خبر مرکزی
موجود گنل سکرەتر آندóنیو گوطەررەسڭ ٣١ آرالق ٢٠٢٦دە ایکنجی بش ییللق دونمینی طاماملایاراك گوروی بیراقاجغی بمدە، یرینه گلەجك اسم بلیرلەمە سورجی توم خیزییله سورویور. یڭی گنل سکرەتر ١ اوجاق ٢٠٢٧دە قولتوغنە اوتوراجق.
سچیم ناصل اشلییور؟ یاسال طایاناق و قورومسال چرچوه
بم گنل سکرەترینڭ سچیمنە ایلیشکین تمل یاسال طایاناق، بم شرطنڭ ١٥. بولومڭدەكی ٩٧. ماده. بو ماده آچیقجە شویله دییور: “گنل سکرەتر، گنل قورول طرفندن، گوگنلك قونسیینڭ توصیهسی أوزرینه آتانیر.” بو دوزنلەمە، گنل سکرەترڭ سربست بر سچیم یاریشییله دگل، گوگنلك قونسیی توصیهسی و گنل قورول اونایندن اولوشان ایکی آشامهلی بر پروصەدورلە بلیرلندیگی آڭلامنە گلییور.
گوگنلك قونسیی توصیه یتکیسنی، گنل قورول ایسە آتامه یتکیسنی قوللانییور. گك اویلامسینده بر آدایڭ توصیه ایدیلەبیلمسی ایچون اڭ آز ٩ “اوت” اویی آلمسی و بش دائمی أویهنڭ (چین، عبد، روسیه، انگلتره، فرانسه) هیچبیریندەن “خیر” (وتو) اویی چیقمامسی گرکییور. بو سیستم، بمنڭ اگەمن اشیتلك ایلکەسنی و گكنڭ اولوسلر آراس باریش و گوگنلك آلانندەکی بویوك گوچ مطابقدی مقانیزمەسنی یانسیتییور.
اویغولاماده، سچیم سورجنی شکللندیرەن برقاچ یازیلی اولمایان گلەنك داها وار:
· بولگهسال روتاسیون ایلکهسی: گنل سکرەترلك گوروی گنللکله آسیه-پاصیفیك، آفریقه، لاتین آمەریقە و قاراییپلەر، طوغو آوروپە ایلە باتی آوروپە و دیگر دولتلر اولمق أوزرە بش بولگه آراسندە دونوشوملی اولارق یوروتولیر.
· بویوك گوچلردن آدای گوسترمەمە گلەنگی: آدایلر، گوگنلك قونسیینڭ بش دائمی أویهسیندن گلمەز.
· آیریجە گنل سکرەتر گنللکله ایکی دونمدن فضله گورو یاپمز و انگلیزجە ایلە فرانسزجەیە حاکم اولمسی بکعلن.
آدایلق سورجی ناصل اشلییور؟ شفافلق رفورملری و پروصەدور
پروصەدورەل اولارق، گنل سکرەتر سچیمی برقاچ قریتیك آشامهدن اولوشویور:
١. آدایلق باش ووریلرینڭ باشلاتیلمسی:
٢٥ قاسم ٢٠٢٥دە، گنل قورول باشقانی توم أویه دولتلرە و گوزلمجیلرە اورتاق بر مکتوب گوندرارك سچیم سورجنی رسما باشلاتدی. آدایلر، مکتوبە یانیت اولارق باش ووریلرینی صوندی. مکتوبده، آدایلرڭ اڭ یوکسك دوزیدە ویریملیلك، یتکینلك و درستلك ستاندارتلرینە صاحب اولمسی گرکدیگی وورغولاندی و أویه أولکەلردن قادین آدایلری أوڭجەلكلندیرمەلری ایستندی.
٢. آدایلرڭ طانیتیمی و اتکیلەشیملی دییالوغلر:
آدایلر، “ویزیون بیان”، ازگەچمیش و فینانسمان قایناقلرینی قامو اویییله پایلاشمق زورندە. نیسان-حزیران ٢٠٢٦ دونمنده آدایلر بمدە دوزنلنن “اتکیلەشیملی دییالوغ” طوپلانتیلرینه قاتیلارق أویه دولتلرڭ و سیویل طوپلوم تمثیلجیلرینڭ صورولرینی یانیطلادی. ٢٣ تموز ٢٠٢٦دە ایسە ٦ آدایڭ قاتیلدیغی بر مناظره دوزنلندی؛ آدایلر بم رفورمی، اولوسلر آراس باریش و سوردیرولەبیلیر قالقینمه گبی آنا باشلقلرده قامو اویی أوڭندە طارتیشدی.
