وهر دودايو، ١٩٤٤ سنسينين إیلك گونلرينده چچنيستان’ين يالهو كويونده دوگدو. تاریخين كوردوگی ڭ واهشي سوركونلردن بيري إیله هنوز كونداكته إیكن، ٥٠٠ بين إینسانله بيرليكته كازاكيستان’ه سوركون كيتي. سادجه يولارده بينلرجه إینسان هاياتيني كايبدركن دودايو الل’ين تاكديري كرگي هاياته كالدي. او تاكدر كي، كلكته اونی شانلي بير ليدر اولاراك بيزه تانيتاجاك و موبارك بير شهيت اولاراك اراميزدان الاجاكتي.
چوجوكلق ييلاري كازاكيستان’ين چيمكنت شهرينده كچن دودايو، بويوك بير كيتلق و يوقلق هاياتي ياشادي. بويلسينه اگير هايات شارتلاري آلتوندايكن انسينين انلاتماكتان بيكماديگي چچنيستان هيكايلري إیله بويودو. ديني دوشونلرين ياساكلانديگي بير قرەنليكته ايلسي سايسينده مانوي بير اتموسفرده ایی بير موسلومان اولاراك يتيشتيريلدي. ١٩٥٧ ييلينده چچنيستان’ه كري دونوش إیزني چيكتيگينده دودايو ايلسي ده واتانينه كري دوندو. زكي بير وگرنجی اولان وهر دودايو، تامبوو هاوه هارپ اوكولو’نه كيرمايي باشاردي. ١٩٦٦ ييلينده اوزون مسافه اوچاق پيلوتلوگی و موهنديسليگي اوكولو’نو، دوامينده ده كاكارين هاوه هارپ اقادميسي’ني بيتيردي. داهه سونره ده اله دودايوه إیله هاياتيني بيرلشتيردي.
١٩٨٩ ييلينده كلاسنوست و پرسترويكه پوليتيكالاري، تاریخين ڭ قرەنلق رژيمي كومونيزمين سونونی كتيريركن، دودايو توگكنرال اولاراك ايستونيا’ده بولونويوردو. باگيمسيزلق روزكارلارينين ايستيگي ايستونيه و ديگر بالتيك اولكلريندكي إیسيانلاري زور كولاناراك باستيرماسي إیستنديگيند، “توپراگي إیچين، واتاني إیچين موجادله ايدن إینسانلاره اسله بومبه اتمام!” دييە رك كنديسينه وريلن ايمري ردتي. دودايو بی اولايدان سونره ايستونيا’ده كاهرامان، روس اوردوسونده إیس “اسي كنرال” اولاراك انيلمايه باشلاندي.
بی سيرالارده چچنيستان ده كايناماكته إیدي. يانداربيو و اركاداشلاري چچنيستان’ي باگيمسيزليگينه كاووشتورماك إیچين چوكتان اوركانيزه اولموشلار و موجادلايه باشلاميشلاردي. دودايو ده اولان بيتنين فاركيندايدي. ايستونيه كريزي سونراسينده روس اوردوسونون إیستنماين آطەم إیلان ايتيگي دودايو، يانداربيو’ين داوتي اوزرينه إیستيفه ايتي و واتاني چچنيستان’ه دوندو. ١٩٩٠ ييلينده توپلانان هوك مجليسي’نين باشقانليگيني ياپتي. ٦ ایلول ١٩٩١ تاریخينده باگيمسيزلق قرەري الينينجه آدای اولاراك كيرديگي باشقانلق سچيملريندن اويلارين %٨٥’يني الاراك كاليپ چيكتي و چچنيستان دولت باشقاني اولدی. دودايو’ين ڭ بويوك هايالريندن بيري ده كافكاسيه هوكلارينين بيرليگي إیدي. ١٩٩٢ ييلينده باشلايان ابهازيه ساواشي’نه شاميل باسايو كوموتاسينده چچن ساواشچيلاري كوندريپ كافكاس هوكلاري كونفدراسيونو’نه دستك وردي.
موسكووه كافكاسيا’نين كالبينده كليشن بی اولايلاري هيچ ده ایی بير كوزله تاكيپ ايتمييوردو. دودايو، چچن هوكينين آرتيق يوله روسيا’دان ايريلاراك دوام ايدگيني سويلويور و كافكاسيه بيرليگيندن بحثدنلره دستك اولويوردو. اويساكي موسكووا’نين كافكاسيا’يي كايبتمايه تاهامولی يوقتو.
