ناگاصاقی آطوم بومبەسی موزەسی، ژاپونیەدە سرگیلرنده “نهنجیڭ قاطلیامی” افادەسنی حالا قوللانان آز صاییدەكی قامو قورومندن بری اولارق بیلنییور. آنجق موزه یوڭتیمنڭ ٢٨ تموزدە آچیقلادیغی یڭی سرگی پلاننە گورە، گلەجك ییل مارت عیندن اعتبارا بو افاده “نهنجیڭ اولایی” اولارق دگیشتیریلەجك.
ناگاصاقی بلدیەسی، دگیشیكلكڭ آماجنڭ موزەدەكی افادەلری ژاپونیەدە قوللانیلان رسمی ترمینولوژی و یایغین تاریخ درس کتابلرییله اویوملی حاله گتیرمك اولدیغنی صاوونییور.
آنجق قرار، ژاپونیەنڭ صاواش گچمشنە ایلیشکین طارتیشمالری یڭیدن آلولندیردی. نهنجیڭ قاطلیامی، ژاپون اوردوسنڭ ١٩٣٧دە چینڭ نهنجیڭ کندینی اشغالی صیرەسندە گرچکلشدیردیگی و چوق صاییدە سیویل ایلە صاواش اسیرنڭ أولدورولدوغی تاریخسال بر اولای اولارق قبول ایدیلییور. ژاپونیەنڭ صاواش صوچلرنی اله آلان طوقیو اوزاق طوغو اولوسلر آراس عسکری جزا محکمەسی دە نانژینگدەکی قاطلیامه ایلیشکین حکملرده بولوندی.
اوزمانلر، “قاطلیام” افادەسنڭ “اولای” شکلنده دگیشتیریلمسنڭ، یاشانانلرڭ نیتەلیگینی و قاپسامینی بلیرسزلەشتیرەجگنە دقّت چکییور.
طارتیشمانڭ مرکزندە موزەنڭ سرگیلری وار
ناگاصاقی آطوم بومبەسی موزەسی، ١٩٩٦ ییلندە آطوم بومبەسنڭ دوشدوغی بولگەنڭ یاقیننده آچیلدی. موزەنڭ أوچنجی سرگی صالوننده یر آلان “چین-ژاپون صاواشی و پاصیفیك صاواشی” باشلقلی قرونولوژیك بولوم، ژاپونیەنڭ ١٩٣١-١٩٤٥ آراسندەکی صاواش تاریخینی انلادییوردی.
موجود زمان چیزلگەسینده ١٩٣٧ ییلنە ایلیشکین بولومده، “آرالق: نهنجیڭ اشغال ایدیلدی؛ بر قاطلیام یاشاندی” افادەسی یر آلییور. بو بولومده آیریجە ژاپون عسکرلرینڭ چینلی سیویللری قونترول التنده طوتدوغینی گوسترن گورونتولر بولونویور.
آنجق موزەنڭ سرگیلری داها قورولوش آشامەسیندن اعتبارا سیاسی طارتیشمالرڭ اوداغنده یر آلدی.
صاغجی غروپلرڭ باصقیسی ییللردر سورویور
ناگاصاقی انسان حقلری و باریش موزەسی باشقانی نوبورو صاقییامەیە گورە، موزەنڭ ایلك سرگی پلانلرنده نهنجیڭ قاطلیامی، ٧٣١. برلك و ژاپون اوردوسنڭ صاواش دونمڭدەكی “قونفور قادینلری” سیستمییله ایلگیلی فوطوغرافلرە دە یر ویریلمسی دوشونولییوردی.
آنجق موزه آچیل أوڭجە موحافازاقار ملّت وکیللری و صاغجی غروپلرڭ باصقیسی آرتدی. بونڭ أوزرینه ناگاصاقی بلدیەسی، نهنجیڭ قاطلیامینی گوسترن بر فوطوغرافڭ یرینه ژاپون برلكلرنڭ نانژینگە گیریشینی گوسترن بر فوطوغراف قونولاجغینی آچیقلادی.
قرار، ایلریجی غروپلرڭ تپکیسینه نەدن اولدی. طارتیشمالرڭ آردندن موزەده قوللانیلان گورونتولرڭ ایچریگنده یڭیدن دگیشیكلگە گیتیلدی.