٣. گك گایریرەسمی اویلامالری:
سورجڭ اڭ قریتیك آشامهسیدر. گك، قپالی اوتوروملرده آدایلر ایچون گیزلی “یوقلامه اویلامالری” (ستراو پولل) دوزنلر. بو اویلامالرده هر آدای ایچون “تشویق ایدیجی”، “جایدیریجی” ویا “چکیمسر” اویلری طوپلان. ایلك طورلرده دائمی و گچیجی أویەلر آراسندە آیریم یاپیلمازقەن، صوڭرەکی طورلرده دائمی أویەلر فرقلی رنکلی اوی پوصولەلری قوللانیر. بر آدایڭ گك توصیەسنی آلابیلمسی ایچون اڭ آز ٩ “تشویق” اویی آلمسی و هیچ بر دائمی أویهنڭ “جایدیریجی” اوی قوللانمامسی شرطدر. بو اویلامه سیستمی، ١٩٨٠لرڭ باشنده گکدەکی وتولر نه دنیله یاشانان طیقانیقلكلرڭ آردندن اویغولامەیە قونمشدر.
٤. گنل قورول اونایی:
گك اوی چوقلغییله بر آدای أوزرندە مطابقدە وارارسە، بو آدایی رسما گنل قورولە توصیه ایدر. گنل قورول داها صوڭرە آدایی گنللکله ایبیرلیغییلە ویا آلقیشلا رسما آتار.
٢٠١٥ ییلندە قبول ایدیلن گنل قورول ٦٩/٣٢١ صاییلی قراری، سچیم سورجندە أونملی بر دونوم نقطەسی اولدی. بو قرار، سورجە داها فضله شفافلق، آچیقلق و قاپصاییجیلیك گتیرمش؛ اورتاق باشلانغیچ مکتوبی، آدای لیستەلرینڭ و ویزیون بیانلرینڭ یایینلانمسی ایلە آدایلرله آچیق دییالوغ گبی یڭیلكلری حیاتە گچیرمشدر. آنجق گكنڭ قپالی استشارەلری، یوقلامه اویلامالری و دائمی أویەلرڭ سیاسی حسابلری حالا بویوك أولچودە قپالی قاپیلر آردنده یوروتولمكدە.
٢٠٢٦ یاریسی: ٧ آدای، ٤ قادین، آغیرلق لاتین آمەریقەدە
بو ییلکی یاریشده ٧ آدای بولونویور:
١. میجهەللە باجهەلەت (سیلی) – سیلی اسکی دولت باشقانی، اسکی بم انسان حقلری یوکسك قومیسری و بم قادین بریمی اسکی یوڭتیجیسی.
٢. مارíا فەرناندا اسپینوصا (اکوادور) – اسکی بم گنل قورول باشقانی.
٣. رافاەل گروصصی (آرژانتین) – موجود اولوسلر آراس آطوم انرژیسی آژانسی (ااەا) گنل دیرکتوری.
٤. رەبەجا گرینصپان (قوصته رقعه) – موجود بم تجارت و قالقینمه قونفەرانسی (انجطاد) گنل سکرەتری.
٥. اولرە اطوننو (اوغانده) – اسکی بم گنل سکرەتر یاردیمجیسی.
٦. جارولین رودریگوەس-بیرکەتت (غویانه) – غویانهنڭ بم دائمی تمثیلجیسی.
٧. ماجقی صالل (سەنەگال) – سەنەگال اسکی دولت باشقانی.
بو ٧ آدایدن ٤ی قادین، ٣ی ارکك. دقّت چکیجی بر دیگر نقطه ایسە آدایلرڭ ٦صینین لاتین آمەریقە و قاراییپلەر بولگەسی’ندەن اولمسی. بولگهسال روتاسیون گلەنگنە گورە، صیرەنڭ بو بولگەیە گلدیگی دوشونولییور. زیرا بولگەدن سچیلن صوڭ گنل سکرەتر، ١٩٨٢-١٩٩١ ییللری آراسندە گورو یاپان پرولو ژاویەر پéرز دە جوعéللاردی.
