جگطن تورك طیش خبرلر سرویسی
ژاپونیهدە باش باقان صاناە طاقایجهی حکومتی طرفندن اولوسال استخبارات بوروسینڭ رسما قورولمسی و اولوسال استخبارات قونسیینڭ ایلك طوپلانتیسنڭ گرچكتیریلمسی، أولکه ڭڭ گوگنلك معماریسینده یڭی بر دونمڭ باشلانغیجی اولارق قاییرلرە گچدی. قابینه استخبارات و آراشدیرمه اوفیسینڭ یڭیدن یاپیلاندیریلمسییله اولوشطورولان یڭی قوروم، فرقلی دولت قوروملریندن گلن استخبارات تك مرکزده طوپلەیاجق، “أونملی استخبارات فعالیتلرینی” قوئوردینه ایدەجك و طوغریدن باش باقانڭ باشقانلق ایتدیگی قونسیە دستك ویرەجك. طوقیو یونتیمی عین زماندە ژاپونیهنڭ ایلك اولوسال استخبارات ستراتژیسی أوزرندە دە چالیشمەیە حاضرلانییور. بویلەجە گوگنلك قرارلرینڭ باش باقانلق مرکزلی بر یاپییله یوڭلندیریلمسی هدفلنییور.
صاوونمه بوتچەسنی رقور سویەلرە چیقاران، “قارشو صالدیری قابلیدی” دوقترینینی بەنیمسەیەن، سلاح اخراجاتنە یوڭلیك قیصیتلامالری گەوشەدن و عبد ایلە عسکری انتگراسیونینو درینلەشتیرەن ژاپونیهنڭ آلدیغی گوگنلك آیغیدینی داها دە مرکزیتدیگی یڭی بر آشامەیه اشارت ایدییور. گوگنلك پولیتیقەلرینڭ تك مرکزدن یونەتیلمەسی، استخبارات ایلە عسکری قرار آلمه سورچلرینڭ داها صیقی بیچیمدە بتونمسینی صاغلایاجق بر مقانیزمه الوشطورورقەن، بو دونوشوم آسیهدە تاریخسال حافظەیی دە یڭیدن گوندمە طاشییور.
،اپونیانڭ یاییلماجی گچمشی اینجەلندیگندە عسکری اوپەراسیونلرڭ چوغیلرلرینڭ سهفهد دگل، ییللر أوڭجەسیندن یوروتولن استخبارات فعالیتلرییله باشلادیغی گورولویور. هاریتالاما چالیشمەلری، جغرافی کشفلر، تجاری گیریشیملر، بیلیمسال آراشدیرمەلر و دیپلوماتیك تماسلر چوغی زمان هدف أولکەلرڭ عسکری قپاسیتەسنی، اولاشیم آغلرینی، طوغال قایناقلرینی و سیاسی یاپیسنی آنالیز ایتمك آماجیلە قوللانیلدی. آردندن جاسوسلق فعالیتلری، پروپاغانده اوپەراسیونلری و سیاسی نفوذ چالیشمەلری دورەیە صوقولارق عسکری مداخلەلرڭ زمین حاضرلاندی. ژاپون میلیتاریزمی ایچون استخبارات، صاواشڭ أوڭجی قوت اولارق گورو یاپدی.