موزەنڭ آچیلدیغی دونمدە صاغجی غروپلرڭ پروتستولری دە یوغونلاشدی. ناگاصاقی بلدیەسی و موزه چورەسندە گوستریلر دوزنلندی. عین ییل قورولان و کندیسنی آطوم بومبەسی سرگیلرنڭ “دوزلتیلمسنی” صاوونان بر غروپ ایسە موزەیە قارشو دعوا آچدی.
باصقیلرڭ آرتمسی أوزرینه بلدیه یونتیمی، ایلگیلی فوطوغراف، متن و ویدیو ماتریاللرنڭ سرگیدن چیقاریلاجغینی دویوردی.
“نهنجیڭ قاطلیامی” افادەسی ییللردر طارتیشیلییور
طارتیشمه صوڭرەکی ییللردە دە صوڭە ارمەدی. ٢٠٢٠دە سوز قونوسی غروبڭ باشقانی ماصامیتسو اوهتهنایب، موزەیی زیارت ایدرك سرگیلرده “نهنجیڭ قاطلیامی” افادەسنڭ قوللانیللانیلمسینه اعتراض ایتدی و دگیشیکلك طلبندە بولوندی.
بوڭا قارشیلق ناگاصاقی انسان حقلری و باریش موزەسینڭ دە آرالرندە بولوندیغی ٢٠ قورولوش، موزەدەكی تاریخی آڭلاتیمڭ قورونمسی آماجیلە بر آرایە گلدی. غروپ، ناگاصاقی بلدیەسیندن “نهنجیڭ قاطلیامی” افادەسنڭ سرگیلرده قوللانیلمایە دوام ایتمەسنی ایستەدی.
طارتیشمانڭ تملندە ایسە ژاپونیەنڭ صاواش گچمشنڭ ناصل آڭلاتیلمسی گرکدیگی صوروسی بولونویور.
یڭی سرگی پلانی طارتیشمایی یڭیدن آلولندیردی
گچن ییل صوڭ بهارنده ناگاصاقی بلدیەسی، موزەنڭ سرگیلرنڭ یڭیلەنلنمسینه ایلیشکین آیرینتیلی بر آرا راپور حاضرلادی.
راپوردە، موجود زمان چیزلگەسینده یر آلان “نهنجیڭ اشغال ایدیلدی؛ بر قاطلیام یاشاندی” افادەسنڭ، “نهنجیڭ اولایی، چوق صاییدە سیویل و صاواش اسیرنڭ أولدورولدوغی اولای” شکلنده دگیشتیریلمسی أوڭریلدی.
بو أوڭری، ایلریجی غروپلرڭ تپکیسینه یول آچدی. بر سیویل طوپلوم قورولوشنڭ تمثیلجیسی، ژاپونیەنڭ صاواش دونمڭدەكی صالدیرغانلقینی گری پلانە ادان بر سرگی آڭلاییشنڭ اولوسلر آراس قامو اویی طرفندن قبول ایدیلمەسنڭ زور اولاجغنی بلیرتدی.
بونڭله برلکدە، بلدیەنڭ وطنداشلردن گلن گوروشلری دگرلەنلندیردیگی پلاتفورمده، نهنجیڭ قاطلیامینڭ تاریخسال گرچكلكینی صورغولایان گوروشلرە دە یر ویریلدی.
سوز قونوسی گوروشده، نهنجیڭ قاطلیامینه ایلیشکین قانت بولونمدیغی و اولایڭ چین ویا عبد حکومتلرنڭ پروپاغاندەسی اولدیغی أوڭە سورولدی. آنجق بو ادّعالر تاریخچیلر و صاواش دونمی قیدلری آچیسندن گڭیش أولچودە قبول گورن تاریخسال آڭلاتییله أورتوشمییور.
موزەدەكی زمان چیزلگەسی قالدیریلاجق
ناگاصاقی بلدیەسی بو ییل مارت آیندە سرگی ینیلەمە پلاننی کسینلەشتیردی.
پلان قاپسامندە أوزللکله أوچنجی سرگی صالوننده أونملی دگیشیکلکلر یاپیلاجق. “چین-ژاپون صاواشی و پاصیفیك صاواشی” باشلقلی اوزون زمان چیزلگەسنڭ قالدیریلمسی و یرینه ایکی دنیا صاواشینی اله آلان فرقلی بر سرگی دوزننڭ اولوشدیرولمسی پلانلانییور.