ایلك طور یوقلامه اویلامسی: گرینصپان بر آدیم أوڭدە
بم گوگنلك قونسیی، ٣٠ تموز ٢٠٢٦دە ایلك گایریرەسمی یوقلامه اویلامسینی گرچکلشدیردی. ایدینیلن بیلگیلرە گورە صوڭوچلر شو شکلدە اولوشدی:
· رەبەجا گرینصپان ١٠ “تشویق”، ١ “جایدیریجی” و ٤ “چکیمسر” اوی آلدی.
· جارولین رودریگوەس-بیرکەتت ٩ “تشویق” اویی طوپلەدی.
· رافاەل گروصصی ایسە ٧ “تشویق” اویوندە قالدی.
رەبەجا گرینصپان ایلك طورده گچیجی اولارق أوڭە چیقتی. آنجق “جایدیریجی” اویلر دائمی أویەلردن برینە عائد اولمادیغی سورجە آدای ایچون وتو آڭلامی طاشیمییور. دیپلوماتیك قایناقلر، ایلك طور صوڭوچلرینڭ گك نزدنده هنوز بر “ازلاشی” اولوشمادیغنی گوسترمسیندن أوتوری أوڭمزدەکی گونلردە بردن فضله اویلامه طرؤ یاپیلابیلەجگینی بلیرتییور.
گلەنكسال اولارق سچیم سورجنڭ ایلول صوڭی ویا اکیم باشنده تماملانمەسی بکلنییور.
چینڭ بلیرلەجی رولی: درت “سرت قریتر”
چین، بم گوگنلك قونسیینڭ بش دائمی أویهسیندن بری اولارق سچیم سورجندە وتو یتکیسینه صاحب و بو نەدنلە کلید بر آقتور قونومندە.
چین، اویلاماده آدایلرڭ بیریسال نیتەلیکلەرینە أونم ویریركن عین زماندە گلیشمكدە اولان أولکەلرڭ چیقارلرینی و بم رفورمینڭ طوغری یوڭینو قورومەیە أوزن گوسترییور.
٢٦ مایس ٢٠٢٦دە، چین قومونیست پارتیسی مرکز سیاسی بورو أویەسی و طیش ایشلری باقانی وانك یی، بم گوگنلك قونسیینڭ یوکسك دوزیلی طوپلانتیسینه باشقانلق ایتدكدن صوڭرە یڭی گنل سکرەترڭ طاشیمسی گرکن نیتەلیکلەرە ایلیشکین چینڭ گوروشلرینی آچیقلادی.
چین، یڭی گنل سکرەترڭ اڭ آز درت “سرت قریترە” اویغون اولمسی گرکدیگنی بلیرتدی:
١. بم شرطنڭ آماچ و ایلکەلرینه صیقی صیقییه باغلیلق: آدای، بم شردینی صاوونمه قونوسندە قرارلی اولملیدر.
٢. زنکین سیاسی و دیپلوماتیك دڭەییم ایلە گوچلی قوئوردیناسیون بجریسی: آدای، قاپساملی بر سیاسی و دیپلوماتیك کچمشه و أوستون قوئوردیناسیون یەتەنەکلەرینە صاحب اولملیدر.
٣. طرفسزلق و أوزللکله گلیشمەكدەكی أولکەلرڭ چیقارلرینه حساسیت: آدای، قریتیك قونولردە عادل طاورانملی و گلیشمەكدەكی أولکەلرڭ چیقار و طلبلرینه أوزل أونم ویرملیدر.
٤. بم رفورمینڭ طوغری یوڭینو قاورامه: آدای، بم رفورمینڭ طوغری استقامدینی بلیرلەیەبیلملی و تشکیلاتڭ چالیشمه ویریملیلكینی آرتیرابیلملیدر.
وانك یی بو درت قریتری شو سوزلرلە ازەتلەدی: “شرطە باغلیلق، أوستون یتکینلك، طرفسزلق و گورو بیلینجی.”
چینڭ تمل طوروشی
پروصەدور بویودنده چین، سچیم سورجندە بم شرط، گنل قورول قرارلری و گك بلگەلرینده بلیرتیلن قوراللرە صیقی صیقییه اویولمسی گرکدیگنی وورغولییور.
قاسم ٢٠٢٥دە چینڭ بم دائمی تمثیلجی یاردیمجیسی گەنگ صهوانگ، گنل قورولدەكی قونوشمەسندە أویه أولکەلرڭ موجود اشلەیەن اصوللرە باغلی قالمسی گرکدیگنی بلیرتمش و موجود سیستمڭ طیشنە چیقمهنڭ ویا یاپای آیریملر یاراتمانڭ سچیم سورجنی سکتەیە اوغراتاجغی اویاریسندە بولونمشدی.