صالدیری أوڭجەسی ویری طبانی انشا ایدیلدی
١٨٩٤دە باشلایان برنجی چین-ژاپون صاواشی بو یاقلاشیمڭ ایلك أورنكلریندن بری اولدی. مەیژی رەستوراصیونونڭ آردندن ژاپون گنل قورمایی چین و قورهیی سیستماتیك کشف فعالیتلرینڭ مرکزینە یرلشتیردی. ١٨٧٩-١٨٨٠ ییللرندە چوق صاییدە صوبای سیاحت و اینجەلەمە بهانهسییله چینڭ فرقلی بولگەلرینه گوندریلدی. بو اکیپلر عسکری برلكلرڭ قونوشلاندیغی بولگەلری، لیمانلری، یوللری و عرضی یاپیسنی آیرینتیلی بیچیمدە قید آلتینە آلدی. بیلگیلر داها صوڭرە “قومشو أولکەلرڭ عسکری حاضرلقلری” گبی استخبارات یایینلرینه دونوشتورولدی. ١٨٨٨ ییلندە ایمپاراطورلق عرضی اولچوم قورومینڭ یڭیدن اورغانیزه ایدیلمسییله عسکری هاریتالاما قورومسال بر یاپییه قاووشورقەن، تجارت، صاغلق خدمتلری و کولتورل فعالیتلر گورونومی التنده چالیشان یڭی آغلر اولوشطورولدی. صاواش باشلهدیغندە ژاپون اوردوسی آرتیق قینگ هانەدانلیغینڭ عسکری دوزنی و قوره یاریماداصینڭ جغرافیهسی حقّندە قاپساملی بر ویری طبعانە صاهیپتی.
چیندە عسکری آتاشه اولارق گورو یاپان فوقوصهیما یاصوماصانڭ حاضرلادیغی راپورلرڭ گنل قورمایە اولاشطیریلمسی، قرار آلیجیلرڭ أوڭنە صاواش یانلیسی دگرلندیرمەلرڭ طاشینمسینه قاتقی صاغلادی. سچیجی بیچیمدە فیلترهلەنەن استخبارات راپورلرینڭ سیاسی قرار مقانیزمەسنی اتکیلەدیگی و ژاپونیهنڭ عسکری سچەنگە یوڭلمسینده أونملی رول اوینادیغی دگرلندیریلییور.
دمیر یولی شرکتنڭ گیزلی آژاندهسی
١٩٣١دەكی موقدەن اولایی و آردندن باشلایان مانچوریه اشغالی ایسە “أوڭجە استخبارات” آڭلاییشینڭ داها گلیشمش بر أورنگینی اولوشدیردی. طیشاریدن تجاری بر شرکت گورونومڭدەكی گونی مانچوریه دمیر یولی شرکت اوزون ییللر بوینجە یالڭزجە اکونومیك فعالیت یوروتمەدی؛ عین زماندە استخبارات طوپلەدی، یرل سیاسی یاپیلری اتکیلەدی و ژاپون یانلیسی آغلر اولوشدیردی. ١٩٣١ ییلنە گلندیگندە شرکت و باغلی قورولوشلری قوزەیدوغو چیندەكی سلاح أورتیمی، مهمات سوقیاتی، عسکری لوژیستیك، مال یاپی و سیاسی دنگەلر حقّندە آیرینتیلی بیلگی طوپلهمشدی. چین اوردوسنڭ قونوشلانما پلانلری، اولاشیم خطلری و عرضی قوشوللرینه ایلیشکین حاضرلانان قاپساملی دوسیەلر کوهنتاڭ اوردوسینڭ ١٨ ایلول صالدیریسنڭ آلت یاپیسنی اولوشدیردی. اشغالڭ آردندن ایسە پروپاغانده فعالیتلری دورەیە صوقولارق ژاپون قامو اوییندە و اولوسلر آراس آلانده صالدیری یی مشروعتمایه چالیشان یایینلر حاضرلاندی. بویلەجە کشف، دەزەنفورماصیون، پروپاغانده و عسکری حرکات تك بر ستراتژیك پلانڭ پارچەلری حالنه گلدی.
١٩٣٧دە چینە یوڭلیك قاپساملی اشغال أوڭجەسندە ژاپون استخبارات فعالیتلری داها دە گەنیشلەدی. تجار، گزگین و آراشدیرمهجی کیملگییله چالیشان اکیپلر یوللری، کوپرولری، صو قایناقلرینی، عسکری تأسیسلری و طوغال قایناقلری آیرینتیلی بیچیمدە هاریتالاندیریرقەن، سیاسی آیریشمالری دریندیرەجك چالیشمەلر یوروتدی و قوقله یوڭتیملرڭ اولوشمسینه زمین حاضرلادی. ژاپونیهنڭ طیشه دونوك عسکری گەنیشلەمسی آنی بر قرارڭ دگل، اوزون ییللرە یایالان پلانلی استخبارات، صیزمه و حاضرلق فعالیتلرینڭ صوڭوجی اولارق شکللندی.