ناگاصاقی انسان حقلری و باریش موزەسی باشقانی صاقییامه ایسە بو دگیشیكلگە قارشو چیقییور.
صاقییامه، صاواش دونمنە ایلیشکین قرونولوژیك آڭلاتیمڭ قالدیریلمسنڭ أوزللکله گنچ زیارتجیلرڭ ژاپونیەنڭ صاواش تاریخینی بر بتون اولارق عنمسنی زورلاشطیراجغینی بلیرتییور.
موجود زمان چیزلگەسینده ژاپونیەنڭ چینە یوڭلیك صالدیریلرینڭ فرقلی آشامەلرنە ایلیشکین قیدلر بولونویور. بونلر آراسندە ١٩٣٧دە لوگوو کوپروسی اولایینڭ آردندن چینله صاواشڭ باشلامسی، ژاپون اوچاقلرنڭ نانژینگی بومبالامسی و آرالق آیندە نانژینگڭ اشغالی ایلە قاطلیامین گرچكلەشدیگنە ایلیشکین افادەلر یر آلییور.
“صالدیرغانلق تاریخی سیلینمەملی”
صاقییامەیە گورە سرگیده یاپیلمسی پلانلانان دگیشیکلکلر، ژاپونیەنڭ صاواش گچمشنە ایلیشکین سیاسی طارتیشمانڭ یڭی بر آشامەسنی اولوشدیرویور.
صاقییامه، أوزللکله گنچ ژاپونلرڭ أولکەلرینڭ آسیەدەكی صاواشلری و اشغاللری قونوسندە یترلی بیلگی یە صاحب اولمادیغنی صاوونییور. ناگاصاقی انسان حقلری و باریش موزەسنی زیارت ایدن گنچلرڭ مساژلرنڭ دە بو گوروشی دستکلەدیگڭی بلیرتییور.
اوڭا گورە، ژاپونیەنڭ یالڭزجە آطوم بومبەلرنڭ هدفی اولمش بر أولکه اولارق آڭلاتیلمسی، صاواشڭ داها گڭیش تاریخسال باغلامنڭ گوزدن قاچمسینه یول آچابیلیر.
صاقییامه، ژاپونیەنڭ کندی صالدیرغانلق گچمشییله یوزلەشمەدن دیگر أولکەلرلە قالیجی گوگن ایلیشکیلری قورمسنڭ زور اولدیغنی افاده ایدییور.
باریش مساژی ایلە صاواش گچمشی آراسندەکی چلیشکی
ناگاصاقینڭ صاواش تاریخی آچیسندن طاشیدیغی آڭلام، طارتیشمایی داها دە أونملی حاله گتیرییور.
شهیر، هیروشیمه ایلە برلکدە آطوم بومبەلرنڭ هدفی اولان ایکی ژاپون کندندن بری اولارق دنیا چاپندە نوکلەئر سلاحلرە قارشو باریش مساژنڭ سمبوللرندن بری حالنه گلدی.
آنجق الشدیرمنلرە گورە ژاپونیەنڭ نوکلەئر سلاحلرڭ یول آچدیغی ییقیمی آنلاطیرقن کندی صاواش دونمڭدەكی صالدیرغانلقلرنی و ایشلەدیگی صاواش صوچلرنی دە آچیق بیچیمدە آڭلاتمسی گرکییور.
بو نەدنلە “نهنجیڭ قاطلیامی” افادەسنڭ “نهنجیڭ اولایی” اولارق دگیشتیریلمسی یالڭزجە ترمینولوژیك بر ترجیح اولارق گورولمییور. دگیشیکلك، ژاپونیەنڭ صاواش گچمشنڭ ناصل خاطرلانلاناجغی و گلەجك نسللرە ناصل اقطاریلاجغی قونوسندەکی داها گڭیش سیاسی مجادلەنڭ بر پارچەسی اولارق دگرلندیریلییور.