پرنسیپ بویودنده ایسە چین، گلیشمەكدەكی أولکەلرڭ تمثیل ادیلەبیلیرلیغینی گوگنجە آلتینە آلمق ایچون بولگهسال روتاسیون گلەنگینڭ دوام ایتمسیندن یانه اولدیغنی افاده ایدییور. آیریجە آدایڭ چوق طرفلیلق ایلکهسینه و بم شرطنڭ اوتوریتهسینه صادق قالمسی گركدیگینڭ آلتینی چیزییور.
چین آچیسندن بم گنل سکرەتری سچیمی، یالڭزجە بر لیدر بلیرلەمە سورجی دگل، عین زماندە پکینڭ صوڭ ییللردە أوڭە چیقاردیغی کرهسال یونەتیشیم اینیسییاتیفی ویزیونینڭ دە أونملی بر صیناوی نیتهلیغینده گورولویور.
چین، اولوسلر آراس سیستمده تك طرفلی یاقلاشیملر یرینه بم مرکزلی چوق طرفلیلگی گوچلندیرمەیی، گلیشمكدە اولان أولکەلرڭ اولوسلر آراس قرار آلمه مقانیزمەلریدەكی تمثیلینی آرتیرمایی و کرهسال یونەتیشیمین داها عادل و قاپصاییجی حاله گتیریلمسینی صاوونییور. بو چرچوەدە پکین، یڭی گنل سکرەترڭ بم شرطنڭ اوتوریتەسنی قورویان، گلیشمكدە اولان أولکەلرڭ طلبلرینه دویارلی، اولوسلر آراس حقوقی اساس آلان و أورگوتڭ رفورمینو أویه دولتلر آراسندە گڭیش ازلاشی تملندە یوروتەبیلەجك بر اسم اولمەسنی دستکلییور. چینلی یتکیلیلرە گورە بویله بر یاقلاشیم، بمنڭ کرهسال یونەتیشیمدەکی مرکزی رولینڭ گوچلندیریلمەسی و اولوسلر آراس سیستمڭ داها دنگهلی بر یاپییه قاووشطورولمسی آچیسندن قریتیك أونم طاشییور.
مقانیزمهنڭ قراقتریستیگی و رفورم طارتیشمالری
بم گنل سکرەتری سچیم مقانیزمهسنڭ تمل أوزللگی، بیچیمسال اولارق گنل قورولە طایانمسینه رغمًا سیاسی آغیرلغڭ گك توصیهسینده یوغونمسیدر.
بو سیستمڭ تاصاریم منطغی، بمنڭ بر “دنیا حکومت” اولمادیغی و گنل سکرەترڭ دە “دنیا باشقانی” دگل، بویوك گوچلر آراسندە اصغری بر مطابقدی صاغلایابیلەن بر “قوئوردیناتور” اولمسی گرکدیگی آڭلاییشنە طایانییور. موجود سیستم، ماقسیموم سیاسی سفربرلكدن زیاده اصغری سیاسی طیشلانمایی هدفلییور.
بویوك گوچلرڭ قبول ایدیلەبیلیرلگی، بمنڭ ایشلوساللگی ایچون فعلی بر زورونلیلق. أورنگین باریشی قورومه اوپەراسیونلری، یاپدیریم اویغولامەلری و ارابولجولك فعالیتلری، بویوك گوچلرڭ اڭ آزندن اصغری دوزیدە ایش برلگینه باغلی. طولاییسیله گكنڭ توصیه یتکیسی، سورجڭ آچیقلكینی صینیرلاسە دە، گنل سکرەترڭ گورو سورەسی بوینجە چالیشابیلمسی ایچون گرکلی سیاسی زمین حاضرلییور.
آنجق بو مقانیزمه، سورکلی اولارق رفورم طلبلرییله دە قارشو قارشییه. ٢٠١٥دن بو یانه یاپیلان شفافلق رفورملری سورجە اولوملی قاتقیلر صاغلامش اولسە دە، گكنڭ قپالی استشارەلری و دائمی أویەلرڭ سیاسی ترجیحلری گبی قریتیك آشامەلر حالا قپالی قاپیلر آردنده یوروتولمكدە. گرچکجی گوچ دنگەلری ایلە سورجڭ شفافلگی آراسندە داها ایی بر دنگه قورولمسی، گلەجکدەکی رفورملرڭ اڭ أونملی هدفلریندن بری اولمەیە دوام ایدییور.