تاریخ تکرار ایدر می؟
ژاپونیهنڭ بوگون استخبارات گوجونی مرکزیتمسی، صاوونمه قپاسیتەسنی خیزله آرتیرمسی، قارشو صالدیری دوقترینینی بەنیمسەمسی، سلاح اخراجاتینی گەنیشلەتمسی و عسکری اتفاقلرینی گوچلندیرمسی برلکدە دگرلندیریلدیگندە آسیهدە گچمشڭ آجی تجربەلرینی خاطرلاتان یڭی بر گوگنلك طارتیشمسینی دە برابرنده گتیرییور. ژاپونیه ایچندە دە یڭی استخبارات قورومینڭ یتکی صینیرلرینڭ بلیرسزلگی، باغیمسز دڭتیم مقانیزمەلرینڭ یترسزلگی و تمل حق و أوزگورلكلر أوزرندەکی اولاسی ایتکیلری قونوسندە جدی اندیشەلر دیلە گتیریلییور.
آسیه خلقلرینڭ حافظهسینده ژاپون میلیتاریزمینڭ بیراقدیغی درین ایزلر، استخبارات فعالیتلرینڭ یالڭزجە بیلگی طوپلامه آراجی اولمادیغنی؛ کیمی زمان صاواشڭ ایلك آدیمی حالنه گلەبیلدیگنی گوسترییور. بو نەدنلە طوقیو یوڭتیمنڭ یڭی گوگنلك یاپیلانمسینی ناصل قوللاناجغی یالڭزجە ژاپونیهنڭ ایچ مسئلەسی دگل، بولگهسال گوگنلك دنگەلری آچیسندن دە یاقیندن ایزلنەجك باشلقلردن بری اولمەیی سوردیرویور.
ژاپونیهدە باش باقان صاناە طاقایجهی حکومتی طرفندن اولوسال استخبارات بوروسینڭ رسما قورولمسی و اولوسال استخبارات قونسیینڭ ایلك طوپلانتیسنڭ گرچكتیریلمسی، أولکه ڭڭ گوگنلك معماریسینده یڭی بر دونمڭ باشلانغیجی اولارق قاییرلرە گچدی. قابینه استخبارات و آراشدیرمه اوفیسینڭ یڭیدن یاپیلاندیریلمسییله اولوشطورولان یڭی قوروم، فرقلی دولت قوروملریندن گلن استخبارات تك مرکزده طوپلەیاجق، “أونملی استخبارات فعالیتلرینی” قوئوردینه ایدەجك و طوغریدن باش باقانڭ باشقانلق ایتدیگی قونسیە دستك ویرەجك. طوقیو یونتیمی عین زماندە ژاپونیهنڭ ایلك اولوسال استخبارات ستراتژیسی أوزرندە دە چالیشمەیە حاضرلانییور. بویلەجە گوگنلك قرارلرینڭ باش باقانلق مرکزلی بر یاپییله یوڭلندیریلمسی هدفلنییور.
صاوونمه بوتچەسنی رقور سویەلرە چیقاران، “قارشو صالدیری قابلیدی” دوقترینینی بەنیمسەیەن، سلاح اخراجاتنە یوڭلیك قیصیتلامالری گەوشەدن و عبد ایلە عسکری انتگراسیونینو درینلەشتیرەن ژاپونیهنڭ آلدیغی گوگنلك آیغیدینی داها دە مرکزیتدیگی یڭی بر آشامەیه اشارت ایدییور. گوگنلك پولیتیقەلرینڭ تك مرکزدن یونەتیلمەسی، استخبارات ایلە عسکری قرار آلمه سورچلرینڭ داها صیقی بیچیمدە بتونمسینی صاغلایاجق بر مقانیزمه الوشطورورقەن، بو دونوشوم آسیهدە تاریخسال حافظەیی دە یڭیدن گوندمە طاشییور.
