عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْقِلٍ قَالَ كَانَ أَبِي عِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ فَسَمِعَهُ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) يَقُولُ: ‘النَّدَمُ تَوْبَةٌ.
***
ابدولاه ب. ما’كيل (را) انلاتييور: بابام، ابدولاه ب. مس’ûد’ون يانيندايكن اونون شويله دیدیگيني دويموش:
“رسûلولاه’ي (ساس)، ’(گوناهتان) پيشمانلق دويماك، توبدير.” بويوروركن إیشيتيم.”
(هم٤٠١٢ إیبن هانبل، إی، ٤٢٣)
***
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَال: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : ‘التَّوْبَةُ مِنْ الذَّنْبِ أَنْ يَتُوبَ مِنْهُ ثُمَّ لَا يَعُودَ فِيه.
ابدولاه (ب. مس’ûد) (را) تارافيندان ناكلديلديگينه كور، الل رسûلی (ساس) شويله بويورموشتور: “گوناهتان توب ايتمك، گوناهي ترك ايديپ بير داهه اونه دونممكتير.”
(هم٤٢٦٤ إیبن هانبل، إی، ٤٤٦)
***
عَنْ أَسْمَاءَ بْنِ الْحَكَمِ الْفَزَارِيِّ قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) يَقُولُ:…وَحَدَّثَنِى أَبُو بَكْرٍ وَصَدَقَ أَبُو بَكْرٍ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) أَنَّهُ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) يَقُولُ: ‘مَا مِنْ عَبْدٍ يُذْنِبُ ذَنْبًا فَيُحْسِنُ الطُّهُورَ ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ يَسْتَغْفِرُ اللَّهَ إِلاَّ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ.
سما ب. هاكم ايل-فزاري (را) انلاتييور: علی’يي (را) شونلاري سويلركن إیشيتيم: ايبû بكير’ين (را) بانه هابر ورديگينه كوره —كي ايبû بكير (را) دوگرويی سويلر— او، الل رسûلو’نی (ساس) شويله دركن إیشيتميش: “بير كيمسه بير گوناه إیشلر ده ارديندان كوزلجه ابدست الير، سونره كوكيپ إیكي ركات ناماز كيلار و الل’تان باگيشلانمه ديلرس، الل (ك) اونی موتلاكه باگيشلار.”
(د١٥٢١ ايبû داوûد، ويتر، ٢٦)
***
عَنْأَبِىعُبَيْدَةَبْنِعَبْدِاللَّهِعَنْأَبِيهِقَالَ: قَالَرَسُولُاللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : ‘التَّائِبُمِنَالذَّنْبِكَمَنْلاَذَنْبَلَهُ.
بû اوبايده ب. ابدولاه’ين (را)، باباسيندان (ابدولاه ب. مس’ûد’دان) (را) ناكلتيگينه كور، الل رسûلی (ساس) شويله بويورموشتور: “گوناهيندان توب ايدن كيمس، گوناهسيز كيمسه كيبيدير.”
(يم٤٢٥٠ إیبن ما، زوهد، ٣٠)
***
عَنْأَبِىهُرَيْرَةَقَالَ: قَالَرَسُولُاللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : ‘لَلَّهُأَشَدُّفَرَحًابِتَوْبَةِأَحَدِكُمْ،مِنْأَحَدِكُمْبِضَالَّتِهِ،إِذَاوَجَدَهَا
بû هوراير’دن (را) ناكلديلديگينه كور، الل رسûلی (ساس) شويله بويورموشتور: “بيرينيز كايبتيگي هايوانيني بولدوگی زمان نه كادار سوينييورسه موهاكاك الل (ك) ده سيزدن بيرينين توبسينه بوندان داهه چوك سوينير.”
(م٦٩٥٣ موسليم، توب، ٢)
***
هيجرتين دوكوزونجی سنسي رجب ايينده سيجاگين دايانيلماز بويوتلاره اولاشتيگي بير موسيمده الل رسûلی (ساس) اشابييله بيرليكته ساواش إیچين بوتون حاضرليكلاريني تاماملاييپ يوله كويولموش و نيهايت تبوك’ه وارميشتي. پايكامبريميز (ساس) اشابينه “كا’ب نه ياپتي؟” دييه سوردو. سليموگولاريندان بيريسي رسûلولاه’ه “يا رسûلالل! كا’ب’ي (را) (كييمتلي) إیكي هيركاسي(ندان دولايي دويدوگی كورورو) و كيبري (مدين’د) اليكويدو!” دييه واپ وردي.
بونون اوزرينه مواز ب. بل (را) إیتيراز ايديپ هز. پايكامبر’ه (ساس)، “واللي يا رسûلالل، بيز كا’ب هاكينده خیردان باشكه بير شاي بيلماييز.” دييە رك كا’ب ب. ماليك’ي (را) ساووندو. رسûلولاه (ساس) إیسه مواز’ين (را) بی إیتيرازينه سوساراك كارشيلق وردي.
الل رسûلی (ساس) إیله بيرليكته بيرچوك كازوايه كاتيلان كا’ب ب. ماليك (را)، تبوك ساواشي’ندان كري كالان سكسن كوسور كيشيدن بيرييدي. ديگر بوتون كازولرين اقسينه رسûلولاه (ساس) بی دفه اوزاك و تهليكلي بير يولجولوكته چوك كوووتلي بير دوشمانله كارشيلاشاجاك اولان موسلومانلارين، اونه كوره حاضرلانمالاريني إیستديگي إیچين، كيديلە جك يونی موسلومانلاره اچيكلاميشتي. موسلومانلارين ساواشه حاضرلاناجاك واكيتلري واردي. بونه راگمن كا’ب ب. ماليك (را)، بير تورلی ساواشه كاتيلاماميشتي.
رسûلولاه (ساس) إیله موسلومانلار كازا حاضرليگي إیله مشكول اولدیگی سيراده كا’ب ب. ماليك (را) ده اونلارله برابر يول حاضرليگي إیچين صباحلايين ايودن چيكيپ دولاشييور، انجاك هيچبير إیش كورمدن اقشام اوزري ايوينه دونويوردو. “(داهه حاضرلانمايه واكتيم و) كوجوم وار.” دييە رك گونلريني كچيرييوردو.
نيهايت هركس كرچكتن حاضرلانيپ بير صباح رسûلولاه (ساس) إیله موسلومانلار سفره چيكتيكلارينده كا’ب’ين (را) هنوز هيچبير حاضرليگي يوقتی اورتادا. بی سفر د، “ونون (وردونون) ارديندان بير إیكي گونده حاضرلانير، سونره اونلاره يتيشيريم.” دييە رك يينه كنديني اووتی كا’ب (را). بوندان سونراكي بيركاچ گون ده هيچ فاركلي كچمميشتي. صباحلاري حاضرلق إیچين ايودن ايريلييور، اقشام ايوه هيچبير حاضرلق ياپمادان بومبوش دونويوردو. نتيده اوردی ايپاي يول الميش، كا’ب’ين (را) اونلاره يتيشمه إیهتيمالي كالماميشتي.
تبوك كازاسي’ندان باشكه رسûلولاه’ين (ساس) ياپتيگي كازولرين هيچبيريسيندن كري كالمايان كا’ب ب. ماليك’ين (را) إیلك پيشمانليكلاري إیشته بی گونلرده باشلاميشتي. زيره داهه ونجه هيچبير زمان بی كادار كوچلی و كوووتلي اولماميشتي. بونه راگمن سيرف إیهمالي ندنييله رسûلولاه’ي (ساس) و موسلومان كاردشلريني بی زورلی موجادلده يالنيز بيراكميشتي. كنديسي كيبي كوچلو، كوووتلي و إیماني ساگلام ديگر بوتون موسلومانلار ساواشه كيتميش، كرييه إیسه مونافيك اولاراك بيلينن يه ده كوچسوزلوگوندن دولايي مازرتلي اولان كيشيلر كالميشتي. زاتن كا’ب’ي (را) ده ڭ چوك بی اوزويوردو. رسûلولاه (ساس) كازا إیچين شهيردن ايريلديگينده كا’ب ب. ماليك (را)، إینسانلارين إیچينه چيكيپ كنديسي إیله برابر سادجه مونافيك و كوچسوزلرين كالديگيني كوردوگوند، پيشمانليگي داهه ده درينلشييوردو.