موجود گنل سکرەتر آندóنیو گوطەررەسڭ ٣١ آرالق ٢٠٢٦دە ایکنجی بش ییللق دونمینی طاماملایاراك گوروی بیراقاجغی بمدە، یرینه گلەجك اسم بلیرلەمە سورجی توم خیزییله سورویور. یڭی گنل سکرەتر ١ اوجاق ٢٠٢٧دە قولتوغنە اوتوراجق.
سچیم ناصل اشلییور؟ یاسال طایاناق و قورومسال چرچوه
بم گنل سکرەترینڭ سچیمنە ایلیشکین تمل یاسال طایاناق، بم شرطنڭ ١٥. بولومڭدەكی ٩٧. ماده. بو ماده آچیقجە شویله دییور: “گنل سکرەتر، گنل قورول طرفندن، گوگنلك قونسیینڭ توصیهسی أوزرینه آتانیر.” بو دوزنلەمە، گنل سکرەترڭ سربست بر سچیم یاریشییله دگل، گوگنلك قونسیی توصیهسی و گنل قورول اونایندن اولوشان ایکی آشامهلی بر پروصەدورلە بلیرلندیگی آڭلامنە گلییور.
گوگنلك قونسیی توصیه یتکیسنی، گنل قورول ایسە آتامه یتکیسنی قوللانییور. گك اویلامسینده بر آدایڭ توصیه ایدیلەبیلمسی ایچون اڭ آز ٩ “اوت” اویی آلمسی و بش دائمی أویهنڭ (چین، عبد، روسیه، انگلتره، فرانسه) هیچبیریندەن “خیر” (وتو) اویی چیقمامسی گرکییور. بو سیستم، بمنڭ اگەمن اشیتلك ایلکەسنی و گكنڭ اولوسلر آراس باریش و گوگنلك آلانندەکی بویوك گوچ مطابقدی مقانیزمەسنی یانسیتییور.
اویغولاماده، سچیم سورجنی شکللندیرەن برقاچ یازیلی اولمایان گلەنك داها وار:
· بولگهسال روتاسیون ایلکهسی: گنل سکرەترلك گوروی گنللکله آسیه-پاصیفیك، آفریقه، لاتین آمەریقە و قاراییپلەر، طوغو آوروپە ایلە باتی آوروپە و دیگر دولتلر اولمق أوزرە بش بولگه آراسندە دونوشوملی اولارق یوروتولیر.
· بویوك گوچلردن آدای گوسترمەمە گلەنگی: آدایلر، گوگنلك قونسیینڭ بش دائمی أویهسیندن گلمەز.
· آیریجە گنل سکرەتر گنللکله ایکی دونمدن فضله گورو یاپمز و انگلیزجە ایلە فرانسزجەیە حاکم اولمسی بکعلن.
آدایلق سورجی ناصل اشلییور؟ شفافلق رفورملری و پروصەدور
پروصەدورەل اولارق، گنل سکرەتر سچیمی برقاچ قریتیك آشامهدن اولوشویور:
١. آدایلق باش ووریلرینڭ باشلاتیلمسی:
٢٥ قاسم ٢٠٢٥دە، گنل قورول باشقانی توم أویه دولتلرە و گوزلمجیلرە اورتاق بر مکتوب گوندرارك سچیم سورجنی رسما باشلاتدی. آدایلر، مکتوبە یانیت اولارق باش ووریلرینی صوندی. مکتوبده، آدایلرڭ اڭ یوکسك دوزیدە ویریملیلك، یتکینلك و درستلك ستاندارتلرینە صاحب اولمسی گرکدیگی وورغولاندی و أویه أولکەلردن قادین آدایلری أوڭجەلكلندیرمەلری ایستندی.
٢. آدایلرڭ طانیتیمی و اتکیلەشیملی دییالوغلر:
آدایلر، “ویزیون بیان”، ازگەچمیش و فینانسمان قایناقلرینی قامو اویییله پایلاشمق زورندە. نیسان-حزیران ٢٠٢٦ دونمنده آدایلر بمدە دوزنلنن “اتکیلەشیملی دییالوغ” طوپلانتیلرینه قاتیلارق أویه دولتلرڭ و سیویل طوپلوم تمثیلجیلرینڭ صورولرینی یانیطلادی. ٢٣ تموز ٢٠٢٦دە ایسە ٦ آدایڭ قاتیلدیغی بر مناظره دوزنلندی؛ آدایلر بم رفورمی، اولوسلر آراس باریش و سوردیرولەبیلیر قالقینمه گبی آنا باشلقلرده قامو اویی أوڭندە طارتیشدی.
