رو’يت-ي هيلال نه دمكتير؟
هيلالين كورولمسي انلامينه كلن رو’يت-ي هيلال، ديني بير كاورام اولاراك، كامري ايلارين تسپيتينده ايين كوزتلنمسي و كورولمسي انلامينه كلمكتدير. ناماز واكيتلرينين بليرلنمسينده گونشين هاركتلري; اوروچ، هاج، زكات، فيدر ساداكاسي، كوربان كيبي إیبادتلرله بايرام گونلرينين تسپيتينده إیسه ايين هاركتلري ايساس الينماكتادير.
بی إیبادتلرين زمانلارينين دوگری اولاراك بليرلنمسي، كامري ايباشلاريني، وزليكله رامازان، شووال و زيلهيكه ايلارينين إیلك گونلرينين دوگری تسپيتينه باگليدير. كامري ايلارين تسپيتينده هيلالين كوزلنمسي ونمليدير. انجاك گونوموزد، اتموسفر اولايلاري و كزكنلرين دوروملاري چوك إینجه بير شكيلده هساپلانابيلديگيندن، ايلارين باشلانكيجي تام اولاراك تسپيت ايديلبيلمكتدير. دينين وزونه اويكون اولان ده بودور. زيره يوجه الل يûنوس سورسي ٥.ايت; “… ييلارين ساييسيني و هسابيني بيلمنيز إیچين ايه كوناك يرلري دوزنلاين او’دور.” بويورماك سورتييله ايلارين هساپله تسپيت ايديلبيلگينه إیشارت ايتميشتير.
رامازان نه دمكتير؟
كور’ان-ي كريم’ين نازيل اولمايه باشلاماسييله شرفلنميش، اوروچ إیبادتينين يرينه كتيريلديگي دوكوزونجی كامري ايدر رامازان. گنلليكله اي ماناسينداكي “شهر” كلمەسينه إیزافه ايديليپ “شهری رامازان” شكلينده كولانيلير. رامازان كلمەسيند; تميزليك، يانماك و كسكينليك انلاملاري واردير. رامازان ايينده اوروچ و ديگر إیبادتلرله الل’ه يونلن مومينلر، گوناهلاريندان تميزلنير، ارينير، بيلينچلنير، إیمان و اهلاك باكيميندان كسكينلشير، كوووتلنير. كور’âن-ي كريم’ده ادي كچن و دگرينه ووركی ياپيلان يكانه اي رامازان اييدير. اوروجون فارز كيلينديگيني بيلديرن ايتلرين ارديندان رامازانين إینسانلاره دوگری يولی كوسترن و هاكي باتيلدان اييران كور’ان’ين إینديريلديگي اي اولدیگی بليرتيلميش و بی ايه اولاشانلارين اوروچ توتماسي ايمرديلميشتير.
وروچ نه دمكتير؟
يمساك واكتيندن إیفتار واكتينه كادار يمك، إیچمك و جینسي موناسبتن اوزاك دورماك دمكتير اوروچ. إیسلامييت’ته باشكه اوروچ چشيتلري ده بولونماكله بيرليكته بليرلي شارتلار چرچوسينده هر موسلومان إیچين زورونلی بير إیبادت نيتليگينده اولاني هيجرتين ٢. ييلي شابان ايينده فارز كيلينان رامازان اوروجودور. كور’âن’ده ونكي توپلوملاره ده اوروجون فارز كيلينديگينه ديكات چكيلميش، اوروچ ياساكلارينه اويمانين الل تارافيندان چيزيلن سينيرلاره ريايت انلامينه كلديگي إیفاده ايديلميشتير.
تراويه نامازي
سوزلوكته “راحتلاتماك، دينلنديرمك” انلامينداكي ترويهه كلمەسينين چوگولی اولان تراويه، رامازان ايينه ماهسوس اولماك اوزره ياتسي نامازيندان سونره كيلينان نافيله نامازي إیفاده ايدر. نامازين هر دورت ركاتينين سونونده بير ميكتار اوتورولوپ دينلنمك موستهاپ اولوپ بونه ترويهه دنيلميش، سونره بی كلمەنين چوگولی اولان تراويه كيلينان بی نامازه إیسيم اولموشتور. زمان إیچيند، هر بير ترويهايي اوتوروپ دينلنمك يرينه زيكير و سالاوات كيبي نافيله إیبادتلرله دگرلنديرمه وايه اره ورمدن نامازه دوام ايتمه شكلينده اويكولامالار اورتايه چيكميشتير.تراويه نامازينين واكتي ياتسي نامازينين اركاسيندان فجره كادار كچن سوردير; ويتيردن سونره كيلينماسي جايز اولماكله بيرليكته اويكولاماده ويتيردن ونجه كيلينماكتادير.تراويه نامازينين ايده ايديلمسي إیچين ايزان اوكونماز و كāمت كتيريلمز; كيلامايان كيشينين كازا ايتمسي كركمز. نافيله نامازلارين مونفريد اولاراك كيلينماسي داهه فازيلتلي اولدیگی هالد، تراويه نامازينين مااتله كيلينماسي ايركك و كادين هر موسلومان إیچين سونتير.