دوندوگونده بی دورومی الل رسûلو’نه (ساس) ناسيل إیزاه ايدبيليردي كي؟ ساواشه كيتمسيني اينكلايە جك هيچبير مازرتي يوقتو. او گونه كادار مادي دورومی هيچ بی كادار ایی اولماميشتي. اوردونون مدين’يه دوگری كري دونمكته اولدیگی هابريني الديگينده دوشونلري داهه ده ارتميش، هوزون و كدره بوگولموشتو. چورسينده كوروشلرينه دگر وريلن كيمسلر، إیچينده بولوندوگی بی زور دورومدان ناسيل كورتولابيلگيني سورويوردو. ويله كي بير اره رسûلولاه’ي (ساس)، بير يالانله اتلاتابيلگيني بيله دوشونموشتو. زيره كونوشمه كابيلييتي سون درجه ایی اولان كا’ب (را)، ديلسه رسûلولاه’ين (ساس) كيزكينليگيني، سويلايگي بير يالانله چوك راحت دينديربيليردي. انجاك ويجدانينه كومدوگی هاتاسي âهيرته كارشيسينه چيكماياجاك مييدي؟ دوگرويی سويلديگينده بلكي هز. پايكامبر’ين (ساس) وفكسينه اوگراياجاكتي امه ڭ ازيندان الل’ين (ك) افينه مازهار اولمايي اومويوردو. كا’ب (را)، هز. پايكامبر (ساس) و اوردوسی مدين’يه دونونيه كادار زاتن إیچي إیچيني يميش، إیشلديگي كاباهاتين يوكوندن بير ان ونجه كورتولماك إیچين جان اتار اولموشتو. رسûلولاه’ين (ساس) مدين’يه ياكلاشتيگيني دويدوگونده إیسه بی دوشونلري بير يانه بيراكيپ، إیچينده يالان بولونان بير وزورله اسله بی كاباهاتن تميزه چيكاماياجاگيني انلاميشتي. الل رسûلو’نه (ساس) هر شايي دوگری بير بيچيمده انلاتمايه قرەر وردي.
ويله ده ياپتي كا’ب ب. ماليك (را). بير صباح واكتي مدين’يه دونن الل رسûلی (ساس)، مسجیته إیكي ركات ناماز كيليپ إینسانلارله سوهبت ايتمايه باشلاميشتي. سفره كاتيلاماييپ ده كريده كالانلار وزورلريني بايان ايتيكتن سونره كا’ب (را)، رسûلولاه’ين(ساس) هوزورونه چيكيپ سلام وردي. الل رسûلی (ساس) إیسه وفكلي بير ايده إیله اونه كولومسدي و ساواشه ندن كاتيلماديگيني سوردو. او ده هر شايي اولدیگی كيبي انلاتي.
اسيل سيكينتي بوندان سونره باشلاياجاكتي. پايكامبريميز كا’ب’ه (را)، هاكينده هوكوم وريلينيه كادار بكلمسيني سويلدي. موراره ب. رابي’ (را) و هيلال ب. اوماييه (را) ده كا’ب ب. ماليك (را) إیله ايني دورومدايدي. هپسي إیچين بيتمك توكنمك بيلماين، سيكينتيلي كچە جك و ايلي گون سورە جك تجريت هاياتي باشلاميشتي. پايكامبريميز (ساس)، بی اوچ شاهيسله كونوشولماماسي تاليماتيني وردي. كيركينجي گوندن إیتيبارن بی اوچ كيشينين كندي هانيملارييله كوروشملريني ده ياساكلادي.
ساواشه كيتماييپ كريده كالان بی اوچ كيشينين پيشمانليگي إیسه هر كچن گون داهه ده كاتلانييوردو. كيمي ايوينه كاپانيپ كوزياشلاري إیچينده باگيشلانمه ديلييور، كيمي إیسه رسûلولاه’تان (ساس) كوزل بير هابر المانين اومودويله إینسانلارين اراسينده دولاشييور، كيمسايله كونوشامادان تكرار ايوينه دونويوردو.
نيهايت ايلينجی گونون صباحي، توبلرينين كابول ايديلديگينه داير بويوك موژدايي الديلار. توبلري چوكچه كابول ايدن يوجه الل’ين (ك) هاكلارينداكي باياني شويلايدي: “اندولسون كي الل، موسلومانلاردان بير كروبون كالپلري ايگريلمايه يوز توتوكتان سونره پايكامبري و كوچلوك زمانينده اونه اويان موهاجیرلرين و اينسارين توبلريني كابول ايتي. اوت، اونلارين توبلريني كابول ايتي. شوفسيز او (ك)، اونلاره كارشي چوك شفكاتلي، پك مرحمتليدير. و (سفردن) كري بيراكيلان اوچ كيشينين ده (توبلريني كابول ايتي). يريوزو، كنيشليگينه راگمن اونلاره دار كلميش، ويجدانلاري كنديلريني سيكتيكچه سيكميشتي. نيهايت الل’تان (ك) (و’نون ازابيندان) يينه الل’ه (ك) سيگينماكتان باشكه چاره اولماديگيني انلاميشلاردي. سونره (سكي هالرين) دونملري إیچين الل (ك) اونلارين توبسيني كابول ايتي. چونكی الل (ك) توبيي چوك كابول ايدن، چوك مرحمت ايدندير. ايي إیمان ايدنلر! الل’ه كارشي كلمكتن ساكينين و دوگرولارله برابر اولون.”
بويلجه كا’ب ب. ماليك (را) و اونون دورومونده اولان ديگر إیكي اركاداشي، توبلرينه كور’ان’له شاهيتليك ايديلن و الل’ين (ك) ماگفيرتيندن داهه دونيادايكن هابردار اولان كوتلی ساهابيلر اولموشلاردي. إیشلديكلري كوسوردان دولايي دويدوكلاري پيشمانلق كوسترمليك دگلدي. بوتون كالپلري إیله پيشمانليگي هيستميشلر و تكرار ايني هاتايه دوشممك إیچين ازمتميشلردي. اونلار اسلينده رابلرينه وركلري هسابي دوشونويورلاردي. بلكي چورلريندكي هركسي كوسورلی اولماديكلارينه إینانديرابيليرلردي. انجاك هر شايدن هابردار اولدیگونه إینانديكلاري رابلريني ناسيل كانديراجاكلاردي؟ هساپ گونی او’نون كارشيسينه ايني گوناهلارله ناسيل چيكاجاكلاردي؟ إیشته توم بونلاري دوشوندوكلري إیچيندي بی كادار پيشمان اولمالاري. الل تالا ده اونلارين بی ساميمييتيندن دولايي اونلارله بيرليكته بوتون موسلومانلاره گوناهلاردان كورتولمانين يكانه يولونون توب ايتمك اولدیگونی بيلديرميشتي.
كا’ب ب. ماليك (را) و اركاداشلارينين توبسي كيبي إیچتن و ساميمي اولاراك ياپيلان توب، هم بير إیبادتير هم ده كايبديلميش دگرلري ينيدن كازانمه واسيتاسيدير. ديني إینانچ و ياشاييشي ينيدن إیهيه ايتمنين و الل (ك) إیله بوزولان إیليشكيلري اونارمانين يولودور. يوجه الل (ك)، إینسانوگلونی ديگر وارليكلاردان فاركلي بير ياپيده وار ايتميش; هم اییيه هم ده كوتويه يونلبيلە جك بير پوتانسييلده ياراتميشتير. ڭ كوزل سورته ياراتيلان إینسان كوتويه يونلديگينده هايوانلاردان ده اشاگي بير دريه دوشبيلمكتدير. إینساندان إیستنن، دايمه اییيه يونلمسي; الل (ك) و رسûلو’نون (ساس) ايمير و ياساكلاري دوگرولتوسونده بير هايات سورمك سورتييله دونيه و âهيرت ساادتينه ايريشمسيدير. نه وار كي إینسان، زاافلاري إیله و چورسل ايتكيلرل، بيلە رك وايه بيلمايە رك زمان زمان گوناهه سوروكلنير. يوجه الل’ين (ك) كولارينه لوتفتيگي ‘توب-يستيگفار’، بی دورومدان كورتولماك إیچين بير ‘راهمت كاپيسي’دير.
توبنين وزونده پيشمانلق واردير. هاكيكي بير توب إیچين نفسين كنديسي إیله هساپلاشماسي، موجادله ايتمسي كركير. زاتن الل رسûلو’نون (ساس) إیفادسي إیله گوناه، إینسانين إیچيني تيرمالايان و باشكالارينين هابردار اولماسيني إیستمديگي شايدير. ياني هر ان پيشمانلق دويابيلگي بير إیشتير. پيشمانلق إیسه توبنين إیلك شارتيدير. رسûلولاه (ساس) بير هاديسيند، “(گوناهتان) پيشمانلق دويماك، توبدير.” دركن، بی كرچگي إیفاده ايدر. بير ديگر هاديسينده إیس، “گوناهتان توب ايتمك، گوناهي ترك ايديپ بير داهه اونه دونممكتير.” بويورموشتور. بی إیكي إیفادايي بيرلشتيرديگيميزد، ‘يشلنن گوناهتان پيشمانلق دوياراك بير داهه او گوناهه دونممك’ شكلينده بير توب تانيمي اورتايه چيكماكتادير. ارديندان إیستيگفار ايتمك، ياني، الل’تان (ك)، افتمسيني إیستمك كلمليدر كي، توب تاماملانميش اولسون. او هالده بی تانيمه إیستيگفاري ده ايكلاييپ، ‘توب-يستيگفار، كولون، إیشلديگي گوناهتان پيشمانلق دوياراك بير داهه او گوناهه دونممسي و الل’تان كنديسيني افتمسيني إیستمسيدير.’ دييبيليريز. زاتن توب، گنلليكله إیستيگفار إیله بيرليكته تلافوز ايديلە رك âدته اونونله وزدشلشميشتير.