٣. گك گایریرەسمی اویلامالری:
سورجڭ اڭ قریتیك آشامهسیدر. گك، قپالی اوتوروملرده آدایلر ایچون گیزلی “یوقلامه اویلامالری” (ستراو پولل) دوزنلر. بو اویلامالرده هر آدای ایچون “تشویق ایدیجی”، “جایدیریجی” ویا “چکیمسر” اویلری طوپلان. ایلك طورلرده دائمی و گچیجی أویەلر آراسندە آیریم یاپیلمازقەن، صوڭرەکی طورلرده دائمی أویەلر فرقلی رنکلی اوی پوصولەلری قوللانیر. بر آدایڭ گك توصیەسنی آلابیلمسی ایچون اڭ آز ٩ “تشویق” اویی آلمسی و هیچ بر دائمی أویهنڭ “جایدیریجی” اوی قوللانمامسی شرطدر. بو اویلامه سیستمی، ١٩٨٠لرڭ باشنده گکدەکی وتولر نه دنیله یاشانان طیقانیقلكلرڭ آردندن اویغولامەیە قونمشدر.
٤. گنل قورول اونایی:
گك اوی چوقلغییله بر آدای أوزرندە مطابقدە وارارسە، بو آدایی رسما گنل قورولە توصیه ایدر. گنل قورول داها صوڭرە آدایی گنللکله ایبیرلیغییلە ویا آلقیشلا رسما آتار.
٢٠١٥ ییلندە قبول ایدیلن گنل قورول ٦٩/٣٢١ صاییلی قراری، سچیم سورجندە أونملی بر دونوم نقطەسی اولدی. بو قرار، سورجە داها فضله شفافلق، آچیقلق و قاپصاییجیلیك گتیرمش؛ اورتاق باشلانغیچ مکتوبی، آدای لیستەلرینڭ و ویزیون بیانلرینڭ یایینلانمسی ایلە آدایلرله آچیق دییالوغ گبی یڭیلكلری حیاتە گچیرمشدر. آنجق گكنڭ قپالی استشارەلری، یوقلامه اویلامالری و دائمی أویەلرڭ سیاسی حسابلری حالا بویوك أولچودە قپالی قاپیلر آردنده یوروتولمكدە.
٢٠٢٦ یاریسی: ٧ آدای، ٤ قادین، آغیرلق لاتین آمەریقەدە
بو ییلکی یاریشده ٧ آدای بولونویور:
١. میجهەللە باجهەلەت (سیلی) – سیلی اسکی دولت باشقانی، اسکی بم انسان حقلری یوکسك قومیسری و بم قادین بریمی اسکی یوڭتیجیسی.
٢. مارíا فەرناندا اسپینوصا (اکوادور) – اسکی بم گنل قورول باشقانی.
٣. رافاەل گروصصی (آرژانتین) – موجود اولوسلر آراس آطوم انرژیسی آژانسی (ااەا) گنل دیرکتوری.
٤. رەبەجا گرینصپان (قوصته رقعه) – موجود بم تجارت و قالقینمه قونفەرانسی (انجطاد) گنل سکرەتری.
٥. اولرە اطوننو (اوغانده) – اسکی بم گنل سکرەتر یاردیمجیسی.
٦. جارولین رودریگوەس-بیرکەتت (غویانه) – غویانهنڭ بم دائمی تمثیلجیسی.
٧. ماجقی صالل (سەنەگال) – سەنەگال اسکی دولت باشقانی.
بو ٧ آدایدن ٤ی قادین، ٣ی ارکك. دقّت چکیجی بر دیگر نقطه ایسە آدایلرڭ ٦صینین لاتین آمەریقە و قاراییپلەر بولگەسی’ندەن اولمسی. بولگهسال روتاسیون گلەنگنە گورە، صیرەنڭ بو بولگەیە گلدیگی دوشونولییور. زیرا بولگەدن سچیلن صوڭ گنل سکرەتر، ١٩٨٢-١٩٩١ ییللری آراسندە گورو یاپان پرولو ژاویەر پéرز دە جوعéللاردی.