هاتيم نه دمكتير؟
هاتم و هيتام سوزلوكته “ورتمك، موهورلمك، بير شايي تاماملاييپ سونونه اولاشماك” كيبي مانالاره كلير. كور’âن-ي كريم’ي باشيندان سونونه كادار يوزوندن وايه ايزبره اوكوياراك بيتيرماي، ايريجه ṣاḥîḥ-ي بوḫâري باشته اولماك اوزره تانينميش هاديس كيتاپلاريني اوكويوپ سونه ايرديرمايه هاتيم (هاتيم إینديرمك، هاتمتمك) دنيلميشتير.
پايكامبريميز إیله برايل’ين، هر ييلين رامازان ايينده او زمانه كادار نازيل اولان âيت و سûرلري بيربيرلرينه اوكوياراك موكابله ايتيكلري و بير انلامده هاتيم إینديرديكلري بيلينمكتدر (بوهاري، “فżâʾيلو’ل-ḳورʾâن”، ٧; بك. ارزا). موسلومانلار ده رامازان ايينده گنلليكله جاميلرده و بازي ايولرده كور’ان اوكوتوپ دينلمك سورتييله هاتيم إینديرمايي âدت هالينه كتيرميشلردر (بك. موكابل). هاتيم إینديرمنين بلي بير زماني و سورسي يوقتور.
ارزه نه دمكتير؟
ارز، ارزه و ايني كوكتن كلن مو‘âرازه سوزلوكته “وكوماك، ايزبردن اوكوماك، كوسترمك، كيتاپلاري كارشيلاشتيرماك” كيبي مانالاره كلير
هر ييل رامازان ايينده او زمانه كادار نازيل اولان âيت و سûرلري برايل’ين هز. پايكامبر’، اونون ده برايل’ه اوكوماسي ماناسينه بير تريم، ارزه دنير. رسûل-ي ايكرم (ساس)’ين وفاتيندان ونكي سون رامازانده موكابله إیكي دفه كرچكلشميشتير. ارزا-ي اهيره دييه انيلاكلن بی سون كارشيلاشتيرمه كورايش لهچسييله ياپيلديگي إیچين او گوندن إیتيبارن كور’ان بی لهچه إیله اوكونموشتور.
موكāبله نه دمكتير؟
سوزلوكته “يكي شايي بيربيرييله كارشيلاشتيرماك” انلامينه كلن موكāبل، اوچ ايلارده و بيلهاسه رامازانلارده جامي، مسجید و ايولرده داهه چوك صباح، وگل، إیكيندي نامازلاري ونسينده هافيزلار تارافيندان اوكونان كور’ان’ي تاكيپ ايتمك سورتييله هاتيم إینديرمه كلنگينين اديدير. بی كلنك، برايل (اس)’ين رامازان ايلارينده هر كجە هز. پايكامبر (ساس)’ه كلە رك او انه كادار نازيل اولان ايت و سورلري كارشيليكلي اوكويوپ كونترول ايتملرينه دايانير. كور’ان’ين رامازان ايينده نازيل اولمايه باشلاماسي، بی ايده ياپيلان املرين ديگر زمانلاره كوره داهه فازيلتلي كابول ايديلمسي ده كلنگين يايكينلاشماسينده ايتكيلي اولموشتور. موكابله اوكويان كيشينين هافيز ده اولسه موشافه باكاراك اوكوماسي داهه فازيلتلي كورولموش، دينلاينلرين راحت تاكيپ ايدبيلملري اچيسيندان موكابلنين اورته بير هيزله ترتيل اوزره اوكونماسي تاوسييه ايديلميشتير.
ساهور نه دمكتير؟
وروچ توتاجاك كيشيلرين اوروجه حاضرلق اولماك اوزره إیمساك واكتيندن ونجه كجە يديكلري يمگه ساهور دنير. إیفتارده اله ايتمك، ساهوری كجیكتيرمك سونت اولدیگی كيبي، ساهور واكتي، دوالارين ماكبول اولدیگی واكيتلردن بيريدير. نيتكيم هز. پايكامبر، “ساهور يييينيز; چونكی ساهورده بركت واردير.” بويوراراك ساهور يمگيني تشويك ايتميشتير. ايريجه ساهورون تامامن ترك ايديلماييپ بير يودوم سی إیله بيله اولسه يرينه كتيريلمسيني تاوسييه ايتميش، ساهوره كوكانلارين الل’ين راهمتينه و ملكلرين دواسينه مازهار اولاجاگيني بليرتميش، ساهور يمگيني “موبارك كيدا” اولاراك نيتلميشتير.