،اپونیانڭ یاییلماجی گچمشی اینجەلندیگندە عسکری اوپەراسیونلرڭ چوغیلرلرینڭ سهفهد دگل، ییللر أوڭجەسیندن یوروتولن استخبارات فعالیتلرییله باشلادیغی گورولویور. هاریتالاما چالیشمەلری، جغرافی کشفلر، تجاری گیریشیملر، بیلیمسال آراشدیرمەلر و دیپلوماتیك تماسلر چوغی زمان هدف أولکەلرڭ عسکری قپاسیتەسنی، اولاشیم آغلرینی، طوغال قایناقلرینی و سیاسی یاپیسنی آنالیز ایتمك آماجیلە قوللانیلدی. آردندن جاسوسلق فعالیتلری، پروپاغانده اوپەراسیونلری و سیاسی نفوذ چالیشمەلری دورەیە صوقولارق عسکری مداخلەلرڭ زمین حاضرلاندی. ژاپون میلیتاریزمی ایچون استخبارات، صاواشڭ أوڭجی قوت اولارق گورو یاپدی.
صالدیری أوڭجەسی ویری طبانی انشا ایدیلدی
١٨٩٤دە باشلایان برنجی چین-ژاپون صاواشی بو یاقلاشیمڭ ایلك أورنكلریندن بری اولدی. مەیژی رەستوراصیونونڭ آردندن ژاپون گنل قورمایی چین و قورهیی سیستماتیك کشف فعالیتلرینڭ مرکزینە یرلشتیردی. ١٨٧٩-١٨٨٠ ییللرندە چوق صاییدە صوبای سیاحت و اینجەلەمە بهانهسییله چینڭ فرقلی بولگەلرینه گوندریلدی. بو اکیپلر عسکری برلكلرڭ قونوشلاندیغی بولگەلری، لیمانلری، یوللری و عرضی یاپیسنی آیرینتیلی بیچیمدە قید آلتینە آلدی. بیلگیلر داها صوڭرە “قومشو أولکەلرڭ عسکری حاضرلقلری” گبی استخبارات یایینلرینه دونوشتورولدی. ١٨٨٨ ییلندە ایمپاراطورلق عرضی اولچوم قورومینڭ یڭیدن اورغانیزه ایدیلمسییله عسکری هاریتالاما قورومسال بر یاپییه قاووشورقەن، تجارت، صاغلق خدمتلری و کولتورل فعالیتلر گورونومی التنده چالیشان یڭی آغلر اولوشطورولدی. صاواش باشلهدیغندە ژاپون اوردوسی آرتیق قینگ هانەدانلیغینڭ عسکری دوزنی و قوره یاریماداصینڭ جغرافیهسی حقّندە قاپساملی بر ویری طبعانە صاهیپتی.
چیندە عسکری آتاشه اولارق گورو یاپان فوقوصهیما یاصوماصانڭ حاضرلادیغی راپورلرڭ گنل قورمایە اولاشطیریلمسی، قرار آلیجیلرڭ أوڭنە صاواش یانلیسی دگرلندیرمەلرڭ طاشینمسینه قاتقی صاغلادی. سچیجی بیچیمدە فیلترهلەنەن استخبارات راپورلرینڭ سیاسی قرار مقانیزمەسنی اتکیلەدیگی و ژاپونیهنڭ عسکری سچەنگە یوڭلمسینده أونملی رول اوینادیغی دگرلندیریلییور.