ایلك طور یوقلامه اویلامسی: گرینصپان بر آدیم أوڭدە
بم گوگنلك قونسیی، ٣٠ تموز ٢٠٢٦دە ایلك گایریرەسمی یوقلامه اویلامسینی گرچکلشدیردی. ایدینیلن بیلگیلرە گورە صوڭوچلر شو شکلدە اولوشدی:
· رەبەجا گرینصپان ١٠ “تشویق”، ١ “جایدیریجی” و ٤ “چکیمسر” اوی آلدی.
· جارولین رودریگوەس-بیرکەتت ٩ “تشویق” اویی طوپلەدی.
· رافاەل گروصصی ایسە ٧ “تشویق” اویوندە قالدی.
رەبەجا گرینصپان ایلك طورده گچیجی اولارق أوڭە چیقتی. آنجق “جایدیریجی” اویلر دائمی أویەلردن برینە عائد اولمادیغی سورجە آدای ایچون وتو آڭلامی طاشیمییور. دیپلوماتیك قایناقلر، ایلك طور صوڭوچلرینڭ گك نزدنده هنوز بر “ازلاشی” اولوشمادیغنی گوسترمسیندن أوتوری أوڭمزدەکی گونلردە بردن فضله اویلامه طرؤ یاپیلابیلەجگینی بلیرتییور.
گلەنكسال اولارق سچیم سورجنڭ ایلول صوڭی ویا اکیم باشنده تماملانمەسی بکلنییور.
چینڭ بلیرلەجی رولی: درت “سرت قریتر”
چین، بم گوگنلك قونسیینڭ بش دائمی أویهسیندن بری اولارق سچیم سورجندە وتو یتکیسینه صاحب و بو نەدنلە کلید بر آقتور قونومندە.
چین، اویلاماده آدایلرڭ بیریسال نیتەلیکلەرینە أونم ویریركن عین زماندە گلیشمكدە اولان أولکەلرڭ چیقارلرینی و بم رفورمینڭ طوغری یوڭینو قورومەیە أوزن گوسترییور.
٢٦ مایس ٢٠٢٦دە، چین قومونیست پارتیسی مرکز سیاسی بورو أویەسی و طیش ایشلری باقانی وانك یی، بم گوگنلك قونسیینڭ یوکسك دوزیلی طوپلانتیسینه باشقانلق ایتدكدن صوڭرە یڭی گنل سکرەترڭ طاشیمسی گرکن نیتەلیکلەرە ایلیشکین چینڭ گوروشلرینی آچیقلادی.
چین، یڭی گنل سکرەترڭ اڭ آز درت “سرت قریترە” اویغون اولمسی گرکدیگنی بلیرتدی:
١. بم شرطنڭ آماچ و ایلکەلرینه صیقی صیقییه باغلیلق: آدای، بم شردینی صاوونمه قونوسندە قرارلی اولملیدر.
٢. زنکین سیاسی و دیپلوماتیك دڭەییم ایلە گوچلی قوئوردیناسیون بجریسی: آدای، قاپساملی بر سیاسی و دیپلوماتیك کچمشه و أوستون قوئوردیناسیون یەتەنەکلەرینە صاحب اولملیدر.
٣. طرفسزلق و أوزللکله گلیشمەكدەكی أولکەلرڭ چیقارلرینه حساسیت: آدای، قریتیك قونولردە عادل طاورانملی و گلیشمەكدەكی أولکەلرڭ چیقار و طلبلرینه أوزل أونم ویرملیدر.
٤. بم رفورمینڭ طوغری یوڭینو قاورامه: آدای، بم رفورمینڭ طوغری استقامدینی بلیرلەیەبیلملی و تشکیلاتڭ چالیشمه ویریملیلكینی آرتیرابیلملیدر.
وانك یی بو درت قریتری شو سوزلرلە ازەتلەدی: “شرطە باغلیلق، أوستون یتکینلك، طرفسزلق و گورو بیلینجی.”
چینڭ تمل طوروشی
پروصەدور بویودنده چین، سچیم سورجندە بم شرط، گنل قورول قرارلری و گك بلگەلرینده بلیرتیلن قوراللرە صیقی صیقییه اویولمسی گرکدیگنی وورغولییور.
قاسم ٢٠٢٥دە چینڭ بم دائمی تمثیلجی یاردیمجیسی گەنگ صهوانگ، گنل قورولدەكی قونوشمەسندە أویه أولکەلرڭ موجود اشلەیەن اصوللرە باغلی قالمسی گرکدیگنی بلیرتمش و موجود سیستمڭ طیشنە چیقمهنڭ ویا یاپای آیریملر یاراتمانڭ سچیم سورجنی سکتەیە اوغراتاجغی اویاریسندە بولونمشدی.