هاته إیشلاين بير إینسانين توب ايتمك اماجييله اراجيسيز اولاراك دوگرودان دوگرويه رابينه يونلمسينده هرهانكي بير اينكل وايه ون شارت بولونماماكتادير. بونونله برابر هر شايين كندينه كوره بير اوسول، âداب و شكلي واردير. بير إیشتن، انجاك دوگری يولارله ياپيلديگي تاكديرده سونوچ الينابيلير. يكانه رهبريميز اولان پايكامبريميز (ساس)، توبنين âدابيني وگر ایتمك ماكسادييله شويله بويورموشتور: “بير كيمسه بير گوناه إیشلر ده ارديندان كوزلجه ابدست الير سونره كوكيپ إیكي ركات ناماز كيلار و الل’تان (ك) باگيشلانمه ديلرس، الل (ك) اونی موتلاكه باگيشلار.” سونره ده سويلديگيني تاييت ماكسادييله شی âيتي اوكوموشتور: “وه اونلار كي چيركين بير إیش ياپتيكلارينده يه ده كنديلرينه زولمتيكلرينده الل’ي (ك) هاتيرلاييپ گوناهلاريندان دولايي همن باگيشلانمه ديلرلر. زاتن گوناهلاري الل’تان (ك) باشكه كيم باگيشلايابيلير كي!” بويلجه توبنين ديل اوجويله سويلنن بير إیكي كلمە إیله كچيشتيريلممسي كركتيگيني و اونون بيلينچلي بير اييلم اولدیگونی انلادر الل رسûلی (ساس). بونونله بيرليكته توب و إیستيگفار سوز كونوسی اولدیگونده بی إیشي ساميمي اولاراك ياپماك و الل’ين (ك) ‘توواب’، ‘افوو’، ‘كافûر’ ياني توبلري چوك كابول ايدن، چوكه فديجی و چوك باگيشلاييجي سيفاتلارينه ساهيپ اولدیگونده تردوت ايتممك ونمليدير. توبيي تاماملايان اونسورلاردان بيري د، گوناهين درهال ترك ايديلمسي و بير داهه اونه دونولممسيدير. كيشي ايگر توم پيشمانليگينه راگمن، ترك ايتمايە رك گوناهينه دوام ايدرس، اونون بی هالينين توب دگل، سادجه انلق بير پيشمانلق اولدیگی آڭلاشيلير.
هالبوكي جیدييتله و كرچك بير پيشمانلق إیچينده ياپيلان توب، گوناهلارين افديلمسيني ساگلار. پايكامبريميز (ساس) بی كونوده شويله بويورموشتور: “يززت و لال ساهيبي الل (ك) بويورور كي: “اي كولاريم! بنيم افتيكلريم ديشينداكيلر گوناهكار (كالير). بندن باگيشلانمه ديلايين، سيزي باگيشلاياييم. كيم بنيم افديجیليگيمي بيلير و اف ديلرسه اونی افدريم، (هاتاسيني) ونمسمم…’’ كور’âن-ي كريم’ده د، هز. âدم’ين، هاتاسيني انلاديكتان سونره رابينه پيشمانليگيني و باگيشلانمه ديلگيني ناسيل ديله كتيرديگي انلاتيلير. بونه كوره يوجه الل (ك)، هز. âدم’، “اي âدم! سن و ايشين نته كالين. ديلديگينيز يردن يييين. فاكات شی اگاجه ياكلاشمايين. يوقسه ظالملردن اولورسونوز.” بويوردوگی هالده شايتان اونلاره “رابينيز سيزه بی اگاجي انجاك ملك اولماياسينيز يه ده (نت) ايبدي كالاجاكلاردان اولماياسينيز دييه ياساكلادي.” دييە رك وسوسه ورميش و اونلاري كانديراراك ياساگه سوروكلميشتي. هز. âدم’ين بی هاتاسي هاكينده الل شويله بويورموشتو: ’âدم رابينه اسي اولدی و يولونی شاشيردي.’ سونره الل (ك) اونلاره “بن سيزه بی اگاجي ياساكلاماديم مي؟ شايتان سيزه اپاچيك بير دوشماندير، دمديم مي؟” دييه سسلندي. هز. âدم و ايشي هاووه إیشلديكلري كاباهاتي انلاييپ همن رابلرينه يونلديلر و اوندان باگيشلانمه ديلديلر. اونلار كور’âن-ي كريم’ين بيلديرديگينه كوره رابلرينه شويله دوه ايدييورلاردي: “رابيميز! بيز كنديميزه زولمتيك. ايگر بيزي باگيشلاماز و بيزه مرحمت ايتمزسن موتلاكه زييان ايدنلردن اولوروز.’ سونونده توبلري كابول ايدن الل (ك)، اونلاري ده باگيشلاميش و توبلريني كابول ايتميشتي.
يوجه الل (ك)، توبلري كابول ايدگيني بليرتيركن كولاري اراسينده بير اييريم و إیستيسنه ياپماميشتير. كابوله شايان اولان توب اچيكلانيركن ده گوناهكارلار اراسينده بير ايريمه كيديلمميش، توبلرينين كابول ايديلگي وااد ايديلميشتير. نيتكيم بير ريوايته انلاتيلان بير كيسه بی كونوده اولدقجه ايتكيلاييجی بير ورنكتير. دوكسان دوكوز كيشایی ولدورن بير آطەم، پيشمانلق إیچريسينده توب ايتمك اوزره يريوزونون ڭ بيلكيلي إینسانيني سورار و كنديسينه كوستريلن راهيبين يانينه كيدر. امه راهيپ اونه افديلمسينين مومكون اولماديگيني سويلايينجه وفكه إیچينده اونی ده ولدورور. يوز إینسانين جانينه كييميش اولاراك يينه âليم بيريسينه دانيشمه احتیاجي هيسدر. كنديسينه تاوسييه ايديلن بير إیليم آطەمينين يانينه كلديگينده او، افينين ايلبته مومكون اولدیگونی سويلايرك، “سنينله توبن اراسينه كيم كيربيلير كي؟” در. سونره ده آطەمه او ديياري ترك ايدە رك الل’ه (ك) كوللق ايدن ایی إینسانلارين اولدیگی بير يره كيتمسيني وگوتلر. توب ايدن و يني بير باشلانكيچ إیچين يوله چيكان آطەم، ارزی ايتيگي يره اولاشامادان يولده ولور. ولدوگی ير اولاشماك إیستديگي ساليه إینسانلاره داهه ياكين اولدیگی إیچين اونلاردان ساييلير و راهمت ملكلرينين ايشليگينده رابينين افينه نايل اولور.
الل’ين (ك) افتمايگي بير گوناه و گوناهينين بويوكلوگی سببييله توب كاپيسي يوزونه كاپاناجاك بير گوناهكار يوقتور. زيره الل’ين (ك) اف و ماگفيرتي چوك كنيش و بويوكتور. إینسان اونور و هايسييتيني يوق ايديجی سوچلار اولاراك بيلينن زينه و هيرسيزليك، بوتون كوتولوكلرين اناسي ساييلان إیچكي كيبي سوچلاري إیشلاينلر إیچين ده توب كاپيسي اچيكتير. إینسانين بوتون كوزل املريني âهيرته بوشه چيقرەجاك كادار بويوك بير سوچ اولان إیرتيداتان ياني ديندن دونمدن دولايي ياپيلاجاك بير توبنين بيله كابول ايديلگي âيتله بيلديريلميشتير. گوناهلارين ڭ كوتوسی اولاراك واسيفلانديريلان شيرك سوچوندان داهي إینسان توب ايدر و إیمانه دونرسه ايلبته بی ده كابول ايديلكتير. يتر كي سون نفسيني كوفور اوزره ورمسين.
كور’ان’ده بير تارافتان، “كيم بير موميني كاستن ولدورورس، زاسي إیچينده ايبديين كالاجاگي هنمدير. الل (ك) اونه كازاپ ايتميش، اونی لانتلميش و اونون إیچين بويوك بير ازاپ حاضرلاميشتير.” بويرولوركن، ديگر تارافتان ده “ونلار كي، الل (ك) إیله برابر باشكه بير تانرييه يالوارمازلار. الل’ين (ك) هارام كيلديگي جانه هاكسيز يره كييمازلار و زينه ايتمزلر. كيم بونلاري ياپارسه اگير ازابه اوگرار. كييامت گونی ازابي كات كات ارتيريلير و او ازاپته هورلانميش اولاراك دواملي كالير. انجاك توب و إیمان ايديپ ایی داورانيشته بولونانلار موستسنا… الل إیشته اونلارين كوتولوكلريني اییليكلره چويرير. الل چوك باگيشلاييجيدير، اينكين مرحمت ساهيبيدير.” بويرولاراك، توب ايدنلر بوندان إیستيسنه ايديلميشلردير. بی إیتيبارله âيت و هاديسلردكي بازي گوناهلارين افديلمايگينه داير إیفادلرين ساكينديرمه باگلامينده اولدیكلاري آڭلاشيلماكتادير. ويلايسه بی كيبي âيت و هاديسلردن انلاماميز كركن، هاتالاريميز نه كادار چوك اولورسه اولسون، توب-يستيگفار ايتمميز كركتيگي و توبنين ونونه كيمسنين كچمايگيدير. نه وار كي، باشكالارينين هاكلارينه تجاووز ايدنلر بوندان توب ايتيكلريند، ونجه او كيشيلره هاكلاريني إیاده ايتمك سورتييله هلاليك الماليديرلار. چونكی بوراده كول هاكي سوز كونوسودور و اونی افتمه يتكيسيني الل (ك) انجاك هاك ساهيبينه ورميشتير. بونون ديشينده توبلرين كابول ايديلگي بيلديريلميشتير. نيتكيم الل (ك)، “âيتلريميزه إینانانلار سانه كلديگينده اونلاره ده كي: سلام سيز! رابينيز مرحمت ايتمايي كنديسينه يازدي. كرچك شی كي، سيزدن كيم، بيلمايە رك بير كوتولوك ياپار، سونره ده ارديندان توب ايديپ كنديني دوزلتيرس، (بيلسين كي) الل چوك باگيشلايان، چوك مرحمت ايدندير.” بويوراراك، گوناه إیشلاينلري اوميتسيزليگه دوشمكتن كورتارماكتادير.