دمیر یولی شرکتنڭ گیزلی آژاندهسی
١٩٣١دەكی موقدەن اولایی و آردندن باشلایان مانچوریه اشغالی ایسە “أوڭجە استخبارات” آڭلاییشینڭ داها گلیشمش بر أورنگینی اولوشدیردی. طیشاریدن تجاری بر شرکت گورونومڭدەكی گونی مانچوریه دمیر یولی شرکت اوزون ییللر بوینجە یالڭزجە اکونومیك فعالیت یوروتمەدی؛ عین زماندە استخبارات طوپلەدی، یرل سیاسی یاپیلری اتکیلەدی و ژاپون یانلیسی آغلر اولوشدیردی. ١٩٣١ ییلنە گلندیگندە شرکت و باغلی قورولوشلری قوزەیدوغو چیندەكی سلاح أورتیمی، مهمات سوقیاتی، عسکری لوژیستیك، مال یاپی و سیاسی دنگەلر حقّندە آیرینتیلی بیلگی طوپلهمشدی. چین اوردوسنڭ قونوشلانما پلانلری، اولاشیم خطلری و عرضی قوشوللرینه ایلیشکین حاضرلانان قاپساملی دوسیەلر کوهنتاڭ اوردوسینڭ ١٨ ایلول صالدیریسنڭ آلت یاپیسنی اولوشدیردی. اشغالڭ آردندن ایسە پروپاغانده فعالیتلری دورەیە صوقولارق ژاپون قامو اوییندە و اولوسلر آراس آلانده صالدیری یی مشروعتمایه چالیشان یایینلر حاضرلاندی. بویلەجە کشف، دەزەنفورماصیون، پروپاغانده و عسکری حرکات تك بر ستراتژیك پلانڭ پارچەلری حالنه گلدی.
١٩٣٧دە چینە یوڭلیك قاپساملی اشغال أوڭجەسندە ژاپون استخبارات فعالیتلری داها دە گەنیشلەدی. تجار، گزگین و آراشدیرمهجی کیملگییله چالیشان اکیپلر یوللری، کوپرولری، صو قایناقلرینی، عسکری تأسیسلری و طوغال قایناقلری آیرینتیلی بیچیمدە هاریتالاندیریرقەن، سیاسی آیریشمالری دریندیرەجك چالیشمەلر یوروتدی و قوقله یوڭتیملرڭ اولوشمسینه زمین حاضرلادی. ژاپونیهنڭ طیشه دونوك عسکری گەنیشلەمسی آنی بر قرارڭ دگل، اوزون ییللرە یایالان پلانلی استخبارات، صیزمه و حاضرلق فعالیتلرینڭ صوڭوجی اولارق شکللندی.
تاریخ تکرار ایدر می؟
ژاپونیهنڭ بوگون استخبارات گوجونی مرکزیتمسی، صاوونمه قپاسیتەسنی خیزله آرتیرمسی، قارشو صالدیری دوقترینینی بەنیمسەمسی، سلاح اخراجاتینی گەنیشلەتمسی و عسکری اتفاقلرینی گوچلندیرمسی برلکدە دگرلندیریلدیگندە آسیهدە گچمشڭ آجی تجربەلرینی خاطرلاتان یڭی بر گوگنلك طارتیشمسینی دە برابرنده گتیرییور. ژاپونیه ایچندە دە یڭی استخبارات قورومینڭ یتکی صینیرلرینڭ بلیرسزلگی، باغیمسز دڭتیم مقانیزمەلرینڭ یترسزلگی و تمل حق و أوزگورلكلر أوزرندەکی اولاسی ایتکیلری قونوسندە جدی اندیشەلر دیلە گتیریلییور.
آسیه خلقلرینڭ حافظهسینده ژاپون میلیتاریزمینڭ بیراقدیغی درین ایزلر، استخبارات فعالیتلرینڭ یالڭزجە بیلگی طوپلامه آراجی اولمادیغنی؛ کیمی زمان صاواشڭ ایلك آدیمی حالنه گلەبیلدیگنی گوسترییور. بو نەدنلە طوقیو یوڭتیمنڭ یڭی گوگنلك یاپیلانمسینی ناصل قوللاناجغی یالڭزجە ژاپونیهنڭ ایچ مسئلەسی دگل، بولگهسال گوگنلك دنگەلری آچیسندن دە یاقیندن ایزلنەجك باشلقلردن بری اولمەیی سوردیرویور.
یورم یاپ