ساواش چانلاري چالمايه باشلاديگينده دودايو روسيه إیله كوروشمه يولاري ارادي. هاته تاتاريستان’ين بيراز اوستونده بير ستاتوده باگيمسيزلق كارشيليگينده روسيه فدراسيونو’نده كالماك بيله تارتيشيلدي. دودايو سونونه كادار ساواشين كارشيسينده اولسه ده موسكووا، “اسي كنرال”ين يوله كتيريلمسينه قرەر ورميشتي. ونجه إیچريدن هاينلر اوركانيزه ايديلە رك باگيمسيزلق اينكلنمك إیستندي امه باشاريلي اولونامادي. زيره دودايو و اركاداشلارينين ياكتيگي اتش چچنيستان’ي چوكتان كاوورمايه باشلاميشتي، دوامينده إیسه توم كافكاسيا’يي ساراجاگي كسيندي. بی دونمده روسيه آطەلت باكاني اولان چركس كوكنلي كالموك يوره -بی قرەر الينديگي انده كورويندن إیستيفه ايتميشتير- موسكووا’نين ساواشه قرەر ورديگيني ياكين بير دوستونه شی سوزلرله انلاتييوردو: “كوونليك كونسايي، بی ساواشين باشلاتيلماسي يونونده بير قرەر الدي. بونون دونوشی يوق آرتيق. كونساي اويلري، إیچ پوليتيكاده بير تاكيم دنكلري اوتورتابيلمك إیچين روسيا’نين كازانابيلگي كوچوك بير ساواشه كيرمسينين كركلي اولدیگی دوشونسينده همفيكيرلر. الينان بی قرەر كرگي ده روس اوردوسی چچنيستان’ه كيرك.”
١١ ارالق ١٩٩٤ گونی روسيه -سادجه إیكي ساعتته الماك كايدي إیل- چچنيستان’ه سالديرديگينده دودايو چوك ایی تانيديگي روس اوردوسونه اسله اونوتاماياجاگي بير ديرنيشله واپ وردي. “سون چچن جانيني ورمدن روسلار اسله چچنيستان’ي الامازلار!” دييە رك جیهاد إیلان ايتي. “بيزي ولدوربيلير، ايزبيلير، اوستوموزده تانكلارله دانس ايدبيلير، ووجودوموزی پارچالايابيليرلر… فاكات وزكورلوك و باگيمسيزلق روهوموزی اسله يوق ايدمزلر…”
دودايو ٢١ نیسان ١٩٩٦ گونی اويدی تلفونی إیله بير دومه ميلتوكيلي إیله كوروشوركن كودوملی بير فوزه سالديريسي سونوجونده شهيت ايديلدي. چوك ونلري سويلديگي، “شهيتليگه تاليبيم. شهيتليگي بويوك بير روتبه و ماكام اولاراك كابول ايدييوروم. اولكمين باگيمسيزليگي و هوكيمين هورييتي إیچين ولنه كادار ساواشمايه حاضريم!” سوزی إیله إیمان دولی كالبيني چوكتان إیفشه ايتميشتي. إیلك اولاراك ابد تارافيندان دوگرولانان سويكاست اونون شهادتييله چچنيستان’ده هر شايين بيتيگي شكلينده لانسه ايديلدي. اويساكي دودايو سوزده هور دونيه دولتلرينين هيچبير زمان انلاياماياجاگي بير كرچگي هوكينه انلاتميشتي. چچنلر بويوك شهيتلرينين إیزيند، إیكي ييل سورن ساواش سونوجونده روسلاري ينديلر. موسكووا’نين بو “كوچوك ساواشي”نده چچنيستان ١٥٠ بين إینسانيني شهيت وردي.
دودايو كرچك بير ليدردي; اسله پاره ماكام، موكي كيبي شايلره مايلي اولمادي. ساواش سورسينجه كنديسينه ياپيلان يوكلی ميكتارده پاره اولكدن چيكيشينين و جان كوونليگينين ساگلانماسي كيبي تكليفلري هيچبير زمان كابول ايتمدي. او سادجه هوكينه كووندي. باسين منسوپلارينين ساواش ونسينده سوردوگو “كاچ كنرالينيز وار؟” سوروسونا “هر چچن بير كنرالدير، بن سادجه ميليون بيرينجیييم.” دييە جك كادار الچاق كونولی إیدي. باگيمسيزلق إیلانينين ارديندان تانينمه إیچين باشووردوگی دولتلردن اولومسوز يانيت الديگينده ورديگي واپ بی موجادلنين اسلينده تمل تاشي إیدي: “بيزي تانيمازسانيز بيز ده سيزي تانيماييز!”
چچنيستان بويوك ليدريني هيچبير زمان اونوتمادي. باگيمسيزلق ساواشينده ٣٠٠ بين چچن شهيت ايديلدي، بينلرسي هالا سوركوند. دونيه اونلاري اونوتسه ده اونلار ليدرلريني اسله اونوتماديلار. كوتلی موجادللري دوام ايدييور. ساواش ندن بی كادار اوزون زماندر سوردی درسنيز، يينه اونون اگزيندان واپ ورمك كركير، “١٠٠ ييل كوله اولاراك ياشاماكتانسه بير گون شرفلي و باشي ديك دورمايي ترجیه ايدريم…”







یورم یاپ