يفتار نه دمك؟
“وروچ اچمه اوروچلويه اوروجونی اچتيرمه اوروچ بوزمه اوروچ توتمامه اوروجه ايكيري بير داورانيشته بولونما” انلاملارينه كلن إیفتار كلمەسي، يايكين اولاراك، اوروچلی كيمسنين واكتي كلينجه اوسولونه اويكون بيچيمده اوروجونی اچماسي إیچين كولانيلماكتادير.
يفتار دواسي
رسûل-ي ايكرم (ساس)، اوروچلونون إیفتار انينده ياپاجاگي دوانين كري چوريلمايگيني موژدلميش و كنديسي د، “الل’يم! سنين ريزان إیچين اوروچ توتوك، سنين ورديگين ريزيكله اوروجوموزی اچتيك، بيزدن كابول بويور; چونكی سن هر شايي إیشيتن و بيلنسين” شكلينده دوه ايتميشلردير.
يمساك نه دمكتير؟
سوزلوكته “بير شايي توتماك، سيمسيكي ساريلماك، اليكويماك; بير شايدن ايلچكمك، كنديني توتماك” كيبي مانالاره كلن إیمساك، تريم اولاراك “يكينجی فجرين دوگوشوندان گونشين باتيشينه كادار يم، إیچمه و جینسي موناسبتن نفسي اليكويماك، اوروجی بوزان ديگر شايلردن اوزاك دورماك، ايلچكمك” دمكتير. إیفتارين زيتي اولان إیمساك، إیسلام’ين تمل ايساسلاريندان بيري اولان اوروجون، تك روكنودور.
يمساكييه نه انلامه كلمكتدير؟
رامازانده إیمساك واكتيني و ناماز واكيتلريني كوسترن چيزلكايه إیمساكييه دنير.
فجیر نه دمكتير؟
اراپچآطە “يارماك، بير شايي إیكييه اييرماك، فيشكيرماك، سويه يول ورمك، اچيگه چيكماك” كيبي انلاملارينه كلن فجیر، إیسيم اولاراك گونشين دوگماسيندان ونجه بليرن تان يري اگارماسيني إیفاده ايدر. توركچده “شافاك سوكمسي، گون اگارماسي، صباحين الاجه قرەنليگي” دنيلن بی اولاي، كجە إیله گوندوزون بيربيريندن ايريلديگي واكيتير. فجیر واكتي فيكيهته وزليكله صباح نامازينين واكتينين كيرديگيني وايه ساهور واكتينين بيتيپ اوروچ توتمه زمانينين باشلاديگيني بيلديرمسي اچيسيندان ونم تاشيديگيندان ديني ليتراتورده بی واكتين تانيم و بليرلنمسينين ايري بير ديكاتله ايله الينديگي كورولور. فجیر واكتينين ناماز و اوروچله إیلكيلي موكلفييتلري بليرلايە جك تارزده تسپيتي هز. پايكامبر’ين سوز و اويكولامالارينه دايانير. إیسلام هوكوكچولاري هاديسلردكي إیفادلردن هاركتله فجري “فجر-ي كازيب، فجر-ي ساديك” وايه “بيرينجی فجیر، إیكينجی فجیر” شكلينده إیكييه اييراراك اچيكلاميشتير. يالانجي فجر اولاراك ده بيلينن فجر-ي كازيپ، صباحه كارشي دوگوده اوفوكتان كوگه دوگری ديكاي اولاراك يوكسلن ايدينلق إیچين كولانيلير. بی كچيجی ايدينليكتان سونره يينه كيسه بير سوره قرەنلق باسار. ارديندان ده گونش إیشيگينين بليرتيلرينين كورونمايه باشلاديگي،وفوكته ياتاي اولاراك بويدان بويه اوزانان، كيدە رك كنيشلاييپ ياييلان ايدينلق باشلار. بی إیسه فجر-ي ساديك ياني كرچك فجیردير. صباح نامازينين واكتينين كيرمسي، ساهورون سونه ايريپ اوروجون باشلاماسي كيبي ديني هوكوملرده ايساس الينان بی إیكينجی فجیردير.
ماهيه نه دمكتير؟
“ايه ماهسوس” انلامينداكي اوسمانليجه “ماهييي” كلمەسينين گونوموز توركچسيندكي شكلي اولان ماهيه وزليكله رامازان ايلارينده بيردن فازله مينارلي جاميلرين إیكي مينارسي اراسينه كورولان إیشيكلي يازي وايه رسيم پانوسونه وريلن ادير. كلمەنين بی انلامي كازانماسينده هز. پايكامبر’ه سالاتی سلام كتيريلن زيكير مجليسي ماناسينداكي اراپچه ماهيا كلمەسي ده ايتكيلي اولموشتور. چونكی كلمەلر اراسينداكي سس بڭزرليگي يانينده “لايلتو’ل-ماهيا” دنيلن موبارك كجەلرده زيكير مجليسي كورولان جاميلر اليشيلميشين اوستونده كانديلرله دوناتيلميش، هاته ماهيه تكنيگينه بڭزر اوسولرله سوسلنميشتير.
