اسرائیلڭ سلاحلی مجادلەدە گالیپ اولدیغنی دوشونویور.
فینانجیال تیمەس غزتەسنە قونوشان اسکی باش باقان أوزل قلم مدیری و سیاسی آنالیست عاویو بوصهینسکی، “نتاڭیەخینڭ ایکی کوتو سچەنگی وار. یا ترمپە بویون اگیب اونڭ ایستكلرینی یاپاجق کە بونڭ بر سیاسی بدل اولاجق یا دە ترمپدن اوزاقاجق. بو طورومدە دە اسرائیل، ایران ایلە تام أولچكلی بر صاواشه طاق باشنە گیرمەیی کوزه آلماز” دیدی.
ترمپڭ باصقیسینه رغمًا هفته صوڭی اسرائیلڭ صینرلی دە اولسە ایرانە دونوك صالدیریسنی آڭیمسادن تل عاویو مرکزلی قامو اویی آراشدیرمهجیسی و سیاسی آنالیست داهلیا سجهیەندلین یاشانانلاری “سیاسی تییاترو” اولارق اسملندیردی. سجهەیندلین “ترمپ تملده آمەریقان قامو اویینا صاواشڭ یڭیدن طیرمانمسینی انگللەمەیە و آمەریقەنڭ تکرار مداخل اولمەسنی أوڭلەمەیە چالیشدگڭی گوسترمەیە چالیشییور نتاڭیەخی دە ترمپە میدان اوقویاراك ایچ قامو اوییندە ایی گورونمك ایستییور” افادەسنی قوللاندی.
ایرانە قارشو باشلاتدیغی صاواشده ستراتژیك هدفلرینە اولاشامایان عبد یونتیمی اسرائیل ایلە آراسنە مسافه قویارقەن، طحران یوڭتیمییله ایکی هفته ایچندە نهائی آڭلاشمەیە وارمایی اومییور. اسرائیلڭ لبنان صالدیریلرینە یانیت اولارق ایرانڭ دوزنلندیگی فوزه اوپەراسیونلرینه “فوزەلری آتدیڭز، شیمدى ماصەیە دونڭ” دەمەكله یتینان ترمپ، تل عاویو یوڭتیمنە بر دیزی سرت مساژ گوندردی.
لبنانە دونوك صالدیریلریندن صوڭ دقیقە خبردار اولدیغنی صاوونان ترمپ، اسرائیلڭ ١٢ تلەویزیوننە یاپدیغی آچیقلامه دە “نتاڭیەخییە نه یاپاجغی قونوسندە چوق دقتلی اولمسی گرکدیگنی، عکسی تقدیردە چوق یاقین بر زماندە ایران قارشیسنده تك باشنە قالابیلەجەغینی سویلەدم.” افادەسنی قوللاندی. ترمپڭ آچیقلامەلری اسرائیلڭ عسکری قپاسیتهسنڭ ایران قارشوسیدەكی چارهسیزلگی اولارق اقونورقەن، جنن اینتهرنهشنهل حاضرلادیغی خبردە عبدنڭ صوڭ صالدیریلردە ایراندن اسرائیلە گیدن فوزەلری بیلینچلی اولارق انگللەمەدیگنی أوڭە سوردی.
“اسرائیل قبول ایتسین یا دە ایتمەسین”
عبد باشقان یاردیمجیسی ژ. د. ونجە دە فوکس نیوسە ویردیگی دیمچدە اسرائیلڭ فرقلی هدفلری اولابیلهجگنی آنجق عبد باشقانی ترمپڭ اڭ نت هدفینڭ ایرانڭ نوکلەئر سلاح صاحبی اولمامسی گرکدیگنی سویلەدی. ترمپڭ هدفلرینڭ داها صینیرلی اولدیغی یوڭندەکی ادّعالری طوغریلایان ونجە “اسرائیل ممنون اولسین یا دە اولماصین بز بونڭ عبدنڭ منفعدنە اولدیغنی دوشونییورز” دییه قونوشدی.
طونالد ترمپ، پازار گونی فینانجیال تیمەس غزتەسنە ویردیگی روپورتاژدە دە “قرارلری بن ویرییورم، نتاڭیەخی ویرمییور. ایرانله بر آڭلاشمەیی قبول ایتمەكدن باشقە سچەنگی اولمایاجق.” شکلنده قونوشمشدی.
ترمپڭ اونای اورانی دیبی گوردی: ٢٠٠٩دن بو یانه ایلك
وەسخڭکتوڭ یوڭتیمنڭ صوڭ گونلردە پوزیسیون دگیشتیرمسینڭ آردندهکی اڭ أونملی موتیواسیونڭ یاقلاشان آرا سچیملر اولدیغی گورولویور. اهکونومیست درگیسنڭ یووگوو شرکدنە دوزنلی اولارق یاپطیردیغی سچیم آنکدنده ترمپڭ بو هفتهكی اونای اورانی اکشی ٢٥ە اینارك ٢٠٠٩دن بو یانه اڭ دوشوك سویەیە ایندی.
آنکتە قاتیلانلارین یاریسیندن فضلەسی ایران ایلە چاتیشمسینڭ یاڭلیش اولدیغی یوڭنده فکر بلیرتدی. قاتیلیمجیلرڭ بو فکرە صاحب اولمەسنڭ تمل نەدنی ایسە صاواشڭ یول آچدیغی اکونومیك ییقیم. زیرا آمەریقەلیلرڭ درتده اوجی اقونومینڭ طورومنی “کوتو” یا دە “اورته” اولارق نیتەلەندیریركن، یوزدە ٥٩ی هر گچن گون طورومڭ داها دە کوتودوغینو گوروشینو دیلە گتیردی. ایران صاواشی باشلهمادن أوڭجە ٣ طولارڭ التنده اولان غالون بنزینڭ فیئاتی صاواش صوڭرەسندە ٤،٤٨ طولارە اولاشدی.