صاقییامەنڭ افادەسییله، ژاپونیەنڭ تاریخسال گرچكلرله یوزلەشمسی و صاواشڭ خطالرنی تکرارلاماما قرارلیلقینی سوردیرمسی، أولکه ڭڭ دیگر آسیه أولکەلرییله گوگن ایلیشکیسی قورابیلمسی آچیسندن بویوك أونم طاشییور.
ناگاصاقی بلدیەسی، دگیشیكلكڭ آماجنڭ موزەدەكی افادەلری ژاپونیەدە قوللانیلان رسمی ترمینولوژی و یایغین تاریخ درس کتابلرییله اویوملی حاله گتیرمك اولدیغنی صاوونییور.
آنجق قرار، ژاپونیەنڭ صاواش گچمشنە ایلیشکین طارتیشمالری یڭیدن آلولندیردی. نهنجیڭ قاطلیامی، ژاپون اوردوسنڭ ١٩٣٧دە چینڭ نهنجیڭ کندینی اشغالی صیرەسندە گرچکلشدیردیگی و چوق صاییدە سیویل ایلە صاواش اسیرنڭ أولدورولدوغی تاریخسال بر اولای اولارق قبول ایدیلییور. ژاپونیەنڭ صاواش صوچلرنی اله آلان طوقیو اوزاق طوغو اولوسلر آراس عسکری جزا محکمەسی دە نانژینگدەکی قاطلیامه ایلیشکین حکملرده بولوندی.
اوزمانلر، “قاطلیام” افادەسنڭ “اولای” شکلنده دگیشتیریلمسنڭ، یاشانانلرڭ نیتەلیگینی و قاپسامینی بلیرسزلەشتیرەجگنە دقّت چکییور.
طارتیشمانڭ مرکزندە موزەنڭ سرگیلری وار
ناگاصاقی آطوم بومبەسی موزەسی، ١٩٩٦ ییلندە آطوم بومبەسنڭ دوشدوغی بولگەنڭ یاقیننده آچیلدی. موزەنڭ أوچنجی سرگی صالوننده یر آلان “چین-ژاپون صاواشی و پاصیفیك صاواشی” باشلقلی قرونولوژیك بولوم، ژاپونیەنڭ ١٩٣١-١٩٤٥ آراسندەکی صاواش تاریخینی انلادییوردی.
موجود زمان چیزلگەسینده ١٩٣٧ ییلنە ایلیشکین بولومده، “آرالق: نهنجیڭ اشغال ایدیلدی؛ بر قاطلیام یاشاندی” افادەسی یر آلییور. بو بولومده آیریجە ژاپون عسکرلرینڭ چینلی سیویللری قونترول التنده طوتدوغینی گوسترن گورونتولر بولونویور.
آنجق موزەنڭ سرگیلری داها قورولوش آشامەسیندن اعتبارا سیاسی طارتیشمالرڭ اوداغنده یر آلدی.
صاغجی غروپلرڭ باصقیسی ییللردر سورویور
ناگاصاقی انسان حقلری و باریش موزەسی باشقانی نوبورو صاقییامەیە گورە، موزەنڭ ایلك سرگی پلانلرنده نهنجیڭ قاطلیامی، ٧٣١. برلك و ژاپون اوردوسنڭ صاواش دونمڭدەكی “قونفور قادینلری” سیستمییله ایلگیلی فوطوغرافلرە دە یر ویریلمسی دوشونولییوردی.
آنجق موزه آچیل أوڭجە موحافازاقار ملّت وکیللری و صاغجی غروپلرڭ باصقیسی آرتدی. بونڭ أوزرینه ناگاصاقی بلدیەسی، نهنجیڭ قاطلیامینی گوسترن بر فوطوغرافڭ یرینه ژاپون برلكلرنڭ نانژینگە گیریشینی گوسترن بر فوطوغراف قونولاجغینی آچیقلادی.
قرار، ایلریجی غروپلرڭ تپکیسینه نەدن اولدی. طارتیشمالرڭ آردندن موزەده قوللانیلان گورونتولرڭ ایچریگنده یڭیدن دگیشیكلگە گیتیلدی.
موزەنڭ آچیلدیغی دونمدە صاغجی غروپلرڭ پروتستولری دە یوغونلاشدی. ناگاصاقی بلدیەسی و موزه چورەسندە گوستریلر دوزنلندی. عین ییل قورولان و کندیسنی آطوم بومبەسی سرگیلرنڭ “دوزلتیلمسنی” صاوونان بر غروپ ایسە موزەیە قارشو دعوا آچدی.