موبارك گون و كجەلرده هوكين إیبادتي إیچين كجە بويی اچيك كالان جاميلرين كانديلرله دوناتيلماسي كلنگي إیسلامييت’ين إیلك اسيرلارينه كادار اوزانماكله برابر، مسجید-ي هارام’ين ٤٥٥ كانديلينين اولدیگو، بونلاردان داهه چوك إیشيك ورن بازيلارينين سادجه رامازان ايي إیله هاج موسيمينده ياكيلديگي،بی كانديلرين ديركلر اراسينه كريلميش إیپلره باكير چنكلرله اسيلديگي و بی سايده مسجید-ي هارام’ين إیستنيلن يرينه تاشينابيلديگي بيلينمكتدير. بی اويكولامالار، بير اوسمانلي إیجادي اولان مينارلر اراسينه إیپلر و كانديلرله ماهيه كورمه كلنگينه إیلهام ورميش و هم رامازان ايينده هم ده موبارك كجەلرده كانديل ياكمه ادت اولموشتور. بويلليكله اوسمانلي دونمينده بابادان اوگله كچن بير سانات دالي هالينه كلن ماهيه توركلره ايت بير كولتور اولاراك رسمييت كازانميشتير. او دونمده بليرلي بير دوزنكله و اولدقجه زاهمتله حاضرلانان ماهيالار، إیپلره اسيلان كانديلرين زايتينياگي كولانيلاراك ايدينلاتيلماسي إیله ياپيلير، كانديلرده كولانيلان زايتينياگي هر اقشام تازلنيردي. گونوموزده ایلكتیریق امپولرييله ياپيلان ماهيالار، رامازان باشلانكيجينده ‘هوش كلدين يه شهر-ي رامازان ‘، ‘ون بير ايين سلطاني’، ‘وروچ توت، سيههات بول’، رامازان سونلارينه دوگری إیسه ‘له إیلاهه إیلالل’، ‘لوده يه شهر-ي رامازان’ كيبي يازيلارله سوسلنمكتدير.
كيساجه بليرتمك كركيرسه ماهيه دمك رامازان دمكتير اسليندا. چونكی ماهيه ساناتي داهه چوك رامازان ايينده كوسترير كنديسيني…
ديش كيراسي نه دمكتير؟
وسمانلي دونمينين رامازان كولتورونه ايت بير تابير اولان “ديش كيراسي” تابيري، رامازانلارده إیفتاره كيديلن ساراي و كوناكلارده ميسافيرلره وريلن هدييلر إیچين كولانيلميشتير.
زيمم دفتري نه دمكتير؟
زيمت كلمەسينين چوگول شكلي اولان زيمم، بورچلار دمك اولوپ، ايسكيدن ورسييه دفترينه وريلن إیسيمدير. گونوموزده اولدیگی كيبي اوسمانليلار دونمينده ده وزليكله رامازان ايينده سادجه زنكينلر دگل، اورته هالي كيمسلر ده فوكارايه يتيم، دوله ايليندن كلديگينجه يارديمجي اولمايه چاليشيردي. بی يارديملار رييادان اوزاك دورماك ادينه كوزه باتماياجاك و الانين كورورونی إینجیتمايە جك شكيلده وريليردي. كيزلي وريلن نافيله ساداكانين، اچيكتان وريلن نافيله ساداكادان يتميش كات داهه سواپ اولدیگونی بيلن موسلومانلار، يارديملاريني مومكون اولدیگونجه كيزليدن ياپمايه كايرت ايدردي.
موبارك رامازان گونلرينده پك چوك زنكين، تبديل-ي كييافت إیله هيچ تانيماديكلاري مينتيكالاره كيديپ باكال، ماناو دوكانلارينه كيرر، تنهه زمانده اونلاردان زيمم دفتريني ياني ورسييه دفتريني چيكارمالاريني إیسترميش. ارديندان باشتان، سوندان و اورتادان راستكله ساهيفلرين هسابيني توپلاتيپ، ميكتاريني ودر، بازن ده دفتردكي توم بورچلاري كاپادر و “بی بورچلاري سيلين! الل كابول ايتسين!” داييپ، كنديلريني تانيتمادان چكر كيدرميش.