آرا سچیملر: مجلس امکانسز، سناتو بلیرسز
اهکونومیست درگیسی قونویە دائر حاضرلادیغی خبرندە “بو طوروم دگیشمزسە، قاسم آیندەکی آرا سچیملردە جمهوریتجی پارتی ضرر گورەجكدر. تههمینلهریمایز گورە دموقراتلرڭ تمثیلجیلر مجلسینڭ قونترولینو قزانمه شانسی اونده طقوز. سناتو ایسە بلیرسز.” دگرلندیرمەسندە بولوندی.
عبددە آرا سچیملر چوغی زمان گنل سچیملرڭ پرووهسی اولارق گورویور. جمهوریدیجیلرڭ تمثیلجیلر مجلسینی غائب ایتمسی حالنده دموقراتلر، صوروشدیرمه قومیسیونلری قورابیلیر، بوتچە سورچلرینی زوردورابیل و ترمپ یوڭتیمنڭ گیریشیمینی انگللەیەبیلیر. بڭزر شکلدە سناتودە دە دموقراتلرڭ قزانمسی حالنده أوست دوزی آتامنهلر و اونایلر قونوسندە بیاض سرایڭ حرکت آلانى أونملی أولچودە طارالاجق.
صالینجاق ایالتلر رنك دگیشتیردی
عبدنڭ اسرائیلڭ احتراثلرینه پارالل اولارق گیردیگی صاواشڭ فاتورهسی صالینجاق ایالتلر اولارق بیلینن ٧ ایالتده داها نت اولارق گورولمكدە. ٢٠٢٠ ییلندەکی سچیملردە بیدەڭە اوی ویرن آنجق ٢٠٢٤دە بو قرارینی دگیشتیرەن اریزونا، گەورگیا، میجهیگان، نواده، پەننیسیلوانیا و wیسجونصینڭ تمامنده ترمپڭ اونای اورانی اكلرە گریلەدی.
عبددەكی سچیم سیستمی اویارنجە أولکەدە أونملی اولان ایالتلردەكی سچیم قورولی دەلەگەلەرینی قزاندر. کیمڭ داها فضله اوی آلدیغندن أونملی اولان و “قازانان هپسنی آلیر” فورمولی ایلە أوزتلەنەن سیستم صالینجاق ایالتلری حیاتی أونمە طاشییور. ٢٠٢٤دە ترمپڭ قازاندیغی آلتی قریتیك ایالت اولان پەننسیلوانیا، میجهیگان، اویسکونسین، اریزونا، گەورگیا و نواده طوپلامدە اونلرجە سچیم قورولی اویی گتیرییوردی. بو ایالتلرڭ یوڭ دگیشتیرمسی بیاض سرایڭ صاحبینی دگیشتیرەبیلدی.
اسرائیلدە “سیاسی تییاترو” دونمی
عبددە گبی سچیملرڭ یاقدیغی اسرائیلدە ایسە “ترك ایدیلمه” و “باشاریسزلق” دویغوسی گیدرەك أوڭ پلانە چیقییور. نتاڭیەخی، ییلڭ صوڭنە طوغری یاقلاشان سچیملر أوڭجەسندە عبد و اسرائیل قامو اویی آراسندە دنگه قورمایە چالیشییور. اولوسال گوگنلك چالیشمەلری انستیتوسینڭ یاپدیغی صوڭ آنکتە گورە نفوسڭ بویوك بولومی صاواشی دستکلەمەكله برلکدە سادەجە یوزدە ٣٧ليك بر کسیم اسرائیلڭ سلاحلی مجادلەدە گالیپ اولدیغنی دوشونویور.
فینانجیال تیمەس غزتەسنە قونوشان اسکی باش باقان أوزل قلم مدیری و سیاسی آنالیست عاویو بوصهینسکی، “نتاڭیەخینڭ ایکی کوتو سچەنگی وار. یا ترمپە بویون اگیب اونڭ ایستكلرینی یاپاجق کە بونڭ بر سیاسی بدل اولاجق یا دە ترمپدن اوزاقاجق. بو طورومدە دە اسرائیل، ایران ایلە تام أولچكلی بر صاواشه طاق باشنە گیرمەیی کوزه آلماز” دیدی.
ترمپڭ باصقیسینه رغمًا هفته صوڭی اسرائیلڭ صینرلی دە اولسە ایرانە دونوك صالدیریسنی آڭیمسادن تل عاویو مرکزلی قامو اویی آراشدیرمهجیسی و سیاسی آنالیست داهلیا سجهیەندلین یاشانانلاری “سیاسی تییاترو” اولارق اسملندیردی. سجهەیندلین “ترمپ تملده آمەریقان قامو اویینا صاواشڭ یڭیدن طیرمانمسینی انگللەمەیە و آمەریقەنڭ تکرار مداخل اولمەسنی أوڭلەمەیە چالیشدگڭی گوسترمەیە چالیشییور نتاڭیەخی دە ترمپە میدان اوقویاراك ایچ قامو اوییندە ایی گورونمك ایستییور” افادەسنی قوللاندی.
یورم یاپ