باصقیلرڭ آرتمسی أوزرینه بلدیه یونتیمی، ایلگیلی فوطوغراف، متن و ویدیو ماتریاللرنڭ سرگیدن چیقاریلاجغینی دویوردی.
“نهنجیڭ قاطلیامی” افادەسی ییللردر طارتیشیلییور
طارتیشمه صوڭرەکی ییللردە دە صوڭە ارمەدی. ٢٠٢٠دە سوز قونوسی غروبڭ باشقانی ماصامیتسو اوهتهنایب، موزەیی زیارت ایدرك سرگیلرده “نهنجیڭ قاطلیامی” افادەسنڭ قوللانیللانیلمسینه اعتراض ایتدی و دگیشیکلك طلبندە بولوندی.
بوڭا قارشیلق ناگاصاقی انسان حقلری و باریش موزەسینڭ دە آرالرندە بولوندیغی ٢٠ قورولوش، موزەدەكی تاریخی آڭلاتیمڭ قورونمسی آماجیلە بر آرایە گلدی. غروپ، ناگاصاقی بلدیەسیندن “نهنجیڭ قاطلیامی” افادەسنڭ سرگیلرده قوللانیلمایە دوام ایتمەسنی ایستەدی.
طارتیشمانڭ تملندە ایسە ژاپونیەنڭ صاواش گچمشنڭ ناصل آڭلاتیلمسی گرکدیگی صوروسی بولونویور.
یڭی سرگی پلانی طارتیشمایی یڭیدن آلولندیردی
گچن ییل صوڭ بهارنده ناگاصاقی بلدیەسی، موزەنڭ سرگیلرنڭ یڭیلەنلنمسینه ایلیشکین آیرینتیلی بر آرا راپور حاضرلادی.
راپوردە، موجود زمان چیزلگەسینده یر آلان “نهنجیڭ اشغال ایدیلدی؛ بر قاطلیام یاشاندی” افادەسنڭ، “نهنجیڭ اولایی، چوق صاییدە سیویل و صاواش اسیرنڭ أولدورولدوغی اولای” شکلنده دگیشتیریلمسی أوڭریلدی.
بو أوڭری، ایلریجی غروپلرڭ تپکیسینه یول آچدی. بر سیویل طوپلوم قورولوشنڭ تمثیلجیسی، ژاپونیەنڭ صاواش دونمڭدەكی صالدیرغانلقینی گری پلانە ادان بر سرگی آڭلاییشنڭ اولوسلر آراس قامو اویی طرفندن قبول ایدیلمەسنڭ زور اولاجغنی بلیرتدی.
بونڭله برلکدە، بلدیەنڭ وطنداشلردن گلن گوروشلری دگرلەنلندیردیگی پلاتفورمده، نهنجیڭ قاطلیامینڭ تاریخسال گرچكلكینی صورغولایان گوروشلرە دە یر ویریلدی.
سوز قونوسی گوروشده، نهنجیڭ قاطلیامینه ایلیشکین قانت بولونمدیغی و اولایڭ چین ویا عبد حکومتلرنڭ پروپاغاندەسی اولدیغی أوڭە سورولدی. آنجق بو ادّعالر تاریخچیلر و صاواش دونمی قیدلری آچیسندن گڭیش أولچودە قبول گورن تاریخسال آڭلاتییله أورتوشمییور.
موزەدەكی زمان چیزلگەسی قالدیریلاجق
ناگاصاقی بلدیەسی بو ییل مارت آیندە سرگی ینیلەمە پلاننی کسینلەشتیردی.
پلان قاپسامندە أوزللکله أوچنجی سرگی صالوننده أونملی دگیشیکلکلر یاپیلاجق. “چین-ژاپون صاواشی و پاصیفیك صاواشی” باشلقلی اوزون زمان چیزلگەسنڭ قالدیریلمسی و یرینه ایکی دنیا صاواشینی اله آلان فرقلی بر سرگی دوزننڭ اولوشدیرولمسی پلانلانییور.