وميتسيزليك بير يانه إیشلديگي بير گوناهين پشيندن توب إیله همن ياراتيجيسيني هاتيرلايان كيمس، بی وسيلايله إیمانيني كوووتلنديرمه كايرتينه كيرر. ويله كي بی سايده إینسان، داهه چوك گوناه إیشلمكتن كورتولور و بی يني روهله رابينه داهه فازله باگلانيپ ياكينلاشاراك او’نون ايميرلريني يرينه كتيريپ ياساكلاريندان كاچينمايه داهه بير كايرت كوسترير. ديگر تارافتان گوناه إیشلمميش اولدیگوموز زمان بيله توب-يستيگفار ايتمميز، هاياتين سيكينتيلاري و كدرلري إیچين بير فراهلق ساگلار; الل (ك) بی سايده هيچ بكلمديگيميز بير يردن بيزي ريزيكلانديرير. فاكات بير گوناه إیشلديگي هالده توب ايتماينلري âهيرت نيمتلريندن ماهروم بيراكير.
كول، توب إیله گوناهلاريندان اريناراك âدته اسلي و فيتري تميزليگينه كري دونموش اولور. زيره پايكامبر ايفنديميز (ساس)، “گوناهتان توب ايدن كيمس، هيچ گوناهي اولمايان كيمسه كيبيدير.” بويورموشتور. پايكامبريميز (ساس)، توب سايسينده ويجدانين ناسيل ارينديگيني شی كوزل بنزتمه إیله انلاتير: “كول بير هاته إیشلرسه كالبينه سيياه بير نوكته كونولور. شايت او، (گوناهتان) وازكچر، باگيشلانمه ديلر، توب ايد(يپ الل’ه (ك) دون)رسه كالبي ارينير. ايگر (بونلاري ياپماز گوناه و هاتايا) كري دونرسه (سيياه نوكتا) ارتيريلير و نتيده بوتون كالبيني كاپلار. الل’ين (ك)، “ياپتيكلاري يوزوندن كالپلري پاس توتموشتور.” دييه انلاتيگي پاس إیشته بودور.” بی باگلامده يوجه الل (ك) تارافيندان كچميش-كلە جك بوتون گوناهلاري افديلديگي هالده الل رسûلو’نون (ساس) گونلوك ياشانتيسينده رابينه چوكچه توب ايتمسي نه كادار ده مانيداردير. توب، الل رسûلی (ساس) إیچين رابي إیله إیلتيشيم كورمه وسيلسيدير. زيره الل (ك) چوك توب ايدنلري سور. سوكيلي پايكامبريميزين (ساس) انلاتيگينه كور، “رابيميز، كولونون توب ايتمسين، چوك ونملي بير ييتيگيني كايبديپ اوندان اوميديني كستيگي بير انده كارشيسينده بولان بيرينين سوينديگيندن داهه چوك سوينمكتدير.”
يوجه الل (ك) إینسانين وزكور إیرادسي إیله هاتاسيندان دونوپ، كنديسيندن باگيشلانمه ديلمسيندن ممنون اولماكتادير. زاتن إینساني الل(ك) كاتينده دگرلي كيلان ده او’نه (ك) نييازي، او’ندان يارديم و باگيشلانمه إیستمسي دگل ميدير؟ الل رسûلی (ساس)، “گر سيز هيچ گوناه إیشلمسايدينيز، الل (ك) باشكالاريني ياراتير، اونلار گوناه إیشلر (وه توب ايدر) الل (ك) ده اونلاري افدردي.” بويوروركن بی سورويه واپ ورير âدتا. بويلجه إینساني، گوناهلاردان بري اولان و هر ان الل’ه (ك) كوللق هالينده بولونان ملكلردن فاركلي بير كونومده دگرلنديرير. او هالد، رسûل-ي ايكرم’ي (ساس) ورنك الان موسلومانلار، كالبي و روهي ارينمالاريني كرچكلشتيرمك اوزره الل رسûلو’نون (ساس) تاوسييه ايتيگي كيبي توب و إیستيگفارده بولونماليدير. گوناهلاردان كورتولوش وسيلسي اولان توب و إیستيگفاري، رابلري إیله ارالارينداكي باگي كوووتلنديرمك إیچين فيرساته دونوشتورمايي بيلملي و بی فيرساتي دگرلنديرمك إیچين زمان كولاماليدير.
توب ايتمك إیچين بلي بير زمان و مكان شارت كوشولماماكله بيرليكته كور’âن-ي كريم’ده سهر واكيتلرينده توب ايدنلر ووولموشلردير. پايكامبر ايفنديميز (ساس)، الل’ين (ك)، كولاريني اف ایتمك إیچين كجە دونيه سماسينه تلي ايدگيني شويله هابر ورير: “يوجه رابيميز، هر كجە، كجەنين سون اوچته بيري كالديگينده دونيه سماسينه إینر (راهمت نازارييله باكار) و شويله بويورور: بانه دوه ايدن يوق می كي، دواسيني كابول ايداييم! بندن بير شاي إیستاين يوق می كي، اونه ديلديگيني وراييم! بندن ماگفيرت إیستاين يوق می كي، اونی باگيشلاياييم!” (ب٦٣٢١ بوهاري، ديوات، ١٤) بی وزل واكيتلرين ديشينده هر ان گوناهه دوشمه ريسكي إیله كارشي كارشييه اولان إینساندان، إیشلديگي گوناهين فاركينه وارماسييله بيرليكته همن توب ايتمسي بكلنير. زيره توبلرين كابول ايديلمايگي بير ان واردير; بی ده كيشينين ولومونون كليپ چاتيگي، جانين بوگازه كلديگي اندير. ولومون نه زمان كليپ چاتاجاگي إیسه بلي دگلدير. ديگر تارافتان هز. پايكامبر’ين (ساس) بيلديرديگينه كور، گونشين باتيدان دوگدوگی ياني دونيانين سونونون كلديگي كييامت گونی اییجه ياكلاشتيگينده ‘توب كاپيسي’ آرتيق تامامن كاپانميش اولاجقتير.
ونوتولماماليدر كي توب ايتمنين إینسان هاياتينداكي رولی پك بويوكتور. زيره إینسان، توب سايسينده الل’ه (ك) يونليپ إیمانيني كوووتلنديرە رك ينيدن هاياته باگلانير و اوميديني، ياشامه إیستگيني دوام ايتيرير. توب واسيتاسييله توپلوم إیچيند، الل (ك) و رسûلو’نون (ساس) إیستديگي شكيلده هاركت ايدن كيمسلرله بيرليكته موتلی اولاراك كوون إیچينده ياشار. يينه توب، إینسانين هركسين هاكيني كوزتن و كندي هاك ايتيگينه رازي اولان، هاكسيزليگه اوگرامالارينه سبپ اولدیگی كيمسلره هاكلاريني إیاده ايديپ اونلارله هلالشە رك اونلارين دوستلوگونی كازانان بير كيشي هالينه كلمسيني ساگلار.
توب-يستيگفار ايدركن إینسان إیستديگي إیفادلري سچبيلير; يتر كي، إیچتن و ساميمي اولسون. انجاك پيشمانلق و اف ديلگي ڭ كوزل سوزجوكلرله ديله كتيريلمك إیستنييورسه او زمان سوكيلي پايكامبريميزين (ساس) إیفادلرينه باكماك كركير. إیشته او’نون (ساس) ديليندن ‘سايييدو’ل-يستيگفار’ ياني توب-يستيگفارين ڭ كوزلي:
“الل’يم، بنيم رابيم سنسين، سندن باشكه إیلاه يوق.
بني سن ياراتين و بن سنين كولونوم.
بن كوجوم يتيگينجه سانه ورديگيم سوز اوزراييم و سنين واادينه ده كوونييوروم.
ياپتيكلاريمين شريندن سانه سيگينيريم.
بانه اولان نيمتيني إیتيراف ايدييوروم.
گوناهلاريمي ده إیتيراف ايدييوروم.