ساداكه نه دمكتير؟
سوزلوكته “(هابر) كرچك اولماك; دوگرولوك” كيبي انلاملاره كلن سيدك كوكوندن توراين ساداكه كلمەسي (چوگولی ساداكāت)، الل’ين هوشنوتلوگونی كازانماك إیچين احتیاج ساهيپلرينه ياپيلان كونولی وايه دينن زورونلی مادي يارديملاري، بی چرچوده وريلن پاره و ايشيايي إیفاده ايدر. كلمە توركچ’ده داهه چوك ديلنجیلره ياپيلان كوچوك پاره يارديميني بليرتمك اوزره كولانيلير. ساداكه ورمايه تاسادوك دنيلير.
ساداكا-ي فيدر نه دمكتير؟
ساداكا-ي فيتير، رامازان ايينين سونونده كوجی يتن موسلومانين بليرلي كيمسلره ورمكله يوكوملی اولدیگی يارديم تورودور. فيتر كلمەسي اوروجه سون ورمايي، اوروجی اچمايي إیفاده ايدر. بوندان دولايي رامازان بايرامينه îدو’ل-فيتر دنيلديگي كيبي رامازان اييني ياشامانين، اونون موكافات و بركتيندن فايدالانمانين بير شوكران بليرتيسي اولاراك وريلن ساداكايه ده ساداكا-ي فيتر وايه زكاتو’ل-فيتر دنيلير. بی تاملامه كيسالتيلميش اولاراك توركچده فيتره شكلينده كولانيلماكتادير. دينن زنكين اولاراك رامازان ايينين سونونه يتيشن موسلومانين ورمسي واجیپ اولان بی ساداكانين واجیپ اولمه زماني رامازان بايرامينين بيرينجی گونی اولماكله بيرليكت، بايرامدان ونجه ده وريلبيلير. هاته بی داهه اییدير. انجاك بايرام گونی وايه داهه سونره ده وريلبيلير.
ساداكه تاشي نه دمكتير؟
وسمانلي توپلومونده درديني كيمسلره اچامايان احتیاج ساهيپلرينين، بيچâرلرين، دولارين، يتيملرين إیززت و هايسييتلريني كوروماك إیچين بويوك بير ديكات، نزاكت و كايرت كوستريلميشتير. بی يوزدن ورنين ده الانين ده كورولمايگي بير شكيلده ساداكه تاشلاري ديكيلميشتير. زنكين رييادان چكينيپ ساداكاسيني بورايه كويار، فاكير ده ديلنمكتن چكينديگي إیچين كجە واكتي كليپ احتیاجي كاداريني بورادان الير كريسيني باشكه فاكيرلره بيراكيردي. كيزليدن وريلن هر ساداكانين اهيرته گوناهلاريني ورتگيني بيلن هوك، ساداكالاريني بی يوله ورير، فاكير فوكارانين إیززتيني كيرماكتان إیمتينه ايدرلردي. يارديم ياپان إیله الانين بيربيريني كورمديگي، تانيماديگي، الانين ماهجوبييتن، ورنين إیسه رييه و كوستريشتن اوزاك اولدیگی بی يونتم سايسينده يالنيز رامازانده دگل هر زمان احتیاج ساهيپلرينه يارديم ياپيلميش اولور و إیسلامييت’ين بش تمل ديرگيندن بيري اولان زكات موسسسي، هيچبير مادي موايييده اولماكسيزين موسلومانلارين كالپلريندكي سارسيلماز إینانچله تيكير تيكير إیشلردي. اهلاك نورملاريني سادجه إیسلام’دان الديگينين بير كوستركسي اولان ساداكه تاشلاري، اوسمانلينين يارديملاشمايه دايانيشمايه نه كادار ونم ورديگينين ڭ كوزل يانسيمادير.
زكات نه دمكتير؟
سوزلوكته “ارتمه اريتما; ووكی و بركت” مانالارينه كلن زكات، تريم اولاراك كور’ان’ده بليرتيلن سينيفلاره سارفديلمك اوزره دينن زنكين ساييلان موسلومانلارين ماليندان الينان بلي پايي إیفاده ايدر. ورفته بی پايين مالدان چيكاريلماسي إیشلمينه ده زكات دنيلير.
ينفاك نه دمكتير؟
سوزلوكته “توكنمك، تاماملانماك، سون بولماك” ماناسينداكي نفك كوكوندن تورتيلن إینفاك “بيتيرمك، يوق ايتمك; يوقسول دوشمك” كيبي انلاملاره كليرسه ده داهه چوك “پاره وايه مالي ايلدن چيكارماك” ماناسينده كولانيلماكتادير. ديني-اهلاكي بير تريم اولاراك گنلليكله “الل’ين هوشنوتلوگونی ايلده ايتمه اماجييله كيشينين كندي سروتيندن هارجامه ياپماسي، محتاجلاره ايني و ناكدي يارديمده بولونماسي” دمكتير.