پرنسیپ بویودنده ایسە چین، گلیشمەكدەكی أولکەلرڭ تمثیل ادیلەبیلیرلیغینی گوگنجە آلتینە آلمق ایچون بولگهسال روتاسیون گلەنگینڭ دوام ایتمسیندن یانه اولدیغنی افاده ایدییور. آیریجە آدایڭ چوق طرفلیلق ایلکهسینه و بم شرطنڭ اوتوریتهسینه صادق قالمسی گركدیگینڭ آلتینی چیزییور.
چین آچیسندن بم گنل سکرەتری سچیمی، یالڭزجە بر لیدر بلیرلەمە سورجی دگل، عین زماندە پکینڭ صوڭ ییللردە أوڭە چیقاردیغی کرهسال یونەتیشیم اینیسییاتیفی ویزیونینڭ دە أونملی بر صیناوی نیتهلیغینده گورولویور.
چین، اولوسلر آراس سیستمده تك طرفلی یاقلاشیملر یرینه بم مرکزلی چوق طرفلیلگی گوچلندیرمەیی، گلیشمكدە اولان أولکەلرڭ اولوسلر آراس قرار آلمه مقانیزمەلریدەكی تمثیلینی آرتیرمایی و کرهسال یونەتیشیمین داها عادل و قاپصاییجی حاله گتیریلمسینی صاوونییور. بو چرچوەدە پکین، یڭی گنل سکرەترڭ بم شرطنڭ اوتوریتەسنی قورویان، گلیشمكدە اولان أولکەلرڭ طلبلرینه دویارلی، اولوسلر آراس حقوقی اساس آلان و أورگوتڭ رفورمینو أویه دولتلر آراسندە گڭیش ازلاشی تملندە یوروتەبیلەجك بر اسم اولمەسنی دستکلییور. چینلی یتکیلیلرە گورە بویله بر یاقلاشیم، بمنڭ کرهسال یونەتیشیمدەکی مرکزی رولینڭ گوچلندیریلمەسی و اولوسلر آراس سیستمڭ داها دنگهلی بر یاپییه قاووشطورولمسی آچیسندن قریتیك أونم طاشییور.
مقانیزمهنڭ قراقتریستیگی و رفورم طارتیشمالری
بم گنل سکرەتری سچیم مقانیزمهسنڭ تمل أوزللگی، بیچیمسال اولارق گنل قورولە طایانمسینه رغمًا سیاسی آغیرلغڭ گك توصیهسینده یوغونمسیدر.
بو سیستمڭ تاصاریم منطغی، بمنڭ بر “دنیا حکومت” اولمادیغی و گنل سکرەترڭ دە “دنیا باشقانی” دگل، بویوك گوچلر آراسندە اصغری بر مطابقدی صاغلایابیلەن بر “قوئوردیناتور” اولمسی گرکدیگی آڭلاییشنە طایانییور. موجود سیستم، ماقسیموم سیاسی سفربرلكدن زیاده اصغری سیاسی طیشلانمایی هدفلییور.
بویوك گوچلرڭ قبول ایدیلەبیلیرلگی، بمنڭ ایشلوساللگی ایچون فعلی بر زورونلیلق. أورنگین باریشی قورومه اوپەراسیونلری، یاپدیریم اویغولامەلری و ارابولجولك فعالیتلری، بویوك گوچلرڭ اڭ آزندن اصغری دوزیدە ایش برلگینه باغلی. طولاییسیله گكنڭ توصیه یتکیسی، سورجڭ آچیقلكینی صینیرلاسە دە، گنل سکرەترڭ گورو سورەسی بوینجە چالیشابیلمسی ایچون گرکلی سیاسی زمین حاضرلییور.
آنجق بو مقانیزمه، سورکلی اولارق رفورم طلبلرییله دە قارشو قارشییه. ٢٠١٥دن بو یانه یاپیلان شفافلق رفورملری سورجە اولوملی قاتقیلر صاغلامش اولسە دە، گكنڭ قپالی استشارەلری و دائمی أویەلرڭ سیاسی ترجیحلری گبی قریتیك آشامەلر حالا قپالی قاپیلر آردنده یوروتولمكدە. گرچکجی گوچ دنگەلری ایلە سورجڭ شفافلگی آراسندە داها ایی بر دنگه قورولمسی، گلەجکدەکی رفورملرڭ اڭ أونملی هدفلریندن بری اولمەیە دوام ایدییور.
یورم یاپ