گوناهلاريمي باگيشله چونكی گوناهلاري سندن باشكه باگيشلاياجاك هيچ كيمسه يوقتور.”
***
ابدولاه ب. ما’كيل (را) انلاتييور: بابام، ابدولاه ب. مس’ûد’ون يانيندايكن اونون شويله دیدیگيني دويموش:
“رسûلولاه’ي (ساس)، ’(گوناهتان) پيشمانلق دويماك، توبدير.” بويوروركن إیشيتيم.”
(هم٤٠١٢ إیبن هانبل، إی، ٤٢٣)
***
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَال: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : ‘التَّوْبَةُ مِنْ الذَّنْبِ أَنْ يَتُوبَ مِنْهُ ثُمَّ لَا يَعُودَ فِيه.
ابدولاه (ب. مس’ûد) (را) تارافيندان ناكلديلديگينه كور، الل رسûلی (ساس) شويله بويورموشتور: “گوناهتان توب ايتمك، گوناهي ترك ايديپ بير داهه اونه دونممكتير.”
(هم٤٢٦٤ إیبن هانبل، إی، ٤٤٦)
***
عَنْ أَسْمَاءَ بْنِ الْحَكَمِ الْفَزَارِيِّ قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) يَقُولُ:…وَحَدَّثَنِى أَبُو بَكْرٍ وَصَدَقَ أَبُو بَكْرٍ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) أَنَّهُ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) يَقُولُ: ‘مَا مِنْ عَبْدٍ يُذْنِبُ ذَنْبًا فَيُحْسِنُ الطُّهُورَ ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ يَسْتَغْفِرُ اللَّهَ إِلاَّ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ.
سما ب. هاكم ايل-فزاري (را) انلاتييور: علی’يي (را) شونلاري سويلركن إیشيتيم: ايبû بكير’ين (را) بانه هابر ورديگينه كوره —كي ايبû بكير (را) دوگرويی سويلر— او، الل رسûلو’نی (ساس) شويله دركن إیشيتميش: “بير كيمسه بير گوناه إیشلر ده ارديندان كوزلجه ابدست الير، سونره كوكيپ إیكي ركات ناماز كيلار و الل’تان باگيشلانمه ديلرس، الل (ك) اونی موتلاكه باگيشلار.”
(د١٥٢١ ايبû داوûد، ويتر، ٢٦)
***
عَنْأَبِىعُبَيْدَةَبْنِعَبْدِاللَّهِعَنْأَبِيهِقَالَ: قَالَرَسُولُاللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : ‘التَّائِبُمِنَالذَّنْبِكَمَنْلاَذَنْبَلَهُ.
بû اوبايده ب. ابدولاه’ين (را)، باباسيندان (ابدولاه ب. مس’ûد’دان) (را) ناكلتيگينه كور، الل رسûلی (ساس) شويله بويورموشتور: “گوناهيندان توب ايدن كيمس، گوناهسيز كيمسه كيبيدير.”
(يم٤٢٥٠ إیبن ما، زوهد، ٣٠)
***
عَنْأَبِىهُرَيْرَةَقَالَ: قَالَرَسُولُاللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : ‘لَلَّهُأَشَدُّفَرَحًابِتَوْبَةِأَحَدِكُمْ،مِنْأَحَدِكُمْبِضَالَّتِهِ،إِذَاوَجَدَهَا
بû هوراير’دن (را) ناكلديلديگينه كور، الل رسûلی (ساس) شويله بويورموشتور: “بيرينيز كايبتيگي هايوانيني بولدوگی زمان نه كادار سوينييورسه موهاكاك الل (ك) ده سيزدن بيرينين توبسينه بوندان داهه چوك سوينير.”
(م٦٩٥٣ موسليم، توب، ٢)
***
هيجرتين دوكوزونجی سنسي رجب ايينده سيجاگين دايانيلماز بويوتلاره اولاشتيگي بير موسيمده الل رسûلی (ساس) اشابييله بيرليكته ساواش إیچين بوتون حاضرليكلاريني تاماملاييپ يوله كويولموش و نيهايت تبوك’ه وارميشتي. پايكامبريميز (ساس) اشابينه “كا’ب نه ياپتي؟” دييه سوردو. سليموگولاريندان بيريسي رسûلولاه’ه “يا رسûلالل! كا’ب’ي (را) (كييمتلي) إیكي هيركاسي(ندان دولايي دويدوگی كورورو) و كيبري (مدين’د) اليكويدو!” دييه واپ وردي.
بونون اوزرينه مواز ب. بل (را) إیتيراز ايديپ هز. پايكامبر’ه (ساس)، “واللي يا رسûلالل، بيز كا’ب هاكينده خیردان باشكه بير شاي بيلماييز.” دييە رك كا’ب ب. ماليك’ي (را) ساووندو. رسûلولاه (ساس) إیسه مواز’ين (را) بی إیتيرازينه سوساراك كارشيلق وردي.
الل رسûلی (ساس) إیله بيرليكته بيرچوك كازوايه كاتيلان كا’ب ب. ماليك (را)، تبوك ساواشي’ندان كري كالان سكسن كوسور كيشيدن بيرييدي. ديگر بوتون كازولرين اقسينه رسûلولاه (ساس) بی دفه اوزاك و تهليكلي بير يولجولوكته چوك كوووتلي بير دوشمانله كارشيلاشاجاك اولان موسلومانلارين، اونه كوره حاضرلانمالاريني إیستديگي إیچين، كيديلە جك يونی موسلومانلاره اچيكلاميشتي. موسلومانلارين ساواشه حاضرلاناجاك واكيتلري واردي. بونه راگمن كا’ب ب. ماليك (را)، بير تورلی ساواشه كاتيلاماميشتي.
رسûلولاه (ساس) إیله موسلومانلار كازا حاضرليگي إیله مشكول اولدیگی سيراده كا’ب ب. ماليك (را) ده اونلارله برابر يول حاضرليگي إیچين صباحلايين ايودن چيكيپ دولاشييور، انجاك هيچبير إیش كورمدن اقشام اوزري ايوينه دونويوردو. “(داهه حاضرلانمايه واكتيم و) كوجوم وار.” دييە رك گونلريني كچيرييوردو.
نيهايت هركس كرچكتن حاضرلانيپ بير صباح رسûلولاه (ساس) إیله موسلومانلار سفره چيكتيكلارينده كا’ب’ين (را) هنوز هيچبير حاضرليگي يوقتی اورتادا. بی سفر د، “ونون (وردونون) ارديندان بير إیكي گونده حاضرلانير، سونره اونلاره يتيشيريم.” دييە رك يينه كنديني اووتی كا’ب (را). بوندان سونراكي بيركاچ گون ده هيچ فاركلي كچمميشتي. صباحلاري حاضرلق إیچين ايودن ايريلييور، اقشام ايوه هيچبير حاضرلق ياپمادان بومبوش دونويوردو. نتيده اوردی ايپاي يول الميش، كا’ب’ين (را) اونلاره يتيشمه إیهتيمالي كالماميشتي.
تبوك كازاسي’ندان باشكه رسûلولاه’ين (ساس) ياپتيگي كازولرين هيچبيريسيندن كري كالمايان كا’ب ب. ماليك’ين (را) إیلك پيشمانليكلاري إیشته بی گونلرده باشلاميشتي. زيره داهه ونجه هيچبير زمان بی كادار كوچلی و كوووتلي اولماميشتي. بونه راگمن سيرف إیهمالي ندنييله رسûلولاه’ي (ساس) و موسلومان كاردشلريني بی زورلی موجادلده يالنيز بيراكميشتي. كنديسي كيبي كوچلو، كوووتلي و إیماني ساگلام ديگر بوتون موسلومانلار ساواشه كيتميش، كرييه إیسه مونافيك اولاراك بيلينن يه ده كوچسوزلوگوندن دولايي مازرتلي اولان كيشيلر كالميشتي. زاتن كا’ب’ي (را) ده ڭ چوك بی اوزويوردو. رسûلولاه (ساس) كازا إیچين شهيردن ايريلديگينده كا’ب ب. ماليك (را)، إینسانلارين إیچينه چيكيپ كنديسي إیله برابر سادجه مونافيك و كوچسوزلرين كالديگيني كوردوگوند، پيشمانليگي داهه ده درينلشييوردو.