يتيكاف نه دمكتير؟
سوزلوكته “يبادت وايه باشكه بير كايه إیچين بير يرده كنديني توتماك، كالماك; إینسانلاردان تنهه بير يرده كالماك، بير شايه باگلانماك” كيبي انلاملاره كلن إیتيكاف، ديني بير كاورام اولاراك، إیبادت نييتييله و كورالارينه اوياراك إینزيوايه چكيلمك دمكتير. إیتيكافين مشروييتي كور’ان و سونت إیله سابيتير. وزليكله رامازان ايينين سون اون گونونده إیتيكافه كيرمك سونت اولماكله برابر، رامازان ديشينده ده و بليرلي بير سورايه تابي اولمادان ده إیتيكافه كيريلبيلير.
ي‘تيكافين مشروييتي كور’ان و سونت إیله سابيتير. “مسجیدلرده إی‘تيكافته بولوندوگونوز زمان كادينلاره ياكلاشمايين” (ل-باكاره ٢/١٨٧) ماليندكي âيتله هز. âيش’نين، “رسûل-ي ايكرم رامازانين سون اون گونونده إی‘تيكافه كيرردي. او بی âدتينه وفاتينه كادار دوام ايتميشتير. سونره اونون ارديندان هانيملاري إی‘تيكافه كيرميشتير” (بوهاري، “يʿتيكاف”، ١; موسليم، “يʿتيكاف”، ٥) شكليندكي ريوايتي بونون دليلريني تشكيل ايدر.
كادر كجەسي نه دمكتير؟
كادر كلمەسي سوزلوكته “هوكوم، شرف، كوچ، تاكدير، ازامت، يوليك” كيبي انلاملاره كلمكله برابر، ديني ليتراتورده “لايلتو’ل-كادر” شكلينده كور’âن-ي كريم’ين إینديريلديگي كجەنين ادي اولاراك كولانيلماكتادير. ايني ادي تاشييان و بی كجەنين فازيلتي هاكينده نازيل اولان ٩٧. سûرده كور’ان’ين كادر كجەسينده إینديريلديگي، بی كجەنين بين ايدان داهه خیرلي اولدیگی بيلديريلميشتير.
فيديه نه دمكتير؟
سوزلوكته “بير كيمسايي بولوندوگی سيكينتيلي دورومدان كورتارماك إیچين ودنن بدل” انلامينه كلن فيدي، بير فيكيه تريمي اولاراك، ايسارتن كورتولماك إیچين ودنن بدلي ايريجه باشته اوروچ و هاج اولماك اوزره بازي إیبادتلرين ايده ايديلممسي يه ده ايداسي سيراسينده بيرتاكيم كوسورلارين إیشلنمسي هالينده يرينه كتيريلمسي كركن ديني-مالي يوكوملولوگی إیفاده ايدر.
وروچته فيدي
يسلام âليملرينين اورتاك كابولونه كوره إیهتييارلق و شيفه اوميدي كالماميش بير هاستالق سببييله اوروچ توتامايان كيمس، داهه سونره كازه ايتمسي مومكون اولماديگيندان هر گونونه كارشيلق بير فيديه ودر. بی دورومداكي بير كيمسنين فيديه ودمسي واجیپتير. كور’âن’داكي، “وروچ توتمايه كوچ يتيرماينلر، بير فاكير دويومی كادار فيديه ودر.” ايتيندن هاركتله فيديه ميكتارينين، بير كيشایی بير گون إیچين دويوراجاك يييە جك اولاراك آڭلاشيلميشتير. بی ده فيتره ميكتارييله اويوم كوسترير. بی ميكتارين ايني اولاراك وايه ايني دگرده پاره ياهوت مال اولاراك وريلمسي جايزدير.
كفارت نه دمكتير؟
كفارت: بوزولان بير گون اوروجون يرينه إیكي كامري اي وايه التميش گون پش پشه اوروچ توتماك دمكتير. ايريجه بوزولان اوروجون ده كازه ايديلمسي كركير. كفارت سادجه رامازان ايينده توتولان اوروجون مازرتسيز، بيله بيله بوزولماسينين زاسيدير. ديگر اوروچلارين بوزولماسي هالينده يالنيز كازه ياني گونونه گون اوروچ توتماك يترلي اولور. رامازان اوروجی وبور ايلارده كازه ايديليركن بيلە رك بوزولسه يينه كازه لازيم كلير، كفارت إیجاپ ايتمز.
راييان كاپيسي
يوجه الل، اوروچ توتان كولاري إیچين نته وزل بير كاپي تاهسيس ايتميشتير. نتين سكيز كاپيسيندان بير تانسي، اوروچ توتان موسلومانلاره إیچين ايريلميشتير.