ناگاصاقی انسان حقلری و باریش موزەسی باشقانی صاقییامه ایسە بو دگیشیكلگە قارشو چیقییور.
صاقییامه، صاواش دونمنە ایلیشکین قرونولوژیك آڭلاتیمڭ قالدیریلمسنڭ أوزللکله گنچ زیارتجیلرڭ ژاپونیەنڭ صاواش تاریخینی بر بتون اولارق عنمسنی زورلاشطیراجغینی بلیرتییور.
موجود زمان چیزلگەسینده ژاپونیەنڭ چینە یوڭلیك صالدیریلرینڭ فرقلی آشامەلرنە ایلیشکین قیدلر بولونویور. بونلر آراسندە ١٩٣٧دە لوگوو کوپروسی اولایینڭ آردندن چینله صاواشڭ باشلامسی، ژاپون اوچاقلرنڭ نانژینگی بومبالامسی و آرالق آیندە نانژینگڭ اشغالی ایلە قاطلیامین گرچكلەشدیگنە ایلیشکین افادەلر یر آلییور.
“صالدیرغانلق تاریخی سیلینمەملی”
صاقییامەیە گورە سرگیده یاپیلمسی پلانلانان دگیشیکلکلر، ژاپونیەنڭ صاواش گچمشنە ایلیشکین سیاسی طارتیشمانڭ یڭی بر آشامەسنی اولوشدیرویور.
صاقییامه، أوزللکله گنچ ژاپونلرڭ أولکەلرینڭ آسیەدەكی صاواشلری و اشغاللری قونوسندە یترلی بیلگی یە صاحب اولمادیغنی صاوونییور. ناگاصاقی انسان حقلری و باریش موزەسنی زیارت ایدن گنچلرڭ مساژلرنڭ دە بو گوروشی دستکلەدیگڭی بلیرتییور.
اوڭا گورە، ژاپونیەنڭ یالڭزجە آطوم بومبەلرنڭ هدفی اولمش بر أولکه اولارق آڭلاتیلمسی، صاواشڭ داها گڭیش تاریخسال باغلامنڭ گوزدن قاچمسینه یول آچابیلیر.
صاقییامه، ژاپونیەنڭ کندی صالدیرغانلق گچمشییله یوزلەشمەدن دیگر أولکەلرلە قالیجی گوگن ایلیشکیلری قورمسنڭ زور اولدیغنی افاده ایدییور.
باریش مساژی ایلە صاواش گچمشی آراسندەکی چلیشکی
ناگاصاقینڭ صاواش تاریخی آچیسندن طاشیدیغی آڭلام، طارتیشمایی داها دە أونملی حاله گتیرییور.
شهیر، هیروشیمه ایلە برلکدە آطوم بومبەلرنڭ هدفی اولان ایکی ژاپون کندندن بری اولارق دنیا چاپندە نوکلەئر سلاحلرە قارشو باریش مساژنڭ سمبوللرندن بری حالنه گلدی.
آنجق الشدیرمنلرە گورە ژاپونیەنڭ نوکلەئر سلاحلرڭ یول آچدیغی ییقیمی آنلاطیرقن کندی صاواش دونمڭدەكی صالدیرغانلقلرنی و ایشلەدیگی صاواش صوچلرنی دە آچیق بیچیمدە آڭلاتمسی گرکییور.
بو نەدنلە “نهنجیڭ قاطلیامی” افادەسنڭ “نهنجیڭ اولایی” اولارق دگیشتیریلمسی یالڭزجە ترمینولوژیك بر ترجیح اولارق گورولمییور. دگیشیکلك، ژاپونیەنڭ صاواش گچمشنڭ ناصل خاطرلانلاناجغی و گلەجك نسللرە ناصل اقطاریلاجغی قونوسندەکی داها گڭیش سیاسی مجادلەنڭ بر پارچەسی اولارق دگرلندیریلییور.
صاقییامەنڭ افادەسییله، ژاپونیەنڭ تاریخسال گرچكلرله یوزلەشمسی و صاواشڭ خطالرنی تکرارلاماما قرارلیلقینی سوردیرمسی، أولکه ڭڭ دیگر آسیه أولکەلرییله گوگن ایلیشکیسی قورابیلمسی آچیسندن بویوك أونم طاشییور.
Bir yanıt yazın