دوندوگونده بی دورومی الل رسûلو’نه (ساس) ناسيل إیزاه ايدبيليردي كي؟ ساواشه كيتمسيني اينكلايە جك هيچبير مازرتي يوقتو. او گونه كادار مادي دورومی هيچ بی كادار ایی اولماميشتي. اوردونون مدين’يه دوگری كري دونمكته اولدیگی هابريني الديگينده دوشونلري داهه ده ارتميش، هوزون و كدره بوگولموشتو. چورسينده كوروشلرينه دگر وريلن كيمسلر، إیچينده بولوندوگی بی زور دورومدان ناسيل كورتولابيلگيني سورويوردو. ويله كي بير اره رسûلولاه’ي (ساس)، بير يالانله اتلاتابيلگيني بيله دوشونموشتو. زيره كونوشمه كابيلييتي سون درجه ایی اولان كا’ب (را)، ديلسه رسûلولاه’ين (ساس) كيزكينليگيني، سويلايگي بير يالانله چوك راحت دينديربيليردي. انجاك ويجدانينه كومدوگی هاتاسي âهيرته كارشيسينه چيكماياجاك مييدي؟ دوگرويی سويلديگينده بلكي هز. پايكامبر’ين (ساس) وفكسينه اوگراياجاكتي امه ڭ ازيندان الل’ين (ك) افينه مازهار اولمايي اومويوردو. كا’ب (را)، هز. پايكامبر (ساس) و اوردوسی مدين’يه دونونيه كادار زاتن إیچي إیچيني يميش، إیشلديگي كاباهاتين يوكوندن بير ان ونجه كورتولماك إیچين جان اتار اولموشتو. رسûلولاه’ين (ساس) مدين’يه ياكلاشتيگيني دويدوگونده إیسه بی دوشونلري بير يانه بيراكيپ، إیچينده يالان بولونان بير وزورله اسله بی كاباهاتن تميزه چيكاماياجاگيني انلاميشتي. الل رسûلو’نه (ساس) هر شايي دوگری بير بيچيمده انلاتمايه قرەر وردي.
ويله ده ياپتي كا’ب ب. ماليك (را). بير صباح واكتي مدين’يه دونن الل رسûلی (ساس)، مسجیته إیكي ركات ناماز كيليپ إینسانلارله سوهبت ايتمايه باشلاميشتي. سفره كاتيلاماييپ ده كريده كالانلار وزورلريني بايان ايتيكتن سونره كا’ب (را)، رسûلولاه’ين(ساس) هوزورونه چيكيپ سلام وردي. الل رسûلی (ساس) إیسه وفكلي بير ايده إیله اونه كولومسدي و ساواشه ندن كاتيلماديگيني سوردو. او ده هر شايي اولدیگی كيبي انلاتي.
اسيل سيكينتي بوندان سونره باشلاياجاكتي. پايكامبريميز كا’ب’ه (را)، هاكينده هوكوم وريلينيه كادار بكلمسيني سويلدي. موراره ب. رابي’ (را) و هيلال ب. اوماييه (را) ده كا’ب ب. ماليك (را) إیله ايني دورومدايدي. هپسي إیچين بيتمك توكنمك بيلماين، سيكينتيلي كچە جك و ايلي گون سورە جك تجريت هاياتي باشلاميشتي. پايكامبريميز (ساس)، بی اوچ شاهيسله كونوشولماماسي تاليماتيني وردي. كيركينجي گوندن إیتيبارن بی اوچ كيشينين كندي هانيملارييله كوروشملريني ده ياساكلادي.
ساواشه كيتماييپ كريده كالان بی اوچ كيشينين پيشمانليگي إیسه هر كچن گون داهه ده كاتلانييوردو. كيمي ايوينه كاپانيپ كوزياشلاري إیچينده باگيشلانمه ديلييور، كيمي إیسه رسûلولاه’تان (ساس) كوزل بير هابر المانين اومودويله إینسانلارين اراسينده دولاشييور، كيمسايله كونوشامادان تكرار ايوينه دونويوردو.
نيهايت ايلينجی گونون صباحي، توبلرينين كابول ايديلديگينه داير بويوك موژدايي الديلار. توبلري چوكچه كابول ايدن يوجه الل’ين (ك) هاكلارينداكي باياني شويلايدي: “اندولسون كي الل، موسلومانلاردان بير كروبون كالپلري ايگريلمايه يوز توتوكتان سونره پايكامبري و كوچلوك زمانينده اونه اويان موهاجیرلرين و اينسارين توبلريني كابول ايتي. اوت، اونلارين توبلريني كابول ايتي. شوفسيز او (ك)، اونلاره كارشي چوك شفكاتلي، پك مرحمتليدير. و (سفردن) كري بيراكيلان اوچ كيشينين ده (توبلريني كابول ايتي). يريوزو، كنيشليگينه راگمن اونلاره دار كلميش، ويجدانلاري كنديلريني سيكتيكچه سيكميشتي. نيهايت الل’تان (ك) (و’نون ازابيندان) يينه الل’ه (ك) سيگينماكتان باشكه چاره اولماديگيني انلاميشلاردي. سونره (سكي هالرين) دونملري إیچين الل (ك) اونلارين توبسيني كابول ايتي. چونكی الل (ك) توبيي چوك كابول ايدن، چوك مرحمت ايدندير. ايي إیمان ايدنلر! الل’ه كارشي كلمكتن ساكينين و دوگرولارله برابر اولون.”
بويلجه كا’ب ب. ماليك (را) و اونون دورومونده اولان ديگر إیكي اركاداشي، توبلرينه كور’ان’له شاهيتليك ايديلن و الل’ين (ك) ماگفيرتيندن داهه دونيادايكن هابردار اولان كوتلی ساهابيلر اولموشلاردي. إیشلديكلري كوسوردان دولايي دويدوكلاري پيشمانلق كوسترمليك دگلدي. بوتون كالپلري إیله پيشمانليگي هيستميشلر و تكرار ايني هاتايه دوشممك إیچين ازمتميشلردي. اونلار اسلينده رابلرينه وركلري هسابي دوشونويورلاردي. بلكي چورلريندكي هركسي كوسورلی اولماديكلارينه إینانديرابيليرلردي. انجاك هر شايدن هابردار اولدیگونه إینانديكلاري رابلريني ناسيل كانديراجاكلاردي؟ هساپ گونی او’نون كارشيسينه ايني گوناهلارله ناسيل چيكاجاكلاردي؟ إیشته توم بونلاري دوشوندوكلري إیچيندي بی كادار پيشمان اولمالاري. الل تالا ده اونلارين بی ساميمييتيندن دولايي اونلارله بيرليكته بوتون موسلومانلاره گوناهلاردان كورتولمانين يكانه يولونون توب ايتمك اولدیگونی بيلديرميشتي.
كا’ب ب. ماليك (را) و اركاداشلارينين توبسي كيبي إیچتن و ساميمي اولاراك ياپيلان توب، هم بير إیبادتير هم ده كايبديلميش دگرلري ينيدن كازانمه واسيتاسيدير. ديني إینانچ و ياشاييشي ينيدن إیهيه ايتمنين و الل (ك) إیله بوزولان إیليشكيلري اونارمانين يولودور. يوجه الل (ك)، إینسانوگلونی ديگر وارليكلاردان فاركلي بير ياپيده وار ايتميش; هم اییيه هم ده كوتويه يونلبيلە جك بير پوتانسييلده ياراتميشتير. ڭ كوزل سورته ياراتيلان إینسان كوتويه يونلديگينده هايوانلاردان ده اشاگي بير دريه دوشبيلمكتدير. إینساندان إیستنن، دايمه اییيه يونلمسي; الل (ك) و رسûلو’نون (ساس) ايمير و ياساكلاري دوگرولتوسونده بير هايات سورمك سورتييله دونيه و âهيرت ساادتينه ايريشمسيدير. نه وار كي إینسان، زاافلاري إیله و چورسل ايتكيلرل، بيلە رك وايه بيلمايە رك زمان زمان گوناهه سوروكلنير. يوجه الل’ين (ك) كولارينه لوتفتيگي ‘توب-يستيگفار’، بی دورومدان كورتولماك إیچين بير ‘راهمت كاپيسي’دير.
توبنين وزونده پيشمانلق واردير. هاكيكي بير توب إیچين نفسين كنديسي إیله هساپلاشماسي، موجادله ايتمسي كركير. زاتن الل رسûلو’نون (ساس) إیفادسي إیله گوناه، إینسانين إیچيني تيرمالايان و باشكالارينين هابردار اولماسيني إیستمديگي شايدير. ياني هر ان پيشمانلق دويابيلگي بير إیشتير. پيشمانلق إیسه توبنين إیلك شارتيدير. رسûلولاه (ساس) بير هاديسيند، “(گوناهتان) پيشمانلق دويماك، توبدير.” دركن، بی كرچگي إیفاده ايدر. بير ديگر هاديسينده إیس، “گوناهتان توب ايتمك، گوناهي ترك ايديپ بير داهه اونه دونممكتير.” بويورموشتور. بی إیكي إیفادايي بيرلشتيرديگيميزد، ‘يشلنن گوناهتان پيشمانلق دوياراك بير داهه او گوناهه دونممك’ شكلينده بير توب تانيمي اورتايه چيكماكتادير. ارديندان إیستيگفار ايتمك، ياني، الل’تان (ك)، افتمسيني إیستمك كلمليدر كي، توب تاماملانميش اولسون. او هالده بی تانيمه إیستيگفاري ده ايكلاييپ، ‘توب-يستيگفار، كولون، إیشلديگي گوناهتان پيشمانلق دوياراك بير داهه او گوناهه دونممسي و الل’تان كنديسيني افتمسيني إیستمسيدير.’ دييبيليريز. زاتن توب، گنلليكله إیستيگفار إیله بيرليكته تلافوز ايديلە رك âدته اونونله وزدشلشميشتير.