“نته راييان دنيلن بير كاپي واردير. كييامت گونی اوروچ توتانلار او كاپيدان چاگيريلاجاكلاردير. كيم اوروچ توتانلاردان إیسه او كاپيدان نته كيركتير. كيم ده او كاپيدان كيررسه ايبدي اولاراك سوسوزلق چكمايكتير.” (بوهاري، ساوم.٤)
رامازان مانيلري
رامازان كجەلرينه وزكی ساهور واكتينده هوكي اويانديرماك إیچين چالينان داووله سويلنن، چوگونلوكله رامازان وزليكلري إیله إیلكيلي دويكولاري بليرتن مانالي سوزلره رامازان مانيلري دنير.
شوكور بی ايه كيرديك
اقشام هيلالي كوردوك
سوينچلره كارك اولوپ
يوزی سجدايه سوردوك
ون بير ايين سلطاني
كييمتليدر هر اني
سوسلرسين شی جیهاني
هوش كلدين يه رامازان.
رامازان داوولو
رامازان گونلرينده اوروچ توتاجاكلاري ساهوره كالديرماك إیچين ماهاله ارالارينده چالينان داوول.
رامازان پيدسي
رامازان ايينده وزل اولاراك ياپتيريلان سوساملي پيد.
رامازانييليك
رامازانده إیفتار و ساهورده ينمك إیچين الينان يييكلره وريلن إیسيمدير.
تكنه اوروجو
بير انادولی كلنگي اولان تكنه اوروجونی هپينيز دويموشسونوزدور. تكنه اوروجو، تنكييه اوروجونه دايانير.
تنكييه اوروجو، علیملرين كوچوك ياشتاكي چوجوكلاري اوروجه اليشتيرماك و اونلاره إیسلامي بير كيمليك كازانديرماك اماجييله ونرديكلري پارچالي بير اوروچتور.
رامازان’ين مانوي هاواسيني چوجوكلاره سوديرە رك اشيلاماك اماجييله اويكولانان بير يونتمدر اسليندا.
بی كلمە زمانله تكنه اوروجونه دونوشموشتور.
تكنه اوروجونده چوجوك وگله واكتي يمك و سی توكتير.
ساهور و إیفتاري ايلسييله ياپاراك رامازان سوينجینه كاتيلميش اولور.
تمجيد نه دمكتير؟
سوزلوكته “تازيم و سنا ايتمك” انلامينداكي تمجيد مينارلرده ايزاندان ايري اولاراك الل’ه ياپيلان دوه تازاری و موناجاتلار هاكينده كولانيلير. اوچ ايلارده رجبين إیلك كجەسييله باشلاييپ رامازانين تراويه كيلينان إیلك كجەسينه كادار ياتسي نامازينين ارديندان، رامازانده إیسه ساهوردان سونره موززينلر تارافيندان هوكين إیشتيراكييله مينارده اوكونوردو. تمجيد ساهور واكتينده اوكوندوگوندان هوك اراسينده “ساهور” ماناسينه ده كلير. جامي و تكلرده تمجيده چيكماك و تمجيد اوكوياجاك توپلولوگی يون ایتمك موززينلرين و زاكيرلرين ونملي كورولريندندي.
تمجيد پيلاوي
هوك اراسينده ساهوره اوكونان تمجید سسي إیله اويانان و ساهورلق حاضرلامايه واكتي كالمايان هانيملارين إیفتاردان كالمه پيلاوي إیسيتاراك سرويس ايتملرينه “تمجید پيلاوي” دنير.
رامازان إیلاهيسي
جامي و تكلرده مااتله كيلينان تراويه نامازينين هر دورت رك‘اتي اراسينده اوكونان إیلاهيلر.
تراويهين فاركلي ماكاملاردان إیلاهيلر ايشليگينده كيلينماسينه داير ايساسلاري بليرلاين مûسيكيشيناس بوهûريزاده موستافه إیتري ايفندي’دير.
رامازانييي
ديوان شييرينده رامازان اييني كونی ايدينن مانزوملرين گنل ادينه رامازانيييه دنير. ڭ چوك رامازانيييه يازان شاير ايندرونلی فازيل’دير.
ييديييه نه دمكتير؟
ديوان ايدبيياتينده رامازان و كوربان بايراملاري وسيلسييله يازيلميش كاسيدلر، إیيديييه دنير.
ديوان شايرلري اراسينده بويوكلره إیذافن كاسيده يازماك إیچين دگرلنديريلن فيرساتلاردان بيري ده إیيد-ي فيتر (رامازان بايرامي) و إیيد-ي ادها (كوربان بايرامي) گونلرييدي. ديني بايرام اولماماكله برابر نوروز ده بی گونلره داهيل ايديلميش، انجاك يازيلان شييرلر ايري بير ادله نورûزيييه اولاراك انيلميشتير. كاسيدلرين تشبيب/نسيب كيسيملارينده بايرامدان بحثديلمسي إیيديييه (îدييي) / بايراميييه شكلينده ادلانديريلمالارينه يول اچميشتير. شايرلر بويلجه چوك دفه هاميلري اولان بويوكلرين بايراملاريني مانزوم بيرر تبريكنامه إیله كوتلار، كارشيليگينده ده جايزه الاراك بايرام هارچليكلاريني چيكاريرلاردي.
بايرام نه دمكتير؟
كاشكارلي ماهمود’ون تسبيتينه كوره كلمەنين اسلي فارسچه بẕرم/بẕرام (بذرام/بذرم) اولوپ “سوينچ و ايگلنجه گونو” دمكتير و بايرم/بايرام تلافوزی اوگوزلار’ه ايتير (ديوانی لوكāتي’ت-تورك ترجومسي، إی، ٢٦٣، ٤٨٤; إیيي، ١٧٦).
بايرام كلمەسينين اراپچا’سي، سوزلوكلرده “âدت هاليني الان سوينچ و كدر; بير ارايه توپلانمه گونو” انلاملارييله كارشيلانان îددر (ل-ʿييد/العيد).
ولوسلاره ايت توپلی سوينچ، موتلولق و اورتاك كوتلامه وسيلسي اولاراك كابول ايديلن بليرلي زمانلار إیچين كولانيلان بير تريمدر بايرام. إیسلام دينينده رامازان و كوربان بايرامي اولماك اوزره إیكي بايرام واردر و هر إیكي بايرام ده هيجرتين ٢. ييليندان إیتيبارن كوتلانمايه باشلانميشتير. فيتره وريلديگي إیچين فيدر بايرامي ده دنيلن رامازان بايرامي; رامازان ايينين سونونده شووال ايينين إیلك اوچ گونونده كوتلانير.توركيي’ده بازي چورلرده موهتملن بايرامده شكر، لوكوم و تاتلي إیكرامي شكلينده وتدن بري وار اولان كلنكتن دولايي بونه شكر بايرامي ده دنيلمكتدير. انجاك هز. پايكامبر’ين اويكون اولمايان بازي إیسيملري دگيشتيرمسي و وزليكله ديني تريم و كاوراملارين موهافازاسي كونوسونده هاساسييت كوسترمسي، بی شكيلده بير ادلانديرمانين دوگری اولماياجاگيني كوسترمكتدير.
بايرام سالاسي نه دمكتير؟
اراپچه “دوا” ماناسينه كلن سالا (سالات صلات)، ديني مûسيكيده هز. محمد’ه الل’تان راهمت و سلام تمني ايدن، بلي بستسييله اوكونان چشيتلي كوفتلره وريلن گنل ادير. جامي مûسيكيسي فورملاري اراسينده ير الان و سوزلري اراپچه اولان سالالار اوكوندوكلاري ير و زمانه كوره صباح سالاسي، نازه سالاسي، بايرام سالاسي، سالات-ي اوميييه كيبي ادلارله انيليرلار.
بايرام سالاسي ايني زمانده جمعە گونلري ده اوكوندوگوندان “بايرام و جمعە سالاسي” ادييله ده انيلير.
بايرام الايي نه انلامه كلمكتدير؟
وسمانلي پاديشاهلارينين بايرام نامازلاريني كيلماك إیچين سارايدان جامييه كيديش و دونوشلري سيراسينده ياپيلان مراسيمه بايرام الايي دنيليردي.
شووال نه دمكتير؟
سوزلوكته “يوكاري كوكماك، يوكسلمك; كالديرماك” انلاملارينداكي شول كوكوندن توراين شووال كلمەسي كامري ييلين رامازاندان سونره و زيلكاددن ونجه كلن اونونجی ايينين اديدير. شووال ايني زمانده هاج ايلارينين إیلكيدير. شووال ادي اراب-ي موستا‘ريبه دورينده كولانيلمايه باشلانميش و إیسلامييت’تن سونره ده كولانيمي دوام ايتميشتير. رامازان بايرامينين بيرينجی گونی اولان شووال ايينين إیلك گونونده اوروچ توتماك هارامدير.
اريفه چيچگي
وسمانلي’ده بايراملارده بيلهاسه چوجوكلاري سوينديرمنين ايري بير يري واردير. بايرام صباحينه وزل چوجوكلاره كييافتلر الينير و بونه بايراملق دنيردي. بايرامليكلارييله سوكاكته كزن چوجوكلاره إیسه “اريفه چيچگي” ادي وريليردي. اوسمانلي’دان كلن “اريفه چيچگي” كاورامي; بايرامدان بيركاچ گون ونجه ياپيلان اليشوريشين ارديندان چوجوكلارين سابيرسيزلاناراك كييسيلريني بايرامدان بير گون ون، ياني اريفه گونو، كييە رك دولاشماسي اولاراك تانيملانيردي.







یورم یاپ