هاته إیشلاين بير إینسانين توب ايتمك اماجييله اراجيسيز اولاراك دوگرودان دوگرويه رابينه يونلمسينده هرهانكي بير اينكل وايه ون شارت بولونماماكتادير. بونونله برابر هر شايين كندينه كوره بير اوسول، âداب و شكلي واردير. بير إیشتن، انجاك دوگری يولارله ياپيلديگي تاكديرده سونوچ الينابيلير. يكانه رهبريميز اولان پايكامبريميز (ساس)، توبنين âدابيني وگر ایتمك ماكسادييله شويله بويورموشتور: “بير كيمسه بير گوناه إیشلر ده ارديندان كوزلجه ابدست الير سونره كوكيپ إیكي ركات ناماز كيلار و الل’تان (ك) باگيشلانمه ديلرس، الل (ك) اونی موتلاكه باگيشلار.” سونره ده سويلديگيني تاييت ماكسادييله شی âيتي اوكوموشتور: “وه اونلار كي چيركين بير إیش ياپتيكلارينده يه ده كنديلرينه زولمتيكلرينده الل’ي (ك) هاتيرلاييپ گوناهلاريندان دولايي همن باگيشلانمه ديلرلر. زاتن گوناهلاري الل’تان (ك) باشكه كيم باگيشلايابيلير كي!” بويلجه توبنين ديل اوجويله سويلنن بير إیكي كلمە إیله كچيشتيريلممسي كركتيگيني و اونون بيلينچلي بير اييلم اولدیگونی انلادر الل رسûلی (ساس). بونونله بيرليكته توب و إیستيگفار سوز كونوسی اولدیگونده بی إیشي ساميمي اولاراك ياپماك و الل’ين (ك) ‘توواب’، ‘افوو’، ‘كافûر’ ياني توبلري چوك كابول ايدن، چوكه فديجی و چوك باگيشلاييجي سيفاتلارينه ساهيپ اولدیگونده تردوت ايتممك ونمليدير. توبيي تاماملايان اونسورلاردان بيري د، گوناهين درهال ترك ايديلمسي و بير داهه اونه دونولممسيدير. كيشي ايگر توم پيشمانليگينه راگمن، ترك ايتمايە رك گوناهينه دوام ايدرس، اونون بی هالينين توب دگل، سادجه انلق بير پيشمانلق اولدیگی آڭلاشيلير.
هالبوكي جیدييتله و كرچك بير پيشمانلق إیچينده ياپيلان توب، گوناهلارين افديلمسيني ساگلار. پايكامبريميز (ساس) بی كونوده شويله بويورموشتور: “يززت و لال ساهيبي الل (ك) بويورور كي: “اي كولاريم! بنيم افتيكلريم ديشينداكيلر گوناهكار (كالير). بندن باگيشلانمه ديلايين، سيزي باگيشلاياييم. كيم بنيم افديجیليگيمي بيلير و اف ديلرسه اونی افدريم، (هاتاسيني) ونمسمم…’’ كور’âن-ي كريم’ده د، هز. âدم’ين، هاتاسيني انلاديكتان سونره رابينه پيشمانليگيني و باگيشلانمه ديلگيني ناسيل ديله كتيرديگي انلاتيلير. بونه كوره يوجه الل (ك)، هز. âدم’، “اي âدم! سن و ايشين نته كالين. ديلديگينيز يردن يييين. فاكات شی اگاجه ياكلاشمايين. يوقسه ظالملردن اولورسونوز.” بويوردوگی هالده شايتان اونلاره “رابينيز سيزه بی اگاجي انجاك ملك اولماياسينيز يه ده (نت) ايبدي كالاجاكلاردان اولماياسينيز دييه ياساكلادي.” دييە رك وسوسه ورميش و اونلاري كانديراراك ياساگه سوروكلميشتي. هز. âدم’ين بی هاتاسي هاكينده الل شويله بويورموشتو: ’âدم رابينه اسي اولدی و يولونی شاشيردي.’ سونره الل (ك) اونلاره “بن سيزه بی اگاجي ياساكلاماديم مي؟ شايتان سيزه اپاچيك بير دوشماندير، دمديم مي؟” دييه سسلندي. هز. âدم و ايشي هاووه إیشلديكلري كاباهاتي انلاييپ همن رابلرينه يونلديلر و اوندان باگيشلانمه ديلديلر. اونلار كور’âن-ي كريم’ين بيلديرديگينه كوره رابلرينه شويله دوه ايدييورلاردي: “رابيميز! بيز كنديميزه زولمتيك. ايگر بيزي باگيشلاماز و بيزه مرحمت ايتمزسن موتلاكه زييان ايدنلردن اولوروز.’ سونونده توبلري كابول ايدن الل (ك)، اونلاري ده باگيشلاميش و توبلريني كابول ايتميشتي.
يوجه الل (ك)، توبلري كابول ايدگيني بليرتيركن كولاري اراسينده بير اييريم و إیستيسنه ياپماميشتير. كابوله شايان اولان توب اچيكلانيركن ده گوناهكارلار اراسينده بير ايريمه كيديلمميش، توبلرينين كابول ايديلگي وااد ايديلميشتير. نيتكيم بير ريوايته انلاتيلان بير كيسه بی كونوده اولدقجه ايتكيلاييجی بير ورنكتير. دوكسان دوكوز كيشایی ولدورن بير آطەم، پيشمانلق إیچريسينده توب ايتمك اوزره يريوزونون ڭ بيلكيلي إینسانيني سورار و كنديسينه كوستريلن راهيبين يانينه كيدر. امه راهيپ اونه افديلمسينين مومكون اولماديگيني سويلايينجه وفكه إیچينده اونی ده ولدورور. يوز إینسانين جانينه كييميش اولاراك يينه âليم بيريسينه دانيشمه احتیاجي هيسدر. كنديسينه تاوسييه ايديلن بير إیليم آطەمينين يانينه كلديگينده او، افينين ايلبته مومكون اولدیگونی سويلايرك، “سنينله توبن اراسينه كيم كيربيلير كي؟” در. سونره ده آطەمه او ديياري ترك ايدە رك الل’ه (ك) كوللق ايدن ایی إینسانلارين اولدیگی بير يره كيتمسيني وگوتلر. توب ايدن و يني بير باشلانكيچ إیچين يوله چيكان آطەم، ارزی ايتيگي يره اولاشامادان يولده ولور. ولدوگی ير اولاشماك إیستديگي ساليه إینسانلاره داهه ياكين اولدیگی إیچين اونلاردان ساييلير و راهمت ملكلرينين ايشليگينده رابينين افينه نايل اولور.
الل’ين (ك) افتمايگي بير گوناه و گوناهينين بويوكلوگی سببييله توب كاپيسي يوزونه كاپاناجاك بير گوناهكار يوقتور. زيره الل’ين (ك) اف و ماگفيرتي چوك كنيش و بويوكتور. إینسان اونور و هايسييتيني يوق ايديجی سوچلار اولاراك بيلينن زينه و هيرسيزليك، بوتون كوتولوكلرين اناسي ساييلان إیچكي كيبي سوچلاري إیشلاينلر إیچين ده توب كاپيسي اچيكتير. إینسانين بوتون كوزل املريني âهيرته بوشه چيقرەجاك كادار بويوك بير سوچ اولان إیرتيداتان ياني ديندن دونمدن دولايي ياپيلاجاك بير توبنين بيله كابول ايديلگي âيتله بيلديريلميشتير. گوناهلارين ڭ كوتوسی اولاراك واسيفلانديريلان شيرك سوچوندان داهي إینسان توب ايدر و إیمانه دونرسه ايلبته بی ده كابول ايديلكتير. يتر كي سون نفسيني كوفور اوزره ورمسين.
كور’ان’ده بير تارافتان، “كيم بير موميني كاستن ولدورورس، زاسي إیچينده ايبديين كالاجاگي هنمدير. الل (ك) اونه كازاپ ايتميش، اونی لانتلميش و اونون إیچين بويوك بير ازاپ حاضرلاميشتير.” بويرولوركن، ديگر تارافتان ده “ونلار كي، الل (ك) إیله برابر باشكه بير تانرييه يالوارمازلار. الل’ين (ك) هارام كيلديگي جانه هاكسيز يره كييمازلار و زينه ايتمزلر. كيم بونلاري ياپارسه اگير ازابه اوگرار. كييامت گونی ازابي كات كات ارتيريلير و او ازاپته هورلانميش اولاراك دواملي كالير. انجاك توب و إیمان ايديپ ایی داورانيشته بولونانلار موستسنا… الل إیشته اونلارين كوتولوكلريني اییليكلره چويرير. الل چوك باگيشلاييجيدير، اينكين مرحمت ساهيبيدير.” بويرولاراك، توب ايدنلر بوندان إیستيسنه ايديلميشلردير. بی إیتيبارله âيت و هاديسلردكي بازي گوناهلارين افديلمايگينه داير إیفادلرين ساكينديرمه باگلامينده اولدیكلاري آڭلاشيلماكتادير. ويلايسه بی كيبي âيت و هاديسلردن انلاماميز كركن، هاتالاريميز نه كادار چوك اولورسه اولسون، توب-يستيگفار ايتمميز كركتيگي و توبنين ونونه كيمسنين كچمايگيدير. نه وار كي، باشكالارينين هاكلارينه تجاووز ايدنلر بوندان توب ايتيكلريند، ونجه او كيشيلره هاكلاريني إیاده ايتمك سورتييله هلاليك الماليديرلار. چونكی بوراده كول هاكي سوز كونوسودور و اونی افتمه يتكيسيني الل (ك) انجاك هاك ساهيبينه ورميشتير. بونون ديشينده توبلرين كابول ايديلگي بيلديريلميشتير. نيتكيم الل (ك)، “âيتلريميزه إینانانلار سانه كلديگينده اونلاره ده كي: سلام سيز! رابينيز مرحمت ايتمايي كنديسينه يازدي. كرچك شی كي، سيزدن كيم، بيلمايە رك بير كوتولوك ياپار، سونره ده ارديندان توب ايديپ كنديني دوزلتيرس، (بيلسين كي) الل چوك باگيشلايان، چوك مرحمت ايدندير.” بويوراراك، گوناه إیشلاينلري اوميتسيزليگه دوشمكتن كورتارماكتادير.
وميتسيزليك بير يانه إیشلديگي بير گوناهين پشيندن توب إیله همن ياراتيجيسيني هاتيرلايان كيمس، بی وسيلايله إیمانيني كوووتلنديرمه كايرتينه كيرر. ويله كي بی سايده إینسان، داهه چوك گوناه إیشلمكتن كورتولور و بی يني روهله رابينه داهه فازله باگلانيپ ياكينلاشاراك او’نون ايميرلريني يرينه كتيريپ ياساكلاريندان كاچينمايه داهه بير كايرت كوسترير. ديگر تارافتان گوناه إیشلمميش اولدیگوموز زمان بيله توب-يستيگفار ايتمميز، هاياتين سيكينتيلاري و كدرلري إیچين بير فراهلق ساگلار; الل (ك) بی سايده هيچ بكلمديگيميز بير يردن بيزي ريزيكلانديرير. فاكات بير گوناه إیشلديگي هالده توب ايتماينلري âهيرت نيمتلريندن ماهروم بيراكير.
كول، توب إیله گوناهلاريندان اريناراك âدته اسلي و فيتري تميزليگينه كري دونموش اولور. زيره پايكامبر ايفنديميز (ساس)، “گوناهتان توب ايدن كيمس، هيچ گوناهي اولمايان كيمسه كيبيدير.” بويورموشتور. پايكامبريميز (ساس)، توب سايسينده ويجدانين ناسيل ارينديگيني شی كوزل بنزتمه إیله انلاتير: “كول بير هاته إیشلرسه كالبينه سيياه بير نوكته كونولور. شايت او، (گوناهتان) وازكچر، باگيشلانمه ديلر، توب ايد(يپ الل’ه (ك) دون)رسه كالبي ارينير. ايگر (بونلاري ياپماز گوناه و هاتايا) كري دونرسه (سيياه نوكتا) ارتيريلير و نتيده بوتون كالبيني كاپلار. الل’ين (ك)، “ياپتيكلاري يوزوندن كالپلري پاس توتموشتور.” دييه انلاتيگي پاس إیشته بودور.” بی باگلامده يوجه الل (ك) تارافيندان كچميش-كلە جك بوتون گوناهلاري افديلديگي هالده الل رسûلو’نون (ساس) گونلوك ياشانتيسينده رابينه چوكچه توب ايتمسي نه كادار ده مانيداردير. توب، الل رسûلی (ساس) إیچين رابي إیله إیلتيشيم كورمه وسيلسيدير. زيره الل (ك) چوك توب ايدنلري سور. سوكيلي پايكامبريميزين (ساس) انلاتيگينه كور، “رابيميز، كولونون توب ايتمسين، چوك ونملي بير ييتيگيني كايبديپ اوندان اوميديني كستيگي بير انده كارشيسينده بولان بيرينين سوينديگيندن داهه چوك سوينمكتدير.”
يوجه الل (ك) إینسانين وزكور إیرادسي إیله هاتاسيندان دونوپ، كنديسيندن باگيشلانمه ديلمسيندن ممنون اولماكتادير. زاتن إینساني الل(ك) كاتينده دگرلي كيلان ده او’نه (ك) نييازي، او’ندان يارديم و باگيشلانمه إیستمسي دگل ميدير؟ الل رسûلی (ساس)، “گر سيز هيچ گوناه إیشلمسايدينيز، الل (ك) باشكالاريني ياراتير، اونلار گوناه إیشلر (وه توب ايدر) الل (ك) ده اونلاري افدردي.” بويوروركن بی سورويه واپ ورير âدتا. بويلجه إینساني، گوناهلاردان بري اولان و هر ان الل’ه (ك) كوللق هالينده بولونان ملكلردن فاركلي بير كونومده دگرلنديرير. او هالد، رسûل-ي ايكرم’ي (ساس) ورنك الان موسلومانلار، كالبي و روهي ارينمالاريني كرچكلشتيرمك اوزره الل رسûلو’نون (ساس) تاوسييه ايتيگي كيبي توب و إیستيگفارده بولونماليدير. گوناهلاردان كورتولوش وسيلسي اولان توب و إیستيگفاري، رابلري إیله ارالارينداكي باگي كوووتلنديرمك إیچين فيرساته دونوشتورمايي بيلملي و بی فيرساتي دگرلنديرمك إیچين زمان كولاماليدير.
توب ايتمك إیچين بلي بير زمان و مكان شارت كوشولماماكله بيرليكته كور’âن-ي كريم’ده سهر واكيتلرينده توب ايدنلر ووولموشلردير. پايكامبر ايفنديميز (ساس)، الل’ين (ك)، كولاريني اف ایتمك إیچين كجە دونيه سماسينه تلي ايدگيني شويله هابر ورير: “يوجه رابيميز، هر كجە، كجەنين سون اوچته بيري كالديگينده دونيه سماسينه إینر (راهمت نازارييله باكار) و شويله بويورور: بانه دوه ايدن يوق می كي، دواسيني كابول ايداييم! بندن بير شاي إیستاين يوق می كي، اونه ديلديگيني وراييم! بندن ماگفيرت إیستاين يوق می كي، اونی باگيشلاياييم!” (ب٦٣٢١ بوهاري، ديوات، ١٤) بی وزل واكيتلرين ديشينده هر ان گوناهه دوشمه ريسكي إیله كارشي كارشييه اولان إینساندان، إیشلديگي گوناهين فاركينه وارماسييله بيرليكته همن توب ايتمسي بكلنير. زيره توبلرين كابول ايديلمايگي بير ان واردير; بی ده كيشينين ولومونون كليپ چاتيگي، جانين بوگازه كلديگي اندير. ولومون نه زمان كليپ چاتاجاگي إیسه بلي دگلدير. ديگر تارافتان هز. پايكامبر’ين (ساس) بيلديرديگينه كور، گونشين باتيدان دوگدوگی ياني دونيانين سونونون كلديگي كييامت گونی اییجه ياكلاشتيگينده ‘توب كاپيسي’ آرتيق تامامن كاپانميش اولاجقتير.
ونوتولماماليدر كي توب ايتمنين إینسان هاياتينداكي رولی پك بويوكتور. زيره إینسان، توب سايسينده الل’ه (ك) يونليپ إیمانيني كوووتلنديرە رك ينيدن هاياته باگلانير و اوميديني، ياشامه إیستگيني دوام ايتيرير. توب واسيتاسييله توپلوم إیچيند، الل (ك) و رسûلو’نون (ساس) إیستديگي شكيلده هاركت ايدن كيمسلرله بيرليكته موتلی اولاراك كوون إیچينده ياشار. يينه توب، إینسانين هركسين هاكيني كوزتن و كندي هاك ايتيگينه رازي اولان، هاكسيزليگه اوگرامالارينه سبپ اولدیگی كيمسلره هاكلاريني إیاده ايديپ اونلارله هلالشە رك اونلارين دوستلوگونی كازانان بير كيشي هالينه كلمسيني ساگلار.
توب-يستيگفار ايدركن إینسان إیستديگي إیفادلري سچبيلير; يتر كي، إیچتن و ساميمي اولسون. انجاك پيشمانلق و اف ديلگي ڭ كوزل سوزجوكلرله ديله كتيريلمك إیستنييورسه او زمان سوكيلي پايكامبريميزين (ساس) إیفادلرينه باكماك كركير. إیشته او’نون (ساس) ديليندن ‘سايييدو’ل-يستيگفار’ ياني توب-يستيگفارين ڭ كوزلي:
“الل’يم، بنيم رابيم سنسين، سندن باشكه إیلاه يوق.
بني سن ياراتين و بن سنين كولونوم.
بن كوجوم يتيگينجه سانه ورديگيم سوز اوزراييم و سنين واادينه ده كوونييوروم.
ياپتيكلاريمين شريندن سانه سيگينيريم.
بانه اولان نيمتيني إیتيراف ايدييوروم.
گوناهلاريمي ده إیتيراف ايدييوروم.
گوناهلاريمي باگيشله چونكی گوناهلاري سندن باشكه باگيشلاياجاك هيچ كيمسه يوقتور.”







یورم یاپ